Over het boek:

Eten geneest, zorgt voor opwinding en moordt in Tannie Maria en de demonische monteur, met de Zuid-Afrikaanse ‘Lieve Mona’ Tannie Maria van Harten in de hoofdrol.

Als Bushmen-leider Slimkat wordt vergiftigd met honing-mosterdsaus op de koedoesosaties, verdenkt Maria de blanke veebaron, wiens land door het Hoge Gerechtshof is toebedeeld aan de Bushmen. Agent Henk Kannemeyer is bang om Maria kwijt te raken en eist dat ze zich niet meer met speurwerk bezighoudt.

Dan vindt er een andere moord plaats. Heeft deze moord te maken met de moord op Slimkat?

Tannie Maria is vastberaden de moordenaar te vinden, en deelt ondertussen haar etenswijsheden, die universeel en onbetwistbaar zijn: aardappelsalade verlicht de zorgen en van warme sinaasappelpudding knap je weer op.

Na het internationale succes van Recepten voor liefde en moord is Tannie Maria en de demonische monteur wederom een spannende culinaire roman uit Zuid-Afrika, met vele recepten!

In de pers:

‘Buitengewoon smakelijk tot op de laatste kruimel.’ - Deon Meyer

‘Om van te watertanden.’ - O, The Oprah Magazine

‘Een heerlijk feelgood boek met een vleugje feminisme.’ - Linnaeus Boekhandel

‘Onweerstaanbaar charmant en ontwapenend.’ - The Wallstreet Journal

Over de auteur:

Sally Andrew woont in een kleistenen huis op een natuurreservaat in Klein-Karoo, Zuid-Afrika, met haar man, de kunstenaar Bowen Boshier en diverse wilde dieren (waaronder een enorme eland en een geheimzinnig luipaard). Haar debuutroman Recepten voor liefde en moord werd een wereldwijd succes, en werd gevolgd door Tannie Maria en de demonische monteur.

TANNIE MARIA EN DE DEMONISCHE MONTEUR

Van Sally Andrew verscheen eveneens

Recepten voor liefde en moord

Wil je op de hoogte worden gehouden van de boeken van Uitgeverij Orlando? Volg ons dan via Facebook, Twitter of Instagram, of meld je aan voor onze nieuwsbrief via www.uitgeverijorlando.nl.

SALLY ANDREW

Tannie Maria en de demonische monteur

Vertaald uit het Engels door Barbara Lampe

Ik draag dit boek op aan mijn geliefde, Bowen Boshier

© 2016 Sally Andrew

Oorspronkelijke titel Tannie Maria and the Satanic Mechanic

Oorspronkelijke uitgever Canongate Books, Edinburgh, Schotland

Vertaald uit het Engels door Barbara Lampe

© 2018 Nederlandse vertaling Uitgeverij Orlando bv, Amsterdam

Lyrics by Kurt Darren, Don Keilly, Robin Keilly and Marc

Brendon reproduced by kind permission of KvN Publ. (Pty) Ltd.

Foto auteur Andrea Nixon

Omslagontwerp Bij Barbara

Zetwerk Pre Press Media Groep

ISBN 978 94 92086 53 2

NUR 302

www.uitgeverijorlando.nl

EEN

Heb je ooit weleens ergens heel erg naar verlangd? Je kunt niet gaan zitten wachten tot het in je schoot wordt geworpen, maar als je er te hard achteraan gaat, jaag je het misschien wel weg. Of dan vang je iets wat je niet had verwacht. Misschien was ik wel te hongerig naar liefde en kreeg ik in plaats daarvan een moord op mijn bord.

Het was een warme zaterdagmiddag in maart en ik was me aan het klaarmaken voor een etentje met inspecteur-rechercheur Henk Kannemeyer. Een bokmakierie zong in mijn tuin en een vogel in de doringboom op het veld gaf antwoord.

Ik zette een kom met salade op de tafel op de veranda. ‘Ag, wat zie je er mooi uit,’ zei ik tegen de salade.

Ik had drie salades en twee toetjes gemaakt, voor slechts twee mensen. Waarschijnlijk betekende dat dat ik te erg mijn best deed.

Henk zou potjie-eten meebrengen voor op het vuur. De aardappelsalade en coleslaw stonden in de ijskast; de rucolasalade met brie, rode vijgen en granaatappelpitjes stond op de tafel op de stoep. Het had de dag ervoor zachtjes geregend, waardoor de lucht nu zo zuiver was dat ik de rode rotsen op de Rooiberg kon zien en de paarse plooien in de Langeberge. Maar dit was niet het moment om te genieten van het uitzicht. Ik moest nog boterknoedels maken, en ook nog het glazuur voor de koffie-chocoladetaart met pindakaas.

Het was vanavond een bijzondere avond, want Henk zou blijven slapen. We hadden besproken waar Kosie, zijn lammetje, zou slapen. Het lam was een cadeautje van Henks oom Koos geweest, een schapenboer, en het was niet bedoeld als huisdier. Maar Henk kon het niet over zijn hart verkrijgen het te slachten, hoewel hij gek was op geroosterd lamsvlees. Bij hem thuis sliep het lammetjie in de keuken, maar Henk had toegegeven dat het tijd werd dat Kosie een buitendier werd, dus hij zou in het hok achter mijn huis bij de kippen slapen. Hij kon goed overweg met de kippen.

Het idee dat Henk zou blijven slapen, maakte me zenuwachtig. Ik at wat van de aardappelsalade met munt-roomsaus. De bokmakierie zat nog steeds te zingen in mijn tuin. De meeste vogels hebben maar één hitsingle, maar deze klauwier kon wel een dubbelelpee uitbrengen met al zijn deuntjes. Mijn favoriet was het liedje waarbij hij zijn kopje in zijn nek gooide, zijn snavel opensperde en zijn gele borstje opzette. Hij zong precies dat liedje toen ik de taart ging glazuren met gesmolten chocola en koffie. Een andere vogel die ook met zoveel gevoel zingt, is de Afrikaanse nachtzwaluw. Bij vollemaan zingt hij soms de hele nacht door. Hij maakt een prachtig borrelend geluid waar zoveel plezier uit klinkt dat je ervan kunt gaan blozen.

Ik maakte de glazuurkom schoon met mijn vingers. Nu moest ik mijn handen goed wassen voordat ik mijn wit kanten ondergoed zou aantrekken. Wit, alsof het mijn eerste keer zou zijn.

Het zou wel de eerste keer zijn sinds mijn man Fanie was overleden.

Vlak voor zonsondergang kwam Henk aangereden in zijn Toyota Hilux bakkie. Hij had een zak hout voor het vuur bij zich, een driepotige potjiepot, een lam en het blauwe dekentje van het lam. Kosie wandelde naar mijn kippen aan het composthoopbuffet. Henk zette de gietijzeren pan bij de braaiplek in de tuin. Ik stond op de stoep te kijken hoe hij in zijn handen wreef, ze vervolgens aan zijn spijkerbroek afveegde en toen opkeek. Hij lachte die brede glimlach en de zon scheen op de puntjes van zijn kastanjebruine snor. Hij droeg een wit katoenen overhemd met de bovenste knoopjes open, waardoor ik zijn borsthaar zag glanzen als zilver en koper. Waaraan had ik een man als hij verdiend?

‘Hallo Henk,’ zei ik glimlachend. Ik had mijn handen op mijn heupen en droeg mijn roomwitte jurk met blauwe bloemen.

Hij antwoordde niet, maar liep de treden naar de stoep op, pakte mijn kin en tilde mijn gezicht op naar het zijne. Hij boog voorover (hij is groot en lang en ik ben rond en klein) en kuste me. Hij rook naar vers brood en kaneel, en naar de honing in de bijenwas in zijn snor.

Hij legde zijn grote hand op mijn onderrug en drukte me tegen zich aan. Ik wilde hem meteen mee naar binnen nemen, en als ik het woeste bloed van mijn vader (die Engels was en journalist) zijn zin had gegeven, zou ik dat ook hebben gedaan. Maar mijn moeder was een nette Afrikaanse huisvrouw, en zij had me opgevoed met goede zeden en goede maaltijden.

‘Ik zal het vuur aansteken,’ zei Henk met een warme stem in mijn oor.

‘Ja,’ zei ik.

De beste potjies krijg je door ze een paar uur te laten sudderen op laag vuur.

TWEE

De kikkers en padden maakten muziek als een marimbaband onder water. Er is een bron bij de Swartberge, de donkere bergen achter mijn huis, en een stroompje met poeltjes waarin de kikkers liefdesliedjes zingen voor hun partners.

Het potjie was heerlijk. Het vlees en de uien op de bodem waren bruin en kleverig, en de laagjes groenten hadden die vuursmaak.

‘Hou nog wat ruimte over voor het toetje,’ zei ik. ‘Ik heb een speciale chocoladetaart gemaakt en botterkluitjies met cognacsaus.’

‘Jirre, de laatste keer dat ik die botterkluitjies heb gegeten was ik nog een jongetje. Mijn broer heeft me ooit een blauw oog geslagen tijdens een gevecht om het laatste kluitjie.’

We zaten naast elkaar op de stoep, luisterden naar de kikkers, hielden elkaars hand vast en keken uit over het veld. Zijn hand was warm en zo groot dat de mijne er helemaal in verdween. De maan scheen nog niet, alleen de sterren vulden de hemel.

‘De lucht wordt ’s avonds zo groot,’ zei ik.

‘Overdag is hij ook groot.’

‘Ja,’ gaf ik toe. ‘Maar dan valt het niet zo op. Nu is hij vol en druk. Al die sterren. En planeten.’

‘Kijk daar boven die bergtop. Dat is Venus.’

‘Dus dát is Venus. Als ik niet kan slapen, kijk ik ’s ochtends hoe ze ondergaat.’

Henks lammetje stootte met zijn kleine hoorntjes tegen zijn dijbeen en hij gaf het een blaadje rucola. Kosie kreeg niet meer de fles.

‘Heb je nog steeds nachtmerries, Maria?’

‘Ik zal koffiezetten.’

‘Wat die man je heeft aangedaan…’

‘Ja,’ zei ik, denkend aan Fanie. Maar Henk had het over de man die had geprobeerd me te vermoorden. Henk en ik hebben elkaar ontmoet tijdens het onderzoek naar een moord, een paar maanden geleden. Hij wist nog niet alles over Fanie.

‘Je kunt hulp zoeken, weet je dat?’ zei Henk. ‘Een therapeut of zo.’

Mijn problemen waren groter dan Henk Kannemeyer wist. Het waren problemen waar niemand me bij kon helpen.

‘Het gaat goed met me,’ zei ik.

‘Maar soms…’ Zijn telefoon ging. ‘Sorry,’ zei hij en hij nam op.

Ik ging naar de keuken om de knoedels en de cognacsaus voor te bereiden. Ik kon hem horen praten op de stoep.

‘Sjoe… En ze hebben haar? … Ze ging er niet vandoor? … Ja, ze zullen haar nu vasthouden in Swellendam. Haar misschien ergens heen sturen voor een psychisch onderzoek…’

Toen ik terugkwam met de kluitjies, stond hij in het duister te staren.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ik.

Henk schudde zijn hoofd. Hij hield er niet van om zijn werk met mij te bespreken.

‘Was het die vrouw?’ vroeg ik. ‘Die haar vriend in het hart heeft gestoken?’

Jessie had erover geschreven in de Klein Karoo Gazette. Ik schreef de ‘Liefdesadvies- en receptencolumn’ en zij versloeg de grote verhalen. De vrouw kwam uit ons stadje Ladismith, maar de moord had plaatsgevonden in Barrydale. De man had met een vriend zitten dineren in het Barrydale Hotel toen zijn vriendin op hem af kwam lopen en hem in zijn hart stak. Terwijl ze het leven van de man probeerden te redden, was zij gewoon de deur uitgelopen.

‘Hebben ze haar te pakken?’ vroeg ik.

‘Ja. Ze was teruggekomen naar het Barrydale Hotel en had gegeten aan hetzelfde tafeltje…’ Hij schudde opnieuw zijn hoofd.

‘Denk je dat ze gepakt wilde worden?’

‘Ze zal wel gestoord zijn,’ zei hij. ‘Hem neersteken voor de ogen van al die mensen… ’

‘Ik vraag me af…’ zei ik.

‘En dan teruggaan…’

‘Ik vraag me af wat hij haar heeft aangedaan,’ zei ik tegen het toetje, waarna ik voor ons allebei opschepte.

‘Ik weet zeker dat haar advocaat wel met een of ander verhaal komt,’ zei hij. ‘Maar het is nu voorbij. De politie van Swellendam gaat over Barrydale. Laten we erover ophouden, op deze mooie avond.’ Hij gebaarde met zijn hand naar de bloemen op mijn jurk en de sterren aan de zachte, donkere hemel.

De botterkluitjies maakten toch al een einde aan het gesprek, want het enige wat je nog kunt uitbrengen tijdens het eten van die kaneel-cognacknoedels is ‘mmmmm’. En toen kwam de taart. Ik had niet gedacht dat ik mijn karnemelk-chocoladetaart nog kon verbeteren, totdat ik een andere versie uitprobeerde met een kopje koffie door het deeg, een laagje pindakaas en abrikozenjam in het midden en een glazuur van gesmolten chocola met koffie. Hij was buitenaards lekker.

‘Jirre,’ zei Henk, na een tijdje sprakeloos te zijn geweest. ‘Wat is dit voor taart?’

‘Een Venustaart,’ zei ik, en ik veegde met mijn vinger wat glazuur van zijn lip.

Henk likte mijn vingertopje af.

‘Kosie,’ zei Henk. Het lammetje lag nu onder de tafel met zijn kop op Henks voet. ‘Het is bedtijd.’

DRIE

Kosie lag op zijn deken in het kippenhok en ik zat op de rand van mijn bed, met mijn voeten op de vloer. Henk knielde voor me, haalde zijn hand door mijn rommelige, bruine krullen en kuste me zacht op mijn mond. Toen kuste hij harder. Hij keek in mijn ogen en knoopte glimlachend het bovenste knoopje van mijn jurk los. Die glimlach waardoor mijn hart steeds een buiteling maakt. Die ogen die blauw en grijs zijn als de zee op een regenachtige dag. Daardoor vergat ik de dode man en de vrouw die zat opgesloten in de gevangenis. Daardoor vergat ik zelfs mijn eigen demonen, die zaten opgesloten in mijn binnenste.

‘Wacht,’ zei ik, en ik stond op om het licht in de slaapkamer uit te doen.

Het bleke licht van de sterren viel door het schuifraam naar binnen.

‘Ik wil je zien,’ zei hij, en hij stond op om een nachtlampje aan te doen. ‘Zo. Die is niet zo fel.’

Hij knoopte zijn overhemd open en trok het uit, legde zijn grote armen om me heen en drukte me tegen zijn harige borst. Hij rook naar kruidkoek en nootmuskaat. Zijn middel drukte tegen mijn buik en ik voelde dat hij er klaar voor was. Ik was er ook klaar voor, maar niet klaar om bekeken te worden. Delen van mij moesten in de schaduw blijven.

‘Ik ben een beetje verlegen,’ zei ik. ‘Dat licht…’

‘Ik wil alleen je gezicht zien,’ zei hij.

‘Dat is goed,’ zei ik, ‘maar de rest van mij is verlegen.’

‘Hmm,’ humde hij en hij leunde naar me over om mijn oor te kussen. ‘Wat dacht je ervan…’ Zijn handen dwaalden over de achterkant van mijn jurk naar beneden, naar mijn ronde billen. Ze waren iets te rond, maar zijn handen dachten er blijkbaar anders over. ‘Wat dacht je ervan om je jurk aan te houden?’

Zijn handen gingen nog iets verder naar beneden en hij trok mijn jurk iets omhoog. Toen nog iets verder. Zijn vingers volgden het randje van mijn kanten slipje.

Ik maakte onbedoeld een paar geluiden; ze kwamen er zomaar uit.

‘Ik neem aan dat dat betekent dat je het ermee eens bent,’ zei hij, waarop hij zijn vinger achter mijn slipje haakte en het naar beneden trok.

We hoorden Kosie blaten, een eenzaam geluid. Henk maakte zijn leren broekriem los. Het was een grote riem, waar dingen aan hingen, onder andere een pistoolholster. Alles aan Henk was groot; ik deed mijn best om niet te staren toen hij zijn spijkerbroek uittrok.

Kosie blaatte opnieuw. En weer. Baaa. Baaaa. Baaaaaaa!

‘Sorry,’ zei Henk. ‘Soms doet hij dat. Zelfs in de keuken. Een momentje. Anders wordt het erger.’

Ik ging op het bed zitten en hij liep naar het schuifraam en schreeuwde: ‘Kosie! Ga slapen, klein lammetjie. Lamtietie damtietie. Doe-doe-doe-doe.’

Kosie werd stil. Henk kwam bij me terug en ik zat op de eerste rij toen hij een condoom omdeed. Daarna trok hij me weer overeind, gaf me een kusje op mijn kruin en boog zich voorover om zijn neus in mijn hals te begraven terwijl zijn handen mijn jurk optilden. Hij hield me stevig bij mijn middel vast, tilde me op en kuste me in mijn hals en daarna op mijn mond. Ik ben wel kort, maar zeker geen dunnetje, en toch voelde ik me door hem klein en licht.

Toen maakte Kosie een hoop kabaal, blatend als een gek. We hoorden nog iets anders: een ruw, zagerig geroep. Daarna het geluid van een hoop ophef onder de kippen.

‘Luipaard,’ zei Henk, die me weer op de grond zette.

Ik was teleurgesteld, maar ik was ook gek op mijn kippetjes en dat hok was misschien wel bestand tegen een rooikat, een lynx, maar niet tegen een luipaard. Henk trok zijn spijkerbroek aan en liep naar de deur.

‘Neem een wapen mee,’ zei ik, en ik keek om me heen, maar vond alleen mijn haarborstel.

‘Luipaarden zijn heel schuw.’

‘Niet als je tussen een luipaard en haar lam gaat staan.’

‘Ik heb mijn pistool,’ zei hij met een klopje op de holster aan zijn riem, maar hij nam toch de haarborstel van me aan.

‘Wees voorzichtig, Henk,’ zei ik toen hij wegliep en ik opeens besefte dat hij meer voor me betekende dan mijn kippetjes. Veel meer. Terwijl ik toch echt gek was op mijn kippen.

Het lam en de kippen riepen nog steeds om hulp. Ik leunde in het donker uit mijn raam en riep: ‘Ga weg, luipaard! Voetsek!’

Een lichtstraal scheen over de vaalbos bij mijn raam en Henk rende voorbij met zijn zaklantaarn, pistool en haarborstel.

Algauw kwam Henk de slaapkamer weer binnen met een rillend lammetje in zijn armen.

‘Het is al goed, Kosie,’ zei hij. ‘Het is goed, lammetjie. Het luipaard is weg.’

‘Heb je hem gezien? Alles goed met mijn kippen?’

‘Ja. Er waren pootafdrukken bij het hok, maar hij is er niet in geweest. Ik hoorde iets ritselen in de bosjes en heb de haarborstel ernaartoe gegooid. Toen hoorde ik iets wegvluchten richting het veld.’

Hij legde Kosies deken op de grond en probeerde het lammetje erop te leggen, maar Kosie begon hysterisch te blaten zodra Henk hem losliet, dus pakte hij hem weer op en hield het rillende lammetje in zijn armen. Het stak zijn snuit onder zijn oksel. Henk zuchtte en ging op het bed zitten. Ik ging naast hem zitten en legde mijn hoofd op zijn schouder.

Maar Henk is niet iemand die snel opgeeft. Het lukte hem uiteindelijk om Kosie van zijn schoot af te krijgen en mij erop. Daarna lag ik op het bed en liet Henk zich langzaam op mij zakken.

Hij keek in mijn ogen en zei: ‘My hartlam.’ Mijn schattebout.

En toen, opeens, zag ik Fanie boven op me liggen en herinnerde ik me dingen die ik me niet wilde herinneren. Een golf van zwarte misselijkheid overspoelde me, en hoewel de rest van mijn lichaam het er niet mee eens was, duwden mijn armen Henk weg en schreeuwde mijn mond het uit.

‘Wat zei je?’ vroeg Henk. ‘Heb ik je pijn gedaan?’

‘Ik voel me niet goed,’ zei ik, en ik wurmde me onder hem vandaan. Ik trilde. ‘Het spijt me heel erg.’

Ik rende naar de badkamer. Beelden die ik niet wilde zien en geheimen die ik niet wilde prijsgeven botsten op elkaar in mijn hoofd. Ik knielde en gaf over in de toiletpot, spuugde tot ik helemaal leeg was.

Henk stond op de badkamerdeur te kloppen.

‘Maria…’

‘Laat me nou maar,’ zei ik. ‘Het komt goed.’

De woorden die ik had uitgeschreeuwd, toen ik hem van me af duwde waren: ‘Ik vermoord je.’

Toen ik klaar was in de badkamer bood Henk me een glaasje cognac aan, maar ik schudde mijn hoofd. We gingen liggen en hij hield me stevig tegen zijn borst. Ik trilde nog steeds, dus trok hij een deken over me heen. Na een poosje begon hij te snurken. De kikkers waren aan het zingen, maar iets zachter nu, alsof het feest was afgelopen. Voorzichtig klom ik onder zijn arm uit en sloop ik naar de keuken. Ik wist wat ik nodig had. En dat was geen cognac, maar Venustaart.

Ik haalde de deksel van de trommel en zag de taart daarin liggen glimmen.

‘Jislaaik, wat zie jij er lekker uit,’ zei ik.

Ik at tot de vieze smaak uit mijn mond was verdwenen. Ik at tot het trillen stopte. Ik at tot elk hoekje leegheid was gevuld met koffiechocoladetaart met pindakaas.

Maar ondanks het feit dat het de meest bevredigende taart was die ik ooit had gemaakt, en ik bijna de helft ophad, voelde ik me nog niet voldaan. Ik had behoefte aan nog iets anders. En toen stond hij daar in de keuken; de man die ik lief wilde hebben en wilde beminnen.

‘Maria…’ zei hij.

Hij keek naar mij en naar de taart. De tranen begonnen uit mijn ogen te stromen. Ik keek weg, wilde niet dat hij zag dat ik onder het glazuur en de tranen zat. Maar hij raakte mijn kin aan en tilde mijn gezicht naar hem op.

‘Het spijt me,’ zei ik. ‘Ik zal proberen…’

Maar ik wist niet wat ik kon proberen.

VIER

Maandagochtend reed ik op het lange stuk onverharde weg van mijn huis naar Route 62, en daarna de tien minuten naar Ladismith. Mijn kleine Nissan pick-uptruck is een hemelsblauw bakkie met een cabine zo wit als de wolken. We hadden dit jaar geboft met de regen. Tegen de bergwand waren paarse en gele vlekken te zien waar de erica’s en ander fynbos bloeiden, maar het veld had voornamelijk verschillende tinten groen. Het grijsgroen van de zoet ruikende struiken, bruingroen van het gras, het donkergroen van de karee-, gwarrie- en boerboonbome, het lichtgroen van de spekbome. Elke tint groen zou zijn eigen naam moeten hebben.

De lucht was bleek turkoois; een vriendelijke herfstlucht na een lange hete zomer. Ik kon wel zien dat het een mooie dag was, maar mijn hart kon er amper van genieten.

Voor het kantoor van de Klein Karoo Gazette parkeerde ik in de schaduw van een jacarandaboom naast Jessies scooter, waar de helm op was bevestigd. We hielden allebei flink afstand van Hatties witte Toyota Etios omdat ze nog slechter achteruitreed dan vooruit.

Ik liep over het pad tussen de potten met vetplantjies door, hun blaadjes dik en zilvergoen. Het gebouw was een statig Victoriaans woonhuis geweest; nu deelde de Gazette de ruimtes met een kleine kwekerij en een galerie. Net als mijn plattelandshuis was het honderd jaar geleden opgetrokken uit kleistenen muren met vloeren en plafonds van grenenhout. Maar het is een herenhuis en dus groter en chiquer dan mijn huis.

Aan de voorkant van het pand staan pilaren met broekie-lace smeedijzer en van die Ladismith eyes; ronde luchtroosters met een sierpatroon. Het kantoor van de Gazette bevindt zich in een kamer aan de zijkant van het huis. Ik hoorde Jessie en Hattie al kletsen toen ik tussen de plantjes door naar de open deur liep. Ik had een trommel met vers karnemelkbeskuit bij me (mijn favoriete soort beschuit) en een Tupperware-doos met de laatste stukken Venustaart erin.

‘Deze vent ga ik interviewen in Oudtshoorn,’ zei Jessie, wijzend op de voorpagina van de Weekly Mail op Hatties bureau. ‘Slimkat Kabbo, ik ga hem morgen interviewen, als hij dan tenminste nog leeft. Hij ontvangt namelijk doodsbedreigingen.’

‘Grote goedheid,’ zei Hattie. ‘Net iets voor jou, Jessie. Maar kun je het interview in verband brengen met je reportage over het kunstfestival? Je zei dat hij daar zijn boek zou presenteren.’

‘Ja. Het gaat over de strijd om het land van de Bushmen. My land, my siel, heet het.’ Ze keek op en zag mij. ‘O, hallo Tannie M!’

Jessie is een stuk jonger dan ik, daarom noemt ze me meestal Tannie, oftewel Tante. Ze had een brede glimlach op haar bruine gezicht, die nog breder werd toen ik haar de Tupperware-doos met taart aangaf. Ze is net zo klein als ik (maar niet zo rond), en haar donkere haar zat in een paardenstaart. Meestal droeg ze haar standaard outfit van een zwart gilet, een spijkerbroek en een riem met allemaal buideltjes eraan waar nuttige dingen in zitten.

‘Maria, lieverd,’ zei Hattie. ‘We hebben het over het KKNK.’ Het Klein Karoo Nasionale Kunstefees is het kunstfestival dat elk jaar in Oudtshoorn plaatsvindt. ‘Ga je erheen?’

‘Ik weet het nog niet…’ zei ik.

‘Och jee, wat is er met je haar gebeurd?’

Hattie is lang, blond en blauwogig en spreekt een soort keurig Mary Poppins-Engels. Bij haar zit altijd elk haartje op zijn plaats. Ze is de eigenaar en hoofdredacteur van de Klein Karoo Gazette. Vandaag droeg ze een crèmekleurige blouse en een abrikooskleurige rok zonder kreukels. Jessie is half zo oud als ik en Hattie is midden vijftig; niet veel ouder dan ik, maar soms voelt het alsof zij de volwassene is en Jess en ik de jongeren zijn.

Ik haalde mijn vingers door mijn bruine krullen die nog rommeliger waren dan normaal. Ik droeg een groene bloemenjurk die min of meer bij mijn ogen paste en al helemaal verkreukeld was.

‘Henk heeft mijn haarborstel naar een luipaard gegooid,’ zei ik.

‘Wát?’ riep Jessie uit, waarna ze de Tupperware-doos openmaakte en het hele luipaard alweer vergat. Ze stak een stuk taart in haar mond.

‘Hier, alsjeblieft,’ zei Hattie, die me een haarborstel en een spiegeltje aangaf.

‘Dank je,’ zei ik en ik probeerde nog wat van mijn kapsel te maken. ‘Het is een Venustaart.’

‘O. Mijn. God,’ zei Jessie. ‘Dit is gewoon té lekker.’ Ze streek over de tatoeage van een gekko op haar bovenarm, zoals ze altijd doet als ze gelukkig is. ‘Echt buitenaards lekker.’

Ik zette de waterkoker aan die op mijn bureau staat naast de beschuittrommel, en maakte koffie met beschuit voor ons tweeën en thee voor Hat. Afgezien van mijn melktaart is Hattie niet zo geïnteresseerd in eten. Daar is ze een hele rare in.

Er lag een flinke stapel brieven op mijn bureau. ‘Tannie Maria’s Liefdesadvies- en receptencolumn’ is populair. Mensen schrijven mij over hun problemen en ik geef ze advies, en een recept waarvan ik hoop dat het helpt. Het vinden van precies het juiste recept kost tijd en ik werk maar halve dagen. Je zou denken dat ik mijn eigen problemen ook wel zou kunnen oplossen als ik anderen zo vaak advies geef. Maar je weet hoe dat gaat: een monteur repareert zijn eigen auto vaak ook niet.

Ik sloeg de Gazette van vorige week open op de pagina waar mijn column altijd staat. Daar stond mijn recept voor soetkoekies, die ouderwetse zoete biscuitjes, dat ik aan de vrouw had gegeven die verbitterd was vanwege haar schoonmoeder. Naast mijn brief stond een advertentie in een roze kader met de tekst: Relatieproblemen? Moeite met intimiteit? Gratis FAMSA-consult in ons plaatselijke ziekenhuis. Family and Marriage Association of South Africa.’ En een telefoonnummer. Zouden zij me kunnen helpen met mijn problemen, vroeg ik me af. Ik doopte mijn beskuit in de koffie, nam een hap en voelde me meteen beter.

Jessie en Hattie hadden het nog steeds over het krantenartikel en die vent Slimkat. Ik nam mijn koffie mee naar Hatties bureau om het te bekijken. De kop luidde: OVERWINNING GRONDGEBIED KURUMAN SAN.

Er stond een foto bij van een grote groep mensen op de trap van het gebouw van het Hoogste Gerechtshof in Bloemfontein. Het dichtst bij de camera waren twee mannen die op de schouders van anderen werden gedragen. De ene man zag eruit als een advocaat: wit met een net kapsel en een krijtstreeppak, zijn mond stond open alsof hij schreeuwde en hij had zijn armen van blijdschap in de lucht. De andere man was klein en droeg een T-shirt en een netjes geperste broek. Hij zat een beetje in elkaar gedoken en keek de andere kant uit, alsof hij verlegen was of eraf wilde klimmen.

‘Dat is Slimkat,’ zei Jessie tegen me. ‘Een van de Bushman-leiders.’

‘San of Bushman?’ vroeg Hattie. ‘Wat is tegenwoordig de politiek correcte benaming?’

‘Organisaties zeggen “San”, maar de meeste Bushmen zeggen “Bushman”,’ zei Jessie. ‘Ik denk dat het allebei goed is.’

‘Dus ze hebben eindelijk gewonnen,’ zei ik. ‘Die zaak heeft lang geduurd.’

‘Ja, ze hebben internationale steun gekregen voor de juridische kosten en het Hoogste Gerechtshof heeft hun gelijk gegeven.’

‘Daar ben ik blij om,’ zei ik. De Bushmen zijn een goed volk dat slecht is behandeld.

‘De mensen van Hardcore, de diamantmijn, zijn dat niet,’ zei Hattie, wijzend naar een lange man in een donker pak die iets hoger op de trap stond en neerkeek op de Bushmen.

‘En die van het veebedrijf Agribeest ook niet,’ zei Jessie, terwijl ze met haar vinger tikte op de dikke buik van een fronsende man die zijn armen over elkaar had geslagen.

‘Die bedrijven aasden allebei op het natuurreservaat naast de Kurumanrivier, maar dat is nu toegekend aan de Bushmen omdat het hun geboortegrond is,’ legde Hattie uit. Dat gepraat over Kuruman deed me denken aan Tannie Kuruman van het Route 62 Café en aan haar uitstekende kippenpasteitjes.

Het bijschrift onder de foto luidde: ‘San-leiders vieren hun overwinning’. De advocaat zag er inderdaad blij uit, maar de gezichten van de Bushmen zagen er eerder vredig dan verheugd uit. Sommigen glimlachten lichtjes, maar niemand stond te springen.

Tussen de kleine menigte stonden een oude man en een vrouw in traditionele klederdracht: een leren schort, struisvogelkralen, hoofdbanden met veren en stekels van stekelvarkens. De oude vrouw had een jongetje bij de hand dat alleen een lendendoek droeg; haar gezicht was van de camera afgekeerd en ze keek naar het kind. Een jonge vrouw in een mooie jurk keek in aanbidding op naar Slimkat.

Eén van de Bushmen zag er helemaal niet gelukkig uit. Hij keek naar iets of iemand buiten beeld. Zijn handen waren gebald tot vuisten, alsof hij klaar stond om te vechten.

‘Ze zien er bescheiden uit,’ zei Hattie.

‘Ja, Bushmen houden niet van opscheppen,’ zei Jessie. ‘Zelfs als ze tijdens het jagen een groot beest hebben gevangen zullen ze nog vertellen dat het klein was. En ze zijn ook voorzichtig. Terecht.’

Ze las hardop voor uit de krant: ‘Caitlin Graaf, woordvoerster van de Internationale Organisatie voor Inheemse Volkeren zei: “De San-leiders zijn de afgelopen maanden het slachtoffer geweest van pesterijen en doodsbedreigingen. Wij hebben een serieus onderzoek hiernaar ingesteld en zullen niet aarzelen om juridische stappen te ondernemen.” Gevraagd naar haar kijk op de overwinning antwoordde Miss Graaf: “Natuurlijk zijn we allemaal blij dat de San vredig kunnen terugkeren naar hun geboortegrond in Kuruman, maar de San zijn geen mensen die snel victorie zullen kraaien.”’

Ik keek naar de advocaat met zijn armen in de lucht en naar de ineengedoken Slimkat.

‘“Er bestaat een gezegde,”’ las Jessie verder voor. ‘“De haan die in de ochtend het hardst kraait, wordt in de nacht opgegeten door de jakhals.”’

VIJF

De volgende morgen werkten Jessie en ik ieder aan ons bureau terwijl Hattie naar de bank was. Ik werkte me door mijn stapel brieven heen.

Beste Tannie Maria,

Mijn vriendje wil seks met mij, maar ik weet niet of ik er klaar voor ben. Ik ben zeventien en ik vind hem echt heel leuk. Ik denk alleen dat ik er emotioneel gezien nog niet klaar voor ben. Maar ik ben bang dat hij het uitmaakt als ik het niet doe.

Wat moet ik doen?

Janine

Ik was nog niet in staat om daar antwoord op te geven, dus pakte ik de volgende brief. Ik had Henk niet meer gezien sinds zaterdag. Hij had het druk met zijn werk, zei hij. Ik nam nog een beskuitjie en gaf de trommel door aan Jessie.

‘Hij komt hier,’ zei Jessie toen ze nog een beskuit pakte en de kruimels van haar bureau veegde. ‘Slimkat. Hij zei dat hij en zijn neef toch iemand in de buurt moesten afzetten. Dus ze komen hier langs.’

We hoorden een uitlaat knallen in Eland Street.

‘Daar zul je ze hebben.’ Ze stond op en ging in de deuropening staan. Ik zette water op.

Ik hoorde Slimkat voordat ik hem zag. Met een zachte maar krachtige stem zei hij iets tegen Jessie. Ze leidde hem het kantoor binnen en hij stelde zijn neef voor: Ystervark. Stekelvarken. Daarna schudde hij mijn hand.

‘Dit is mijn collega, Tannie Maria,’ zei Jessie. ‘Zij doet de Liefdesadvies- en receptencolumn.’

Zijn hand was warm en droog, maar ik voelde het nauwelijks, want zijn ogen leidden me af. Die waren groot en zwart, als die van een koedoe, en ze boorden dwars door me heen. Het was heel vreemd… Het voelde alsof hij me zag. Echt zag. Niet alleen mijn lichaam, maar mij helemaal. Alsof mijn ogen ramen zonder gordijnen waren en hij gewoon naar binnen kon kijken. Hij zag alles. Ook de dingen die ik verborgen hield, ook voor mezelf.

Ik keek weg.

‘Koffie?’ bood ik aan, en ik schoof wat met de kopjes.

‘Rooibosthee?’ vroeg hij.

Ik knikte.

‘Zonder melk,’ zei hij, ‘maar met veel suiker voor Yster.’

Ystervark keek naar alle buideltjes aan Jessies riem en fronste. Net als Slimkat was hij klein van stuk, maar in tegenstelling tot Slimkat, die ontspannen was, stond het hele lichaam van Yster op spanning. Zijn handen waren gebald tot vuisten en ik herkende hem van de foto in de krant. Klaar om te vechten. Misschien wel klaar om te doden. Hij keek naar Slimkat, toen naar Jessies riem en weer naar Slimkat.

‘Sorry,’ zei Slimkat. ‘We willen niet onbeleefd zijn. Maar zou je ons kunnen laten zien wat je allemaal bij je draagt aan je riem? Er zijn wat… dingen gebeurd, en Ystervark is nu heel voorzichtig.’

‘Tuurlijk,’ zei Jessie, en ze haalde alles uit de buideltjes en legde het op haar bureau. Het was een hele verzameling, waaronder haar camera, een opschrijfboekje, pen, telefoon, zaklantaarn, touw, een mes en pepperspray.

Ystervark pakte de spray en het mes en keek naar Slimkat alsof hij wilde zeggen: ‘Zie je nou wel.’

‘Sorry,’ zei Slimkat opnieuw. ‘Hij geeft ze terug als we weggaan. We kunnen niet lang blijven.’

Jessie zette twee stoelen neer voor de bezoekers, maar Ystervark bleef bij de deur staan. Toen liep hij naar de straat en weer terug, met het mes en de pepperspray in zijn handen. Toen ik hem zijn thee en beskuit gaf, stopte hij ze in zijn zakken. De anderen gaf ik ook hun warme dranken en beskuit.

‘Wil je dat ik wegga?’ vroeg ik aan Jessie.

‘Nee,’ zei Slimkat. ‘Blijf.’ En hij keek me weer aan met die ogen.

Ik morste koffie op mijn bureau. De brieven kon ik nog redden, maar de Gazette van de afgelopen week zat er helemaal onder.

Jessie pakte haar opschrijfboekje. ‘Ik weet dat je jezelf niet graag op de borst klopt,’ zei ze, ‘maar je zult je wel goed voelen over de overwinning op de grote bedrijven. Diamantmijnen en veebedrijven zijn het gewend om hun zin te krijgen. En toch hebben jullie deze strijd gewonnen.’

‘Ik ben verdrietig,’ zei Slimkat. ‘Het was niet goed om te strijden.’

‘Hoe bedoel je dat?’ vroeg Jessie. ‘Dat land is van jullie. Jullie voorvaderen hebben er tienduizenden jaren gewoond. Dat kon je toch niet zomaar laten afpakken door die bedrijven?’

‘Nee,’ zei Slimkat. ‘Je hebt het mis. Het land is niet van ons, wij zijn van het land.’

Jessie knipperde. Haar mond ging open en dicht. Ik had niet vaak gezien dat Jessie niet wist wat ze moest zeggen.

Toen wist ze het weer. ‘Maar als jullie er niet voor hadden gevochten, zou er toch zeker onrecht worden gedaan? Steeds maar weer opnieuw.’

‘Dat klopt,’ zei hij. ‘Sommige mensen houden van vechten.’ Hij nam een slokje van zijn thee en keek naar zijn neef, die bij de deur stond met zijn rug naar ons toe. ‘Maar ik niet. Van vechten raak je verbitterd. Maar soms moet het gebeuren. Als het niet anders kan, dan moet je vechten met zachte handen en een hart vol vergiffenis.’

Hij doopte zijn beskuit in zijn thee en nam een hap. Toen glimlachte hij en keek naar mij.

Ik veegde de Gazette af met een servet. Er zat een bruine vlek op de roze advertentie voor hulp bij relatieproblemen.

‘Ik heb gehoord dat jullie doodsbedreigingen hebben ontvangen,’ zei Jessie.

Slimkat knikte al kauwend.

‘Wie is daarvoor verantwoordelijk, denk je?’ vroeg ze. ‘Het veebedrijf Agribeest? Hardcore, de diamanthandel?’

Slimkat zwaaide met zijn hand alsof hij rook wegwapperde. ‘Misschien,’ zei hij. ‘Of mensen die jaloers zijn. Het doet er niet toe.’

‘Hoezo, het doet er niet toe? Het doet er toch zeker wel toe als je vermoord wordt?’

Slimkat glimlachte. ‘Niet echt,’ zei hij. ‘Yster wil dat ik me verstop. Hij zegt dat de bok die in de schaduw graast niet op het vuur terechtkomt. Maar ik ga niet uit de zon.’

Ystervarks rug verkrampte. Hij zette zijn kopje op de grond en haalde de pepperspray tevoorschijn.

‘Mijn leven is maar iets kleins,’ zei Slimkat. ‘Het is niet zoiets als het leven van een rivier, of de aarde, of de sterren. Het maakt niet veel uit als ik doodga.’

Misschien had hij gelijk, maar ik wilde tegen hem zeggen: ‘Doe niet zo gek; natuurlijk maakt dat uit.’ Maar het was niet aan mij om dat te zeggen. In plaats daarvan schreef ik het telefoonnummer van de advertentie over uit de met koffie bevlekte Gazette.

ZES

Het was een kort interview, maar het ging ver terug in de tijd. Slimkat vertelde Jessie over de eeuwenoude heilige relatie die de Bushmen hebben met de aarde en de sterren. En daarna sprak hij over de vele manieren waarop mensen, dieren en planten tegenwoordig werden gedood.

‘We moeten deze dodensnelweg verlaten,’ zei hij. ‘Deze weg vol haat. We moeten terug naar het pad van de liefde.’

Toen ze klaar waren, liep Jessie met Slimkat en Ystervark naar buiten en belde ik dat nummer van de famsa om een afspraak te maken.

Terug in het kantoor vertelde Jessie me dat Ystervark haar mes niet had teruggegeven.

‘Het was heel raar,’ zei ze. ‘Hij keek van links naar rechts in de straat alsof ze door iemand gevolgd werden en hij liet me niet in de buurt van hun auto komen. Er zat iemand achterin die ik niet goed kon zien, met een vrouwensjaal om. Mijn pepperspray heb ik teruggekregen, maar toen ik om mijn mes vroeg, schudde hij zijn hoofd.’

‘Wat zei Slimkat daarvan?’

‘Ik geloof niet dat hij het doorhad. We namen afscheid en hij stapte in die auto.’

Ik klakte met mijn tong. ‘Hij had je mes niet mogen afpakken.’

‘Misschien heeft hij het meer nodig dan ik,’ zei Jessie.

Later die ochtend zat ik in een zachte oranje leunstoel in een kamertje van het ziekenhuis in Ladismith.

‘Dus…’ zei de therapeut van de FAMSA. Ook zij zat in een oranje leunstoel. Ze was jong, met grote ogen, blonde krullen en een bij elkaar passende blouse en rok. Ze zag eruit als een poppie. Ze keek naar een of ander formulier op haar klembord. ‘Om te beginnen moet ik u vertellen dat ik een therapeut in opleiding ben, maar ik ben heel goed in staat om u te helpen.’

Ze keek op, schonk me een vrolijke glimlach en klapte toen in haar handen als een kleuterleidster op de eerste schooldag.

Het was een schone kamer. De muren waren citroengeel. Er stonden een oranje bank en een witte plastic tafel, en in de hoek op de grond stond een doos met kinderspeelgoed. Hoog in de muur zat een raam met witte gordijnen die zachtjes bewogen in de wind. Tussen de gordijnen door zag ik een grijsblauw stukje van de Swartberge en een deel van de lucht.

‘Dus hoe kan ik u helpen, mevrouw, eh,’ ze keek weer op haar klembord, ‘Van Harten.’

‘Ah,’ zei ik.

‘Engels of Afrikaans?’ vroeg het poppie.

‘Eh…’

Ze stelde moeilijke vragen. Ik keek naar het raam.

‘Hebt u het koud? Zal ik het raam dichtdoen?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Nee, dank u. Ik hou van frisse lucht.’

Ik deed mijn best om rechtop te zitten in de leunstoel; het leek wel of die me wilde opslokken. Zij zat op het puntje van haar stoel, met haar hoofd iets opzij, als een vogel. Haar vogelpoppie-oogjes waren helder, maar het voelde niet alsof ze me kon zien. Hoe kon ik aan haar de donkere dingen uit mijn verleden beschrijven die nog steeds in mijn hoofd leefden? En mijn heel persoonlijke problemen met Henk?

‘Waar zit u mee?’ vroeg ze.

Ik staarde naar mijn handen.

‘Misschien,’ zei ze, ‘kunt u een beetje opwarmen door naar een paar abstracte plaatjes te kijken. Dan vertelt u me waar ze u aan doen denken.’ Ze trok een paar vellen papier van haar klembord en gaf er drie aan mij. ‘Kijk gewoon naar de bovenste en vertel me waar het u aan doet denken.’

Dat was gemakkelijk. ‘Dat is een pompoenpannenkoekje met veel stroop en boter.’

‘Goed. En welk gevoel krijgt u daarbij?’

‘Honger.’

‘Oké. Laten we eens kijken naar het volgende plaatje, goed? Wat ziet u daar?’

‘Een groep mensen die om een vuur dansen. En op het vuur staat een potjiepot, met lamspotjie erin. En daar, midden in de vlammen zitten twee grote zwarte ogen die me aanstaren. Die dwars door me heen kijken.’

‘En wat zien ze?’

Ik haalde mijn schouders op.

‘Hmm,’ zei ze. ‘Wat denkt u bij het derde plaatje?’

Daar keek ik een tijdje naar.

‘Armen en benen en bloed,’ zei ik. ‘Een vrouw die in tweeën is gescheurd, en een man die in zijn hart is gestoken. Kijk, daar is het mes. En ze zijn allebei overreden door een tractor; kijk maar naar de bandensporen. Die zijn helemaal plat en zompig, net een pompoenpannenkoekje.’

‘Heel goed!’ zei ze en ze zat zo ver naar voren in haar leunstoel dat ik dacht dat ze op het vloerkleed zou duikelen. ‘En wat voelt u daarbij?’

‘Honger?’ zei ik. ‘Het is bijna lunchtijd, of niet?’

‘Hmm,’ zei ze weer, en ze schreef iets op haar klembord.

Ik slikte. ‘Mijn vriend…’ begon ik. Het woord voelde raar aan op mijn tong, op mijn leeftijd.

‘Mm?’

‘Henk. Hij wilde dat ik hulp ging zoeken. Hij denkt dat ik getraumatiseerd ben omdat ik ben ontvoerd. Er was een moordenaar…’

‘Bent u ontvoerd?’

‘En in een vrieskist opgesloten, maar ik ben ontsnapt, hoewel hij me bijna heeft doodgeschoten met zijn pijl en boog.’

‘Jeetje,’ zei het poppie.

‘Maar daar komt het niet door, daar heb ik geen last van.’

‘Last?’

‘Nachtmerries en trillen en zo. Maar goed, ik wilde het Henk niet vertellen, maar ik weet dat mijn problemen niet door die moordenaar komen. Die is dood en begraven. Mijn problemen komen doordat hij, Henk, in mijn leven is gekomen. Heel dichtbij en zo,’ zei ik.

‘Vindt u het moeilijk om intiem te zijn met hem?’

‘Nee. Ja. Wat bedoelt u precies met intiem? Ik wil er echt graag wat aan doen. Maar het wordt alleen maar erger. Als ik dicht bij hem ben voel ik me slechter. Het haalt de problemen naar boven. Vooral als we… als we…’

‘Ja?’

‘Is de tijd niet voorbij?’ vroeg ik.

Ze keek vluchtig op haar zilveren horloge. ‘Nee, we hebben nog voldoende tijd.’

Ze keek me aan en ik was stil. Ze trok haar wenkbrauwen omhoog om me op gang te helpen, maar ik hield mijn mond dicht. Het was gewoon verkeerd om dit over mijn privéleven aan een jong meisje te vertellen. Ik keek naar het raam. De gordijnen hingen nu stil. Zwaar en stil.

‘Mevrouw Van Harten,’ zei ze. ‘Misschien kunt u me iets vertellen over de moeilijke gevoelens die u hebt. En alles wat u is opgevallen dat die gevoelens beter of erger maakt.’

Ik dacht na over wat ze had gezegd. Een klein briesje bewoog de gordijnen weer. Ik zag een Karoo-roodborstje voorbij het raam vliegen.

‘Dat is een interessante vraag,’ zei ik.

Ik probeerde weer rechtop te gaan zitten, maar mijn voeten reikten niet helemaal tot de grond en de leunstoel liet me niet los, dus ik leunde maar weer achterover.

‘Als ik me zorgen maak,’ zei ik, ‘aardappelsalade… met muntroomsaus – dat helpt een stuk. Ik voel me nog steeds wel eens eenzaam, hoewel het een ander soort eenzaamheid is dan ik vroeger had, vóór Henk. Op een bepaalde manier is het erger, omdat hij er gewoon bij is, maar… Afijn. Taart. Chocoladetaart helpt tegen eenzaamheid. En tegen frustratie, als het een goede taart is tenminste, een bevredigende. Met pindakaas. Taart helpt bij heel veel problemen. En er zijn zoveel smaken. Maar weet u, nu ik er zo over nadenk, je moet wel voorzichtig zijn. Als je je schuldig voelt bijvoorbeeld, en dan chocoladetaart eet, dan kan het erger worden. Taart is natuurlijk ook ideaal als je iets te vieren hebt. Maar u vroeg naar andere gevoelens…’

Ik was nu goed op dreef en zwaaide met mijn handen. Dit was belangrijk materiaal. En heel nuttig voor mijn receptencolumn. Ik zou een kaart moeten maken met voedsel voor elk probleemgevoel.

‘Schaamte… en schuldgevoel; dat zijn mijn meest ingewikkelde gevoelens,’ zei ik. ‘Ik kan niet slapen en dan tril ik en dan herinner ik me… dingen. Ik zie dan dingen die lang geleden gebeurd zijn alsof ze nu ter plekke gebeuren.’

Ik sloot mijn ogen en haalde diep adem. ‘En ik ben bang voor wat er kan gebeuren, in de toekomst.’

Ik peddelde mijzelf naar voren met mijn handen zodat ik nu op het puntje van mijn stoel zat, met mijn voeten weer op de grond.

‘Ik moet er eens goed over nadenken… Ik heb chocoladetaart gegeten tegen de schaamte, maar ik geloof niet dat dat klopt. Ik denk dat ik misschien iets lichters nodig heb.’ Ik keek naar de oranje stoelen en gele muren. ‘Met citrusfruit. Misschien een citroenmeringuetaart…’

‘Mevrouw Van Harten…’

‘Zeg maar Maria,’ zei ik, een stuk vriendelijker nu de therapie me zo goed hielp. ‘Tannie Maria.’

‘Tannie Maria, eet je misschien om aan je gevoelens te ontsnappen?’

‘Nee…’ zei ik. ‘Ik probeer te helpen. Ik help mijn gevoelens. Ik probeer ze te verbeteren.’

Ze keek naar beneden, naar haar dunne benen en toen weer naar mij, van onder tot boven en over de hele breedte.

‘Ben je wel eens op dieet geweest, Tannie Maria?’

ZEVEN

Ik zat aan mijn stoeptafel met de eerste dieetmaaltijd van mijn leven voor me. Komkommer, sla, tomaat en een hardgekookt ei. Geen dressing. Ik vroeg me af of ik de dieetpillen voor of na de maaltijd moest innemen. De therapeute had deze pillen aanbevolen, en ik had ze op weg naar huis bij de apotheek gehaald. Ik besloot ze na de lunch in te nemen, als toetje.

Ik bestudeerde het dieet dat ze me had meegegeven en schudde mijn hoofd. Deze recepten zou ik nooit gebruiken in mijn column; ze gaven straf in plaats van troost. Straf voor mensen die van eten houden en een beetje gevuld zijn.

Ik klakte met mijn tong en keek naar mijn gazon. Twee van mijn kippen zaten in de composthoop te krabben, hun veren opgezet wanneer ze naar iets lekkers pikten. De andere drie lagen in de schaduw van de citroenboom. Het was een warme dag, maar niet te heet; precies goed weer voor Welsh Rarebit. Ik keek naar het gekookte ei op mijn bord. Wat zouden een stukje toast met boter en een romige cheddarsaus daar goed bij passen.

Tijdens het eten leidde ik mezelf af door een van de brieven te beantwoorden die ik mee naar huis had genomen. Het handschrift was mooi maar kriebelig, en het papier was dun, bijna doorzichtig.

Allerbeste Tannie Maria,

Er is een jongeman die ik aantrekkelijk vind maar die een stuk jonger is dan ik. Ik denk dat hij mij ook wel aantrekkelijk vindt. Mijn zandkoekjes vindt hij zéker aantrekkelijk.

In het geval van liefde, doet leeftijd er dan toe? Of is het slechts een getal?

De jongeman is een zoetekauw en ik heb wat meer lekkernijen nodig voor hem. Misschien ook iets hartigs. Ik denk dat afwisseling ervoor kan zorgen dat hij vaker langskomt, wat denkt u?

Hier is het uitstekende recept voor zandkoekjes van mijn moeder. Zij kon goed bakken.

Met vriendelijke groet,

Een smachtende Schotse

Hmm, dacht ik, niets zegt zo duidelijk ‘kom kuier weer’ – kom nog eens langs – als Hertzoggies, die kleine kokos-jamtaartjes waar Generaal Hertzog zo van hield. Ik bedankte de Schotse voor haar moeders zandkoekjesrecept en stuurde haar mijn moeders recept voor Hertzoggies.

Ik vertelde haar dat leeftijd er niet toe deed (tenzij de jongen jonger dan zestien was natuurlijk, want dan mag je hem alleen verwennen met lekkernijen op tafel). En ik gaf haar een recept voor kaasscones, die je maakt met oude kaas. Hoe ouder de kaas, hoe beter de smaak.

Je jongeman zal dan misschien beseffen dat rijpere vrouwen ook lekkerder zijn.

De dieetpillen waren een waardeloos toetje, maar het lezen en schrijven over al die heerlijke recepten hielp een beetje. De telefoon ging. Het was Henk. Zijn stem klonk warm en zoet als warme chocolademelk en ik voelde dat mijn hele lichaam ging glimlachen.

‘Hoe is het met je?’ vroeg hij.

‘Ik heb vandaag met iemand gepraat… en ze heeft me op dieet gezet.’

‘Ag, nee, je hebt een therapeut nodig, geen diëtiste. Er zijn ook therapeuten hier op het politiebureau, ze helpen slachtoffers van misdaden.’

‘Ik ben geen slachtoffer,’ zei ik. ‘En zij is ook een therapeut. Ze denkt dat ik eten gebruik om te ontsnappen aan mijn gevoelens. En dat ik dik ben.’

‘Onzin. Je bent prachtig.’

‘Ze zegt dat ik ook meer moet bewegen. Vind jij niet dat ik op dieet moet?’

‘Je bent de allerbeste kok die ik ken en je lichaam is precies goed. Sorry, ik moet nu ophangen. Zal ik vanavond langskomen?’

‘Ik weet niet wat ik moet koken, met dit dieet en zo…’

‘Laat dat dieet toch zitten,’ zei hij. ‘Tot later, bokkie.’

Bokkie. Hij noemde me bokkie. Mijn lichaam was precies goed, zei hij. Voor zo’n man mocht ik wel wat moeite doen. Ik kon op zijn minst proberen om poppies advies op te volgen… Misschien zou ik door een wandelingetje minder aan eten denken.

Ik deed mijn veldskoene aan – mijn comfortabele leren veldschoenen – en wandelde het tuinhek uit. Op het veld wandelde ik over een smal dierenpaadje tussen de lage struiken en vetplanten door. De zon was heet en ik wilde dat ik een hoed had opgezet. Ik volgde het paadje naar mijn oude vriend de gwarrieboom. In zijn schaduw ging ik op een lage tak zitten, een tikje buiten adem.

‘Hallo Gwarrie,’ zei ik. Het was een heel oude boom, misschien wel duizend jaar oud, met een dikke, ruwe bast en donkere, rimpelige blaadjes.

Ik dacht na over wat Slimkat had gezegd: ‘Het land is niet van ons; wij zijn van het land.’

Aan de kleine hoopjes glimmende bokdrolletjies op de grond kon ik zien dat de boom wel gewend was aan bezoekers. De kleine bokkenkeutels leken net chocoladepinda’s. Ik vroeg me af of daardoor het bokdrolletjie-spugen als sport was ontstaan. Een zwerm muisvogels streek neer op de hoogste takken. Ze hadden wilde haardossen en lange staarten. Toen ze me zagen tsjilpten ze en vlogen ze ervandoor. Net als mijn zorgen leken te doen.

Er kwam een briesje opzetten dat een zoete, ongewone geur met zich meedroeg. Ik keek rond, op zoek naar de oorzaak van de geur en zag een groepje grijsgroene struiken met bloemen als kleine gele balletjes. Ik liep ernaartoe en boog me voorover om te ruiken. De geur vulde mijn neusgaten en kriebelde achter in mijn keel onderweg naar mijn longen. Het leek een beetje op citroen, maar rook ook zoet als honing. Mijn gedachten krabbelden in mijn achterhoofd, zoekend naar datgene waar de geur op leek. Misschien was het een geurherinnering, die was overgeleverd uit een ver verleden toen we allemaal nog jagers en verzamelaars waren zoals de Bushmen. Ik zocht niet langer naar een naam voor de geur en begon aan mijn weg terug naar huis.

De vygies zaten vol met gedroogde zaaddozen, maar zo nu en dan verschenen er nog kleine bloempjes op de grond die omhoogschoten na een beetje regen: een lichtpaarse orchidee, een piepklein trosje karooviooltjes.

En toen, misschien omdat ik het had losgelaten, kwam opeens bij me op waar die geur me aan had doen denken. Het was Japie se Gunsteling – die beroemde sinaasappel- en citroenpudding – uit mijn moeders kookboek Kook en Geniet. Dát zou ik vanavond voor Henk maken. De wandeling naar huis ging veel sneller en in het voorbijgaan plukte ik een citroen van de boom in mijn tuin.

ACHT

Toen ik klaar was met koken, ging ik onder de douche en daarna trok ik mijn mooie ondergoed aan. Ik depte een beetje parfum achter mijn oren en tussen mijn borsten.

De telefoon ging en ik nam op in mijn onderbroek en beha. Het was Henk. Ik bloosde, ook al kon hij me niet zien.

‘Ik heb een pudding voor je gemaakt,’ zei ik. ‘Ik heb Japie se Gunsteling veranderd in Henk se Gunsteling. Ik had niet genoeg sinaasappelsap, dus heb ik mijn zelfgemaakte Van der Hum maar gebruikt.’ Henk was dol op mijn naartjie-likeur.

‘Het spijt me, Maria, maar ik kan vanavond niet komen.’

Ik ging zitten op de stoel naast het telefoontafeltje.

‘Ik moet een paar dagen de stad uit,’ zei hij.

‘O,’ zei ik. ‘Is er iets gebeurd?’

Hij was even stil en zei toen: ‘We hadden afgesproken dat je je niet meer zou bemoeien met mijn werk. Je weet dat ik je niet bij gevaarlijke zaken wil betrekken…’

Dit gesprek hadden we al een paar keer gevoerd. Nadat hij zijn eerste vrouw had verloren, kon hij het idee niet verdragen dat hij mij ook kon verliezen. Hij was erg van streek geweest toen ik bijna was vermoord door die moordenaar.

Ik vroeg: ‘Is er iemand dood?’

Hij gaf geen antwoord. Het werd al donker en de eerste padden begonnen te roepen met die diepe, krakerige stemmen.

‘Is het in Oudtshoorn gebeurd?’ vroeg ik. Ik rook dat de sinaasappelpudding karamelliseerde.

‘Dit is nou precies wat ik wil vermijden, Maria. Het spijt me, maar ik moet nu gaan.’

Met alleen mijn ondergoed en een paar ovenwanten aan haalde ik de hete pudding uit de oven. Hij was perfect, helemaal goudbruin bovenop.

‘Het spijt me heel erg,’ zei ik tegen Henk se Gunsteling.

Ik belde Jessie en vertelde over Henk. ‘Ik maak me zorgen om Slimkat,’ zei ik.

‘Ik ook,’ zei ze. ‘Ik heb hem net gebeld, maar hij neemt niet op.’

‘Heeft Reghardt je iets verteld?’ vroeg ik. Reghardt werkte samen met Henk en was Jessies vriendje.

‘Alleen dat hij het vanavond druk heeft,’ antwoordde ze. ‘Ik ga morgenvroeg meteen naar Oudtshoorn. Naar het festival. Als ik erachter kom wat er aan de hand is, laat ik het je weten.’

Ik at mijn dieeteten en luisterde naar een kikker die zijn partner riep.

De pudding koelde af. Ik zette hem in de diepvries.

De kikkers en krekels zongen me in slaap, maar mijn nachtmerrie maakte me weer wakker. Ik hoorde mezelf roepen: ‘Nee! Nee!’

Gelukkig wonen mijn buren ver weg, anders waren ze komen kijken of er iemand werd vermoord.

Toen ik niet meer zo zweette, bleef de schaamte achter die door mijn lijf schudde. Mijn lichaam onthield dingen die mijn geest probeerde te vergeten. Ik ging naar de badkamer en depte mijn gezicht met een nat doekje. Daarna ging ik naar de keuken, want de keuken was mijn beste vriend.

Hoewel mijn handen nog trilden, konden ze wel de pudding uit de diepvries halen en in de oven zetten. Mijn vingers en mijn hoofd leken ver van elkaar verwijderd, maar ik slaagde erin niets te breken. Terwijl de pudding opwarmde, keek ik hoe Venus opkwam. De planeet leek erg ver weg.

Toen Henk se Gunsteling klaar was, ging ik op de stoep zitten en at warme sinaasappelpudding tot mijn mond en handen en buik weer dichter bij elkaar kwamen; zelfs Venus leek dichterbij. Eindelijk was ik weer heel en hield het trillen op.

NEGEN

Die ochtend ging ik vroeg op pad naar de Gazette. De Karoo-heuvels lagen zacht en stil in het ochtendlicht, alsof ze nog sliepen. De zonsopgang kleurde de lucht babyroze en blauw. Al rijdend keek ik naar de heuvels die zich nog eens omkeerden in hun veldbed. Ongetwijfeld hadden zij een betere nachtrust dan ik.

De problemen uit mijn verleden drukten zwaar op me, en daarbovenop lagen nieuwe zorgen om Slimkat. Ik wilde dat ik mijn problemen zo uit het autoraampje kon gooien. Toen ik de koele ochtendbries op mijn gezicht voelde, zuchtte ik. Maar de wind blies de zucht weer terug mijn mond in.

Ik liet mezelf binnen in het kantoor en keek naar de trommel met karnemelkbeskuit die op mijn bureau woonde. Koffiedrinken zonder beskuit had toch geen enkele zin? Hoewel de pudding een beetje roet in het eten had gegooid, probeerde ik me nog steeds aan het dieet te houden. Als ontbijt had ik een fruitsalade gegeten.

Hattie had een aantal e-mails voor me uitgeprint en op mijn bureau gelegd. En dan was er nog die brief van dat tienermeisje dat nog niet klaar was voor seks. Ze was bang dat haar vriendje bij haar weg zou gaan. Het is ook niet onredelijk als een man verwacht dat zijn vriendin ook zijn minnares is. Anders zijn ze gewoon vrienden. Hij kon wel even geduld hebben, maar voor hoe lang? Toch vond ik het niet gepast om deze dingen te zeggen tegen een meisje van zeventien.

Ik pakte een andere brief op, een e-mail deze keer, met de datum van gisteren erop.

Beste Tannie Maria,

Ik vraag me af of u zich mij herinnert.

Dankzij uw brieven zijn we ooit met de Struisvogeleetclub begonnen. U zorgde ervoor dat we elkaar ontmoetten bij de boerenco-op in Oudtshoorn. Daarvoor was ik erg verlegen (vanwege de littekens na het ongeluk), en de eetclub heeft me heel goed geholpen. Zo langzamerhand voel ik me bijna normaal en nu heb ik een relatie met iemand uit de eetclub.

Hoe dan ook, op het kunstfestival in Oudtshoorn organiseert onze Struisvogeleetclub dit jaar een klein project dat wordt gesponsord door struisvogelboeren. We hebben een boekje gemaakt met struisvogelrecepten (waaronder een paar van uw heerlijke recepten!) en we houden morgenavond een kookdemonstratie en een dinertje in een van de kraampjes vlak bij de biertent. Ik hoop dat u ook naar het KKNK komt en het zou fantastisch zijn als u onze eregast wilt zijn. Dankzij u is het allemaal begonnen en we zijn allemaal fan van uw Liefdesadvies- en receptencolumn. Excuses voor de late uitnodiging, maar we zijn een beetje deurmekaar als het op plannen aankomt. We zijn beter in eten en kletsen en rode wijn drinken.

Hieronder staat mijn telefoonnummer. Neem gerust uw partner of een vriendin mee.

Alle goeds,

Annemarie van der Walt

(mijn echte naam!)