MULTATULI

Max Havelaar

Ingeleid en bewerkt door Gijsbert van Es

Multatuli (alias Eduard Douwes Dekker, 1820-1887) was niet zomaar een schrijver. Max Havelaar, zijn eerste werk, was meteen een meesterwerk. Met deze hertaling van NRC-redacteur Gijsbert van Es begon het belangrijkste boek uit de Nederlandse literatuur aan een nieuw leven. Deze editie is iets korter dan het oorspronkelijke en vooral: in modern Nederlands geschreven, met respect voor Multatuli’s onnavolgbare compositie en stijl.

Gijsbert van Es (1960) is NRC-redacteur. Hij is een van de initiatiefnemers van nrc.next (2006) en van een ‘Canon van de Nederlandse geschiedenis’ (2004).

MULTABONI

Pax Havelaar

Met voorwoorden van het Multatuli Genootschap en vfonds
Met een tussenwoord van Jan Terlouw
HOPE XXL, een wereld(s)perspectief

Een vervolg op Max Havelaar! Je moet maar durven. 156 jaar na het verschijnen ervan, nu een pastiche… Echter dit keer warm aanbevolen door het Multatuli Genootschap, omdat het gedachtegoed van Eduard Douwes Dekker wordt vertaald naar concrete actieplannen waar de samenleving beter van wordt. Op zoek naar het ware, naar de Mensch die Mensch kan zijn.

Analoog aan de opzet van Max Havelaar. In twintig dagen geschreven. Gortstro als Droogstoppel. Een riem papier is nu een dertiental koffers en een usb-stick. Koffieveilingen wordt theeleuten.

Lichtvoetig en in wezen zeer ernstig. Hoogmoedig? Zeker, maar dat is ook de Hoogste Moed.

Multaboni is het pseudoniem van Chris van de Ven (1960), initiatiefnemer en directeur van Stichting HOPE XXL.

PAX HAVELAAR

OF HET THEELEUTEN DER NEDERLANDSE HANDEL- & WANDELMAATSCHAPPIJ

door

MULTABONI

Deze uitgave wordt mede mogelijk gemaakt door het vfonds

Multatuli museum en Multatuli Genootschap

Korsjespoortsteeg 20, 1015 AR Amsterdam

www.multatuli-museum.nl

www.hope-xxl.com

info@hope-xxl.com

Max Havelaar © Gijsbert van Es 2013

Pax Havelaar © Chris van de Ven 2017

Alle rechten voorbehouden

Redactie Tom Böhm en Maarten Boers

Ontwerp omslag en binnenwerk Sander Pinkse Boekproductie

Foto’s Bas van Spankeren, Alain Dikker, Anne Makaske, Amrah

Schotanus en Hielco Kuipers

NUR 301

ISBN 978 94 82086 59 4

www.uitgeverijorlando.nl

LEESINSTRUCTIE

Het duurt even, beste lezer, voor dit boek echt aanvangt. Enige aanwijzingen vooraf kunnen u van nut zijn. Deze leesinstructie komt u twee keer tegen in dit boek dat geen voor- of achterkant kent. Ik weet niet waar u begint, met Pax of Max, maar ik wens u veel leesplezier, en hoop dat u erdoor in beweging komt.

Dit omkeerboek bestaat uit de hertaling van Max Havelaar door Gijsbert van Es. Het boek dat Eduard Douwes Dekker onder het pseudoniem Multatuli in 1860 schreef en dat ‘een rilling door het land liet gaan’. Het wordt nog alom geprezen als het beste boek uit de Nederlandse literatuur.

Het ‘vervolg’ is Pax Havelaar. Geschreven door Multaboni. Het vertelt het verhaal van stichting HOPE XXL tussen 2008 en 2017. Dit boek bevat twee voorwoorden. Een geschreven door Tom Böhm, de vicevoorzitter van het Multatuli Genootschap. Het tweede voorwoord is van Robert Croll. Hij is rechter en bestuursvoorzitter van het vfonds, dat HOPE XXL ondersteunt en deze uitgave mogelijk heeft gemaakt. Deze uitgave heeft ook een tussenwoord, van Jan Terlouw. Hij is vanaf dag één als een nestor voor HOPE XXL.

Chronologisch gezien heeft het de voorkeur om met Max Havelaar te beginnen.

Pax Havelaar is, net als Max Havelaar, geen roman. Wat het dan wel is, daarover moet u zelf maar oordelen. Wel is duidelijk dat beide boeken gelezen willen worden.

Pax Havelaar kent drie lettertypes. Op de grijze achtergrond staan de reeds eerder gepubliceerde teksten van HOPE XXL. Wilt u weten wat zij in acht jaar hebben genoteerd als hun gedachtegoed, dan kunt u alleen die stukken raadplegen.

Het tweede lettertype (waaruit ook deze tekst is gezet) hoort bij Menens Nova, die de geschiedenis van HOPE XXL beschrijft.

Het derde lettertype hoort bij Gerardus Gortstro. Bent u alleen geïnteresseerd in de kritiek op HOPE XXL lees dan enkel zijn bijdrages.

U kunt ook vrijelijk variëren en niemand houdt u tegen om alles te lezen.

Multaboni

Mei 2017

VOORWOORD VAN HET MULTATULI GENOOTSCHAP

Wie weleens in het Multatuli Huis komt, merkt dat z’n negentiendeeeuwse naamgever nog steeds interesse weet te wekken. Er komen niet alleen literatuurliefhebbers, onderzoekers en scholieren, maar ook dagjesmensen of toevallige toeristen. Menigeen verlaat toch aangenaam verrast dit minimuseum annex geboortehuis. De opkamer is negentiende-eeuws ingericht met o.m. Multatuli’s bureau, boekenkast en portretten; zelfs een uit Indië meegebracht en nog altijd geurend kruidnagel-bloemenmandje. Het souterrain herbergt een hoogwaardige collectie geschriften van en over de auteur, diens werk en receptie. Op de beletage treft men hierover een moderne informatieve expositie met een accent op de internationale weerklank van Max Havelaar (1860). Zoveel herdrukken en in zo’n veertig talen!? Niet zelden is het voor een bezoeker ook nieuws dat het gelijknamige Fair Trade-keurmerk is ontleend aan de titel van een boek en niet omgekeerd. Als Multatuli bovendien heraut van het feminisme blijkt te zijn geweest, is de verbazing compleet. Toch was het onder anderen Aletta Jacobs (1854–1929) — Neêrlands eerste universitair-studente en vrouwelijke arts — die in het sterfjaar van Eduard Douwes Dekker (1820–1887) zorgde voor een gedenksteen in diens geboortehuis. En dit deed zij niet zomaar!

Net als indertijd Multatuli trekt ook het museum meer bijzondere bezoekers. Ontroerde Indonesiërs, die nog op school Saidjah en Adinda lezen, buigen nu voor de sterfsofa van de man in wie zij de inspirator zien van hun koloniale vrijheidsstrijd. Zeeuwse orthodoxen wagen toch ’ns een kijkje in het hol van deze vrijdenkers-icoon, die zich nota bene spiegelde aan hún Jezus. Iemand biedt ter taxatie of verkoop een zeldzame editie aan of een vermeende brief van de beroemde schrijver. En er is de reguliere slijter van Multatuli’s bril, menende dat deze uit ijdelheid ontbreekt op diens portretten. Helaas, hij had er nooit een, ook geen lorgnet. Helemaal oppassen is het, wanneer iemand met een vale pet een gloednieuw, eigen ‘pak van Sjaalman’ presenteert zeggende hieruit een tweede Havelaar te willen componeren. Kan het genootschap hem hierbij wellicht helpen?

Indachtig Multatuli wordt zo iemand in ieder geval te woord gestaan en meestal uit de droom geholpen. De bevlogenheid van Chris van de Ven, want hij was het die zich—najaar 2016 aandiende, bleek echter authentiek. Om het Multatuliaans te zeggen: waar. Het streven van zijn organisatie HOPE XXL om de wereld uitzicht te bieden op meer geluk door te delen en echt sámen te leven, stemt overeen met Multatuli’s ‘godsdienst van het goede’, verwoord in aforismen als: ‘Want boven Vaderland staat de Mensheid’, ‘Wie heden ontving geve morgen terug’ of ‘De roeping van de mens is Mens te zijn’. Iets wat Multatuli-biograaf en medebestuurslid Dik van der Meulen direct herkende, waarna ondergetekende werd verzocht eens te kijken naar dat ‘pak van Petmans’. Met groeiend enthousiasme is meegewerkt aan Pax Havelaar, het verhaal van een wereld-jongerenbeweging die nu acht jaar energiek tracht een droom om te zetten in daden, onder het motto: think global, act local. Begonnen in het Gelderse Duiven vonden zij via de landelijke debatcompetitie Op weg naar het Lagerhuis inmiddels gehoor bij de Verenigde Naties.

Het doet wel denken aan Multatuli’s beroemde Legioen van Insulinde. Reeds als jong ambtenaar zag hij voor de veldwerkers een meer ‘laghende toekomst’ door betere voeding. Het Gouvernement legde de verantwoordelijkheid hiervoor echter bij de inlandse Hoofden. Zijn latere aanklacht tegen koloniale misstanden sprak idealistische jongeren wel aan, vooral jongedames van gegoede huize, bekneld tussen bijbel en borduurwerk - ook hierover handelt Max Havelaar. Ineens was hij de gevierde schrijver. Als vervolg bevat Minnebrieven (1861) niet alleen bewijsstukken inzake Lebak, maar ook de beroemde ‘geschiedenissen van gezag’, waaronder ook de vrouw leed: ‘een stijl als bliksems’, ‘muziek en onweer’. De respons moedigde hem aan het emancipatiethema nog krachtiger uit te werken in de eerste bundels Ideën (1862–1865), waarin ook al Woutertje Pieterse verschijnt. Toen de politiek niet thuis gaf, hoopte hij met z’n volgelingen die andere verdrukten in de Oost te bevrijden: ‘Jezus begon met vissers, ik vang aan met vrouwen’. Misschien naïef, maar zo werden wel de geesten rijp gemaakt voor de vrouwenemancipatie en voor wat eind negentiende eeuw bekend zou worden als de ‘ethische politiek’, een vroege vorm van ontwikkelingswerk met als uiteindelijk doel politieke en economische zelfstandigheid van Indië.

HOPE XXL herinnert ook aan Multatuli’s bekommernis om ‘den arme, den werkman en de grootste helft der burgerklasse’ in Nederland. Als kamerlid zou zijn eerste redevoering gericht tot de regering onparlementair luiden: ‘Wy willen eten, waarlyk leven, genieten. Wy willen gelukkig zyn.’ Met sociaal-economisch onderzoek — zeer voorlijk — toonde hij het verband aan tussen armoe en het onvermogen zich te ontwikkelen. Hoewel hij het socialisme als systeem afwees — niemand is gelijk en ieder moet aan zichzelf werken — effende hij wel degelijk het pad voor de opkomende arbeidersbeweging. Voorlieden als Domela Nieuwenhuis (1846–1919) en Wibaut (1859–1936) waren met hem bevriend en zouden in 1910 — vijftig jaar Havelaar — de basis leggen voor het huidige Multatuli Genootschap. De eerste editeur van Max Havelaar, Jacob van Lennep (1802–1868), verhinderde jarenlang een volkseditie uit angst voor oproer. De bewoners van de Jordaan zouden zich weleens kunnen herkennen in de Javaan en de cultuurkritiek op de bestaande machtsverhoudingen. Maar allengs vond Multatuli toch z’n weg naar de zich emanciperende werkende stand, al was het maar via winkelbibliotheken en betere uitgevers. Vooral laafde men zich aan zijn courantvormig uitgebrachte Ideën (1862–1874), een levend commentaar op de toenmalige samenleving dat de lezer optilde uit z’n lotsberusting, en nog.

HOPE XXL herinnert eveneens aan de Delftse connectie. Studenten van de nieuwe koloniale opleiding aldaar lazen liever Max Havelaar dan de bijbel. Rond 1870 sprak de schrijver meermaals in een uitverkochte Stadsschouwburg — dames waren expliciet welkom — en werd herhaaldelijk door toejuichingen onderbroken. Als dank maakte het organiserend dispuut Vrije Studie hem Buitengewoon Lid. In reactie beloofde Multatuli ‘naar vermogen het myne by te dragen tot den bloei van een Genootschap dat welligt geroepen is eenmaal erkend te worden als uitgangspunt eener meer frissche levens- en wereldbeschouwing dan die welke nog hier en daar in onze Maatschappy schynt te heerschen’. Ondanks alle teleurstellingen heeft een optimistisch humanisme hem eigenlijk nooit verlaten. En 150 jaar later zou hij vast iets dergelijks hebben gezegd over HOPE XXL, waarvan Pax Havelaar verhaalt. Warm aanbevolen!

Tom Böhm

vice-voorzitter Multatuli Genootschap Amsterdam

Multaboni laat, net als Multatuli in Max Havelaar, twee korte teksten voorafgaan aan zijn verhaal. Een eerbetoon aan zijn vrouw, gebaseerd op een artikel uit een Franstalige krant en een samenspraak tussen twee docenten die een Nederlands mondeling examen hebben afgenomen bij een leerlinge.

BIJ DE, NOG IN LEVEN, DIEPVEREERDE GEDACHTENIS AAN JOHANNA MARIANNA BOTTER, TROUWE ECHTGENOTE, HELDHAFTIGE, LIEFDEVOLLE MOEDER, EDELE VROUW

Vaak heb ik gehoord hoe vrouwen van creatieve mannen werden betreurd. Elke goede karaktereigenschap is nodig om met een creatieve man samen te leven. De zeldzaamste combinatie van verdiensten is weinig meer dan strikt noodzakelijk en voldoet zelfs dan nog niet voor alledaags geluk. Altijd is hij bezig met zijn ‘volgende project’, dat als derde aanwezig is in uw vertrouwelijke gesprekken. De creatieveling, hij is uw echtgenoot, u sluit hem in de armen, u verzorgt hem wanneer hij gekwetst door teleurstellingen van zijn werk bij u terugkeert. Of u ziet hem wegvliegen, weer een droombeeld achterna. Dit alles is normaal in het bestaan van een vrouw die getrouwd is met een creatieveling.

Zeker, maar er is ook een hoofdstuk van successen. Het uur van applaus dat hij in het zweet van zijn originaliteit heeft verdiend en dat hij eerbiedig deelt met zijn wettig beminde vrouw, die in deze wereld als gids dient voor haar ‘dolende blinde’.

Want vergis u niet: bijna alle kleinzonen van de grote Homerus zijn min of meer blind op hun manier. Zij zien wat wij niet zien: hun blikken dringen hoger en dieper door dan de onze. Maar op hun alledaagse levenspad kunnen ze niet recht vooruitkijken. Ze zijn in staat over het kleinste kiezelsteentje te struikelen en hun neus te breken als ze zonder hulp hun weg moesten vervolgen met vallen en opstaan in de vele creatieve processen waarin hun leven zich afspeelt.

Vrij naar Henry de Pène (1859)

ONUITGEGEVEN TONEELSPEL SEPTEMBER 2030

EERSTE EXAMINATOR Collega, we hebben hier dus een studente die Pax Havelaar een goed boek durft te noemen.

TWEEDE EXAMINATOR Ze krijgt niet meer dan een twee. Hoe haalt ze het in haar hoofd.

EERSTE EXAMINATOR Inderdaad een twee. We hoorden haar beweren dat ze het een invloedrijk en goedgeschreven boek vond.

STUDENTE BARBARA Het is ook een goed werk, wereldberoemd.

TWEEDE EXAMINATOR Je maakt het nog erger. Je bent net zo pedant als die Havelaar. We beoordelen je examen met het cijfer één.

BARBARA Maar beste docenten, het werd geprezen en geloofd, strekte velen tot voorbeeld.

EERSTE EXAMINATOR Het is niet invloedrijk geweest, noch zal het dit worden. Het is slecht en amateuristisch geschreven. Daarbij is het pedant, net als uw beoordeling van dit boek. Wat laat je me nu zien?

BARBARA Een foto. Kijk hier, voor dit boek kreeg de schrijver in 2019 de Nobelprijs voor de Literatuur.

TWEEDE EXAMINATOR Hm… ja… zo! Maar het had niet zo’n invloed.

BARBARA Nog een foto. Kijk, in hetzelfde jaar kreeg hij ook nog de Nobelprijs voor de Vrede.

EERSTE EXAMINATOR Hm… blijft het derde feit onverwijld staan. Ik noteer een één. Het niet onderkennen van pedanterie in een werk én in het eigen optreden en oordeel. Ik noteer in uw portfolio het onvoldoende cijfer en verwijs naar de jurisprudentie van Dekker in Max Havelaar van 1860.

EERSTE HOOFDSTUK

Nederland, omstreeks 2017. Gerardus Gortstro, een praatjesverkoper, kondigt aan een boek te schrijven. Hij is zelfingenomen en wil gewichtig overkomen. Schrijft daarom overdreven in een gebrekkige, archaïsche stijl.

Ik ben makelaar in thee- en borrelpraatjes, en woon aan de Rozenstraat 37. Het is mijn gewoonte niet om romans te schrijven, maar het komt er nu toch van omdat me iets is overkomen. Het werk dat gij, lieve lezer, net ter hand hebt genomen, en dat ge zeker moet lezen als ge ook makelaar bent in ongezouten praatjes, of ook als ge wat anders zijt, kan u beneficiëren. Meestal is dit met romans niet het geval. U wordt in romans met een aaneenschakeling van verzinsels geconfronteerd, waar ge van moet huiveren of die u zouden kunnen ontroeren. Nu lees ikzelf niets van zulk soort werken, ik heb wel wat beters te doen, maar kan u wel vertellen dat het een aaneenschakeling is van gefabuleerde zaken, die niets brengen dan karrenvrachten geld naar de schrijvers indien zij het zo weten te verkopen dat een werk als bestseller te boek komt te staan. Zeker met wat links-georiënteerde tv-programmamakers in je vriendenkring maak je van een niemendalletje een vijfsterrenhit, mijn zoon zegt: pageturner. Even terzijde, maar het regulier gebruik van Engelse woorden kan ik u aanraden, alsook het gebruik van wat moeilijke begrippen. Komt verstandig over.

Ik merk dat men mij voor vol beschouwt, al bezit ik een mavodiploma. Iets waarmee ik natuurlijk niet te koop loop, zij het dit wel met u wil delen als mijn lezer, maar met het verzoek dit niet rond te bazuinen. Ik hecht aan waarheid. Edoch deze hoeft niet steeds op straat gegooid te worden waar het mij aangaat of mijn belangen. Maar beneficiëren en fabuleren hebt u nu al tot u genomen. Zonder ze op te zoeken hebt u uit de context kunnen opmaken dat het één ‘voordeel’ betekent en het ander ‘verzinnen’.

Terug naar die boekenschrijverij, hun onwaarheden en dat vreemde vijfsterrencriterium. Nooit begrepen dat vijf sterren goed zou zijn. Een tien, dat is goed. In mijn ogen is alles wat met een vijf wordt beoordeeld gewoon strak onvoldoende. Wellicht was hij, die dat sterrenbeoordelingssysteem voor boeken ontwierp, een aan mij verwante geest en naait hij zo de hele literatuurmaffia in het pak. Alles onvoldoende! Zulke gedachten bieden mij enig soelaas. Maken het omgaan met de omgeving draaglijk.

Erger nog dan die boekenschrijvers zijn zij die kalken met verf waar geen touw aan vast te knopen valt. Meesters als Rembrandt en Vermeer, dát waren schilders! Echte ambachtslieden. Die knoeiers van de contemporaine kunst zou men moeten opsluiten. Verweesde geesten, door een kliek van atelierhouders en museumdirecteuren met klinkklare onzin de artistieke hemel in geouwehoerd.

Hetzelfde geldt voor wijnsnoevers. Ook een rattensoort dat met open ogen neuzelarij verkoopt voor citroenen en de hele kluit bedot met exorbitante prijzen. Ze staan in geen verhouding tot het geleverde: rottend druivensap in een flesje met een chic etiket. Hebt u er ooit bij stilgestaan dat druiven en wijn een hele reeks van kenners en een eigen jargon hebben, maar dat iets zo verrukkelijks als sinaasappelen en sinaasappelsap geen traditie kent van appelproeverijen: nooit gerijpt op vat, geen sprake van een buitengewoon goed sinaasappeloogstjaar, of de ideale sinaasappelgrondsoort, perfecte sinaasappelafdronk. Dat terwijl de sinaasappel een eerzame vrucht is die ook nog tot limonade verwerkt kan worden.

Ook over de melk, toch een eerzaam en deugdelijk product, hoor je geen verheven gepalaver. Maar wijn en moderne kunst zijn de huidige kleren van de keizer. Ik zeg u de naakte waarheid. Er zijn mensen die hier anders over denken. Ik zeg u: ‘Mijd hen.’ Ze hebben vaak te veel geld, te weinig inhoud en te veel tijd om iets verstandigs aan te vangen. Ze zouden hun vermogen beter kunnen besteden aan de plaatselijke kerk. Die zit in een verdomhoekje waar zij geenszins thuishoort. De Here Here wordt met voeten getreden. In plaats van dat gelamenteer over wijn, kunst, de liefde — o ja ook over de liefde veel onzin gehoord — zou men zich wat meer rekenschap moeten geven over het laatste oordeel aan Zijn voeten. Maar daarover geven ze niet thuis.

U zult mij niet op domheid kunnen betrappen. De waarheid en het gezond verstand zijn mij heilig. Voor de Heilige Schrift maak ik een uitzondering. Hiervoor parkeer ik mijn gezond verstand, omdat de woorden van de Heer ieders verstand te boven gaan. Dus niet praten over zaken die u niet aangaan, is een deugd: een die ik mij toereken, maar die ik bij weinig anderen tegenkom. Ook in mijn werk als, ik noem het, makelaar in politieke en anderszins relevante ideeën, voor de partij aan welke ik verbonden ben en die bekendstaat als de PVCV. Mijn zoon zegt: spindoctor. Daarover later.

Ik wil u duidelijk maken dat ik niet ben van het bakken van lieverkoekjes. Van smakeloze inhoudsloze prietpraat.

Neem nu de rijmelarij over de liefde op muziek, mijn zoon zegt: songteksten. Hoor je de zanger himmelhoch juichen over zijn amoureuze escapades met een meisje dat zijn hart doet overslaan en over hoe de liefde onverwoestbaar is en dit liefje voor altijd is. Nog geen twee nummers verder op zijn album zingt diezelfde zingerd over zijn verloren liefde en dat zijn hart voor altijd gebroken is. Of je zingt over je lief en dat ze alles is of dat het over is en je ontroostbaar bent. Van beide op één album is een onmogelijkheid, of beter, is een pertinente leugen.

U zult zeggen, ja hij kan verliefd zijn en er heilig van overtuigd dat het eeuwig zal duren en dat het een foute inschatting is en hij dus bedrogen uitkomt. Ik zeg u, dit zou kunnen, ware het niet dat u, in uw goedgelovigheid, er bedrogen uitkomt. Want wat wil het geval. De onbeschaamdheid bestaat, hij zingt een volgend nummer waarin de hoteldebotelheid voor zijn lief in alle hevigheid terug is, maar dan sterft ze in zijn armen door een fysieke kwaal aan haar fraaie gestel. Heeft hij een heel scala aan vriendinnen? Worden die allemaal afgewerkt of gaat het over een en dezelfde persoon? Beide opties lijken mij niet mogelijk. Of, als gezegd, het is allemaal leugen, verzinsel en inspelen op uw gevoel om u te beroeren, maar dan zonder de deugd van waarheid en getrouwe weergave van de werkelijkheid.

Ik voel me zeer bekocht door dat heen en weer gespring van en met gevoelens. En dan zie je in het tekstboekje van het album en dan blijken de nummers niet eens door de zingerd zelf te zijn geschreven, maar door zijn tekstschrijver. Nu vraag ik u, dan is het toch duidelijk hoe bekocht u bent. Al die liefde en kommer is niet zijn liefde en kommer maar die van een ander. Wel heel toevallig als ze exact hetzelfde meisje zouden aanbidden of verliezen. Kortom, er is niets waar van hetgeen u te horen krijgt. Ik houd daar niet van. Voorgelogen worden is prima voor de goegemeente, maar niet voor mij.

Het komt mij voor dat vrouwen nog wat vatbaarder zijn voor leugenachtige kwezelarij dan de man. Zij zijn zich bewust van het verval van het uiterlijk. De man krijgt met het stijgen der jaren een wat ander voorkomen, waarvan je kunt stellen dat dit in veel gevallen niet onaardig uitpakt.

Bij vrouwen daarentegen is het altijd een vorm van degeneratie en aftakeling. Ze worden er doorgaans niet mooier op. Het is derhalve daarom dat zij zo gebiologeerd zijn om dat verval af te wenden en te verhullen. Van kinds af aan besmeren zij zich met zalfjes en gebruiken kleurpoeders, mijn zoon zegt: make-up. Dat dit spul enigszins verhult, is evident, maar het houdt niets tegen. De schrik is nog groter indien er een dag niet wordt gestukadoord op het aangezicht of bij de aanblik van de vrouw na het douchen. Je mag verwachten dat ook de vrouw dit inziet en zich erbij neer zou leggen. Echter, er is al decennialang een industrie van crèmes en aanverwante artikelen die zaken beloven, die geen mens zou geloven.

In de Schrift staan ook dingen waarvan ik denk: dat is wel heel sterk en moeilijk aanvaardbaar, maar het is Gods woord en dus waar. Maar niet dat van een reclamemaker. Die spelden de vrouwen op hun mouw dat de zalf in kwestie verstevigend en een liftend 2 in 1-serum bezit. Of het bevat bewezen huidvernieuwend complex, een combinatie van anti-verouderende ingrediënten, niacinamide en pro-vitamine B5. Ik verzin dit niet. Soms is het innovatieve complex gecombineerd met een hydraterende gel, of is er een Skin Perfection corrigerend serum op de markt gebracht. Dat krachtige serum bevat LR2412 en Perline-P om dieper in de huid te dringen door het amino-peptide. En de anti-vrije radicalen zijn een bestanddeel uit rijst.

Ze hebben trouwens allemaal bijzondere hydraterende eigenschappen! Dat u dat weet, als vrouw! Met uw rijpere huid! Daarmee wordt verlept vel bedoeld.

Kijk, af en toe wat slaolie op het gezicht, handen en voeten is wellicht te adviseren. Hout moet je ook oliën. Maar dat je kapitalen neerlegt voor een crème voor rond de ogen, apart iets voor het lichaam, mijn zoon zegt: body, iets voor de handen, iets voor de lippen, iets voor de voeten en dat voor alle gevallen in een dag- en nachtvariant en die dagvariant dan weer met UV-protectie lopend van factor 6 naar 50. Dit hele scala dan weer specifiek aan leeftijd gerelateerd en aan de gevoeligheid van de huid in kwestie. Is deze, overgevoelig, niet gevoelig, hypersensitief, rood, droog, allergisch of wat dan ook? Ieder zijn hele trits van op u toegesneden crèmes.

En die vrouwen geloven het allemaal.

Ik geloof er niet in, mijn zoon zegt: bullshit. Ik geloof in de Here Here en in Hem alleen. Met meer onzin moet je niet bij mij zijn. Ieder mens kan een portie onbestaanbaarheid voor zichzelf goedpraten, maar er zijn grenzen. Ik denk weleens dat er weinig ruimte is voor de Here, daar de mens zo geoccupeerd is met al die leugens die niet waar zijn.

Als klein kind zag ik een gevecht tussen twee cowboys. Een van hen herinner ik mij als John Wayne. Die John Wayne trad onder een andere naam op in de film en had het aan de stok met een louche type. Het kwam tot een handgemeen, dat al even aan de gang was toen ik op tv naar het betreffende kanaal schakelde. Mijn zoon zou zeggen: zapte. Maar zappen kon toen nog niet en ik heb geen zin hem het verschil uit te leggen tussen het handmatig bedienen van een aan het toestel verbonden draaischijf en het gebruik van een draadloze afstandsbediening. Ik heb wel wat beters te doen.

Het gevecht was dus al even aan de gang en de cowboys waren beland in een ondiep stuk van een riviertje, tot iets boven de enkels. De klap die Wayne vol op het gezicht kreeg, was van een dusdanige intensiteit dat ik als zesjarige kon vermoeden dat die man nooit, maar dan ook nooit meer op zou staan of, bij wijze van enorme uitzondering, pas na ‘n langdurig ziekbed en bezoeken aan tandartsen en andere specialisten. Wat bleek, na even met het hoofd geschud te hebben, staat John weer op zijn benen met in zijn hand een behoorlijke steen die hij uit het water heeft opgediept.

Met die steen slaat hij vervolgens zo allejezus hard tegen de slapen van zijn opponent, dat alle tegenwoordigheid van geest moet zijn verdreven uit z’n louche types-hoofd. Hij stort dan ook neer, maar staat in mum van tijd weer op zijn voeten met in zijn handen een toevallig langsdrijvende, robuuste tak die hij heeft weten te bemachtigen. Daarmee wordt flink gehouwen.

Tak en steen verdwijnen weer uit beeld en het handgemeen houdt maar aan. Doodklap na doodklap. Oplawaai na oplawaai. Ik heb doorgeschakeld naar een ander kanaal, omdat ik, klein als ik was, niet zo voor de gek gehouden wilde worden.

In valse romans zou ik nu vervolgens zeggen dat ik midden in een andere film viel op een belendende zender. Dat ik midden in een film over Tarzan terecht was gekomen. Dat ik zo een bruggetje zou maken tussen twee gebeurtenissen die dan organisch in elkaar over zouden lopen zonder opvallende overgang. Ik wil u inderdaad nog een leugenachtig voorbeeld geven uit de filmindustrie, maar ik ga niet zover die te koppelen, omdat het destijds ook verschillende evenementen waren. Ik weet niet eens wanneer ik die Tarzanfilm heb gezien. Kan jaren later zijn geweest. Ik ga geen list en bedrog met mijn lezer uitvoeren voor het effectbejag van een goed doorlopend verhaal en zeg u gewoon: ‘Ik heb nog een voorbeeld.’

Het was jaren later dat het liefje van Tarzan in een benarde situatie zat. Deze Jane is geen aap, al verdacht ik Tarzan er toen al van dat hij met primitieve primaten beter overweg kon dan met zijn vrouwelijke tegenpool. Maar dit terzijde. Tijdens een vluchtpoging voor een leeuw was zij op ongelukkige wijze, en ook een beetje stom, terechtgekomen onder een boom, die pardoes op haar was gevallen. Ze zit met haar voet vast onder die boom en de leeuw heeft haar in het snotje. Jane zweet angstpeentjes, heeft het bijna niet meer en doet verwoede, volkomen zinloze pogingen om los te komen terwijl die leeuw maar nadert.

Natuurlijk voorvoel je dat Tarzan op tijd zal komen en de leeuw verjaagt, de boom iets optilt en vervolgens de gewonde Jane in zijn armen neemt en haar, aan lianen zwaaiend, naar zijn boomhut zal brengen. Niet alleen Jane wordt hier getild, maar ook u als kijker. Ik kan mij niet los maken van het totaalbeeld van die Jane onder de boom met daar, op nog geen vijf meter afstand, een cameraman, iemand voor geluid, een aantal belichters, de regisseur met assistent, mensen van de grime en de catering. Jane kan in haar benarde situatie toch om hulp vragen en hoeft zich niet zo aan te stellen, want mocht Tarzan niet komen, dan is er een compleet filmteam dat haar kan helpen. Mijn zoon zegt: crew.

Er valt mij weinig te verwijten, al ben ik soms lang van stof. Zo ook hier. Maar alles in mij schreeuwt om u te behoeden voor al die leugenachtige praktijken. Ik stop daar nu mee. En kom ter zake met relevante informatie die u moet weten om het vervolg van dit boek te kunnen begrijpen.

Ik fungeer als spindoctor, ik neem dit woord over van mijn zoon om het gevoel te hebben met de tijd mee te gaan. Spindoctor binnen de Partij voor Chronisch Verongelijkten. Onze partij, beter bekend onder zijn afkorting PVCV, doet het altijd fantastisch in peilingen, maar blijft wat achter bij de verkiezingen. We zijn te weinig charismatisch, maar dat is voor dit verhaal nu niet zo relevant.

Relevanter is de 22-jarige Menens Nova, een journalist in opleiding die op ons partijbureau stage loopt en van wie ik denk dat hij betrekkelijk weinig op heeft met de uitgangspunten van onze partij. Die uitgangspunten zijn trouwens terug te brengen tot één frase en die luidt: ‘Het is nooit goed of het deugt niet en dit komt door anderen.’ En zo is het. Ik ben nog steeds trots op deze formulering, die ikzelf heb ingebracht en die op onze verkiezingsposters prijkt.

Door ruimtegebrek heeft Nova een tafeltje in mijn kantoor gekregen en hier voert hij opdrachten uit voor ons partijbureau. Hij is een alleraardigste jongen met een goed stel hersens, iets waar wij binnen onze partij geen prioriteit aan geven. Hij bezit veel feitenkennis en is een beschouwer vanaf de zijlijn.

De reden dat ik hem opvoer in dit boek, is gelegen in het feit dat hij een groot deel ervan zal schrijven. Ik heb namelijk wel wat beters te doen. Dat het een boek is geworden, is een verhaal op zich dat ik u grotendeels zal onthouden. De oorspronkelijke opzet was, dat hij voor mij een onderzoek zou doen, opdat wij als PVCV ons voordeel ermee konden beneficiëren.

Het boek gaat over een succesvolle, vrij anonieme organisatie opererend onder de naam HOPE XXL. Hij zou beschrijven hoe die is ontstaan, het gedachtegoed van de club weergeven, haar activiteiten beschrijven. Met name het werven van fondsen — mijn zoon zegt: funding — zou hij onderzoeken en hiernaar ging mijn interesse vooral uit. Het HOPE XXL-clubje was daarin uiterst succesvol gebleken.

Ook vernam ik graag wat er speelt bij de mensen met een op ons haaks staand gedachtegoed. Je moet je tegenstanders goed kennen om hen te bestrijden. Nova zou een rapport voor intern gebruik opstellen. Hij was het die er echter een boek van wilde maken. In eerste instantie stemde ik toe, omdat ik dacht dat het alleen zou worden verspreid onder onze bestuursleden. Iets in boekvorm is best wel nieuw in onze partij, waar nauwelijks iemand ooit iets leest en deze vernieuwing zou op mij afstralen.

Dat u het nu leest, is eigenlijk een valse zet van Nova geweest. Hij heeft het hele drukproces geleid, de opzet bedacht, het meeste werk gedaan. Het schrijven van de inleiding die u nu leest, was nooit de bedoeling. Ook had hij bedongen dat hij de inhoudelijke hoofdstukken zou schrijven en ik het concept wat zou toelichten in mijn hoofdstukken. Ik schijn dat in een pril stadium al formeel te hebben goedgekeurd.

Toen ik na het lezen van zijn stukken geen toestemming gaf om die zo te publiceren, zei hij dat we hadden afgesproken ieder afzonderlijk onze hoofdstukken te schrijven. Ik ontkende dit natuurlijk, al kon ik me zoiets wel vaag herinneren, maar overblufte hem met de woorden dat ik zoiets nooit zou hebben gezegd. Mijn senioriteit moet zo’n snotneus toch op zijn plaats kunnen zetten. Ik had het ook niet gezegd bleek later, toen Nova kwam met een mail waarin de afspraken stonden. Ik houd mij altijd aan mijn woord, tenzij het niet anders kan. Dus ben ik meegegaan in de afspraken, die we ook nog schriftelijk met handtekening hadden geaccordeerd. Ik lees niet alles wat ik onderteken, ik vertrouw mijn mensen.

Ik kan ook niet alles lezen, ik heb wel wat beters te doen. Nova vertoeft binnen de cirkel van journalisten en indien hij met mijn woordbreuk naar buiten zou zijn getreden, hadden we weer een negatieve pers gehad. Nu ben ik daar niet huiverig voor, zolang het niet mij betreft. Ik ben van ‘een man een man, een woord een woord’.

Door dit alles moet ik u dus wel wegwijs maken, in het volgende hoofdstuk leg ik u het allemaal uit. Allereerst moet ik toegeven dat het schrijven mij tot nu toe plezierige uren heeft bezorgd. Voel mij fier zo De Schrijver te zijn en het schept behagen om van alles aan het papier toe te vertrouwen zonder dat er weerwoord komt. Mijn zoon zegt: reaguren. Daarna is het vooral Nova die het woord zal voeren. Al kom ik in voetnoten op zijn schrijverij terug waar hij het al te bont maakt. Daarenboven wil ik u behoeden er ook maar enig geloof aan te hechten wat die HOPE XXL-club allemaal beweert.

Voetnoten doen ze ook in de wetenschap en daarmee sla je een goed figuur.

Menig hoofdstuk van Nova is van minder belang en een aantal kan dan ook grotendeels worden overgeslagen. Hij heeft zijn taak wel heel ruim opgevat, en hij was het ook die ons voorzien heeft van pseudoniemen. Hij heeft de link gelegd tussen een eerder schrijven van ene Multatuli. Ik heb die link nooit gezien, maar Nova had er een heel verhaal bij.

Hij stond er ook op dat dit archaïsch werk uit 1860 van die Multatuli een onderdeel van MIJN boek zou worden. Ik heb hiermee ingestemd, omdat ik een dik boek meer indruk vind maken. Ik raad u aan dat boek in ieder geval niet te lezen. Heb ik ook niet gedaan. Ik ervaar het niet als gemis. Ik heb wel wat beters te doen. Mijn zoon zegt: busy.

TWEEDE HOOFDSTUK

Gortstro vertelt over zijn ontmoeting met Pax Havelaar, die hij de bijnaam Petmans geeft. Petmans heeft hem vroeger, toen ze nog kinderen waren, een keer uit de brand geholpen. Gortstro wil niets van hem weten en scheept hem af.

Het was slap in Den Haag, de politiek stond stil. Reces. Denk niet dat ik dan niets doe. Integendeel. Het is juist de tijd om afstand te nemen en nieuwe dingen te verzinnen. Ook bij de andere partijen is het dan windstil. Gelukkig besefte ik dat een van de partijen aan de andere zijde van het politieke spectrum bezig was om Menens Nova bij mij weg te lokken. Ze hadden hem een stageplaats aangeboden met uitzicht op een vaste aanstelling. Iets in de voorlichtingssfeer. Onderkruipers zijn het. Zo zijn al die socialisten. Maar kijk eens wat ik gedaan heb om de slag af te weren. Ik heb hem en zijn stagebegeleider geschreven:

Dat onze partij in aanzien groeit en we ook in het buitenland veelvuldig worden opgemerkt…

Dit is de zuivere waarheid.

Dat die internationalisering ons om extra mankracht vraagt…

Dit is de waarheid. Onlangs plaatsten we nog een advertentie voor een koffiedame.

Dat we vooral behoefte hebben aan onafhankelijke denkers met gevoel voor taal. Dat er tal van dat soort studenten zijn op de journalistenopleiding, maar dat die allemaal narcistisch zijn en kiezen voor kortstondige dienstverbanden…

Echt waar, dit is zo.

Dat we een degelijke begeleiding kunnen bieden…

Ook dit is niets dan waarheid, daar Menens Nova heel zelfstandig zijn eigen weg ging. Ik heb wel wat beters te doen dan die jongelingen te onderwijzen. Mijn zoon zegt: coachen.

… Dat hij mee mag naar onze jaarlijkse bowlingavond.

Dat hij daar zijn eigen consumpties moet betalen, heb ik niet vermeld. Uit de partijkas wordt de baan afgehuurd en betalen we de consumpties van onze echte partijleden. We betalen niet voor iedereen die komt aanwaaien. Al was hij die avond de enige die geen lid was. Ik liet hem zijn eigen drinken en eten afrekenen. Ik kan daarin heel principieel zijn. Per slot van rekening betaal ik belasting voor zijn studiefinanciering.

Nova was al begonnen met het inventariseren van de HOPE XXL-gegevens en de vrijheid die hij daarin had bewerkstelligd zal ook mee hebben gespeeld. In ieder geval kozen de opleiding en Nova ervoor om bij de PVCV te blijven. Ik was daar content over en zie ’ns wat schrijven, mits goed geformuleerd, kan bewerkstelligen.

Om nu terug te keren naar het boek. Een tijdje geleden liep ik naar mijn huis aan de Rozenstraat 37. Ik laat de plaatsnaam achterwege omdat er personen zijn die het wellicht op mij gemunt hebben. Op last van onze beveiligers delen we zo min mogelijk privégegevens. Ik doe fatsoenlijk werk en snap geheel niet welke aversie het bij sommigen oproept. Maar goed, ik loop dus naar huis en merk een persoon op die wat eigenaardig voor mij loopt en steeds omkijkt.

De man draagt een oude koffer, blijft staan en wil mij aanspreken. Nu houd ik er niet van om aangesproken te worden, maar ik rook een geur die me vertrouwd voorkwam en hij keek vanonder zijn pet alleszins intelligent uit zijn ogen. Hij had iets academisch, wat later volkomen onjuist bleek te zijn, maar ik kan het niet altijd bij het rechte eind hebben. Wij hebben binnen onze partij een chronisch gebrek aan mensen met een titel. Voor hij iets kon zeggen trok ik mijn visitekaartje en stelde mij voor, Gerardus Gortstro, makelaar in thee- en borrelpraatjes, Rozenstraat 37. ‘Kan ik u interesseren voor de PVCV?’

Hij reageerde niet op mijn vraag, terwijl ik nog sterker die vertrouwde geur in al mijn zintuigen begon te voelen. Vanille… het was vanille wat ik rook. Hoe kun je dat zo intens ervaren? En terwijl hij me in eerste instantie alleen maar aankeek, wist ik het. ‘Heb jij me destijds geholpen bij die perziken in de koeling van de groenteboer?’ vroeg ik.

Een jaar of veertien zal ik geweest zijn en ik werkte op zaterdagen en in de vakanties bij een plaatselijke groenteboer. Bij de deur van de winkel naar de opslagruimte stonden de zakjes met pudding. Merk VIF. Het was een poeder dat aangemaakt met melk een pudding opleverde. Ik vond die puddingen niets, maar de geur van de vanille was zo sterk dat die door de papieren verpakking heen drong, en zelfs het cellofaan, dat vijf zakjes bijeenhield, kon het niet tegenhouden. Altijd bij het passeren van de deur snoof ik extra diep. Als er geen klanten of collega’s in de buurt waren, pakte ik zelfs zo’n pakje en hield het onder mijn neus en snoof dat het een wereld was.

Ik heb nooit meer iets lekkerders geroken dan de vanillegeur van VIF-puddingzakjes. Ik heb nooit alcohol gedronken, sigaretten gerookt of verdovende middelen gebruikt. Mijn zoon zegt: blowen. Ik was toen zo verslaafd aan de geur van vanille, dat ik me realiseerde dat ik wellicht moeite zou hebben om maat te houden als het om alcoholische drank en allerlei rookwaar zou gaan. Dat ik die gewoon vies en duur vond, zal ook hebben meegespeeld.

Ik weet nog dat Petmans, zo zal ik hem noemen, gedurende een korte periode bij de groenteboer werkte. Ik zou hem zijn vergeten, als hij me niet van ontslag had gered.

Een dagelijks ritueel bij de groenteboer was het randen van de snijbonen. In sommige delen van het land noemen ze dit ‘afhalen’. Dat is fout, het heet ‘randen’. In de woordenboeken staat ‘rangen van bonen’, dat is ook fout. Hebben ze de G verwisselt met de D. Het is randen. Wij zeiden dat altijd zo.

Je snijdt dan een topje van een snijboon en trekt een randje van de ene zijkant van de boon af. Vervolgens draai je de boon om en topt het andere uiteinde en neemt ook daar het stugge draadje van de boon mee. Vervolgens gooi je de boon in een doos. Als die vol is, spoel je de bonen met water. De volgende dag worden in alle vroegte de bonen door een snijmachine gehaald en heb je snijbonen die in zakjes van 250 gram worden verkocht.

Ik had die dag bonen gerand, goed gewassen en ze in de doos terug in de koeling gezet. De eigenaar van de zaak kwam een paar uur later thuis van de veiling. Hij had weer voor een week groente en fruit gekocht. Het was erg warm en hij vroeg me om nog voor de middagsluiting alvast de aardbeien en de perziken uit de transportauto te halen en in de koeling te zetten, een grote gekoelde ruimte waar je in kon lopen. Ik bedoel dat je de koeling in kon lopen. Dat je er vervolgens ook in kunt lopen is dan logisch.

Ik gehoorzaamde natuurlijk, zoals ik altijd aardig in de pas loop. De kleine kistjes aardbeien stapelde ik op de dozen sinaasappelen. De perziken, ik had nog nooit zulke grote perziken gezien, het leken wel appels, zette ik met vijf kistjes tegelijk vanuit de auto op de doos met de gerande snijbonen. Ik had niet gezien dat het de doos met snijbonen was, omdat ik door het dragen van vijf kistjes het zicht een beetje kwijt was. Ik deed het enigszins op de tast. In totaal waren het vijftien kistjes, met wat ik zag, twee soorten perziken. Hele grote die 50 cent per stuk kosten en nog grotere waar de groenteboer met krijt al op de rand van het kistje ‘60 cent’ had gezet.

Ik sloot de koeling en zag dat er nogal wat zand op de bodem van de koelruimte lag en bedacht om die straks na de middagsluiting eerst te vegen, voordat ik de rest van de gekochte waren in de koeling zou zetten.

Als ik om halftwee, na thuis gegeten te hebben, de koeling opentrek, zie ik de hele vloer vol liggen met perziken. Het gewicht van de vijftien kistjes was te zwaar voor de doos met daarin de natte, gerande bonen. Het karton was wat verweekt door het water en eenzijdig ingezakt. De toren van kistjes moet met een smak zijn omgevallen. Vertwijfeld sta ik vastgenageld te kijken en weet me totaal geen raad: de perziken van 50 en 60 cent liggen kriskras door elkaar op de vuile vloer van de koeling.

Voor ik het besef, zie ik de handen van de twee jaar jongere Petmans de perziken bijeen graaien en ze weer terugleggen in de kistjes. Dacht vast dat het appels waren.

In die kistjes zaten een soort ‘bedjes’ van plastic, zodat elke perzik een eigen plekje had. In een mum van tijd had hij de perziken opgeruimd. Die met het meeste zand had hij aan zijn blouse schoongewreven. De stapel werd hersteld en nu op de vloer gezet. Ik stond nog steeds vastgenageld aan de grond en ik keek ernaar. Ik kwam wel snel tot het inzicht de rest van de auto uit te laden en die andere producten voor de rij perzikkistjes te zetten. Ik kan heel snel vernuftig handelen, als het nodig is. Nu ze uit het zicht waren, leek het allemaal mee te vallen.

Later hoorde ik de groenteboer tegen zijn vrouw zeggen dat hij zich bekocht had met de perziken. Hij dacht twee prachtige partijen te hebben ingeslagen, maar ze zaten vol gekneusde plekken.

Dat Petmans ze aanzag voor appels en ze terug had gedaan in de kistjes bewijst dat hij ook geen sjoege had van fruit.

Lang heeft Petmans niet gewerkt bij de groenteboer. Die had aan één jongen genoeg. Dat zei ik hem ook toen hij me vroeg of ik vond dat Petmans goed werkte. Ik vond hem te jong voor het verantwoordelijke werk en hoewel Petmans veel werk verzette en niet op fouten was af te rekenen, vond ik het toch beter een negatief advies te geven. Het geheim van de perziken zou dan beter bewaard blijven en wie weet zou de groenteboer bij een volgende vakantiewerkronde kiezen voor de jongere, en dus goedkopere, Petmans.

Ik ben graag eerlijk, dus heb gezegd dat Petmans goed werkte, als je hem bezig zag, maar lanterfantte als er niemand keek. Het laatste kan best waar geweest zijn. Ik weet niet wat hij deed als ik niet keek. Hij droomde nogal eens. En aan zijn kennis over groente twijfelde ik zeer. Ligt toch in het verlengde van gebrek aan fruitkennis.

De geur van vanille deed me dus denken aan de groentewinkel en een jonge Petmans. Mijn zoon zegt: associeerde.

En nu stond hij hier voor me. Met zijn pet en een koffer. Ik wilde van hem af maar kon met goed fatsoen niets anders verzinnen dan de smoes dat ik ter vergadering moest. Dat ik reeds laat was. Maar ik had hem gevraagd of hij me geholpen had met de perziken en hij antwoordde daarop maar zijn antwoord bereikte me niet. Er ging van alles door mijn hoofd. Het duidelijkst de gedachte dat Petmans iets van mij moest. Daar heb ik een broertje dood aan, dat mensen iets van mij willen en ik niet op voorhand weet wat dit dan is.

Ondertussen had hij tot overmaat van ramp zijn hand op mijn schouder gelegd en… liet die daar liggen. Hij knikte me bevallig toe. Ik zag grote vermoeidheid in zijn ogen. Van iemand die dagen, zo niet weken en maanden, bezig is geweest zowel lichamelijk als intellectueel. Het was ook een mistroostige verschijning. Het licht in zijn ogen was gedoofd. Ik groette hem vriendelijk, zo ben ik, haastte mij uit de voeten voor hij iets kon zeggen en knikte hem nog een keer toe. Tenslotte ben ik een fatsoenlijk mens.

DERDE HOOFDSTUK

Petmans zoekt contact. Gortstro is daar niet blij mee. Hij ontvangt dertien koffers en een memorystick met het archief van HOPE XXL. We krijgen 121 citaten voorgeschoteld, die stagiair Nova in een van de koffers aantrof en die hij heeft voorgedragen in een politiek café.

Toen ik de dag erna op het Binnenhof kwam en Nova in mijn kantoor aantrof zei hij mij dat er iemand was geweest die mij wilde spreken. Uit zijn beschrijving wist ik meteen dat het om Petmans ging. Hoe hij me had gevonden… nu ja. ’t Visitekaartje. Ik zal mijn kinderen verbieden vakantiewerk te doen bij een groenteboer, als je veertig jaar later nog nagezeten kunt worden door een oud-collega annex vakantiewerker. Het kopen van perziken is ook een aangelegenheid waarbij extra waakzaamheid is geboden. Je koopt zo een kat in de zak. Ik kan het weten.

Hij had een brief achtergelaten, en een informatiedrager. Mijn zoon zegt: USB-stick. Daarnaast ook vier kluissleuteltjes.

Ik zal u eerst de brief voorlezen.

Beste Gortstro,

Gezien mijn functie op het Binnenhof had ik als aanhef ‘Mijnheer’ beter gevonden. Geeft ook wat meer afstand. Zo familiair is opdringerig.

Ik was gisteren in uw kantoor met een vraag. Ik denk dat de functie van spindoctor een belangrijke positie is. Daarom….

Dat is waar. Ik word gevraagd naar mijn mening voor praatprogramma’s. Ik ga daar trouwens nooit op in. Ze laten je erin lopen, zodat je iets verkeerds zegt. Het is een grote kliek bij die omroepen.

… wil ik een beroep op je doen om iets groots te verrichten wat ik niet klaar heb gekregen, maar wat van groot belang is.

Je zou denken dat hij een list had verzonnen die veel stemmen voor onze partij zou opleveren bij de komende verkiezingen. Wellicht kon het mij beneficiëren.

Door omstandigheden kan ik het zelf niet (meer) opbrengen.

Hij zag er inderdaad uit als een uitgeknepen vaatdoek. Lusteloos, moedeloos en apathisch. Haveloos.

Ik ben aangelopen tegen zoveel onbegrip en domheid. Tegen vastgeroeste in zichzelf gekeerde mensen en instanties. Dat ik me tot jou richt die deel uitmaakt van dat hele Haagse Gebeuren. Ik ben een visionair…

Dat zal me wat. U weet hoe ik, en met mij alle andere verstandige mensen, denk over visionairs in de kunst en zo.

Ik heb dat alles gedocumenteerd en het heeft grote waarde voor de wereld en de mensheid. Ik zoek hiervoor een uitgever. Maar dat is juist het lastige. Het publiek kent mij niet en uitgevers beoordelen het werk meer naar de bekendheid van de schrijver dan naar de inhoud ervan.

Dit klopt. Uitgevers en ander cultureel gespuis lopen elkaar achterna in een leugenachtige wereld waarin ze elkaar de bal toespelen. Onze partij wil cultuur ook afschaffen. Eén van onze programmapunten.

Ik trof je gisterenavond, overviel je wellicht enigszins, maar wil je toch wat vragen…

Dit had hij dus goed gezien, dat hij mij in een bijzonder vervelende positie had gebracht. Zeker nog met die hand op mijn schouder.

Ik wil je vragen je netwerk in te zetten om het gedachtegoed van HOPE XXL te verspreiden en het uit te laten geven in een boekwerk waarvan jij de inhoud kunt bepalen.

Hij tutoyeert me doorlopend. Geen wonder dat hij nergens een voet aan de grond krijgt. Zo ga je niet om met nette mensen.

Hierbij een usb-stick met duizenden foto’s, duizenden documenten en meer dan 60.000 e-mails. Op het Centraal Station van Den Haag staan in de kluisjes dertien koffers met het hele archief van HOPE XXL.

Nova had zich al de moeite getroost om die op te halen. Het was nog een hele toer geweest dit allemaal langs de beveiliging te krijgen, maar Nova laat zich niet snel uit het veld slaan. Hij had ook al een blik kunnen werpen op de inhoud van al die koffers. Ik bespeurde bij Nova veel te veel euforie over de inhoud. Ik moest op mijn hoede zijn en ik had ook geen enkel idee bij dat HOPE XXL van hem. Als het iets christelijks religieus was, dan had ik het wel geweten.

Ik denk dat er veel is nagedacht, bijgewoond, onderzocht en besproken. Ik denk dat jij zult slagen waar ik nu ophoud.

In afwachting van een positief antwoord, noem ik mij je oud-vakantiewerk-collega…

En zijn naam stond eronder. Die deel ik niet met u: ik wil niemand in opspraak brengen.

U snapt dat ik raar stond te kijken. Was ik gisteren maar gewoon doorgelopen. Mijn vrouw moet de kaarsen met het aroma van vanille maar cadeau doen aan een vriendin als geschenk bij een verjaardag. Waar die vervloekte geur al niet toe leidt en mij afhoudt van mijn intuïtie om door te lopen waar men moet doorlopen. Kon ik de tijd maar terugdraaien.

Mijn eerste reactie was er een van stoppen met al deze gekkigheid. Ik heb wel wat beters te doen. Wilde alles naar hem terug laten brengen, maar hij had geen visitekaartje achtergelaten. Hij liet ook niets meer van zich horen. Zou hij zelfmoord hebben gepleegd? Dat zou mij niet verbaasd hebben. Het ware wellicht zelfs beter geweest.

Tijdens de lunch die ik, naast de Tweede Kamer, in Nieuwspoort gebruikte, gebeurde iets opmerkelijks. Je treft daar ministers, parlementariërs, journalisten en medewerkers van alle partijen en men is er van de losse omgang. Nova komt er ook en klaverjast met mensen van andere partijen. Ik zie dat niet graag. Kaarten brengt niets en is louter tijdverdrijf. Ik heb wel wat beters te doen. Maar ik kan zo’n jongen het ook niet verbieden en soms komt hij terug met nieuws dat hij tijdens het kaartspel heeft opgevangen.

Nova had naam gemaakt — zo hoorde ik — door staand op een tafel een reeks van 121 citaten voor te dragen die aanwezigen zichtbaar geraakt hadden. Deze kwam uit een van de koffers van Petmans. Later zult u zien dat er ook zinnige dingen van solide aard in de koffers zaten, en die in MIJN boek zijn opgenomen, die gaan over de handel en wandel binnen onze samenleving. Ik leef voor mijn vak, dus hebben zulke zaken mijn aandacht.

De uitgever vroeg me of ik die 121 citaten niet wilde opnemen in MIJN boek. Ik wil dat wel doen, onder protest. Het vult pagina’s en maakt MIJN boek volumineuzer, maar ik wil wel zeggen dat ik me niet inlaat met die uitspraken, mijn zoon zegt: quotes. Quotes van mensen die het allemaal beter menen te weten. Het zijn allemaal utopistische hemelbestormers en ’t is hemeltergend wat er af en toe tussen staat over religie. Maar voor de volledigheid heb ik toestemming gegeven ze allemaal mee te nemen. Ik onthoud me van opmerkingen over elk citaat an sich, anders wordt het boek te dik.

1

Anne Frank Ondanks alles geloof ik in de innerlijke goedheid van de mens.

2

Victor Hugo Het ontbreekt mensen niet aan kracht maar aan wil.

3

A. den Doolaard De eerste dode in elke oorlog is het gezond verstand.

4

Anoniem Vriendelijke woorden kunnen kort zijn, maar hun echo duurt eindeloos voort.

5

Romeins spreekwoord Het is gemakkelijk iets te verbeteren nadat het is uitgevonden.

6

Boeddha Er zijn drie dingen die niet lang verborgen kunnen blijven: de zon, de maan en de waarheid.

7

Albert Einstein Met logica kom je van A naar Z: met fantasie kom je overal.

8

Socrates Een verzameling mooie uitspraken is meer waard dan een hoop schatten.

9

Nelson Mandela Niemand is geboren met haat jegens een ander vanwege kleur of achtergrond of huidskleur.

10

Mahatma Gandhi Wees de verandering die je in de wereld wilt zien.

11

Lord George Byron Eén druppel inkt kan miljoenen aan het denken zetten.

12

Alexander Solsjenitsyn We zullen weigeren te zeggen wat we niet denken.

13

Bob Dylan Ik denk aan een held als iemand die de mate van verantwoordelijkheid begrijpt, die zijn vrijheid met zich meebrengt.

14

Winston Churchill De grootste les van het leven is te weten dat zelfs dwazen soms gelijk hebben.

15

Anoniem Men moet geen argumenten bij een standpunt zoeken, maar standpunten bij de argumenten.

16

Publilius Syrus Een plan is slecht als het niet kan gewijzigd worden.

17

Dietrich Bonhoeffer Misschien is er geen gevoel dat groter geluk geeft dan dat men voor andere mensen iets kan betekenen.

18

Ovidius Begin niet, of zet door.

19

Steve Jobs Succes begint daar waar andere mensen ophouden.

20

Martin Luther King Het is altijd de juiste tijd om het juiste te doen.

21

Johann Wolfgang von Goethe Alleen de mens is tot het onmogelijke in staat.

22

Mahatma Gandhi De aarde biedt voldoende om ieders behoefte te bevredigen maar niet ieders hebzucht.

23

Publilius Syrus Berisp uw vrienden onder vier ogen, prijs ze in het openbaar.

24

George Bernhard Shaw Zij die niet van gedachte kunnen veranderen, kunnen niets veranderen.

25

Grieks spreekwoord De hoop sterft het laatst.

26

Winston Churchill Een pessimist ziet een probleem in elke mogelijkheid. Een optimist een mogelijkheid in elk probleem.

27

Mahatma Gandhi Je kan geen hand schudden met een gebalde vuist.

28

Charlie Chaplin Je zult nooit een regenboog zien als je naar de grond kijkt.

29

Mark Twain Het geheim van vooruitkomen is beginnen.

30

George Bernard Shaw Armoede is het grootste kwaad en de ergste misdaad.

31

Anoniem Het leven is zeilen. Ook met tegenwind kun je vooruitgaan.

32

Nelson Mandela Een van onze sterkste wapens is de dialoog.

33

Zenoon van Elea De natuur heeft ons twee oren gegeven en slechts één tong, opdat we meer zouden luisteren dan praten.

34

Arthur Schopenhauer Kennis is nog geen wijsheid.

35

Thomas Edison Ik heb niet gefaald. Ik heb alleen maar 10.000 manieren gevonden die niet werken.

36

Anoniem Sommigen komen niet tot inzicht, omdat ze geen inzicht willen.

37

Bahá’u’lláh De aarde is slechts één land, waarvan alle mensen de burgers zijn.

38

Benjamin Disraeli Het is veel eenvoudiger om kritiek te leveren dan om het bij het rechte eind te hebben.

39

Abdul Kalam Het is heel gemakkelijk om iemand te verslaan, maar het is heel moeilijk om iemand voor je te winnen.

40

Bernard V.A. Röling Oorlog is mensenwerk, vrede ook.

41

Bertus Aafjes Gelukkig zijn is de meest verwaarloosde plicht.

42

Blaise Pascal Alle goede spreuken zijn reeds op de wereld, men verzuimt slechts om ze toe te passen.

43

Anoniem Geen doel is te ver, als je plezier hebt in wat je doet.

44

Winston Churchill Moed is wat er nodig is om op te staan en te spreken: er is ook moed voor nodig om te gaan zitten en te zwijgen.

45

C.S. Lewis Je bent nooit te oud om jezelf een nieuw doel te stellen of een nieuwe droom te dromen.

46

Cees Buddingh’ De goede ouwe tijd is de tijd toen het onze voorouders zo slecht ging.

47

Winston Churchill Never, never, never give up!!

48

Nelson Mandela It always seems impossible until it’s done

49

Confucius Alles bevat schoonheid, maar niet iedereen ziet het.

50

Anoniem Geluk is niet de afwezigheid van problemen maar het vermogen om ermee om te gaan.

51

Albert Einstein Probeer niet om een succesvol mens te worden, maar eerder een waardevol persoon.

52

Edmund Burke Hoe groter de macht, hoe gevaarlijker het misbruik.

53

Emily Dickinson Het feit dat het nooit herhaald wordt, is wat het leven zo mooi maakt.

54

Gaby van den Berghe De ellende is dat iedereen het beter weet, maar niemand goed.

55

Nelson Mandela Niemand kan vreedzaam doorleven als hij weet dat anderen lijden onder armoede.

56

Gouden regel Behandel de ander zoals je zelf behandeld wilt worden.

57

Alexandre Dumas Eén voor allen: allen voor één.

58

Godfried Bomans Waar je ook gaat, je staat altijd op iemands tenen.

59

Grace Hopper Een schip in de haven is veilig, maar dat is niet waar schepen voor gebouwd zijn.

60

Guido Weijers Leven is makkelijker dan je denkt, maar moeilijker als je denkt.

61

Harry S. Truman De beste raad die je je kinderen kunt geven is: proberen te ontdekken wat ze willen en hen aanraden dat dan ook te doen.

62

Immanuel Kant Men moet altijd handelen volgens een regel waarvan men zou willen dat het een algemene wet is.

63

Charles Dickens Er is niets in deze wereld dat zo onweerstaanbaar besmettelijk is als lachen en een gevoel voor humor.

64

Jean de Boisson Er zijn ergere vormen van armoede dan geldgebrek.

65

Jean Sibelius Besteed geen aandacht aan wat de critici zeggen. Er is nog nooit een standbeeld opgericht voor een criticus.

66

Anoniem De mensen moeten zich minder zorgen maken om wat ze hebben en meer om wat ze zijn.

67

Albert Einstein Hij die nooit een fout heeft gemaakt, heeft nooit iets nieuws uitgeprobeerd.

68

Winston Churchill Je zult je bestemming nooit bereiken als je stil blijft staan om een steen te gooien naar iedere hond die blaft.

69

Eliza Laurillard Het geloof is een stok om op te leunen, niet om anderen mee te slaan.

70

Confucius Alle mensen zijn hetzelfde. Het zijn slechts hun gebruiken die verschillen.

71

John F. Kennedy De mensheid maakt een einde aan oorlog, of oorlog maakt een einde aan de mensheid.

72

Anoniem Niet alles moet anders, doch veel kan beter.

73

Albert Einstein Vrede kan niet bewaard worden door middel van strijdkracht. Hij kan alleen bereikt worden door middel van ons verstand.

74

Lao-Tse Het is verstandiger een kaars aan te steken dan te klagen over de duisternis.

75

Ovidius Vertrouwen komt te voet, maar gaat te paard

76

Lope de Vega Er is geen groter geluk dan liefde en geen grotere straf dan jaloezie.

77

Mahatma Gandhi Leef alsof je morgen zou sterven. Leer alsof je eeuwig zou leven.

78

Socrates Ik ben geen Athener noch een Griek, maar een wereldburger.

79

Anoniem Bij droogte kun je bidden of een irrigatiekanaal aanleggen.

80

Marcus Tullius Cicero Argumenten moet men wegen, niet tellen.

81

Margaret Thatcher De haan kraait wel, maar het is de hen, die de eieren legt.

82

Anoniem Alles is mogelijk, ook in onze wereld.

83

Mark Twain Als je de waarheid vertelt, hoef je je niets te herinneren.

84

Anoniem Als ik naar bed ga vind ik het fijn dat er een reden is geweest die dag op te staan.

85

Martin Luther King Ik heb een droom, dat ooit mijn vier kleine kinderen in een land zullen leven waar zij niet beoordeeld zullen worden op hun huidskleur maar op hun karakter.

86

Winston Churchill If you’re going through hell, keep going!!

87

Leo Tolstoy Iedereen denkt er aan de wereld te veranderen, maar niemand denkt eraan om zichzelf te veranderen.

88

Anoniem Volg je hart, want dat klopt.

89

Rabindranath Tagore Je kunt de zee niet oversteken door alleen naar het water te staren.

90

Mahatma Gandhi Oog om oog maakt uiteindelijk de hele wereld blind.

91

Michael Jordan Sommige mensen willen dat het gebeurt, sommigen wensen dat het gebeurt, anderen doen het gebeuren.

92

Miep Diekmann Je beste principe is misschien dat je geen principe hebt.

93

Anoniem Om nieuwe dingen in je leven toe te laten, moet je soms eerst oude dingen loslaten.

94

Moeder Theresa Vrede begint met een glimlach.

95

Nelson Mandela De strijd tegen apartheid was een bevestiging dat we allemaal mensen zijn.

96

Anoniem Mensen vergeten misschien wat je hebt gezegd, maar ze zullen niet vergeten hoe ze zich door jou voelen.

97

Boeddha Er is geen weg naar geluk, geluk is de weg.

98

Anoniem Als je denkt dat alles tegenzit, denk dan opnieuw.

99

Leo Tolstoy Als je gelukkig wilt zijn, wees het dan.

100

Prins Claus Wij hebben de aarde niet als een kostbare erfenis in beheer, maar wij hebben haar van onze kinderen te leen.

101

Publilius Syrus De oren verdragen onrecht gemakkelijker dan de ogen.

102

Anoniem Goede tijden worden goede herinneringen. Slechte tijden worden goede lessen.

103

Mahatma Gandhi Zelfs al vorm je een minderheid van één, de waarheid is de waarheid.

104

Sophocles De waarheid is altijd het sterkste argument.

105

Abraham Lincoln De beste manier om je toekomst te voorspellen is om hem te creëren.

105

René Descartes Om te weten wat mensen werkelijk denken, moet men eerder letten op wat ze doen dan op wat ze zeggen.

106

George Bernhard Shaw Zowel optimisten als pessimisten leveren een bijdrage aan de maatschappij: de optimist vindt het vliegtuig uit, de pessimist de parachute.

107

Salvador Dalí Elk afscheid betekent de geboorte van een herinnering.

108

Socrates Onwetendheid is de bron van alle kwaad.

109

Anoniem Beter onvolmaakt en echt, dan gemaakt volmaakt.

110

Nelson Mandela Vrijheid kan niet bereikt worden als vrouwen niet volledig geëmancipeerd zijn.

111

Albert Einstein De wereld is een gevaarlijke plaats, niet vanwege mensen die kwaad doen, maar vanwege hen die toekijken en er niets aan doen.

112

Lao-Tse Behandel goede mensen goed. Behandel niet-goede mensen ook goed. Zo komt goedheid tot stand.

113

Mark Twain Om het meest van iets fijns te genieten, moet je iemand hebben om het mee te delen.

115

Confucius Onze grootste overwinning ligt niet in het nooit vallen, maar in het iedere keer weer opstaan als we gevallen zijn.

116

Boeddha Het is voor ons belangrijk om goede gedachten te hebben, want wij worden wat wij denken.

117

Martin Luther King Als je geen grote dingen kunt verrichten, doe dan maar kleine dingen, maar op een grootse manier.

118

Johann Wolfgang von Goethe Het is niet genoeg te willen, men moet ook doen.

119

Alexander Pola Men moet de zaak van twee kranten bezien.

120

Anoniem Het is nooit te vroeg of te laat voor idealisme.

121

Olof Palme We should try to make life as decent as possible.

Van Nova hoorde ik later dat het bewust 121 citaten zijn. In het Engels is het one-to-one. Een–met-een. Of zoiets. Ik zag het er niet in, maar Petmans was gek op cijfers en goochelde er naar hartenlust mee. We zullen hier nog de nodige staaltjes van zien.

VIERDE HOOFDSTUK

Gortstro gaat in op de inhoud van de dertien koffers en somt 147 zaken op die hij hierin aantreft. Hij geeft inzicht in de overeenkomst met Menens Nova, de stagiair, die mede de inhoud van ZIJN boek gaat schrijven.

Een dag na de act op tafel in Nieuwspoort gelastte ik Nova de koffer te brengen met daarin de citatenlijst. Ik ben zeer ruimdenkend, maar wat mij ter ore was gekomen via een lid van een van onze fundamentele christelijke partijen noopte mij tot dieper onderzoek naar enkele van de nietszeggende citaten. Ik hoorde dat er mooie bij zaten, maar ook enkele die mijn politieke christelijke collega tot diepe droefenis hadden gebracht.

Ik ben een fatsoenlijk mens en wens dat onze kinderen fatsoenlijk onderwezen worden en daar hoort eenduidig christelijk onderwijs bij. Anders worden het nooit goede mensen. Ik zeg uitdrukkelijk christelijk en niet, zoals ik vroeger zeker gedaan zou hebben, het christelijk inzicht zoals dat door mijn specifieke kerk wordt geleerd. Hoewel ik die nog steeds van een hoger plan vind, schaar ik mij ook bij alles wat zich christelijk noemt.

Ja, zelfs de katholieken kunnen op mij rekenen nu wij als christenen zo in een hoek gedreven worden door allerlei aanhangers van uitheemse verafgoderij, die denken te kunnen zeggen dat hun godsdienst net zo waardevol is als de mijne. Ik zeg u, kijk eens wat wij hebben gepresteerd en waar jullie nu staan met je godsdienst? Ergens in de late middeleeuwen!

Armoede, nauwelijks sociale voorzieningen, winnen beroerd weinig op de Olympische Spelen, geen Nobelprijswinnaars. (Ik zie joden ook als een soort eerste christenen, al hadden ze niet zo moeten schreeuwen om Barabas vrij te laten en Christus te kruisigen.) Al eeuwen geen enkele ontwikkeling op geen enkel terrein doorgemaakt. Het overtuigende bewijs dat zij onze Jahweh niet aan hun zijde hebben. Hoe blind kunnen ze zijn. Geen wonder dat sommigen zichzelf opblazen. Het is uit pure schaamte.

Het bleek dat Nova in zijn opsomming van citaten er een paar tussen had zitten die niet door de beugel kunnen. Ik ben een fatsoenlijk mens. Het waren citaten die religie in zijn algemeenheid bespotten. Ze sloegen niet direct op het christelijke, maar ik wil ook niet dat andere godsdiensten worden beledigd. Ik zal altijd voor hen opkomen, zolang ze maar inzien dat ze een inferieure godsdienst zijn. Ik gun ieder zijn auto, maar men moet weten dat een Lada geen Mercedes is. Dat is in alle objectiviteit vast te stellen.

Wat ook bleek, is dat Petmans in zijn functie als ‘beheerder’ van een park (hoe hij dat is geworden komt later kort aan de orde), de citaten op bordjes als een tweeëneenhalve kilometer lange inspiratiewandeling heeft laten aanleggen. Nu vraag ik je. Ik heb mijn zoon gevraagd naar dat park te gaan en de betreffende aanstootgevende bordjes te ‘behandelen’. Ik heb wat over voor het beschermen van de godsdiensten in het algemeen. Hij heeft daarvoor spuitbussen met verf gekocht en zal die bordjes onleesbaar maken. Mijn zoon zegt: graffiti.

Ik moest weten wat er allemaal in die koffers zat en op de USB stond. Dus ik ging er kriskras doorheen. Alles begrijpen deed ik niet, omdat er ook nogal wat wetenschappelijke artikelen over bepaalde details tussen zaten. Maar daar viel mijn oog op een schrijven met de titel: ‘Hoe te komen tot een massale aanhang van universele waarden.’ Mijn hart sprong op. Dus Petmans had daarover nagedacht. Ik wilde weleens weten wat hij daarover te zeggen had en legde het stuk terzijde. Dat kon onze partij misschien op ideeën brengen, die ik dan enigszins aangepast en toegespitst op onze situatie zou kunnen presenteren als die van mij. Ik ben altijd in voor nieuwe dingen.

Ik ging verder door alle papieren, keek dan weer naar de indrukwekkende foto’s op de USB-stick. We zouden Petmans als fotograaf kunnen inhuren voor het vastleggen van onze bijeenkomsten. Het was leuk geweest indien we van de bowlingavond wat foto’s hadden. Hij had een scherp oog voor mooie foto’s, al begreep ik later dat veel foto’s niet door hem gemaakt waren. Maar toch zou Petmans wellicht als vrijwilliger wat bijeenkomsten van PVCV kunnen vastleggen. Als hij maar zelf zijn consumpties betaalt. Daar zal ik vooraf duidelijk over zijn.

Het was een heel scala aan onderwerpen. Het was veel over van alles en van alles iets, maar het ontbrak aan enige samenhang. Al moet gezegd dat de eerste indruk er een was van verwondering en zelfs bewondering over de consequente lijn die dat HOPE XXL had ingezet en waar niet aan getornd was.

Ik vond verhandelingen en opstellen:

Over de afschaffing van stierengevechten.

Over de coalities tussen jong en oud om te komen tot verandering.

Over Churchill en Kennedy.

Over Zum ewigen Frieden van Immanuel Kant.

Over de inval in Irak en de rol van Tony Blair.

Over solidariteit en empathie.

Over het vergroten van de cirkels van empathie. (Veel over empathie! De zwager van Petmans, Sam Hijnoo, had dat aangedragen als wezenlijk onderdeel voor die lijst. Petmans’ hulpje /rechterhand Egbert Blomfris kende het begrip niet. Stuk niet terzijde gelegd, maar zie hier weer bevoordelen van familie door Petmans!)

Over het afschaffen van patenten.

Over dubbelstemrecht voor vrouwen met minderjarige kinderen.

Over het naar voren schuiven van het Engels als de grootste tweede taal.

Over conferentietafel, spreekgestoelten en het transport daarvan.

Over 121 citaten. (Hiervan hebt u reeds kennisgenomen.)

Over het getal acht in relatie tot het woord goed.

Over het niet straffen van gevangenen maar het helen van het aangedane leed. (Dit heb ik terzijde gelegd.)

Over de vijf verschillende Liemers Listen. (List betekent hier lijst en geen valse streek of poets.)

Over de totstandkoming van de vijf opeenvolgende Liemers Listen.

Over de start van HOPE XXL in 2009.

Over het engagement van jongeren en de politieke maakbaarheid van de samenleving. (Ook iets voor mij, dus terzijde gelegd.)

Over het geluk der mensen.

Over Klaas van Egmond en zijn Vorm van beschaving.

Over het meten van het geluk der mensen.

Over de Liemers als onbekende en onbeduidende streek in het oosten van Nederland. (Ik had er inderdaad nog nooit van gehoord.)

Over de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties.

Over tachtig professoren die achter het HOPE XXL-gedachtegoed staan. (Hoe hebben ze dat in ‘s hemelsnaam voor elkaar gekregen?)

Over de Youth Envoy van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, de heer Ahmad Alhendawi.

Over de tien Founders van HOPE XXL.

Over de rol van de Rabobank bij het opstarten van HOPE XXL. (Hier zal het om geld gaan dus terzijde gelegd.)

Over het opstellen van een Raad van Aanbeveling. (Ik moet zeggen de mooiste Raad van Aanbeveling van Nederland. Hoe ze dat deden, boeit me. Terzijde gelegd.)

Over universele wensen.

Over de balans tussen welvaart en welzijn.

Over de balans tussen het ik en het wij.

Over het imperatief van Immanuel Kant en dat in relatie tot Confucius en religies.

Over het wereldwijde beschavingsniveau en de groei daarvan.

Over het bieden van perspectief aan jongeren en achtergestelden.

Over de kracht van de dialoog.

Over Joris Voorhoeve. (Zeer positief stuk over een oud-politicus. Benieuwd waarom ze daar zo hoog over opgaven. Terzijde gelegd.)

Over het recht op redelijkheid.

Over cryptogrammen en woordspelingen.

Over het zien van overeenkomsten in plaats van verschillen.

Over het organiseren van bijeenkomsten. (Altijd handig om hier tips uit te halen voor de partij. Met name wat kosten betreft.)

Over de oproep van Martin Luther King tot het ontwikkelen van een wereldperspectief.

Over de balans van de macht tussen volk en machtsdragers.

Over het verzamelen van amendementen.

Over de grondbeginselen van HOPE XXL.

Over sociale duurzaamheid.

Over economische duurzaamheid.

Over ecologische duurzaamheid.

Over duurzame internationale samenwerking.

Over het People’s Partnership.

Over het Okenisme.

Over Maarten van Rossem, Frans Timmermans, Freek de Jonge, Jort Kelder, Ad Melkert, Jan Pronk, Jan Peter Balkenende, en 40 andere bekende Nederlanders en hun inbreng binnen HOPE XXL.

Over de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Over de Universele Verklaring van The Things We Have To Do. (Waarom dit in het Engels moet is me een raadsel.)

Over gendergelijkheid.

Over Jan Terlouw. (Weer een positief verhaal over een oud-politicus. Benieuwd waarom die jongeren en Petmans daar zo tegen opkeken.)

Over de rechten van het kind en mensen met een beperking.

Over waarom er naast het Statue of Liberty een Statue of Responsibility moet komen.

Over de rol van burgemeesters in de toekomst. (Ook partijpolitiek van belang dus terzijde gelegd.)

Over the Global Agenda van de United Nations. (Weer in het Engels.)

Over Hoop en geluk van Leo Bormans.

Over het onvoorwaardelijk basisinkomen.

Over water en sanitatie in de meest brede zin van het woord. (Ik moest ‘sanitatie’ opzoeken. Gaat over o.a. toiletgebruik. Niet terzijde gelegd.)

Over de Tweede Wereldoorlog als ijk- en startpunt van HOPE XXL.

Over de waarde van diversiteit. (Zal wel weer staan dat alle culturen en religies even waardevol zijn. Onzin natuurlijk. Mijn zoon zegt: bullshit, maar dat wist u al.)

Over optimisme gekoppeld aan daadkracht.

Over gezondheidszorg en preventie.

Over het Peace Panorama in het Vredespaleis.

Over Carolien, Esther, Jolanda, Bregje, Jessie, Yama, Vincent, Jan-Derk, Paul en Thomas. (Dat zijn die tien Founders met wie het begon.)

Over de scheiding van kerk en staat. (Niet terzijde gelegd want daar ben ik het op voorhand mee oneens.)

Over persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.

Over 25 jaar na Brundtland.

Over de inzichten van cabaretiers. Met name Freek de Jonge, Guido Weijers, Youp van ’t Hek, Roué Verveer, Jan Jaap van der Wal en in een bepaald opzicht ook Herman van Veen.

Over corruptie.

Over het vfonds en SBOS van BuZa. (Gaat over de financiers van HOPE XXL. Zeer belangwekkend en dus terzijde gelegd. Hier kan ik wat mee. SBOS is de afkorting van Subsidiefaciliteit Burgerschap en Ontwikkelingssamenwerking. Dat is geld weggooien uit naam van het ministerie van Buitenlandse Zaken.)

Over cultureel erfgoed.

Over verregaande eenheid in de wereld maar geen wereldregering.

Over verbreding van het BNP met meer variabelen.

Over het betrekken van VMBO-scholieren.

Over religie. (Dit zou zo in de open haard gegooid moeten worden. Mijn zoon zegt: shredder.)

Over tr8-projecten.

Over de HOPE XXL Index en zijn achterliggende formule.

Over ‘Ons Betere Ik’.

Over Lions en Rotary Clubs. (Petmans is er niet erg over te spreken.)

Over de trias energetica, cradle to cradle en circulaire economie.

Over Shades of Grey van Anne Makaske.

Over de Rule of Law.

Over Op Weg Naar Het Lagerhuis. Voorrondes en finales.

Over de Human Development Index en het World Happiness Report.

Over de uitgebreide rol van accountants bij het monitoren van bedrijven. (Gaat over het in kaart brengen van het energiegebruik en de besparingen naast het financieel jaarverslag.)

Over het betalen van belasting en een ander woord hiervoor.

Over de Tobintaks.

Over de Gini-coëfficiënt.

Over de stroperigheid van De Verenigde Naties en de persoonlijke ervaringen van Yama en Petmans in deze. (Ze zijn ik weet niet hoe vaak naar New York geweest. Petmans wel een keer of acht. En maar van de daken schreeuwen dat hij New York niets vindt en een hekel had aan die trips van drie dagen met jetlags en zo. Allemaal kolder. Menigeen zou het prachtig vinden om geheel betaald naar New York te mogen. Mijn zoon zegt: Big Apple.)

Over de Giving Pledge.

Over filosofen. Met name Martha Nussbaum, Thomas Mertens en Thomas Pogge.

Over oplossingen voor de conflictgebieden.

Over het Silent Dinner.

Over een kerkhof voor afgeschafte goden en reserveringen voor nog bestaande goden. (Werkelijk waar!!! Wilde hij gaan uitvoeren. Een grovere schending van de Here Here is onmogelijk. Voor goden van de Grieken, van de Egyptenaren of domme volkeren zou je het kunnen overwegen, maar ik ben rabiaat tegen. Het zou betekenen dat mijn Here Here gelijk is aan Zeus, Osiris of een dikke boom in het oerwoud. Ik weet hoe ze redeneren. Ik spring voor elke god in de bres.)

Over mensen met schoenmaat 431/2.

Over vrij verkeer van goederen en personen.

Over de informele sector.

Over de implementatie van de acht als symbool waar HOPE XXL voor staat.

Over het bezoeken van festivals en bijeenkomsten met een publiciteitscaravan. (Een idee dat ik ga toepassen binnen onze partij!)

Over de animaties van Tim en Derek. (Ze lieten korte tekenfilmpjes maken. Heel verdienstelijk. Heb adresgegevens van die mannen in mijn telefoon gezet.)

Over de verschillen tussen de vijf versies van de Liemers List.

Over drie munteenheden voor de gehele wereld.

Over de VN als hoogtepunt van de internationale beschaving. (Als die kliek het hoogtepunt is, dan is het met die beschaving droevig gesteld!)

Over klimaatverandering en wat eraan te doen. (Niets. Het is allemaal onzin. Mijn zoon zegt: hoax.)

Over positivisme gekoppeld aan daadkracht.

Over de landenkoppeling voor het People’s Partnership.

Over de HOPE XXL ACADEMY op het Candea College.

Over het beschermen van biodiversiteit en ecosystemen. Het verhogen van de voedselproductie.

Over de regulering van antibiotica en bestrijdingsmiddelen.

Over het beheer en effect van oude auto’s in stichtingsverband.

Over de consumptie van vlees en het ontwikkelen van kweekvlees.

Over de rechten van dieren. (Er is al een partij voor de dieren, dus dit stuk lijkt me overbodig, net zoals de partij zelf. Straks komt er nog een partij voor de bloemen. Wat moeten we dan nog eten? Water?)

Over de watersnoodramp van 1953 en de daaruit voortkomende innovaties.

Over de doodstraf. (Mijn partij is voor maar ik weet zonder het te lezen dat die club van Petmans ertegen zal zijn.)

Over het ongenoegen in de samenleving. (Dat moet blijven bestaan. Is het bestaansrecht van onze partij.)

Over het bezit van vuurwapens en het recht op veiligheid. (Daar zijn wij dan weer voor.)

Over massavernietigingswapens.

Over defensie-uitgaven en de hoogte daarvan.

Over banners, flyers, boekjes en andere middelen van communicatie. (Een koffer vol met voorbeelden die ze hebben laten drukken. Zelfs een ‘boekje’ met daarin een klein beeldschermpje waarop de animatiefilmpjes te zien zijn.)

Over de balans in zowat alles.

Over een vorm van maatschappelijke dienstplicht.

Over Beiderboeken als tijdscapsules.

Over het People’s Partnershipfund en het People’s Partnership Egalisatiefonds. (Ze willen ongeveer 5% van ons inkomen weggeven, of beter weggooien, voor hulp aan Derde Wereld Landen. Wij zijn daartegen. Laten ze zichzelf maar helpen. Om te beginnen moeten ze daar eerst de rotzooi op straat maar eens opruimen.)

Over Internationaal Recht en recht in het algemeen.

Over het Sociaal Contract.

Over een verbod op weeshuizen. (Moet je nagaan. En dan verwijt men mijn partij harteloos te zijn.)

Over de hervorming van de Veiligheidsraad.

Over Kofi Annan.

Over de Responsibility to Protect.

Over autonomie voor groepen binnen nationale grenzen.

Over vluchtelingen en ontheemden.

Over conflict met grote bankorganisatie en hoe dat te verwerken.

Over de elite en hun plicht om richting te geven en niet weg te duiken. (Onze partij is tegen elite. Tegen hun zogenaamde gevoelde plicht richting te moeten geven. En voor hun recentelijke wegduiken. Wij zeggen: ‘Ze moeten hun muil houden!’ Andere partijleden zeggen: ‘Ze moeten hun bek houden.’ Ik houd het op muil. Ik ben een fatsoenlijk mens. Maar dat weet u al.)

Over spreken in het openbaar.

Over Chris T, Joshua B, Jan de R, Paul van U, Leo van P en Frank

S. (Een lijstje criminelen dacht ik in eerste instantie. Bleken bestuurders HOPE XXL te zijn. Incompetente bestuurders want die lieten Petmans zijn gang gaan. Kan ook zijn dat ze blind zijn. Maar allemaal blind is wel toevallig.)

Over de tien verschillen tussen mensen en de veertigduizend overeenkomsten.

Over De Glazen Kluizen in samenhang met De Glazen Huizen.

Over Bridge to the Future. Sophie Lambrechtsen en De Engel van Arnhem.

Over het werven van vrouwen voor een Raad van Aanbeveling. (Ze waren hier bijzonder slecht in. Kunnen we ze nadragen!)

Over kinderconferenties.

Over Jordy, Channa, Loek, Luck, Julius, Devika, Jolijn, Sylvain, Daan, Jonas, Relita en Maarten.

Over de financiering van het People’s Partnership.

En dit was nog niet alles. Ik vond nog uittreksels van boeken, aantekeningen en losse gedachten… sommige werkelijk heel los.

Een aantal stukken had ik al terzijde gelegd. Ik zat met de rest een beetje omhoog. Ik kon het hem niet terugsturen, omdat ik geen adres had. Het was nu ook allemaal al ingezien, wat ik niet kon ontkennen als hij ernaar zou vragen. Ik zou dat ook niet hebben ontkend, omdat ik iets tegen liegen heb en ik de volgorde van de papieren nooit meer precies hetzelfde zou hebben kunnen terugleggen. Ik was er kriskras doorheen gegaan. Mijn zoon zegt: at random.

Ik vreesde dat Petmans me opeens zou komen opzoeken en me zou vragen naar mijn bevindingen. Ik zou dan niet willen zeggen dat er stukken bij zaten die echt mijn interesse hadden gewekt. Dat ik de rest het liefst wilde verbranden. Maar waar lag het eigendomsrecht als hij het wilde terugvorderen? Wellicht had hij afschriften bij een notaris gedeponeerd. Ik zie hem ervoor aan. Zo achterbaks is hij wel. Ik moest niet laten merken dat ik enig belang in bepaalde stukken zag. Mijn kaarten op mijn borst houden, want er waren zaken die we goed konden gebruiken in onze komende verkiezingscampagne, al wist ik niet exact hoe.

Menens Nova was later die week Petmans nog op straat tegengekomen en had hem aangesproken. Ik dacht dat hij werkloos was, maar dit bleek niet het geval. Ik had hem anders de taak van koffiebesteller en manusje-van-alles kunnen bezorgen op ons partijkantoor, want op de vacature voor koffiedame was nauwelijks fatsoenlijk respons gekomen. Zó erg wantrouwt men ons.

Omdat we de vacante werkzaamheden deels al door Menens Nova hadden laten invullen, konden we uiteindelijk zonder een dergelijke dame. Hij aanvaardde de koffietaak met enig tegenstribbelen en met als voorwaarde dat hij zich dan verder alleen mocht verdiepen in de koffers van Petmans. Ik stond dit toe, want ik geef graag mensen de ruimte zich te ontwikkelen en bespaar zo extra loonkosten voor de partij. Hij bracht me vervolgens steeds thee, omdat hij weet dat ik niet van koffie houd.

Petmans had zowaar twee dienstverbanden. Hij beheerde het al eerdergenoemde park, waar naast het groenonderhoud ook een theepaviljoen en een kinderboerderij gerund werden door mensen met een verstandelijke beperking én hij gaf leiding aan een cultureel dorpscentrum. Ook daar werkten mensen met een verstandelijke beperking. Dit kwam mij voor als een keurige baan. Later zal blijken dat er grof geld verdiend wordt met dat te werk stellen van deze mensen en dat het hem dáár om te doen is en niet om die mensen ter wille te zijn, al denkt Nova er heel anders over, maar die doorziet dat soort achterbaksheden nog niet.

Aan geldelijke armoede leed Petmans niet. Hij woonde in het park, als enige bewoner op een 53 hectare groot terrein. Hij had het zelf geregeld. Betaalde wel een fikse huur, zodat hij niet beschuldigd kon worden van voortrekkerij. Hij was eerst leraar geweest op een middelbare school en had daar, zeventien jaar lang, geschiedenis, aardrijkskunde, techniek en maatschappijleer gegeven binnen bijna alle leerjaren en op alle niveaus. Het moet gezegd dat hij heel wat studies had afgerond, maar geen enkele universitaire. Hierdoor viel hij voor mij ook door de mand om eventueel, bij regeringsverantwoordelijkheid, voor de PVCV gevraagd te worden voor een ministerspost. Niet dat ik universitair geschoold ben, maar ik heb wel het denk- en handelingsvermogen en dat komt uit mijzelf en is niet aangeleerd, waardoor het minder waardevol is. Intrinsiek, zegt mijn zoon.

Het was al zestien jaar geleden dat hij de school vaarwel had gezegd. Naast het lesgeven had hij op school dingen gedaan die keurig in uren waren bijgehouden en zo was er een soort uren-spaarregeling ontstaan, die ervoor zorgde dat hij in het jaar 2000 een jaar lang vrij kon nemen. Het is toen geweest dat hij de functie aanvaardde bij het cultureel centrum met een terugkeergarantie van vier jaar om weer op school aan de slag te kunnen. Daar heeft hij geen gebruik van gemaakt.

In 2003 kwam het park op zijn weg, waar hij de ruimte kreeg om er bebouwing te realiseren. Nova is daar zo vol van, dat hij u er later nog over zal lastigvallen. Ik zeg u vooral dat ook dit een project was waar hij slinks en achterbaks gelden wist te verwerven met praatjes waar mensen met open ogen intuinden. De PVCV kan hier nog wat van opsteken omdat ook geldnood bij ons een doorlopend probleem is.

Hoe moet ik echter die en andere lessen in MIJN boek opnemen? Ik wil niet dat andere partijen hier hun voordeel mee doen. Haalt je de koekoek. Maar toch gaat het iedereen aan. Iedereen die leeft en werkt, maar vooral ook zij die besturen. Voor hen die de lijnen uitzetten. Voor de elite, waar wij als partij ons alleen maar tegen afzetten: dat levert namelijk een heleboel stemmen op. Voor de premier en voor de koning. Die moeten het weten. Ja, vooral de premier en de koning moeten het weten.

Mijn boek moet de wereld in. Grenzen over. Hier is niets tegen te doen. Laat de socialisten het ook maar lezen, en de liberalen, en de confessionelen, afgunstig ben ik niet. Voor het uit is, kan ik een en ander al hebben toegepast binnen onze partij. Mijn zoon zegt: implementeren.

In de koffers zaten ook veel Engelse teksten. Teksten van Nederlandse professoren die in het Engels over iets geschreven hadden, moesten voor mij worden vertaald of samengevat. Als ieder het bij zijn eigen taal zou houden, was het veel eenvoudiger en er zou moeite bespaard zijn.

Ik werd gegrepen door het feit dat er een boek van MIJN hand zou kunnen komen, al zou ik dit vooral door Nova laten schrijven. Ik stelde het hem voor en daarop kwamen zijn eisen die ik alweer zo snel vergeten was, maar we stelden aldus vast:

1.

Dat hij alle weken een paar hoofdstukken zou leveren voor MIJN boek.

2.

Dat ik aan zijn geschrijf niets zou veranderen en het alleen van voetnoten zou voorzien indien het me te bont werd.

3.

Dat we het zouden laten controleren op taalfouten door mijn vrouw, Rosemarie, Ingrid, Paul en Tom.

4.

Dat ik zo nu en dan ook een hoofdstuk zou schrijven om het boek een solide karakter te geven.

5.

Dat de titel zou zijn: Pax Havelaar of het theeleuten der Nederlandse Handel- en Wandelmaatschappij.

6.

Dat we er een mooie druk van zouden laten maken.

7.

Dat er per hoofdstuk verslag zou worden gedaan tijdens de bijeenkomsten in Nieuwspoort.

8.

Dat er geen schuttingtaal in voor zou komen.

9.

Dat mijn naam niet op het titelblad zou komen staan omdat ik spindoctor ben.

10.

Dat we alles op alles zouden zetten om het boek vertaald te krijgen, omdat dit soort werk veel beter in het buitenland begrepen zal worden.

11.

Dat we Petmans een USB-stick zouden sturen voor het geval hij nog wat te melden had.

Ik was het met alles eens, omdat ik haast had met het boek. We hebben het zelfs ondertekend, maar dat had ik u al gezegd. Verder had Nova bedacht om Petmans Pax Havelaar te noemen. Als een nazaat in de vierde generatie van Max Havelaar. Een achterkleinkind. Dat mijn boek een soort vervolg zou zijn van dit voor mij onbekende boek. Ik heb wel wat beters te doen dan onbekende boeken lezen.

Volgens Nova was het geen onbekend boek en zelfs het beste boek van Nederland. Nou gaat hij daar niet over, dus dat zijn allemaal bazelpraatjes van een jong iemand die niet beter weet, al schijnt die Max Havelaar, als boek, wel op de eerste plaats te staan van de Nederlandse literatuurcanon. Dat heb ik opgezocht. Maar zegt dat veel? Een dergelijk lijstje wordt opgesteld door de elite en u weet, daar hebben wij niet veel mee op. Zo’n eerste plaats is dan eerder negatief te duiden dan als een voordelig iets. Maar Nova wilde niet van wijken weten. Hij wilde analoog aan de opzet van dat boek de hoofdstukindeling maken, de namen construeren, het belangrijkste thema overnemen.

Dat thema uit 1860 was een aanklacht tegen de gevestigde orde (op Java, toen een Nederlandse kolonie). Alles moest anders. Nou, daar had Nova me natuurlijk te pakken, want daar sta ik helemaal achter. Vooral het schoppen tegen de gevestigde machtsorde.

Nu speelde Max Havelaar grotendeels in Nederlands-Indië en hoe Nova dat wilde verwerken in MIJN boek was mij een raadsel. U zult zien dat hij Bangladesh opvoert, maar ook al ligt dat in de buurt van het voormalig Nederlands-Indië, ik zie de link niet. Ook het, schijnbaar alom geroemde, sprookje over Saidjah en Adinda, een verhaaltje vol kommer en kwel over waterbuffels die worden afgenomen en over opstand en dood en verderf en, daar gaan we weer, over liefde en trouw, zou een plaats moeten krijgen.

Met sprookjes moet je bij mij al helemaal niet aankomen. Het ging me te ver om zoiets ook nog op een of andere manier mee te nemen. Bovendien had Nova het idee om dat hele boek over die Max Havelaar, geschreven door Eduard Douwes Dekker, onder de naam Multatuli, op te nemen in MIJN boek. De rechten op dat werk van dat boek zijn verlopen, dus dat kostte niets. Het zou een dubbelroman worden, een omkeerboek.

Het idee dat MIJN boek twee keer zo dik zou worden, sprak me erg aan. En het kostte me geen extra tijd, want ik heb wel wat beters te doen.

Petmans was dus een soort achterkleinzoon van Max Havelaar. Nu vraag je je toch werkelijk of u nog zin hebt om door te lezen bij zoveel gekunsteldheid. En het werd nog gekker toen Nova niet het rechtenvrije origineel van die Multatuli wilde opnemen, maar een recente hertaling. Daar zaten helaas wel rechten op maar Petmans regelde het zo, dat het zonder kosten kon worden opgenomen. Niet dat u zich de moeite moet getroosten om het te lezen. Het blijft een werk uit 1860, aanleiding genoeg om dit gedeelte gevoeglijk over te slaan.

Toch heb ik nog een bezoek afgelegd aan Petmans, Pax Havelaar dus. Nova had zijn adres achterhaald. Ik moet toegeven dat ik een weinig nieuwsgierig was. Verder heb ik hem met rust gelaten.

Ik trof hem moedeloos aan. Hij was leeg, moegestreden. Ik vroeg hem of ik hem mocht benaderen als er voor ons onduidelijkheden waren. Hetgeen mocht. Nogal logisch dat hij dat goed vond. Ons opzadelen met dertien koffers informatie, en indien dat niet alles duidelijk is, is al te gek en om dan ook nog geen uitleg of antwoord te geven op vragen zou gewoon onbeschoft zijn geweest.

Hierna volgt het eerste hoofdstuk van Nova. Het spreekt vanzelf dat er veel in voorkomt wat mij niet bevalt. Maar ik moet me houden aan artikel twee van ons contract en me inhouden met de voetnoten. Ook omdat ik weet dat die nauwelijks gelezen worden. Men wil niet steeds naar de onderzijde van de pagina om te lezen hoe en wat. Dan weer terug te moeten naar de plek waar men was gebleven, elders op de pagina, die plek dan moeilijk weten te vinden en daardoor stukken overslaan of juist dubbel lezen.

Maar het is niet anders en ik weet dat ik veel vraag aan u, mijn lezer. Zeker aan hen die stemmen op onze partij. U bent niet zo’n lezer en gelijk hebt u: u hebt wel wat beters te doen. Toch verzoek ik u de volgende hoofdstukken door te worstelen of over te slaan. Dan beloof ik af en toe weer iets van solide aard, van mij Gerardus Gortstro, makelaar in thee- en borrelpraatjes, Rozenstraat 37.

VIJFDE HOOFDSTUK

Gortstro kan het niet laten zich met de tekst van Nova te bemoeien. We lezen over het ontstaan, de missie en de passie van HOPE XXL. Over beslommeringen met de landelijke Rabobank. Over de Raad van Aanbeveling en het eerste deel van de Liemers List, de preambule.

Hoofdstuk vijf begint met een valse start. Zei ik u toe, aan het eind van het vorige chapiter dat Nova nu de pen zou voeren: toch moet ik u vooralsnog een verandering in het beloofde toelichten.

U merkt dat mijn geschrijf in cursief staat en dat het enigszins inspringt. U zult ook merken dat van voetnoten geen sprake (meer) is. U zult zich afvragen waarom afgeweken wordt van hetgeen afgesproken was, namelijk dat ik als schrijver beperkt voetnoten zou toevoegen, daar waar ik vond dat de waarheid en het betamelijke te veel geweld zou worden aangedaan.

Luister, beste lezer. Ik kreeg de proefdrukken van MIJN boek pas laat onder ogen en dit overigens pas na veel aandringen bij Nova en na het pareren van zijn smoezen, omdat hij mij buiten het afrondingsproces wilde houden en zo als het ware het laatste woord zou kunnen voeren. Maar ik laat mij niet de kaas van het brood eten en stond erop dat we onze afspraken zouden herzien.

Mijn intuïtie had me niet in de steek gelaten. Ik voorvoelde nattigheid.

Ik heb ingegrepen, Nova bij de kladden gepakt en hem de waarheid gezegd. Dat hij zoveel onzin had geschreven over dat HOPE XXL en hier zo ongenuanceerd hoog van opgaf. Dat hij de betrokkenen als halve goden neerzette. Wat zeg ik? Halve goden? Hij stelde ze nog net niet boven Jahweh, tenminste niet met zoveel woorden, maar het scheelde niet veel. Nu vraag ik u. Mensen aan de Here Here gelijkstellen?

Ik zei hem dat hij door zijn jonge jaren niet het inzicht heeft van de rijpere, oudere man die het leven kent en weet hoe elites je telkens weer raderen voor de ogen draaien en kluitjes in het riet vinden waar je naartoe gestuurd wordt. U zult zeggen dat ik daarvan op de hoogte was. Dat ik wist wat hij geschreven had. Dat hij er presentaties in Nieuwspoort over had gegeven. Dat ik door het christelijk parlementslid op de hoogte werd gehouden. Dat ik elke week een hoofdstuk had gelezen om het te voorzien van voetnoten. Dat klopt allemaal en ik had dan ook menig voetnoot toegevoegd.

Dat ik me zou inhouden met het aantal voetnoten, bleek gelijk al een onmogelijkheid. Want wat een larie, wat een verspilling van inkt. Nova haalde grote hoeveelheden nonsens uit de koffers van Petmans naar boven, al zit er af en toe iets tussen wat de moeite waard is om te lezen. Met name hoe dat HOPE XXL geld wist te bemachtigen voor de hobby van Petmans en hoe zijn stichting steun verwierf. Mijn zoon zegt: support.

Elke week een dosis onzin op papier is te verdragen. Net als, telkens weer, een zeer emotioneel parlementslid op de stoep die verslag doet en tot op het bot verbouwereerd is en aangeslagen en me telkens weer op het hart drukt te stoppen met dit duivelse project. Ik liet het begaan. Afspraak is afspraak, ik ben een man die woord houdt en kom daar niet op terug en met mijn voetnoten dacht ik u, lezer, voldoende te beschermen. Mijn zoon zegt: protect.

Maar als dan een eerste proefdruk gereed is, overzie je pas het totaal. Je ziet dat de voetnoten, nauwelijks leesbaar, met te kleine letters onder aan een pagina hangen. Ik voorzie dat u die voetnoten echt niet kunt en wilt lezen door de al eerder gememoreerde lastige lees-technische problemen.

Ik stond erop een en ander te herzien. In plaats van voetnoten had ik liever mijn opmerkingen direct in de tekst van Nova. Een ander lettertype en mijn opmerkingen zouden moeten inspringen vanuit de kantlijn. Dit alles om u, lezer van goed vertrouwen, het onderscheid tussen mijn schrijven en Nova’s gepalaver goed te kunnen duiden. Weet u meteen welke stukken u kunt overslaan en begrijpt u in één blik dat ik totaal, maar dan ook totaal, niet achter zijn woorden sta.

Nova was het hiermee niet eens. Het zou een inbreuk zijn op de wijze van werken van dat oude boek over die Max Havelaar. Daar was een duidelijke scheiding tussen de hoofdstukken aangebracht door ene Van Lennep, de eerste uitgever van Max Havelaar. Die Multatuli had namelijk vergeten hoofdstukken te maken en alles in een lange brij achter elkaar gezet.

Hoe dan ook: een man een man, een woord een woord. Mijn zoon zegt: promisses. Maar er is altijd ruimte voor interpretatie. Ik stelde dat voetnoten ook prima binnen een tekst geplaatst kunnen worden. Aan de voet van dé zin of dé alinea waarop ik wil reageren. Geen speld tussen te krijgen. Ik zei dat er helemaal geen boek kwam, als Nova hiermee niet akkoord zou gaan. En dat ik straks zijn stage moest beoordelen. Als er geen boek zou zijn, had ik hem alleen kunnen beoordelen op het brengen van de thee. Hij snapte zelf wel dat hij daarmee geen voldoende zou scoren en dat ook zijn opleiding het geen juiste invulling zou hebben gevonden. Trouwens menig keer dat hij mij thee bracht, had ik een voetbad op het schoteltje. Ik heb daar nooit iets van gezegd. Ik ben van nature geen mopperaar of moeilijk mens. Maar als ik in het stageverslag alleen had kunnen memoreren dat hij mij thee bracht en dat vaak op onvoldoende wijze, dan zouden hijzelf en zijn begeleidend docententeam inzien dat hij zijn hele stage overnieuw moest doen.

Ik ben er overigens zeker van dat hij dan in de herkansing bij die socialisten was gaan stagelopen: die zijn slordig. Die nemen zo’n voetbadje voor lief. Ze kleden zich vaak ook zeer nonchalant.

Zover kwam het allemaal niet. De drukproeven werden afgekeurd en mijn voetnoten zijn keurig in de tekst verwerkt. Dan kunt u nu beginnen aan hoofdstuk 5. Of als u niet wilt weten hoe dat HOPE XXL is ontstaan, kunt u meteen door naar hoofdstuk 6.

    Menens Nova voor het eerst de penvoerder.