Over het boek:

Het eiland Saint-Thomas, begin negentiende eeuw: Rachel droomt van een leven in het verre Parijs. Maar Rachel is niet de baas over haar eigen leven. Ze wordt uitgehuwelijkt aan een weduwnaar met drie kinderen om de zaak van haar vader te redden. Als haar man plotseling overlijdt, neemt Rachelhaar leven in eigen hand en begint een hartstochtelijke verhouding. Dat leidt tot een schandaal dat haar hele familie treft, óók haar lievelingszoon, die een van de grootste kunstenaars van Frankrijk zal worden.

In de pers:

‘Een schaduwvrouw, een gestolen kind, dwalende ogen, verborgen registers – en nog veel meer – vormen de schakels tussen de joodse gemeenschap opeen paradijselijk eiland in West-Indië. Aan deze achtergrond voegt Hoffman een historisch personage toe: Rachel Manzana Pomié, de Creoolse moeder van de impressionistische schilder Camille Pissarro (…) Ritmisch proza, prachtig uitgewerkte folklore en historische verwijzingen, en Hoffmans sterk overtuigende personages (vooral degenen die bereid zijn om “alles te doen voor de liefde”) maken dit tot een heerlijke roman.’

‘Een schitterend, Márquez-achtig verhaal.’  O, Oprah magazine

‘Passie en vooroordeel (…) Een van de beste romans over het huwelijk, niet in de laatste plaats omdat de tegenpolen uit de titel niet alleen geslacht betreffen, maar ook ras, afkomst en religie. Er zit zoveel in dit boek dat het twee keer zo dik had kunnen zijn (…) zo bedwelmend als de beste rum van het eiland.’ The Independent

‘Een hoofdpersoon om onmiddellijk in je hart te sluiten (…) een sterke, beeldende roman over het verlangen je vleugels uit te slaan en grenzen te slechten.’ Susan Smit in Happinez

Over de auteur

Alice Hoffman (1952) is een van Amerika’s meest geliefde schrijfsters. Ze schreef vele romans, waarvan Het museum van zonderlinge zaken, De duivenhoudsters, De drie zusjes en het verfilmde Magische praktijken de bekendste zijn.

DE VERBINTENIS VAN TEGENPOLEN

Van Alice Hoffman zijn onder andere verschenen

De drie zusjes

De duivenhoudsters

Lessen om te overleven

Magische praktijken

Het museum van zonderlinge zaken

Wil je op de hoogte worden gehouden van de boeken van Uitgeverij Orlando? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief via www.uitgeverijorlando.nl of volg ons via Facebook, Twitter of Instagram.

ALICE HOFFMAN

De verbintenis van tegenpolen

Vertaald uit het Engels door

Saskia Peterzon-Kotte

© 2015 by Alice Hoffman

Oorspronkelijke titel The Marriage of Opposites

Oorspronkelijke uitgever Simon and Schuster Inc., USA

© Nederlandse vertaling Uitgeverij Orlando bv, Amsterdam

Vertaald uit het Engels door Saskia Peterzon-Kotte

Omslagontwerp Bij Barbara

© Omslagfoto Joyce Tenneson, www.tenneson.com

© Foto auteur Deborah Feingold

Zetwerk Pre Press Media Groep

ISBN 978 84 9208 57 0

NUR 302

www.uitgeverijorlando.nl

1 WE VOLGDEN DE SCHILDPADDEN

CHARLOTTE AMALIE, SAINT THOMAS

1807

RACHEL POMIÉ

Ik liet ’s nachts altijd mijn raam open, ondanks de waarschuwingen die ik had gekregen. Ik deed zelden wat me werd gezegd. Volgens mijn moeder was dat sinds mijn geboorte mijn reactie op het leven geweest, want het duurde drie dagen voordat ik ter wereld kwam. Als kind sliep ik ’s nachts niet door en ik hield me al helemaal niet aan de regels. Maar ik was een meisje dat wist wat ik wilde.

Andere mensen huiverden als de regen kwam en verkilden tot op het bot, maar ik hunkerde naar koud weer. De nachten op ons eiland waren pikdonker en het rook er heerlijk, ideaal om bij weg te dromen. Zodra het licht begon te verflauwen, kon je de vlugge pootjes van hagedissen door de bladeren horen ritselen en het gezoem van muggen die door de open ramen vlogen. In onze gepleisterde huizen sliepen we in tenten, gemaakt van dikke, witte netten, bedoeld om de muskieten op afstand te houden. In regentonnen met drinkwater hielden we kleine vissen, die de eitjes aten die door die kwelgeesten op het wateroppervlak werden gelegd, zodat er minder van waren om ons lastig te vallen. Niettemin zweefden er enorme wolken insecten door de hitte, vooral tijdens de schemering, die een koorts meebrachten die een mens levend kon verbranden. Tientallen vleermuizen daalden in onze tuin neer, fladderend door de roerloze lucht om nectar uit onze bloemen te drinken, totdat zelfs zij verdwenen en zich tussen de takken van de bomen installeerden. Als ze weg waren, bleven alleen nog de stilte en de hitte en de nacht over. Hitte vormde de kern van ons leven, een gedaanteverwisselaar die altijd in de buurt was. Daardoor kreeg ik de aanvechting om uit mijn kleren te stappen en in een ander leven te duiken, waar lindebomen en groene gazonnen waren, waar vrouwen zwartzijden jurken met hoepelrokken droegen, die ruisten als ze liepen; een land waar de maan als een zilveren schijf opklom in een koude, heldere lucht.

Ik wist waar zo’n plek te vinden was. Ooit was dat het land van mijn grootouders geweest. Zij waren vanuit Frankrijk naar de Nieuwe Wereld gekomen en hadden een appelboom meegenomen als herinnering aan de boomgaarden die ze ooit in hun bezit hadden gehad. Onze naam, Pomié, was afgeleid van het fruit dat ze kweekten. Mijn vader vertelde me dat onze voorouders vrijheid hadden gezocht; eerst in Spanje, daarna in Portugal en daarna in Bordeaux, de enige streek in Frankrijk waar destijds mensen met ons geloof werden geaccepteerd. Maar in Frankrijk was de vrijheid vergankelijk; onze mensen werden gevangengezet en daarna vermoord en verbrand. Degenen die ontsnapten, reisden over de oceaan naar Mexico en Brazilië, veelal geholpen door de Marrano Fernão de Loronha, die expedities financierde en zijn geloof verborgen hield voor de machthebbers. Zelfs Columbus, die ons eiland Hemel-op-aarde doopte nadat hij het in het oog had gekregen, was volgens de geruchten een van ons, op zoek naar een nieuw land en vrijheid.

In 1492 verbande koningin Isabella ons volk uit Spanje op Tisja Beav, de zwartste dag in de geschiedenis van ons volk. Op die dag werd de eerste Tempel van Jeruzalem door Babylonië en de tweede Tempel door Rome verwoest. Op diezelfde dag, in het jaar 1290, waren alle joden uit Engeland verbannen. Duizenden van onze kinderen werden gedoopt en naar het eiland São Tomé voor de kust van Afrika verscheept en daarna verkocht als slaaf. In het jaar 1506 werden er in Spanje vierduizend mensen afgeslacht tijdens Pascha. Velen bekeerden zich en praktiseerden voortaan ondergronds. Ik had medelijden met de achterblijvers, die gedwongen werden zich te bekeren tot het christendom. Mijn vader had me verteld dat zelfs dat offer na verloop van tijd niet goed genoeg meer was; zulke mensen werden Conversos genoemd, er werd op hen neergekeken en ze werden vernederd, waarbij hun bezittingen en hun rechten hun ontnomen werden. Degenen die het overleefden, wisten wanneer ze moesten vluchten.

De Inquisitie achtervolgde ons volk over de oceaan, waar gelovigen opnieuw werden vermoord en verjaagd zowel in Mexico als in Brazilië. Mijn opa was een van de mensen die op het eiland Saint-Domingue terechtkwamen, en daar groeiden mijn beide ouders op. Maar er bestond geen vrede in samenlevingen waar suikerriet koning was en mensen tot slaaf werden gemaakt. In 1754 had de koning van Denemarken een edict afgekondigd waarin werd verklaard dat alle mensen hun geloof vrij konden belijden op Saint Thomas; hij verbood slavernij en gaf joden dezelfde burgerrechten als anderen, waarbij ze zelfs werden toegelaten tot de broederschap van de vrijmetselaars, waardoor ons volk zaken mocht doen met niet-joden. Daarna kwamen mijn ouders naar het eiland van de schildpadden, want daar waren meer vrije mensen dan waar dan ook in de nieuwe wereld, en mensen van ons geloof werden in 1814 al geaccepteerd als Deense burgers. Bijna iedereen sprak Engels of Frans, maar was dankbaar voor de Deense heerschappij. In 1789 stonden er nog geen tien joodse huishoudens vermeld in het belastingregister, maar in 1795, mijn geboortejaar, waren er al vijfenzeventig mensen en elk jaar vestigden zich er meer op ons eiland.

Zodra mijn vader gearriveerd was, zwoer hij dat hij nooit meer zou reizen. Hij had de appelboom, mijn moeder en de enige man die loyaal aan hem was bij zich.

Ons eiland was een kleine landvlek, iets meer dan achtenveertig vierkante kilometer, gelegen in de groenblauwe zee. De oorspronkelijke bevolking was geheel verdwenen, uitgeroeid door ziekte en moord. De inheemse bewoners, die de Cariben werden genoemd, geloofden dat hun voorouders vanaf de maan naar dit eiland waren gereisd; toen ze de saaie aarde zagen, kwamen ze er licht brengen en reisden door de wolken om ons eiland met kleur te doordrenken, zodat de tinten oranje, blauw en rood overal verspreid werden. Maar de voorouders van de Cariben kwamen vast te zitten door stormen en hadden geen andere keus dan op de plek te blijven waar ze nooit hadden thuisgehoord. Ze vlochten hun lange, zwarte haar in rouwvlechten voor zowel henzelf als voor onze wereld. Ze rouwden terecht, want tot de Denen er vrijheid brachten, bestond de geschiedenis van het eiland uit onrecht en verdriet, een samenleving opgebouwd door gedetineerden en slaven.

Naar bleek, gedijde het fruit dat onze naam droeg niet goed in tropisch weer. Het was beter geschikt voor koudere klimaten. De appelboom van mijn oma, die was geplant in een grote, aardewerken pot op de binnenplaats, werd nooit groter. Als ik hem tijdens het droge seizoen water gaf, had hij zo’n dorst dat hij nooit genoeg kon drinken. De bruine blaadjes verschrompelden en klonken als fladderende motten wanneer ze op de grond vielen. Het fruit dat eraan hing was hard, de schil eerder groen dan rood. Toch was dit ons erfgoed, het fruit van Frankrijk. Ik at elke appel die ik vinden kon, hoe bitter ook, tot mijn moeder me betrapte en me een klap in mijn gezicht gaf. Mijn moeder heette voluit Madame Sara Monsanto Pomié en ze was een kracht waar slechts weinig mensen tegen in durfden te gaan. Haar woede was iets stils en angstaanjagends.

‘Deze appels zijn voor je vader bedoeld,’ zei ze, toen ze me het fruit dat op de patio was gevallen bijeen zag rapen. Ik liep zonder iets te zeggen weg bij mijn moeder en bij de boom. In tegenstelling tot andere mensen was ik niet bang voor haar. Ik wist dat ze niet zo sterk was als ze leek, want ik had haar tot diep in de nacht horen huilen. Ik zei bij mezelf dat ik in Parijs zou zijn als ik de volgende keer het fruit dat onze naam droeg zou eten. Hoewel ik hier geboren was, had ik altijd gedacht dat het niet mijn echte thuis was. Ik zat vast op dit eiland, net als de mensen die door de lucht waren gekomen en niets anders konden doen dan naar de maan in de verte staren. Maar in tegenstelling tot hen zou ik mijn bestemming bereiken.

Vanaf het moment dat ik kon lezen, vond ik troost in mijn vaders bibliotheek, waar hij plattegronden van Parijs verzamelde, waarvan sommige gemaakt waren door de grote cartograaf Nicolas de Fer. Ik liet mijn hand langs de Seine glijden en prentte de parken in mijn geheugen, en de kronkelstraatjes en de paden van de Tuilerieën, die Catherina de’ Medici in 1564 had ontworpen en die ’s winters bedekt waren met ijs, als een koud sprookjesland. Mijn vader vertelde me als eerste over Parijs, zoals zijn vader het aan hem had verteld, en voor ons was het de plek waar al het mooie begon en eindigde. Hoewel mijn vader er nooit was geweest, raakte ik ervan overtuigd dat ik die stad op een dag voor hem zou zien.

Op mijn tiende, elfde en twaalfde was ik het liefst in de bibliotheek gebleven, maar ik werd vaak gedwongen mijn moeder te vergezellen als ze op bezoek ging bij haar vriendinnen, die lid waren van de Zegeningen en Vrede en Liefdevolle Daden, de vereniging van vrouwen die goede daden verrichtten onder de mensen van ons geloof. Ik kwam erachter dat zelfs deze vrome vrouwen van de zusterschap graag op de hoogte bleven van chique stijlen, en enkelen van hen waren rechtstreeks uit Frankrijk naar ons eiland gekomen. Ik vroeg de dienstmeiden in die huizen waar ik de Journal des dames et des modes en La Belle Assemblée, de beste modebladen uit Parijs en Londen, kon vinden. Ik verdween in donkere kleedkamers waar ik niet thuishoorde, ging op de koele tegelvloer liggen en ploos de ene opwindende bladzijde na de andere uit. Er waren mantels met kragen van vossenbont, laarzen van kastanjebruin leer, en geitenleren handschoenen tot aan de elleboog, die werden vastgezet met twee perfect geplaatste parelknoopjes. Af en toe scheurde ik een bladzijde uit en hield die voor mezelf. Als het al iemand opviel, kreeg ik er in elk geval geen standje voor, want in die kleedkamers stuitte ik ook op geheimen die maar beter met rust konden worden gelaten. Liefdesbrieven, flessen rum, bergen verstopte munten. Het leek erop dat enkelen van de meest vooraanstaande vrouwen in onze gemeenschap afdwaalden, want joodse vrouwen waren aan twee kanten aan regels gebonden: de regels van God, maar ook de regels van de Denen en van onze eigen leiders. Muizen moesten we zijn, onopgemerkt blijven… Maar ik was geen muis. In de velden waar ik liep, werd ik vooral geboeid door wat de haviken deden.

Bijna al mijn vaders boeken waren in het Frans gedrukt en vele ervan waren in leer gebonden, met gouden letters die de ruggen sierden. Telkens wanneer er een schip uit Frankrijk kwam, wachtte mijn vader op de kade om een pakje op te halen, zodat hij weer een exemplaar aan zijn bibliotheek kon toevoegen. Ik verdween zodra ik kon in die koele kamer waar de luiken dicht waren. Meisjes gingen niet naar school, maar ik kreeg mijn opleiding hier in de bibliotheek. Mijn vader leerde me Engels, Spaans en Hebreeuws lezen, en een beetje Deens en Nederlands, en natuurlijk spraken we Frans. Hij gaf les aan zowel mij als aan mijn beste vriendin, Jestine, al lachte hij om ons Creoolse accent als we hardop lazen, en hij deed zijn best ons de juiste uitspraak aan te leren. Toen mijn moeder klaagde dat ik in de keuken meer zou leren en doodleuk beweerde dat Jestine helemaal niet in ons huis zou mogen zijn, werd mijn vader woedend. Jestine en ik glipten onder het bureau met onze handen over onze oren, zodat we de bittere woordenwisseling tussen mijn ouders niet konden horen. Ik wist dat mijn moeder dacht dat ik beter af zou zijn als ik tijd doorbracht met meisjes van mijn eigen geloof in plaats van bevriend te zijn met iemand die een Afrikaanse moeder had die onze kokkin was. Maar natuurlijk trok ik me weinig aan van wat mijn moeder vond.

Jestine was bang voor mijn moeder en verlegen in de buurt van mijn vader, en ze kwam nooit meer terug naar de bibliotheek. In plaats daarvan nam ik boeken mee naar haar huis en we lazen op de veranda, waar je tussen de latjes door zo naar de oceaan kon kijken. Soms lazen we hardop met een dromerige stem, met een zo elegant mogelijk accent, maar meestal bracht ik de uren in mijn eentje in de bibliotheek door. Ik las terwijl mijn moeder weg was met de vereniging van goede daden, waarmee ze op bezoek ging bij vrouwen zonder man en kinderen die wees waren, bij de zieken, zwakken en behoeftigen. Ik wist dat ik veilig was in de bibliotheek, want mijn moeder dacht dat dat het domein was van mijn vader, en na hun ruzie over meisjes die leerden lezen, kwam ze nooit meer onuitgenodigd die kamer binnen.

Als lezer raakte ik eerst verdiept in Histoires ou contes du temps passé, avec des moralités: Contes de ma mère l’Oye, oftewel de sprookjes van Moeder de Gans. In elk prachtig verhaal van Charles Perrault zat de angel van de waarheid. Als ik de bladzijden omsloeg, had ik het gevoel dat er bijen aan mijn vingertoppen zaten, want ik had me nog nooit zo bezield gevoeld als tijdens het lezen. De verhalen van Monsieur Perrault legden mijn eigen wereld aan me uit. Ik mocht dan niet alles begrijpen wat ik voelde, maar ik wist dat zijn hoofdstukken stuk voor stuk verhelderender waren dan honderd gesprekken met mijn moeder.

Il était une fois une veuve qui avait deux filles: l’aînée lui ressemblait si fort d’humeur et de visage, que, qui la voyait, voyait la mère. Elles étaient toutes deux si désagréables et si orgeuilleuses qu’on ne pouvait vivre avec elles.

Er was eens een weduwe die twee dochters had: de oudste leek zo sterk op haar, zowel innerlijk als uiterlijk, dat iedereen die haar zag, haar moeder dacht te zien. Ze waren allebei zo onuitstaanbaar en zo trots, dat er niet met hen te leven viel.

Misschien vond mijn moeder dat wel het vervelendst. Ik leek op haar. Ik vroeg me onwillekeurig af of dat voor sommige vrouwen de allerergste zonde was.

Mijn moeder en ik hadden het nooit meer over mijn opleiding, tot ze op een dag een knecht meenam naar de bibliotheek om hem de ramen te laten zemen en me daar aantrof. Inmiddels was ik een ernstig meisje van dertien, bijna een vrouw, maar ik lag languit op de vloer met mijn hoofd in een boek, met ongekamd haar, en had mijn klusjes aan de dienstmeid overgedragen. Madame Pomié dreigde de sprookjes weg te gooien. ‘Neem mijn advies ter harte en concentreer je op je taken in dit huis,’ zei ze. ‘Blijf weg uit de bibliotheek.’

Ik had het lef om antwoord te geven, want ik wist dat ze mijn vaders bibliotheek niet zou durven schenden. ‘Deze kamer is niet van u.’

Mijn moeder stuurde de knecht weg en sloot de deur. ‘Wat zei je tegen me?’

‘U weet wat mijn vader wenst,’ zei ik. ‘Hij wil dat ik een opleiding krijg.’

Het kon me niet langer schelen of mijn moeder me niet mocht. Ik begreep niet dat ik, als ik me voor haar afsloot, een deel van haar verbittering binnenkreeg. Die was groen en onverzoenlijk, en naarmate hij groeide, werd ik meer zoals zij. Hij schonk me mijn kracht, maar ook mijn zwakheid.

Mijn moeder wierp me een veelbetekenende blik toe op de dag dat ik haar tegensprak. ‘Ik hoop dat je een kind krijgt dat jou net zoveel ellende bezorgt als jij mij hebt bezorgd,’ zei ze, met de kracht van een vervloeking.

Vanaf die dag deed ze net of ik onzichtbaar was, tenzij ze een taak voor me had, of een klacht over mijn uiterlijk of mijn daden. Misschien deed ze zo kil tegen me omdat ze het kind had verloren dat slechts negen maanden na mijn geboorte was gekomen. Het was een jongetje geweest. Ze had mijn vader een zoon willen geven, misschien dacht ze dat hij meer van haar zou houden als dat haar was gelukt. Ik vroeg me vaak af of ze had gewild dat ík van haar twee kinderen degene was geweest die haar was ontnomen.

Il était une fois un Roi et une Reine, qui étaient si fâchés de n’avoir point d’enfants, si fâchés qu’on ne saurait dire.

Er waren eens een koning en een koningin die het zo erg vonden dat ze geen kinderen hadden, zo erg dat het niet te beschrijven is.

Mijn vader was hersteld na het verlies en hield van me, maar mijn moeder was ontroostbaar en weigerde haar deur te openen, voor hem en voor mij. Tegen de tijd dat het zoveel beter met haar ging dat ze het huishouden weer kon overzien, kwam mijn vader niet meer thuis voor het eten. Hij bleef tot diep in de nacht weg. In die tijd hoorde ik mijn moeder tot laat in de avond huilen. Ergens wist ik dat mijn vader ons had verlaten op een manier die ik niet goed begreep. Hij was alleen toegankelijk voor me als we samen in de bibliotheek waren, en ik hield van allebei – de bibliotheek en mijn vader – evenveel en zonder meer.

Zoals Perrault de vrouwen in de salons ondervroeg over de verhalen die hun oma’s hun had verteld, sprak ik met de oude dames op de markt en schreef de kleine wonderen op die alleen in ons land alledaags zijn. Zolang ik hier vastzat, legde ik die verhalen vast, samen met een lijst van de wonderlijke dingen die ik had gezien. Als ik naar Frankrijk ging, zou ik tientallen verhalen te vertellen hebben, stuk voor stuk zo fantastisch dat mensen ze nauwelijks zouden kunnen geloven. In onze wereld waren piraten geweest met meer dan tien vrouwen, papegaaien die vier talen spraken, schelpen die parels toonden als ze opengingen, manshoge vogels die voor elkaar dansten in de moerassen en schildpadden die hun eieren op het strand kwamen leggen in slechts één mysterieuze nacht. Bij die gelegenheid wachtte ik met Jestine in de schemering en we keken toe terwijl de kustlijn zich vulde met deze voortsjokkende schepsels, die zo druk bezig waren met hun missie op het platgetreden pad dat ze altijd namen, dat ze ons niet opmerkten. We waren schildpadmeisjes. Als we deel hadden uitgemaakt van een verhaal, zouden we ongetwijfeld schilden en poten hebben gekregen. Zwijgend bestudeerden we het strand door de invallende duisternis. We konden geen lantaarns opsteken, want schildpadden volgen de maan en in de ogen van zulke schepsels is de maan elke lichtbol, zelfs als je die in je hand houdt.

Ik had een blauw schrift met mooi papier, dat gemaakt was in Parijs, uit de winkel van mijn vader gegapt. Als iemand het in de gaten had gehad, zei die er niks van, al keek mijn vaders secretaris, meneer Enrique – een strenge, knappe man – daarna wel anders naar me. Het eerste verhaal dat ik opschreef was er een dat de oude dames me hadden verteld, over een vrouw die een schildpad had gebaard. Ze vertelden graag om de beurt, zodat elke verhalenverteller er een paar details aan toevoegde. De vrouw die de moeder van het schildpadmeisje was, was zo verbijsterd door het groene schild dat haar baby om zich heen had, dat ze naar het strand rende en de zuigeling bij de kustlijn legde. Ze wilde het kind achterlaten en met het tij laten meevoeren naar de zee, maar gelukkig was er een moederschildpad met een nest pas uitgekomen jongen in de buurt, die het schildpadmeisje grootbracht alsof het haar eigen kind was. Jestine en ik zochten altijd naar een schildpad die half mens was, met een mensengezicht en -ziel. Er werd gezegd dat ze was opgegroeid tot een vrouw die eruitzag als alle andere, met lange armen en benen en moskleurig haar. Je zag haar schild niet, behalve als ze in de zee was. Ze had zichzelf makkelijk kunnen vermommen en deel kunnen uitmaken van onze wereld, eten in cafés, dansen met mannen die haar mooi vonden, maar in plaats daarvan koos ze ervoor in de wereld van de schildpadden te leven. Als je haar toevallig tegenkwam, zou je zien dat ze een lichtgroene huid en gele ogen had. Ze was naar elke schitterende zee ter wereld gezwommen, maar keerde altijd terug naar ons eiland.

We zijn hier, fluisterden Jestine en ik als we op het strand stonden. O, zuster, riepen we. We zouden haar niet verloochenen of veroordelen, als ze zich maar aan ons zou vertonen. Maar dat deed ze nooit, hoe lang we ook bleven, zelfs als we wachtten tot de laatste schildpadden waren teruggekeerd naar de baai. Het was duidelijk dat Jestine en ik ons in gezelschap van mensen net zo ongemakkelijk voelden als de mysterieuze schildpadvrouw. Vooral Justine was verlegen, misschien omdat ze zo mooi was dat haar moeder haar had gewaarschuwd niet te aardig te doen tegen de jongens en mannen die toenadering tot haar zochten. En ik, ik was van nature wantrouwend. Met zijn tweeën zwierven we het eiland over alsof er niemand anders op de wereld bestond. We verzamelden emmers vol heremietkreeften en spookkrabben en lieten ze in het zand tegen elkaar racen, waarna we ze loslieten en keken hoe ze bij ons vandaan klauterden alsof we monsters waren.

Soms was ik genoodzaakt mijn jongere neefje mee te nemen, Aaron Rodrigues, die bij ons woonde. We scheelden drie jaar en ik vond hem maar een lastpak. Mij was verteld dat zijn ouders waren omgekomen bij een storm toen hij nog maar een baby was, en dat onze familie hem daarna had opgevangen. Mijn moeder had hem liever dan mij, al was hij niet eens een bloedverwant van ons, misschien vanwege de jongensbaby die ze was kwijtgeraakt. Meisjes waren in haar ogen niet veel waard, en al helemaal niet zo’n ongehoorzaam meisje als ik. Aaron was knap en donker, met verrassend lichtblauwe ogen. Zelfs toen hij ouder werd, vond mijn moeder het leuk om met hem te pronken bij haar vriendinnen, vooral bij de gevreesde Madame Halevy, wier strenge aanwezigheid ons allemaal intimideerde, maar die smolt zodra ze Aaron zag. Mon chouchou, noemde ze hem, ook al was hij een druktemakertje van negen. Mon petit canard. Daarop kneep ik Aaron en noemde hem in het Engels een eend, niet zo’n fraai woord. Hij wierp me altijd een gekwetste blik toe, al klaagde hij niet. Ik had me schuldig moeten voelen, maar ik denk dat ik een hardvochtig meisje was. Ik wist wat er in sprookjes gebeurde. De sterken overleefden, terwijl de zwakkeren levend werden verslonden.

Op de avonden dat ik gedwongen was op Aaron te passen, droeg ik hem over aan Jestine, die goedaardiger was dan ik. Misschien omdat hij een wees was en Jestine geen vader had, kon ze mededogen voor hem opbrengen, al was hij een wildebras die het heerlijk vond om van kliffen te springen. Ik begon hem bang te maken om te zorgen dat hij zich gedroeg. Hij was als de dood voor weerwolven, halfmenselijke beesten die op de oude plantages zouden wonen. Mijn vader had me verzekerd dat dit verzonnen verhalen waren die de plantagehouders gebruikten om slaven bang te maken, zodat ze niet weg zouden lopen. Je hebt de buitenkant van een verhaal en je hebt de binnenkant van een verhaal, vertelde hij me toen we op een middag in zijn bibliotheek zaten. De ene is het fruit en dat kan verrukkelijk zijn, maar de andere is het zaadje.

Mijn vader had inmiddels besloten dat ik genoeg sprookjes had gelezen en dat ik te oud was voor dat soort fratsen. Misschien had mijn moeder zich bij hem beklaagd of misschien vond hij dat ik serieuzer moest worden, of misschien verlangde hij wel gewoon naar de zoon die hij verloren had en wilde hij me scholen zoals hij dat gedaan zou hebben als ik een jongen was geweest. Monsieur Pomié was een gerespecteerd lid van de Burghers’ Association, de vereniging voor zakenlieden waar je je bij moest aansluiten om koopman te worden, in het geval van mijn vader een winkeleigenaar die rum, suiker en melasse verkocht. Aaron was voorbestemd om zijn zaak over te nemen, aangezien meisjes en vrouwen geen onroerend goed mochten erven, maar misschien hoopte mijn vader wel dat die wetgeving zou veranderen. Hij begon mij getallen te leren, zodat ik de grootboeken in de winkel zou begrijpen en ik voelde me vereerd dat ik werd opgeleid op een manier die maar voor weinig andere meisjes was weggelegd.

Niettemin schreef ik het weerwolvenverhaal op zoals ik het had gehoord van onze kokkin, Adelle. Ze had ons verteld dat de weerwolven behoorden tot de oude Deense families die slaven hielden. Hun transformatie was Gods straf voor hun wandaden. ’s Nachts kon je hun tanden en hun klauwen zien, zelfs als ze hun menselijke gedaante aannamen, dus droegen ze vaak handschoenen en shawls, zelfs in de warmste tijd van het jaar. Als je zoiets ziet, zei Adelle tegen ons, maak dan dat je wegkomt.

Ik las dat verhaal dagelijks aan Aaron voor. Hoewel het hem doodsbang maakte, wilde hij het telkens weer horen. Het was geen verrassing dat hij zich begon in te beelden dat hij dergelijke beesten in elk donker straatje of steegje zag. Hij bleef dicht bij Jestine, die hij evenzeer vertrouwde als hij mij wantrouwde. Soms maakte ik een huilend geluid als ik achter hem liep en dan sprong hij als door een adder gebeten op.

‘Moet je hem per se bang maken?’ vroeg Jestine me dan.

‘Moet je per se medelijden met hem hebben?’ vroeg ik haar op mijn beurt.

Maar ik geef toe dat ik op bepaalde avonden zo mijn eigen angsten had, niet over dolende halve wolven, maar over ons eigen vaderland. Het leek of er hier een onontkoombare eenzaamheid was. De vleermuizen boven ons, de wind uit Afrika, het gebrul van de golven. Het was net of we op de rand van de bekende wereld zaten en er elk moment af konden vallen, de duisternis in. Als wij drieën samen weggingen, wist niemand waar we waren. Als er iets gebeurde, zouden we elkaar moeten redden.

Mensen die vanuit Europa hierheen kwamen, wisten het verschil tussen zomer en winter niet, op een eiland dat zo mild was als het onze. Ze kenden het eiland duidelijk niet. We hadden perioden met regen en wind, en blauwe nachten wanneer er een koude draad door alle huizen kronkelde, die de baby’s kneep waardoor ze gingen huilen. Tijdens die nachten werden de vissen in de vijvers zwart en dreven naar de oppervlakte. De blaadjes van de jasmijn krulden op als kikkertjes. Maar ’s zomers werd alles in een mum van tijd bloedheet en licht, met vonkjes in de lucht die zo heet waren als vlammen. De hitte bedwelmde mensen die er niet aan gewend waren. Vrouwen die hun echtgenoten vergezelden die op zakenreis vanuit Frankrijk kwamen, vielen vaak vlak nadat ze van het schip stapten al flauw. Ze kregen een drankje van palmbast en suikerwater, maar velen konden het felle licht niet verdragen, zelfs niet als ze jaren bleven of zelfs hun hele leven hier doorbrachten. Ze kropen weg in verduisterde kamers en lieten hun vensterluiken dicht tegen het schelle licht, waarna ze zich pas tegen de schemering weer buiten waagden. Soms zagen we ze huilen op de binnenplaats.

‘Weerwolven,’ verklaarde mijn neef Aaron als we langs die huizen liepen, want hun gesnik klonk als wolvengehuil.

‘Nee, het zijn geen beesten,’ zei Jestine sussend. ‘Slechts eenzame vrouwen uit Frankrijk, die naar huis verlangen.’ Maar als we in de buurt van de oude Deense landgoederen kwamen, waar nog steeds slaven in de schuren woonden, renden we zo hard als we konden weg, met Aaron in ons kielzog, tot hij zo groot werd dat hij harder rende dan wij. Toen moesten we alle zeilen bijzetten om hem bij te houden. Op zijn twaalfde was hij ruim één meter tachtig en zo knap dat volwassen vrouwen op straat stil bleven staan en naar hem riepen. Jestine zorgde ervoor dat hij niet op onderzoek uitging als de vrouwen klokkende geluiden maken, alsof zij kippen waren en hij een vos. Toen wist ik dat ze hem voor zichzelf wilde.

Elk jaar had ik meer verhalen op te schrijven. De vrouwen op de markt wachtten me op als ze weer iets nieuws te vertellen hadden. Er was een verhaal waarin honderd vlinders allemaal tegelijk uit een boom omhoogfladderden en een tweede gele maan vormden, en een over een vis met een paardengezicht, die op een avond de stad binnen kwam galopperen, en nog een over een vogel die de halve wereld over vloog voor liefde, en die nog steeds boven ons zweefde.

Ik bond mijn schrift met een lint dicht en bewaarde het onder mijn kussen, ver van de greep van mijn moeder. ‘Niet verder vertellen,’ waarschuwde ik de wasvrouwen die de lakens kwamen verschonen. Zij begrepen waarom ik iets geheim wilde houden voor mijn moeder. Ze stond niet erg tolerant tegenover dingen die ze flauwekul vond, en dat waren de meeste dingen, zelfs de geschiedenis van ons volk en de reden dat we ons zo ver bij ons rechtmatige land vandaan bevonden. Als ze mijn schrift zou vinden, wist ik zeker dat ze het op de afvalberg achter in de tuin zou gooien. Alles wat ik over ons eiland wist, had ik in mijn vaders bibliotheek geleerd. Het was een gecompliceerde geschiedenis, want Saint Thomas was vele malen in andere handen overgegaan en had toebehoord aan de Spanjaarden, de Nederlanders, de Engelsen en uiteindelijk de Denen, die de Deense West-Indische en Guinese Compagnie ernaartoe stuurden om een samenleving te vestigen die zich voornamelijk bezighield met handel. In 1688 woonden hier 739 mensen, van wie er 317 Europeanen uit elf verschillende landen waren, en 422 Afrikanen die hier tegen hun wil naartoe gebracht waren. De armzalige slavenschepen meerden aan tegenover schoeners die eigendom waren van bloedverwanten van de koninklijke familie, van wie er velen uit hun eigen koninkrijk verbannen waren en geen andere erfenis hadden dan stukken bergland bij de slapende vulkaan die bekendstond als de Quill, oftewel de Kuil. Piraten uit vele landen hielden zich op in de kreken, verborgen voor de autoriteiten.

Kapitein Kidd had de kust afgeschuimd, samen met een woeste, meedogenloze man, Zwartbaard, die schepen in de haven aanviel, rijke ingezetenen ontvoerde, tientallen eilandvrouwen als echtgenote aannam en vrouwen die onderweg waren naar Amerika dwong met hem te trouwen. Hij was begerig en hunkerde naar meer, ondanks alles wat hij had. Er waren mensen die beweerden dat hij twintig vrouwen had; anderen hielden vol dat het er meer dan dertig waren. Sommige hield hij, andere gaf hij door aan zijn matrozen, die met hen trouwden.

Het gras op de velden werd lang en wilde ezels zwierven vrij rond nadat ze waren achtergelaten door de piratenvrouwen die boerderijen waren begonnen in een poging hun echtgenoten te civiliseren. Er waren bomen uit Madagaskar mee hiernaartoe genomen op hun wetteloze schepen, en nadat de piratenvrouwen door hun echtgenoten waren verlaten, hadden ze de zaadjes van hun vaderland gezaaid alsof het bloedrode tranen waren. Zelfs nu de graven van die vrouwen onverzorgd bleven en er niet gerouwd werd om hun heengaan, kleurden de heuvels van mei tot september rood en oranje door de zaadjes die ze hadden uitgestrooid. Sommigen noemden deze piratenschat vlammenbomen, maar wij kenden ze als flamboyanten, want niemand kon om hun uitbundige bloesem heen, met bloemen die groter waren dan mannenhanden.

Telkens wanneer ik ze zag, dacht ik aan die verloren vrouwen.

Dat kreeg je ervan als je op de liefde wachtte.

Gedurende nachten waarin ik niet kon slapen, pakte ik een kaars en glipte mijn vaders bibliotheek binnen, zodat ik naar zijn plattegronden van Parijs kon kijken. Ik werd vooral betoverd door de tuin van de Tuilerieën, want mijn vader had me kort daarvoor verteld dat de koning het park voor zichzelf had gewild, tot Monsieur Perrault de menigte ophitste en erop stond dat de gewone mensen recht hadden op Parijs en op die tuin. Van mijn vaders boeken over ornithologie en plantkunde stapte ik over naar de illustraties van François-Nicolas Martinet voor Histoire naturelle des oiseaux om van alles te leren over ijsvogels, zwanen en nachtegalen. Mijn vader was verzot op boeken over landschappen en architectuur met enorme, met de hand ingekleurde prenten van de tuinen, en hij hield in het bijzonder van rozen, die van nature niet op ons eiland voorkwamen. Witte Albarozen, geurige theerozen in abrikooskleurige en gele schakeringen, Chinese rozen met bloemen zo groot als borden, en Bourbonrozen, die in de kas van een prins waren gekweekt. In die boeken ontdekte ik winterfruit dat de meeste mensen op ons eiland nooit gezien hadden: appels, peren en bramen en daarna, in de lente, frambozen en aardbeien in de kleur van edelstenen.

Ik stond op blote voeten voor de boekenkasten terwijl buiten de Afrikaanse wind over zee kwam. Ik was heel ergens anders, in een verhaal waar ik huiverde in de sneeuw en mijn mantel van vossenbont om me heen trok. Ik liep met mijn mooie leren laarzen over het ijs. Ooit was er een meisje geweest dat meer dan honderd jaar sliep. Er was een dochter die zichzelf beschermde door een ezelhuid te dragen. Een kat was wijzer dan de mannen om hem heen en verdiende zo’n enorme schat dat hij nooit meer op muizenjacht hoefde te gaan. Ik hield het sprookjesboek dicht bij mijn hart, met zijn vlammend blauwe omslag. Dat zou me warm houden tot ik eindelijk op de plek zou belanden waar ik thuishoorde.

Aanvankelijk waren er zes gezinnen van ons geloof die gebeden opzeiden rondom een eettafel, en die in 1750 een begrafenisonderneming vormden zodat ze een begraafplaats mochten beginnen in een gebied dat destijds een woestenij was die de Savan heette. Het jaar na mijn geboorte werd de synagoge opgericht, waarvoor het recht verleend was door de Deense koning, Christiaan VII. Die werd Kahal Kadosh Beracha VeShalom genoemd, de Heilige Congregatie Zegen en Vrede, en onze begrafenisonderneming heette Daden van Barmhartigheid, voor degenen die om de doden gaven.