MOMENTEN VAN GELUK

Wil je op de hoogte blijven van de boeken van Uitgeverij Orlando? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief via www.uitgeverijorlando.nl, of volg ons via Facebook, Twitter of Instagram.

ANNE OSTBY

Momenten van geluk

Vertaald door Monique Eggermont

This translation has been published with the financial support of NORLA

© 2016 Anne Ch. Ostby

Oorspronkelijke titel Biter av lykke

© 2016 Font Forlag, Oslo, Noorwegen

© 2018 Nederlandse vertaling Uitgeverij Orlando bv, Amsterdam

Vertaald uit het Engels door Monique Eggermont

Omslagontwerp Bij Barbara

Zetwerk Pre Press Media Groep

Foto auteur Pica Cordoba

ISBN 978 94 92086 556

NUR 302

www.uitgeverijorlando.nl

We moeten ons niet laten bepalen door hoe klein onze eilanden zijn, maar door de grootte van onze zeeën.

Epeli Hau’ofa

Er zijn zo veel eilanden!

Evenveel eilanden als er ’s nachts sterren zijn

aan die vertakte boom waaruit meteoren worden geschud

als vruchten die om de schoener Flight heen vallen.

Maar dingen moeten vallen, zo is het altijd geweest,

aan de ene kant Venus, aan de andere kant Mars;

Val en word één, zoals deze aarde één eiland is tussen

alle sterrenwerelden.

Derek Walcott

PROLOOG

Een uitnodiging en een uitdaging

Korototoka, Fiji, 25 juli 2012

Lieve vriendin,

Mag ik je nog steeds zo noemen?

De postzegels op de brief prikkelden waarschijnlijk je nieuwsgierigheid, maar je hebt vast al gezien wie de afzender is. Postzegels met afbeeldingen van leguanen en papegaaivissen kunnen alleen maar van Kat afkomstig zijn. Een stem van lang geleden, een verbondenheid die we eens hadden. Denk je dat we die ooit terug kunnen vinden?

Dank voor de knuffels en lieve woorden toen ik die zo hard nodig had – ik weet dat je niet alles uit je handen kon laten vallen om de wereld over te reizen voor de begrafenis. Op de plaats waar jij je bevindt moet het moeilijk zijn je voor te stellen dat iemand naar de eeuwige jachtvelden wordt gezongen met een vierstemmig Fijisch lied, terwijl de nabestaanden nota bene met geweven matten komen aanzetten. Hoeveel stromatten heeft een overledene nodig, vraag je je misschien af. En daarop moet ik antwoorden, zoals Ateca me heeft uitgelegd: ‘Zoveel als er nodig zijn om het leven van mister Niklas te eren.’ En dus heb ik de matten op de veranda gelegd. Gedroogde palmbladeren in een blokkenpatroon, een anker voor het lichaam en een stevige fundering voor de gedachten die hier in Korototoka vaak in het felle avondrood opduiken, tegelijk met de vleermuizen.

’s Avonds komt het verlangen, het scherpe, pijnlijke verlangen naar Niklas en het leven dat we hiervoor hadden. Een marathon van wereldellende, zou je kunnen zeggen. Een langeafstandsrace met een pandemie of een milieucrisis bij elk waterstation? Ja, dat ook. Maar ik zou niet anders hebben gewild. De malaria-aanvallen, het gebrek aan water, de nachten met jeukende vlooienbeten – dat alles heeft me geleerd me te behelpen. Me te behelpen zonder geld, wc-papier, shampoo of een ruim pensioen. Dus zit ik hier op een stipje midden in de Stille Zuidzee, zonder levensgezel, maar niet hulpeloos.

En ook niet zonder vriendinnen, hoop ik. Ik heb tweeëntwintig acres met cacaobomen en een huis met veel kamers. Mijn lichaam kent veel kleine ongemakken en pijntjes, maar ik heb mijn voeten op Fijische bodem gezet en ik ben van plan hier tot de laatste zonsondergang te blijven. Wat dacht je ervan hierheen te komen? Alles achter te laten waar je niets aan hebt! Neem alles mee wat er nog toe doet en betrek een kamer in Vale nei Kat, het Huis van Kat! Dit kan de plek zijn waar we elkaar weer vinden, en als er niets te vinden is, maken we iets nieuws!

Ik heb niet erg mijn best gedaan om contact te houden; ik weet dat er niet veel updates van me zijn geweest uit Nepal, Afghanistan of Mauritius. Maar ik heb jullie gemist; ik heb ons hele clubje van vroeger gemist. Ik heb jullie brieven en mailtjes gelezen, de foto’s van jullie kinderen en kleinkinderen bewonderd. En nu vraag ik me af of het mogelijk is om ons weer bij elkaar te brengen na een kloof van ruim veertig jaar! Wil je hier komen wonen en onze laatste jaren samen slijten? Proberen elkaar te helpen als een van ons valt en de ander hinkt? Onze pijnlijke knieën in de warme, zilte golven dompelen en onze tenen in het witte zand stoppen?

Ik ben niet uit op onbetaalde hulp, de plantage is in goede handen. Korototoka is een cacaodorpje, en Mosese, de beheerder, zorgt voor het oogsten, fermenteren en drogen van de peulen. Maar misschien kunnen we hier iets nieuws beginnen, samen iets ondernemen? Misschien chocolade maken of een heerlijke geurende cacaobodylotion – wat denk je ervan?

Je begrijpt vast wel waarom ik dit niet via de mail kon doen. Het duurt weken voor een brief van de ene wereld naar de andere komt, en de woorden vinden onderweg de juiste diepte en zwaarte. Als ze op dit moment in jouw handen vallen, hebben ze tijd gehad om te rijpen en te verzachten en te worden gewiegd door het gewelfde papier, klaar om jou hierheen te lokken. Proef je de papaja en de kokos al? Kun je de wind horen fluiten door de palmbomen aan het strand? Zie je de horizon daar waar de Stille Zuidzee de hemel raakt?

Als de ijskrabber, de motorverwarming en de elektriciteitsrekening je meer lokken, dan stop je deze brief natuurlijk ergens in een la waar hij nooit meer uitkomt. Een brief kan tijdens zijn reis over de oceanen gemakkelijk zoekraken, en de post vanaf de Stille Zuidzee is onbetrouwbaarder dan een tropische cycloon of een Fijische ministerspost. In dat geval heb je hem nooit ontvangen en worden er geen vragen gesteld.

Ik doe hem dus straks op de bus, en ik raak even de postzegels aan om geluk af te dwingen in de hoop dat de wind je naar mij toe zal sturen. Misschien kan Vale nei Kat een thuis worden voor ons allemaal, een vrouwenhuis waar we samen kunnen dromen, hopen, drinken, lachen, ruziemaken en huilen. Totdat de wind ons uitwaaiert over de golven, en het onze matten zijn die de trap op worden gedragen en op de veranda worden neergelegd.

Lolomas,

Kat

1

Sina

‘Ik zit aan de grond! Het spijt me verschrikkelijk.’

Ze hebben elkaar tientallen jaren niet gezien en het eerste waarover Sina tegen Kat begint, is haar deplorabele financiële toestand – hemel! Ze bijt hard op haar lip om het trillen tegen te gaan en opent dan haar armen voor de grote, glimlachende vrouw met de zonnebril op haar hoofd.

‘Ik… O, Kat! Wat heerlijk om je te zien. Je ziet er fantastisch uit!’

In de aankomsthal van Nadi Airport begroet een ukelelebandje de toeristen in korte broek met een vrolijk welkomstdeuntje. De zanger, in een vrolijk gedessineerd hemd en met een bloem achter zijn oor, knipoogt naar Sina, die snel dichter naar Kat schuifelt.

‘Bula!’

Sina’s frons gaat schuil in de hartelijke omhelzing van haar vriendin. ‘Bula vinaka! Je bent er, dat is het enige wat telt. Eén ding tegelijk, het komt allemaal wel goed. Laat me eens naar je kijken.’ Kat duwt Sina van zich af met een brede, stralende glimlach, en het is net als vroeger. Ze trekt haar weer naar zich toe voor nog een knuffel. ‘Ik kan haast niet geloven dat je er echt bent!’

‘Ik ook niet!’

Sina slikt een paar tranen weg. Ze trilt van vermoeidheid na haar reis van bijna achtenveertig uur, en schrikt op als het ukeleletrio op luide toon een nieuw welkomstakkoord inzet. Brede heupen, gewikkeld in een oranje bloempatroon, komen haar kant op gewiegd: ‘Bula, madam. Welkom in Fiji!’ De vrouw, die als ze glimlacht honderd blinkend witte tanden laat zien, legt een bloemenslinger om Sina’s nek. Sina pakt haar rolkoffer stevig vast en strompelt achter Kat aan, de donkere, warme, vochtige oktoberavond in. Het is twee uur rijden naar Korototoka.

Het is hier donkerder dan thuis. Zodra ze het helder verlichte vliegveld achter zich hebben gelaten, is het alsof ze in een tunnel zonder muren rijden, zo dicht en toch zo open dat Sina er duizelig van wordt.

‘Kijk eens naar de sterren,’ spoort Kat haar aan, en Sina kijkt door het open raampje naar boven. De nachtelijke hemel is een doolhof van stralende puntjes, een bevroren vuurwerkexplosie. Haar hoofd valt naar achteren; ze moet haar blik weer vooruit richten. Kat kijkt haar glimlachend aan. ‘Indrukwekkend, hè?’ Ineens staat ze boven op de rem. Sina schiet naar voren en wordt tegengehouden door de veiligheidsriem; ze ziet een glimp van een mager paard dat als een razende naar de kant van de weg schiet. Kat schudt haar hoofd en rijdt door, iets langzamer nu.

‘Het kan gevaarlijk zijn om ’s avonds door de dorpen te rijden. De dieren lopen vrij rond – midden op de weg kan er ineens een koe opduiken.’

Aan de ene kant de zee, aan de andere kant bomen, zandduinen, akkers met planten die ze niet herkent. ‘Suikerriet,’ zegt Kat met een hoofdknikje. ‘Suiker en mais zijn hier de belangrijkste landbouwproducten.’

Het duister wordt af en toe onderbroken door groepjes huizen; hier en daar flikkert een lampje. Sina tuurt door haar oogharen om de vormen van de gebouwen te kunnen onderscheiden en ziet dat sommige langs de weg niet meer zijn dan schuurtjes van golfplaten. Gaan ze in zoiets wonen? Zij is de eerste die in Fiji aankomt; Ingrid en Lisbeth volgen de weken hierna. En ten slotte ook Maya – ze had kennelijk gezondheidsproblemen die ze eerst met haar arts moest bespreken. Een onrustig gevoel komt bij Sina op: is er wel genoeg ruimte voor hen allemaal? Ze hoopt dat ze niet op elkaars lip komen te zitten.

Maar Vale nei Kat is geen golfplaten schuur. Als ze bij Korototoka aankomen, rijden ze over een smal pad met aan weerszijden huizen. ‘Dit is de hoofdweg,’ vertelt Kat. Hij loopt slingerend omlaag naar het strand en aan het eind draait Kat rechts een binnenplaats op. ‘We zijn er!’

Ze parkeert voor een grote bungalow met een dak dat in het midden als een punthoed omhoogsteekt. Een brede veranda met overhang beslaat de hele voorkant. Het dak boven de veranda wordt gedragen door drie zuilen met dik touw eromheen. Een paar schuurtjes staan rond de hele binnenplaats, en een pad dat met ronde stenen is afgezet loopt rondom achter het huis. Er zijn rieten stoelen en een hangmat op de veranda, die verlicht wordt door brandende fakkels onder aan de trap.

Als Sina uit de auto stapt, gaat er piepend een hordeur met muskietengaas open, en daar verschijnt een kleine, gedrongen gestalte met om haar hoofd een krans van kroeshaar dat er in lamplicht uitziet als een halo.

‘Bula vinaka, madam. Welkom!’

Kat had haar al gezegd dat de huishoudster waarschijnlijk op hen zou wachten, ook al is het laat. ‘Kom Ateca even gedag zeggen,’ zegt ze terwijl ze Sina’s koffer de trap op zeult. ‘Ze is erg opgewonden over je komst.’

Sina steekt haar hand uit. ‘Prettig kennis te maken.’ Maar in plaats van op haar beurt haar mollige hand uit te steken, slaat Ateca die over haar mond, waarmee ze de lach die tussen haar vingers naar buiten komt niet kan tegenhouden. Haar hele lichaam kronkelt van plezier als ze zich haast om de koffer van Kat aan te pakken. ‘Ik breng hem wel voor madam Sina naar binnen.’

Sina weet niet wat haar meer verbaast: die onverwachte lach of het feit dat ze voor het eerst van haar leven met ‘madam’ wordt aangesproken. Maar dat vergeet ze meteen zodra Kat haar naar de reling van de veranda wenkt.

‘Je kunt het uitzicht nu niet zien in het donker, maar je kunt het wel horen, toch?’

Sina kan het horen. Met haar gezicht naar de zee hoort ze dat Fiji haar verwelkomt. Het ruisen van zand op zand, het ritme van water en maanlicht en beloften die ze niet kan duiden. Het briesje voelt warm op haar klamme huid, een windvlaagje van iets zoets en geruststellends, een druppel honing op haar tong.

Tussen het huis en het strand is een zone met hoge, dunne boomstammen die zich donker aftekenen tegen de bleke maan. ‘Zijn dat de cacaobomen waar je het over had?’ vraagt Sina, maar Kat schudt haar hoofd.

‘Nee, nee. De plantage ligt iets verder weg, aan de andere kant van het dorp. Dit zijn kokospalmen, die groeien hier overal.’

Ze pakt Sina bij haar schouders en omhelst haar. ‘Je zult het hier heerlijk vinden, Sina,’ zegt ze. ‘Het komt helemaal goed.’

Sina knikt. Ze herhaalt het in zichzelf, als een echo die ze tot leven wil wekken. Het komt helemaal goed.

Maar dat verandert niets aan het feit dat ze aan de grond zit. Ze heeft geen cent meer. Sina kan niet geloven dat ze dit echt heeft doorgezet. Dat ze haar deur heeft dichtgetrokken en alles achter zich heeft gelaten: het huis, het lek rond de schoorsteen en de auto die nieuwe sneeuwbanden nodig heeft. Hier is ze in een vreemd bed in een vreemd land, blut. Net als Armand. Sina woelt en draait en slaakt een diepe zucht. Maar wanneer is Armand niet blut? Blut zou zijn tweede naam kunnen zijn, denkt ze, en ze stelt zich het gezicht van haar zoon voor op een foto in zijn paspoort met daaronder de naam ‘Armand B. Guttormsen’.

Zijn paspoort staat vol stempels. Uit Argentinië, waar hij achterbleef toen de olietanker verder voer. ‘Dat was niet mijn bedoeling, mam,’ had hij gezegd. ‘Ze gaven de verkeerde informatie over de vertrektijd!’ In Rusland waren het de casino’s die hem lokten. ‘Dat wordt geheid wat. Geld dat ze daar hebben – ze weten niet wat ze ermee aan moeten!’ In het Caribisch gebied was het onroerend goed: ‘Ze lieten me de panden zien, met prachtig uitzicht, vlak aan het strand. Hoe had ik moeten weten dat die papieren vals waren?’ Geheime, opwindende olierijkdom in Canada, een luxe vakantieoord aan de oostkust van Maleisië: ‘Zo’n kans krijg ik nooit meer, je hebt geen idee! Zet er een paar toeristen met een dikke portefeuille neer en het wordt een goudmijn!’

Maar er was heel weinig goud en die mijn is zij altijd geweest, denkt Sina, en ze trekt het dunne laken strakker om zich heen. Een mijn die leeggehaald is, nee uitgehold, voor al die zogenaamde glitter en glamour. Ze draait zich op haar zij terwijl de wind achter de horren vreemde geluiden veroorzaakt: het ritselen van droge palmbladeren, de dreunende golven van de zee die altijd op de achtergrond te horen zijn.

Ze kan niet geloven dat ze hier is. Sina Guttormsen, zesenzestig, gepensioneerd, nieuwe bewoner van een huis, nee, een bure noemen ze dat in Fiji. Fiji! Ze had niet eens geweten waar het lag – ze had een kaart van de Stille Zuidzee opgezocht en zich over de stipjes ten noorden van Nieuw-Zeeland gebogen die leken op flintertjes die van de oostkust van Australië afgescheurd waren en lukraak over de zee tussen Vanuatu en Tonga waren gestrooid. De Stille Zuidzee! Haar hart klopt hard en gestaag in haar borst. Een geluid dat het eeuwige, geduldige gedreun buiten overstemt.

De keuken van Rugdeveien 19C, drie maanden daarvoor.

Weer een waardeloze zomerdag liep ten einde, weer zo’n middag met kopjes koffie die lauw stonden te wachten. Ze had geprobeerd tv te kijken, een tijdschrift te lezen, haar geluk beproefd – met de lotto, waarvan ze de gebruikelijke vijf van de zeven cijfers goed had; met de website van Find Love Over 60, zonder nieuwe gezichten. Zes sigarettenpeuken in de asbak en de stilte in de keuken die als stof in haar mond voelde. De wandklok in de rode plastic lijst hapte de tijd snel op: Wat-nu? Ga-je? Waarom-niet? De brief van Kat voor haar op de tafel.

Sina, waarschijnlijk heb je de envelop met een knoop in je maag opengescheurd: wat nu weer? Wie aan de andere kant van de wereld wil er iets van me?

Er is niets om je zorgen over te maken. Niemand wil je misleiden of bedriegen. Het is een uitnodiging. Voor warme luchtstromen en milde nachten, een rieten stoel op een veranda met uitzicht op de Stille Zuidzee. Wil je dat? Durf je het aan om hierheen te komen?

Ze was opgesprongen toen de telefoon ging. De vaste lijn in de gang, een langgerekt, hoog gejengel, een restant in grijs plastic uit het verleden. De roep van iemand die nog steeds haar vaste nummer in zijn of haar adresboekje heeft staan.

‘Hallo?’

Een korte aarzeling, ze stond al op het punt nog eens, nu wat ongeduldiger, ‘hallo’ te zeggen. Alleen ongeduldig, niet bang – Armand belt haar nooit op haar vaste lijn. Hij wil haar altijd overvallen als ze er het minst op voorbereid is.

‘Sina?’

‘Ja?’

‘Hallo… Met Lisbeth.’

Lisbeth. Haar stem klonk nog precies hetzelfde, hees en traag. Het was alsof de laatste alinea van Kats brief in Sina’s gedachten opgloeide: En in dat geval heb je hem nooit ontvangen en worden er geen vragen gesteld.

Ze zou kunnen doen alsof ze van niets wist, ontkennen als haar oude schoolvriendin vroeg of zij ook een brief had ontvangen uit de Stille Zuidzee. Een malle brief met een belachelijk voorstel, een arrogante veronderstelling dat zij, die arme dwazen thuis, niets beters met hun leventje wisten te doen dan alles uit hun handen laten vallen en in een vliegtuig springen voor een hereniging met Katrine Vale.

‘Hallo.’

Sina wist dat ze zich al had blootgegeven. Door niet verbaasd te reageren en geen afwijzende toon aan te slaan, had ze zich verraden. Ze had te kennen gegeven dat er op deze donderdag in juli precies zo’n brief met postzegels van leguanen en tropische vogels op haar keukentafel lag. Nu kon ze er niet meer onderuit.

‘Heb je… Heb jij ook een brief gekregen?’

‘Ja. Vandaag.’

‘Jij ook. Van Kat.’

Sina zag Lisbeths mond met de matroze lippen voor zich toen ze dit met een zucht vaststelde.

‘Ze…’

Wat wilde ze zeggen? Wat had ze gedacht toen ze dat ene handgeschreven velletje had gelezen, had verkreukeld, weer glad had gestreken en nog eens had gelezen?

‘Ze is geen steek veranderd.’

‘Nee…’

Een verbaasd lachje van Lisbeth, als van een diertje dat wegduikt voor een val.

Weer een aarzeling. Sina had de seconden almaar door laten tikken totdat ze het niet langer kon verdragen.

‘Nou, een reisje naar de Stille Zuidzee, dat zou toch ontzettend leuk zijn! Als je het kunt betalen, tenminste.’

Het was net zo makkelijk als vroeger. Net zo makkelijk om Lisbeth van haar stuk te brengen als het altijd was geweest. Sina wist het zodra ze de woorden had uitgesproken: de kleinste schimpscheut met betrekking tot het fortuin dat ze door haar huwelijk had verworven zou een gat slaan in Lisbeths zelfvertrouwen, haar zo onzeker maken dat de vertwijfeling door alle lagen make-up heen zou sijpelen. Zodat ze met haar lange vingers nerveus door haar haren zou gaan. Sina had die snelle handbeweging al jaren niet gezien, maar ze vermoedde dat de donkerbruine lokken nog even weelderig waren, stijf van de haarlak.

Toen de gifpijl uit haar mond schoot, had ze er onmiddellijk spijt van – hou je mond, Sina! Laat haar toch. Zelfs Lisbeth was oud geworden. Zei ze dit hardop? Zelfs Lisbeth moest oud zijn geworden, en op een heel nieuwe manier kwetsbaar. Die manier die vlak na je dertigste om je ogen begint te klauwen, rond je veertigste je mondhoeken omlaag trekt, de kleur uit je haar laat verdwijnen en de rekeningen van de tandarts laat stijgen.

‘Ja.’

Lisbeth klonk nog steeds vlak, even slapjes als een handdruk van twee mensen die elkaar nooit meer zullen tegenkomen. Maar de stilte na dat ene woordje was te lang, te veelbetekenend. Zoekend naar iemand die haar de weg wees, of misschien alleen maar iemand om tijd mee door te brengen.

En nu is Sina hier, met een jetlag en jeukende bijholten als gevolg van de airco in het vliegtuig, verbijsterd dat er een eiland in de Stille Zuidzee voor nodig is geweest om hen weer bij elkaar te brengen. Niet alleen voor een extreem soort reünie van schoolvriendinnen, maar om daadwerkelijk met elkaar samen te gaan wonen. In een bure met stromatten op de veranda en alleen Kat om hen bij elkaar te houden. Een huis voor oude vrouwen! De gedachte doemt als een monster achter haar oogleden op. Wat heeft ze gedaan? Waar is ze terechtgekomen? Vier muren – zo dun! Ze hoort het doortrekken van de wc als een lentestroompje door het hele huis heen – rond een eenvoudig eenpersoonsbed en beloften van maanlicht over een zandstrand. Heeft ze zich uitgeleverd? Sina, de behoedzame, voorzichtige? Ze probeert te kalmeren. Herpak je, je hebt je appartement alleen maar verhuurd, niet verkocht. Je kunt naar huis wanneer je maar wilt.

Maar natuurlijk kan ze dat niet. Ze kan niet het geld accepteren dat Kat haar meteen heeft beloofd met alle plezier te willen lenen voor het geval ze van gedachten verandert. Hoe zou ze het ooit terug kunnen betalen? Met al dat geld dat Armand nodig heeft, plus de huur en boodschappen? Ze haalt nooit dure boodschappen, en haar kleine auto verbruikt maar heel weinig brandstof. Ze rijdt er bijna nooit in, ze fietst liever. Maar toch, het gaat altijd om geld, zo is het altijd geweest. Die dag voor Armands twaalfde verjaardag – is dat echt vierendertig jaar geleden? – toen ze nog maar dertig kroon in haar portefeuille had. Ze had geprobeerd hem uit te leggen dat ze op die dag geen feestje konden geven, maar misschien later, als ze haar loonzakje kreeg… Hij had haar zonder een woord te zeggen aangekeken, zich met een ruk omgedraaid en was weggelopen. Van zijn rug straalde de woede af. Ze had spaghetti met gehaktballetjes gemaakt, een kaars midden op zijn bord gezet en ‘Lang zal hij leven’ gezongen toen ze die op tafel zette. Er had bij hem niet eens een lachje afgekund.

Ze weet niet echt wat haar heeft doen besluiten om te vertrekken. Zij, Sina, naar een rare, kleine leefgemeenschap in Fiji? Sina Guttormsen, caissière, lid van de bibliotheek, die altijd zo voorzichtig en oplettend fietst. Met verschijnselen van vroege artritis in haar handen en een taille die steeds meer begint uit te puilen over de riem van haar broek. Alleenstaande moeder Sina Guttormsen, wier bescheiden leven zich beperkte tot een appartement in een van de oudste gebouwen van Reitvik, waar ze met haar ene oog haar zoon, en met het andere haar portemonnee in de gaten moest houden. Maar dat leven kende ze goed, ze kon ermee uit de voeten. Maar dit? Ze draait zich op haar rug en zuigt met open mond de warme, vochtige lucht in haar longen, alsof ze in de sauna stoom inslikt. Dat rijtje mieren die over de tafel rennen. Die bijna overweldigende geur van frangipani. Kats handen, zo blij om de hare. ‘Ik kan haast niet geloven dat je er echt bent!’

In de handtas op de stoel bij het raam zitten haar paspoort, een strookje vol koffievlekken van haar boardingpas en de sleutels van Rugdeveien 19C. Een doorzichtig plastic zakje met haar lippenstift, een flesje handreiniger en een minitubetje handcrème. Een mobiele telefoon zonder functionerende sim-kaart.

Sina gaat overeind zitten en veegt met het laken het zweet uit haar nek. Ze ziet het plastic flesje op de grond naast het bed staan en neemt een slokje van het lauwe water. Vale nei Kat. Huis van Kat. Maar ook bij Kat thuis kost eten geld. De onkosten delen betekent dat iedereen een bijdrage doet: elektriciteit, zeep en toiletpapier hebben een prijs, waar je ook woont. Even vraagt ze zich af ‘gebruiken ze hier wel wc-papier?’ voordat ze zich herinnert dat ze inderdaad een rol heeft zien hangen aan een gevlochten touw aan de muur van het toilet.

Hoe heeft Kat zo rijk kunnen worden? Sina’s gedachten springen rechtstreeks van het wc-papier naar de vraag over Kats rijkdom. Hoe heeft ze eigenaar kunnen worden van een cacaofabriek? Van een huis met tweeëntwintig acres land, met een beheerder voor de dagelijkse gang van zaken, en ook nog ingehuurde krachten voor de oogsttijd – heeft ze dat niet in de auto verteld? Kat, die niet meer opleiding heeft genoten dan de rest van hen, die de zomer na hun eindexamen meteen op een vliegtuig stapte met een Zweed met lange krullen. En die een leven leidde als een avonturenverhaal. Drie jaar hier, vier jaar daar, zes jaar weer ergens anders: een meisjesschool bouwen in Afghanistan, zonnepanelen introduceren op het platteland van India, een fair-trade koffieplantage beginnen in Guatemala. Tyfus na een meditatieretraite in Nepal, bloedvergiftiging als gevolg van een verwonding door diepzeekoraal na het duiken met walvissen in Tonga. Haar paspoort had waarschijnlijk veel weg van dat van Armand: vol stempels en visa en speciale vergunningen. Maar in tegenstelling tot Armand had zij echt alles gedaan, bedenkt Sina als ze weer gaat liggen en probeert de vochtige transpiratieplek op haar kussen te mijden. Kat had dingen gepresteerd. Ze had stappen gezet, ze droeg de littekens van tyfus en malaria als oorlogsverwondingen, gouden sterren, bewijzen van wat zij en Niklas tot stand hadden gebracht. De hulp die ze de lokale bevolking hadden geschonken, de putten die ze hadden geslagen, de hygiene die ze de vroedvrouwen in de dorpen hadden bijgebracht en waardoor de kindersterfte met twintig procent was afgenomen.

Armands darmparasieten hebben minder weg van een ereteken dan Kats tyfus of malaria. De stempels in zijn paspoort zijn vaal en verschoten, herinneringen aan mislukkingen die hem elke keer dat hij met een nieuw excuus voor haar deur verschijnt onbeduidender en zieliger maken. De beleggingsplannen die mislukten, de gebroken beloftes en onbetrouwbare zakenpartners, de plaatselijke gekken die de kans die hun in de schoot werd geworpen niet zagen. Dan doet ze de deur open en haalt het beetje spaargeld dat ze bij elkaar heeft weten te schrapen sinds de laatste keer dat hij daar stond van haar bankrekening. Hij is haar kind – wat moet ze anders?

Het was haar gelukt om niet aan Lisbeth te vragen hoeveel ze bereid was voor haar reis te betalen. Hoeveel duurder is het om eerste klas te reizen? Businessclass? Sina heeft dat allebei nog nooit gedaan. Ze vraagt zich af hoe het zou voelen om nooit te hoeven vragen hoeveel iets kost. Ze weet niet veel van Maya’s of Ingrids financiële situatie, maar zij hebben in elk geval hun hele leven gewerkt. Goedbetaalde banen, voor zover zij weet. Ingrid als boekhouder bij het streekvervoer, of hoofdaccountant, zoals het tegenwoordig schijnt te heten. Hoge cijfers voor alle vakken boden slimme meisjes zoals zij genoeg kansen. Meisjes die niet meer geld uitgaven dan ze hadden en die voor hun goede naam waakten. Ingrid heeft vast wel een flink bedrag gespaard, meer dan genoeg voor een ticket naar Fiji.

Maya heeft na de lerarenopleiding op een middelbare school gewerkt. Ze trouwde met Steinar, en het verbaasde haar niet dat hij uiteindelijk boekhouder werd – iets aan zijn neus, de opengesperde neusgaten of de bril erbovenop maakte dat hij op een havik leek. Een docentenechtpaar wordt misschien niet rijk, denkt Sina, maar Maya zou vast wel genoeg gespaard hebben om naar Fiji te kunnen gaan. Steinar en zij hadden maar één kind: een dochter, die getrouwd was met een buitenlander. Een kunstzinnig type dat landschappen schildert, Sina heeft hem een paar keer in de krant zien staan. Ze zou het niet erg gevonden hebben als Armand met een buitenlandse getrouwd was. Zelfs niet als hij in het buitenland was gaan wonen. Geen probleem. Als hij maar íémand had gehad, iets had gevonden – wat dan ook – dat hem wat stabiliteit verschafte. Beelden flikkeren op in haar nevelige gedachten: Armand met een donkerharige vrouw, misschien een Aziatische, zoals de buren thuis in de flat beneden haar. De eeuwige wens, de smeekbede die als een dunne draad tussen haar lippen hangt en een god met wie ze geen enkele binding heeft: dééd Armand maar iets, wat dan ook! Ik ben zesenzestig, bedenkt Sina en ze wrijft met haar vuisten in haar ogen. Zesenzestig jaar, en op de vlucht voor mijn zoon.

Op de drempel van haar eerste onbehaaglijke droom onder het Zuiderkruis ontmoet Sina Kat opnieuw.

‘Ik zit aan de grond,’ zegt ze. ‘Ik kan me een verblijf hier niet veroorloven.’

‘Er zit vis in de zee,’ zegt Kat. ‘Je hoeft geen honger te lijden.’

‘Ik kan bakken,’ antwoordt Sina.

‘Vijf broden,’ zegt Kat. ‘Er is genoeg.’

2

Ateca

Lieve God, ik weet wat madam Kat en mister Niklas voor me hebben gedaan. Ik heb U vaak bedankt omdat ze me deze baan hebben gegeven. U weet hoe zwaar het voor me was na het busongeluk waardoor ik weduwe ben geworden; hoe bang ik was dat Vilivo en ik het niet zouden redden. Ik heb hard gewerkt en U hebt me geholpen, Heer. U hebt de mais en de bonen in de tuin laten groeien zodat ik ze aan de kant van de weg kon verkopen, en U hebt mijn kippen elke dag eieren laten leggen. En op een middag, toen de doi-boom bloeide, liet u de wielen van de auto van mister Niklas voor mijn huis tot stilstand komen. U legde de juiste woorden in zijn mond toen hij vroeg of ik iemand kende die hem en zijn vrouw in de huishouding kon helpen, en toen hij het salaris noemde, wist ik dat U degene was die hem in mijn leven bracht. Toen ik begreep dat Vilivo’s opleiding betaald zou worden, dat hij met een diploma op zak de school zou verlaten, wist ik dat U degene was die al die zegeningen over me uitstortte.

U hebt mister Niklas gezonden om me te helpen toen ik er alleen voor stond. En nu is madam Kat degene die er alleen voor staat, en zij vult het huis met haar zusters. Ik zie dat ze hen nodig heeft, Heer, en zij hebben ook haar nodig. Ze lijken geen van allen een man in hun leven te hebben, en hun kinderen wonen niet bij hen. Dus lijkt het me beter dat ze hierheen zijn gekomen. Zusters hoeven niet per definitie uit dezelfde moeder te komen.

Madam Kat heeft me verhalen verteld over haar vriendinnen die uit haar land komen dat vele zeeën van ons vandaan ligt. Over mensen uit hetzelfde dorp die niet bij hun familie wonen. Het klinkt droevig en onveilig. Madam Kat is hier al een tijd – zij kent Korototoka – maar die andere dames die hierheen gekomen zijn, Heer? Zij zullen hier wonen, oud worden, en ik ben degene die over hen zal moeten waken. Wees me genadig en toon me hoe ik dat moet doen.

Madam Lisbeth bijvoorbeeld. Meestal kijkt ze niet zo blij. Ik zag het de allereerste dag dat ze hier was: die aarzeling wanneer iemand iets tegen haar zegt. Alsof ze nooit echt het juiste antwoord weet. En waarom staat ze voor de spiegel over haar schouder te kijken? Waarom kleedt ze zich steeds om, ook al zijn haar kleren niet vuil?

Madam Sina heeft de scherpe blik van een kiekendief. Ze rookt sigaretten op de veranda, samen met madam Lisbeth. Maar ook zij kijkt niet blij. Haar zorgen hebben diepe lijnen om haar mond getekend, en haar stem is hard en scherp. Is ze ergens bang voor, Heer?

Madam Ingrid is de grootste van de dames. Ze heeft lange, sterke armen en ze wil altijd en iedereen helpen. De allereerste dag dat ze hier was, wilde ze met Mosese naar de plantage om alles te weten te komen over de cacao. Hoe moet ik haar zeggen dat het soms beter is om alleen rustig te kijken en te leren?

En binnenkort komt er nog een dame, van wie ik niets weet. Ik hoop dat ze gezond en sterk is, met een blij gemoed.

Madam Kat vertrouwt me, Heer. Ze zegt het vaak: ‘Ateca, wat zou ik zonder jou moeten?’ Ik moet haar beschermen, net zoals zij mij beschermt. Help me haar en haar zusters voor gevaar te behoeden, zodat het kwaad zijn schaduw niet over hen kan werpen.

En Vilivo, Heer. Houd ook mijn zoon weg uit de schaduw. Help hem en laat hem werk vinden, zodat hij zelf voor de kost kan zorgen, volwassen worden en een gezin stichten.

In Jezus’ heilige naam. Emeni.

3

Ingrid

Ze tuurt naar zichzelf in het spiegeltje boven de gootsteen, en de vrouw die haar aanstaart, heeft een verbaasde blik. De starende blik van een pasgeborene, met kraaienpootjes rond de ogen, witte barstjes in bruin glazuur. Het heeft haar maar een paar weken gekost om die bruine teint te krijgen, alsof het pigment er al die jaren op had gewacht zonder zich zichtbaar te willen maken. Kat heeft haar gewaarschuwd voor de zon. Ze is zelf vreemd genoeg nog steeds bleek, zelfs na al die jaren in de tropen.

‘Zorg dat je je goed insmeert, en wees niet te zuinig met de zonnebrandolie. Ik garandeer je dat een bruine huid je na een poosje niet veel meer interesseert.’

Zo ver is Ingrid nog niet. Sinds ze in Korototoka is, heeft ze er elke dag aan gedacht dat ze tijdens haar leven veel te veel binnen heeft gezeten. Werk, thuis, thuis, werk. Binnen in huis, op kantoor, in de auto. Jarenlang had haar broer Kjell geprobeerd haar ertoe over te halen een hond te nemen. ‘Dan moet je elke dag de deur uit, en je hebt gezelschap!’ Zijn vrouw had het hem nagezegd: ‘Ja, zou het niet heerlijk zijn om gezelschap te hebben?’ Maar Ingrid had het vermoeden gehad dat Gro’s enthousiasme voor de Ierse setter vooral voortkwam uit het feit dat haar man vanwege de hond elk najaar het huis verliet voor de jaarlijkse jachtweek. Ingrid heeft nooit een hond gewild, en ook geen ander huisdier.

Evenmin had ze ooit deel uitgemaakt van het clubje vrouwelijke collega’s die elke zomer in Jotunheimen gingen wandelen met hun lichtgewicht slaapzakken en hun thermobekers die ook als oorwarmers dienst konden doen. Ze ging wel soms op zondagochtend in de natuur wandelen, maar nooit te ver en niet te lang.

Ze beleefde meer plezier aan Simon en Petter, de kleinkinderen van Kjell en Gro. Ze hebben een betere band met haar dan met hun eigen grootouders, daar is ze vrijwel van overtuigd. Toen Simon nog niet zo goed kon lezen, was tante Ingrid degene die het geduld had om met hem te oefenen met letter- en woordkaarten. Bij haar thuis mocht Petter zijn snoep op de bank opeten, of een kale zwerfkat mee naar binnen nemen. Natuurlijk begreep ze dat de zorg voor jonge kinderen voor buitenshuis werkende ouders uitputtend was, natuurlijk vond ze het niet erg als de jongens bij haar logeerden wanneer hun moeder voor haar werk op reis moest en hun vader nachtdienst had. Ze kunnen het goed met elkaar vinden, zij en de jongens, dat is gewoon zo. Ze maakt er niet veel drukte van als ze komen logeren, maar ze vindt het leuk om voor hen te koken: taco’s, pizza, kippenvleugels, niets bijzonders. Is het omdat ze zo jong zijn dat ze hen zo gemakkelijk om zich heen kan hebben? Geen verwachting dat ze iets gemeen moeten hebben. Die twee donkere kopjes op de bank, gebogen over hun mobieltje of kaartspelletje. Simon en Petter. Het dierbaarste in haar leven.

Toen Kats brief kwam, had Ingrid eerst koffie voor zichzelf gezet voordat ze hem rustig ging lezen. Vreemd genoeg verbaasde de uitnodiging haar niet – kon ze het wel een uitnodiging noemen? Een uitdaging? De oproep? Misschien had ze altijd al geweten dat ooit onder die keurige blouse met het omgeslagen kraagje en de bril aan een koord om haar nek, Wildrid zich zou laten horen. Wildrid, haar geheime, innerlijke tweelingzus. Die was thuisgebleven toen Kat al die jaren geleden vertrok, maar die in stilte had geknikt en het had begrepen. Wier gretige vingers trilden toen ze de handgeschreven brief van Kat las.

Ingrid, ik durf te wedden dat je een poosje met deze brief in je hand hebt gestaan voordat je hem openmaakte. Misschien heb je hem even opzij gelegd en ben je eerst koffie gaan zetten. Wees eerlijk, heb je hier niet op gewacht? Je hebt ons op verschillende plaatsen bezocht; je weet dat het niet alleen maar cocktails bij het zwembad en lekker zonnebaden is. Je weet dat er ook gebrek aan water is en stroomstoringen, muskieten en malaria. Maar ik denk dat je er lef genoeg voor hebt. Lef genoeg om een front te vormen tegen eenzaamheid en tv-kijken met je bord op schoot, tegen artritis en lege nachten. Lef genoeg om in een gebloemde bula-jurk kava uit een bilo te drinken.

Ingrid had haar koffiekop neergezet toen ze iets in haar borstkas voelde opwellen dat zich door haar hele lichaam verspreidde, een gevoel dat ze ten slotte herkende: heimwee naar een plek waar ze nooit was geweest. Van haar handen waarin ze de brief vasthield, helemaal tot aan haar lippen die zich plooiden in een glimlach van opwinding, verlangde ze naar Fiji. Naar Kat, de vogel wier vleugels ze alleen ooit van onderaf had gezien toen ze die spreidde om op te vliegen.

Ze weet precies het moment waar de vogel opvloog. Aan een tafeltje in de schaduw voor Nilsens Café in Reitvik, op een dag in augustus 1965. De stilte hing zwaar en verwarrend over de tafel, maar Kat leek zoals gewoonlijk de spanning om haar heen niet op te merken. Haar donkere, glanzende haar viel als in een waterval over haar schouders en wenkte hen dichterbij als in een zwijgende kring van bewonderende manen die rond de zon cirkelden. Wat had ze net gezegd? Dat ze morgen wegging? Naar India? Naar Goa? Misschien naar Nepal of Sri Lanka?

Ingrid had hulpeloos rondgekeken – begreep iemand wat er gaande was?

Maar Sina had stil voorovergebogen gezeten, met een lege, ongeïnteresseerde blik in haar eigen wereld – wat haar betrof had Kat net zo goed Mars of Jupiter kunnen zeggen! Lisbeth trok haar neus op, alsof ze de onbekende specerijen en het buitenlandse eten al kon ruiken. In Maya’s ongelovige uitdrukking school nog iets anders – een vleugje zelfgenoegzaamheid? Iets zelfingenomens dat ze uit de zak van haar degelijke bruine rok had gehaald. De vlinders in Ingrids eigen buik, die al fladderden vanaf het moment dat Kat eerder die middag had gebeld met de vraag om allemaal bij elkaar te komen in de cafetaria, veranderden in sissende, wild rondvliegende vleermuizen. Waar haalde Maya, die niet meer had kunnen doen dan een suffe lerarenopleiding, die zelfvoldane houding vandaan? Ingrid had daar ook makkelijk toegelaten kunnen worden, en Kat ook, als ze dat had gewild!

‘Niklas is al eerder in India geweest.’

‘De kosten van levensonderhoud zijn daar laag en het zal niet moeilijk zijn om een baantje te vinden voor een paar dagen of weken. Hij kent iemand in een ashram in Madhya Pradesh, die…’

Terwijl Kat doorpraatte, tolden de woorden in Ingrids hoofd en vormden betekenisloze patronen: ashram, meditatie, yogi. Ze staarde naar het tafelblad en trok met een vinger langzaam de omtrek van haar koffiekopje na. De opleiding voor accountant die ze ging doen bood ongetwijfeld garantie voor een baan. Genoeg geld om uiteindelijk zelf de kost te verdienen, genoeg zekerheid om over een paar jaar een hypotheek voor een huis te krijgen. Dicht bij het park, stelde ze zich voor. Vlak bij het stadscentrum, zodat ze geen auto nodig zou hebben.

‘Een enkele reis,’ zei Kat. ‘Met de trein door Europa, en daarna liften we eventueel verder.’

De stilte rond de tafel hield aan. Lisbeth liet een sigaret tussen haar roze nagels bungelen. Sina sloeg haar armen om zichzelf heen en wiegde heen en weer in haar jas, die veel te groot en zwaar was voor de warme zomermiddag.

‘Kom op nou! Wees een beetje blij voor me!’ Kat schonk hun allemaal een hartelijke, brede glimlach. Zoals altijd waren ze daardoor overstag gegaan, nog voordat ze beseften dat ze hun twijfels hadden gehad. ‘De wereld is zo veel groter dan Reitvik! Ik wil meer zien!’

Iets in Ingrid hield haar tegen. Iets drukte het enthousiasme weg dat in haar keel omhoogkwam en als een ballon haar mond uit wilde schieten: ‘Natuurlijk! Het is fantastisch!’ In plaats daarvan had ze het beeld van Niklas niet uit haar hoofd kunnen zetten. Zijn haar, langer dan dat van Kat; de lachrimpeltjes rond zijn ogen die verrieden dat hij al lang geleden volwassen was geworden. Hij had zonder een cent rondgereisd in Zuid-Amerika en meer gezien dan waar zij ooit met elkaar in al hun boeken over hadden gelezen. Terwijl zij hun plannen maakten, had deze Zweedse jongen – nee, mán, hij was bijna tien jaar ouder dan zij! – als fruitplukker in Nieuw-Zeeland en als skileraar in Canada gewerkt.

Dus dit was wat Kat wilde. Ze had het gehad over ‘een jaartje werken voordat ik besluit wat ik wil gaan studeren’, maar voor zover Ingrid wist was ze nooit met een concreet plan gekomen. Dat gebeurde pas toen Niklas eerder die zomer verscheen en zijn diensten aanbood als huisschilder en klusjesman. ‘Hij wil naar de Noordkaap,’ had Kat uitgelegd, en inderdaad, Niklas was een paar weken verdwenen, maar daarna meteen weer teruggekomen. En nu beschreef Kat zijn volgende verdwijntruc, waar ze zelf aan zou meedoen. ‘Pap en mam zullen jullie vragen stellen,’ zei ze, terwijl ze hen stuk voor stuk aankeek. ‘Dus dan kunnen jullie net zo goed de waarheid zeggen: ik weet echt niet waar we naartoe gaan.’

Haar lach parelde over hun lege koffiekopjes en verkreukelde servetten, liet hun ijsjes smelten en uit de horentjes lopen. ‘Kijk niet zo bedroefd, Ingrid,’ had ze gezegd, terwijl ze op de hand van haar vriendin tikte. ‘Denk eens aan alle verhalen die ik kan vertellen als ik terugkom!’

Ze hadden allemaal geknikt; Maya wist zelfs ‘Wat spannend!’ uit haar mond te krijgen. Maar Ingrid had maar één gedachte: dit is het moment waarop het gebeurt. Dit is waar onze wegen zich scheiden. De lerarenopleiding in Hamar voor Maya. Lisbeth die gaat trouwen in Reitvik. Sina – god mag weten wat er achter haar stuurse gezicht schuilgaat. Als ze een baan krijgt, blijft ze waarschijnlijk ook hier. Maar Kat gaat weg. De wind gaat liggen. Onze zeilen hangen er slap en doelloos bij. Het middelpunt lost op in duizend kleine stofdeeltjes en gaat over in een eindeloze, saaie leegte. Hier, op dit moment, scheiden onze wegen.

‘Waanzin,’ luidde Kjells reactie toen ze hem over Fiji vertelde. ‘Waar heb je het over, ben je je verstand verloren? Daar ben je veel te…’

Hij hield zich op tijd in, maar Ingrid hoorde het woord tegen de binnenkant van zijn lippen stuiten. Oud. Je bent er veel te oud voor. Haar broer, slechts vier jaar jonger dan zij, vond blijkbaar dat hij het recht had om te bepalen welke kansen voor haar verkeken waren. Naar de Stille Zuidzee vertrekken was daar duidelijk een van.

Ze maakte zijn zin af. ‘Te oud, Kjell? Te oud om nog iets anders te doen dan thuis zitten wachten op mijn pensioen? Meedoen met Jeopardy! en Wheel of Fortune, en misschien af en toe een cruise naar Denemarken?’

‘Wat bedoel je? Er zijn nog genoeg andere dingen…’

‘Zoals wat? Een bustochtje naar Tallinn? Een of twee keer per jaar met jou naar Zweden om daar goedkoop vlees in te kopen? Misschien gek genoeg zijn om een tandemparachutesprong als cadeau voor mijn zeventigste verjaardag aan te nemen?’

‘Oké, maar… De Stille Oceaan, Ingrid! Wat weet je daar nou van? En je hebt Kat al… hoeveel jaar niet gezien?’

Wat weet jij dan van de Stille Oceaan? wilde ze vragen, maar ze deed het niet. Eerlijk gezegd wist Kjell heel weinig van wat dan ook. Alleen iets van jachthonden. En autobanden. Als hoofdinkoper van een bandenbedrijf was er vrijwel niets wat hij niet wist over vulkanisatie, bandprofielen en uitbalanceren.

En zij wist echt veel meer over Fiji dan hij. Dezelfde avond waarop de brief kwam, had ze op het internet gezocht. Ze wist hoeveel inwoners het land had (minder dan een miljoen), het aantal eilanden (een stuk of honderd waren bewoond, meer dan driehonderd in totaal), de etnische achtergrond van de bevolking (rond de veertig procent van Indiase, de rest van Melanesische afkomst), hun godsdienst (christelijk, voor het grootste deel methodisten, hindoes en wat moslims), en de belangrijkste industrieën (toerisme, suiker, kopra). ‘Heel wat,’ had ze tegen haar broer kunnen zeggen. Maar hij wachtte haar antwoord niet af.

‘Dit is helemaal niets voor jou, Ingrid! Om zomaar je hele leven hier op te geven, dat is volslagen… onverantwoordelijk!’

Hoorde hij nu zelf niet wat hij zei? Waar was zij volgens hem verantwoordelijk voor, behalve voor zichzelf? Kats woorden dansten voor haar ogen. Laat achter waar je niets aan hebt! Neem alles mee wat er nog toe doet!

‘Ik heb altijd voor mezelf gezorgd, Kjell, en ik ben van plan dat te blijven doen. Ik heb mijn hypotheek afbetaald, en ik heb genoeg geld op de bank om een ticket terug te kopen wanneer ik maar wil. Waar maak je je zo druk over – kun je niet blij voor me zijn? Vind je niet dat ik nu wel wat chocola en kokos heb verdiend? Heb ik in mijn leven niet genoeg gekookte aardappelen en haringen gegeten?’

Haar broers glazige blik maakte haar duidelijk dat hij er niets van begreep – gekookte aardappelen en haringen, waar had ze het over? Hij haalde zijn vingers door zijn dunner wordende haar en gooide het over een andere boeg. ‘En wij dan? De jongens – Simon en Petter zullen je vreselijk missen! En Arve ook,’ voegde hij er haastig aan toe alsof hij daar nu pas aan dacht. ‘Hij zal denken dat je gek geworden bent!’

Ingrid kon zich moeilijk voorstellen dat haar verstrooide jongste broer zelfs maar een mening had over haar verstandelijke vermogens. Arve zelf werd al vaak genoeg beoordeeld. Een dierbaar beeld van hem kwam bij haar op: het vormeloze basketbalpetje, de spijkerbroek en het bruine jasje met de rits. Het appartement vlak bij de universiteit met de lege ijskast en de volle boekenplanken, waar je in de vriezer een bril kon aantreffen, of naast het computerscherm een broodje van twee weken oud.

‘Arve heeft zelf genoeg dingen om zich zorgen over te maken,’ zei ze met haar blik op de ader die opbolde onder de dunne sproetenhuid op Kjells voorhoofd.

‘Maar hoeveel zekerheid heb je dan over je toekomst, heb je daar al aan gedacht! Wat nou als je ziek wordt? Wat nou als je…’

‘Daar doodgaat?’

Ze keek hem kalm aan en liet zich niet van streek maken. Ze sprak op zachte toon verder. ‘Dan zullen ze voor me zingen en stromatten naar mijn huis brengen.’

Het is niet moeilijk om een routine te ontwikkelen als je die vanaf nul opbouwt. Ingrid heeft nooit op een cacaoboerderij gewoond, maar de anderen ook niet, wat betekent dat technisch gesproken alle functies beschikbaar zijn. Kat en Niklas hebben het landgoed nog maar zes jaar geleden gekocht, en ze begonnen net een beetje goed te draaien toen Niklas dat verschrikkelijke ongeluk kreeg. Kat vertelt er heel weinig over; Ingrid weet de details niet. Misschien is de wond nog te vers en te rauw? Het enige wat Ingrid weet, is dat Kat er niet bij was toen het gebeurde.

Mosese, de beheerder van de plantage, heeft de leiding over de dagelijkse gang van zaken, net als bij de vorige eigenaar. ‘Niklas volgde hem altijd in alles. Alles wat hij van cacao wist, leerde hij van Mosese,’ heeft Kat uitgelegd.

Maar het lijkt erop dat zij niet Niklas’ interesse voor de plantage deelt, denkt Ingrid bij zichzelf. Was zij niet degene die zo enthousiast in de brief schreef over nieuwe waagstukken? Over het produceren van chocola?

Als Mosese een of twee keer in de week langskomt om verslag uit te brengen over de vorderingen van de oogst, gaat Kat zelden uit zichzelf naar buiten om hem te begroeten. En de beheerder op leeftijd loopt nooit ongevraagd de vier treden op naar de deur; hij blijft onder aan de veranda staan tot er iemand naar buiten komt. Soms is dat Ateca, ze ziet door het raam Mosese staan en dan roept ze hard: ‘Madam Kat! Mosese is hier!’ Daarna volgt de plotselinge schaterlach waar Ingrid nog steeds niet aan gewend is: een lach die zonder reden lijkt los te barsten en een aantal minuten kan aanhouden. Ze heeft het ook bij andere gelegenheden gehoord; bij de vrouwen die de spitse bruine cassavewortels langs de weg verkopen, bij Moseses dochters als ze ’s avonds buiten voor hun huis zitten. Bij kinderen die langslopen – de lach kan ineens opkomen en in luid gegier uitbarsten, tot ze bijna geen adem meer hebben. Handen slaan op dijbenen en kleine lijven vallen van vrolijkheid op hun knieën.

Voor zover Ingrid weet, is Ateca’s lach niet bedoeld voor anderen en komt hij spontaan op zonder dat ze wordt gekieteld of een grap hoort. Heeft Ateca misschien simpelweg een bepaalde hoeveelheid vrolijkheid in haar lichaam opgeslagen die elke dag even naar buiten moet komen, zoals mensen soms ook last kunnen hebben van overtollig darmgas? Of is het een soort tic waar ze geen controle over heeft? Ingrid voegt ‘uitzoeken waarom Ateca zoveel lacht’ toe aan haar lijstje met dingen die ze nog niet over Fiji weet.

Aangezien Kat maar heel weinig belangstelling heeft voor Moseses verhalen over schimmelziektes, knaagdieren en de prijs van kunstmest, wordt Ingrid algauw degene die vaak met hem op de veranda praat. Soms loopt ze met de pezige man met de o-benen mee naar de plantage om een veelbelovende hoeveelheid gelige cacaopeulen te bekijken of om bezorgd een zucht te slaken wanneer hij haar een larvenplaag laat zien. Niet dat ze veel meer kan doen dan belangstelling tonen, maar elke middagwandeling in het groene, vochtige cacaobomenbos vult haar met zoete druppels geluk die door haar aderen stromen en de misselijkmakende kantoorkoffie wegspoelen die zoveel jaar in haar heeft geklotst.

Iets anders wat Ingrid die eerste tijd in Fiji opdoet, is nieuwe waardering voor haar voeten. Groot en stevig als ze zijn, hebben ze altijd hun basisplicht vervuld: tijdens herfststormen en andere barre weersomstandigheden hebben ze haar met hun maat 42 stabiel en rechtop gehouden. Ze heeft altijd op ze kunnen vertrouwen, maar ze heeft nooit zo gehouden van hun aderige, harige uiterlijk. De grootte van Ingrids voeten heeft menig pedicure laten overwegen de prijs te verhogen, en Ingrid heeft R. Lundes Shoes & Sons nooit zover kunnen krijgen een paar in haar maat met een mooie goudkleurige gesp of een elegant enkelriempje in te kopen.

Bij de voordeur van Vale nei Kat ligt een stapel rubberslippers. Voor binnen en buiten, met en zonder teenriempje. Ingrid heeft drie paar gekocht: het eerste is bescheiden, zwart en eenvoudig; het tweede is oranje met op de zolen een patroon van hibiscus. Het derde is een stijlvol paar dat ze de laatste keer dat ze in Rakiraki waren heeft aangeschaft: brede zilveren strepen aan weerskanten en bovenop, tussen de tenen, plastic sierknopjes.

En Ingrids voeten zijn vast van plan om een gelukkiger leven te gaan leiden, dat is wel duidelijk. Haar blote tenen waaieren vrolijk naar buiten, haar zolen nestelen zich aangenaam op het rubber, zonder acht te slaan op spottende blikken naar aanleiding van hun maat. Elke voet gaat waar hij wil en neemt zonder schaamte de ruimte in waar hij recht op heeft. En krijgt complimenten!

‘Wat een mooie voeten hebt u, madam Ingrid,’ zegt Ateca op een middag op de veranda. Haar glimlach ontlokt er ook altijd een bij anderen. Ateca mist een hoektand en het zwarte gaatje tussen de witte tanden doet denken aan een knipoog. Ze zit schrijlings op de kokosnootrasp, een handig krukje op vier poten. Van voren heeft het de vorm van een maansikkel, en ze gebruikt het om het vlees van de kokosnoot te raspen als de noot opengebroken is. De reepjes vochtig wit kokosvlees vallen in een kom die ze tussen haar voetzolen klemt.

Ingrid is overdonderd. ‘Mooie voeten?’

Ateca knikt. ‘Breed. U kunt er makkelijk deze kom mee vastklemmen. Probeert u maar.’

Bij het zien van haar voeten die de metalen kom vol melkachtige witte kokosreepjes vastklemmen, loopt Ingrid over van vergevingsgezindheid. Ze vergeeft het haar voeten dat ze niet op haar tenen een trap af kan lopen, dat ze op de basisschool de bijnaam ‘Goofy’ had, en dat ze nooit heeft leren dansen. Ineens ziet ze haar twee kloeke ankers in een gunstiger licht, overgoten door kokosmelk en in staat om nieuwe trucjes te leren. Ze glimlacht naar Ateca en is zowel voorbereid als verbaasd als er een schaterlach uit haar komt rollen. Ruim een minuut – eerder twee, denkt Ingrid later bij zichzelf – lacht Ateca om Ingrids mooie voeten. En zo wordt de gepensioneerde hoofdaccountant van het streekvervoer de vaste kokosnootrasper van Vale nei Kat.

Natuurlijk helpt ze daarnaast ook Kat met de boekhouding. Het minste wat ze kan doen is haar financiële kennis inzetten, en Kats Cacao is geen bijzonder ingewikkeld bedrijf. Het geld gaat meestal één kant op: eruit. Maar het duurt nog maanden voordat er geoogst kan worden, en zowel Kat als Moses verzekert haar dat de bittere cacaobonen hun gewicht in goud opleveren als ze helemaal gedroogd zijn. Hoeveel zouden ze moeten investeren, vraagt ze zich af, om het bedrijf uit te breiden met de productie van chocolade, in plaats van alleen de bonen te exporteren?