CIRCE

Eveneens verscheen van Madeline Miller

Een lied voor Achilles

Wil je op de hoogte blijven van de boeken van Uitgeverij Orlando? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief op www.uitgeverijorlando.nl, of volg ons op Facebook, Twitter of Instagram.

MADELINE MILLER

Circe

Vertaald door
Miebeth van Horn

© 2018 Madeline Miller

Oorspronkelijke titel Circe

Oorspronkelijke uitgever Little, Brown and Company,

Hachette Book Group, New York

© 2018 Nederlandse vertaling Uitgeverij Orlando bv

Vertaald uit het Engels door Miebeth van Horn

Omslagontwerp Will Staehle / Bij Barbara

Omslag © 2018 Hachette Book Group

Foto auteur Nina Stubin

Zetwerk Pre Press Media Groep

ISBN 978 94 92086 83 9

NUR 302

www.uitgeverijorlando.nl

INHOUD

Circe

Namenlijst

Dankwoord

Voor Nathaniel

νóστος

HOOFDSTUK EEN

Toen ik werd geboren, bestond er geen benaming voor wat ik was. Ze noemden me nimf, in de veronderstelling dat ik net zo zou zijn als mijn moeder, tantes en duizend nichtjes. Als minste van de mindere godinnen beschikten we over zulke bescheiden krachten dat die ternauwernood onze onsterfelijkheid zeker konden stellen. We spraken tot vissen en voedden bloemen, ontlokten druppels aan de wolken of zout aan de golven. Dat woord nimf begrensde de lengte en breedte van onze toekomst. In onze taal betekent het niet alleen godin, maar ook bruid.

Mijn moeder was een van hen, een najade, hoedster van bronnen en stromen. Ze trok de aandacht van míjn vader toen hij op bezoek was in het paleis van haar eigen vader, Oceanus. Helios en Oceanus zaten in die tijd vaak bij elkaar aan tafel. Ze waren neven, en van vergelijkbare leeftijd, al zag je dat niet aan hen af. Mijn vader gloeide fel als pas gesmeed brons, terwijl Oceanus was geboren met tranende ogen en een witte baard tot op zijn schoot. Toch waren ze allebei Titanen, en ze gaven de voorkeur aan elkaars gezelschap boven dat van die nieuwbakken goden op de Olympus die het scheppen van de wereld niet hadden meegemaakt.

Het paleis van Oceanus was een reusachtig wonder, diep verzonken in de rotslaag van de aarde. Zijn zalen met hoge, gebogen plafonds waren verguld, de stenen vloeren glad van eeuwen goddelijke voeten. Door elke ruimte klonk het vage geluid van Oceanus’ rivier, de bron van alle zoete wateren ter wereld, die zo donker was dat je niet kon zien waar hij eindigde en de rotsbodem begon. Op de oevers groeiden grassen en zachte grijze bloemen, net als de talloze kinderen van Oceanus, najaden, nimfen en riviergoden. Met ottergladde lijven, lachend en hun gezichten helder afstekend tegen de schemerige lucht gaven ze elkaar gouden kelken door en ze worstelden en speelden liefdesspelletjes. In hun midden zat mijn moeder, die al die lelieblanke schoonheid in de schaduw stelde.

Haar haren waren warm bruin, en elke lok was zo glanzend dat hij van binnenuit verlicht leek. Ze zal de blik van mijn vader hebben gevoeld, heet als vlagen van een vreugdevuur. Ik zie haar haar gewaad rangschikken, zodat het precies goed over haar schouders gedrapeerd ligt. Ik zie haar haar glinsterende vingers in het water dopen. Ik heb haar wel duizend keer duizenden van die trucjes zien doen. Mijn vader trapte er altijd weer in. Hij geloofde dat de natuurlijke ordening van de wereld bedoeld was om hem genoegen te doen.

‘Wie is dat?’ vroeg mijn vader aan Oceanus.

Oceanus had al vele goudogige kleinkinderen van mijn vader, en dacht met alle liefde aan meer. ‘Mijn dochter Perse. Je kunt haar krijgen, als je haar hebben wilt.’

De volgende dag trof mijn vader haar aan bij haar bronmeertje in de bovenwereld. Het was een mooie plek, vol narcissen met grote koppen, omringd door eikentakken. Er was geen modder, geen slijmerige kikkers, slechts schone, ronde stenen die gaandeweg plaatsmaakten voor gras. Zelfs mijn vader, die helemaal niets gaf om verfijnde nimfenkunsten, bewonderde het.

Mijn moeder wist dat hij eraan kwam. Ze was dan wel frêle, maar ze had een geest als een scherpgetande paling. Ze zag waar het pad naar de macht voor haar en haar gelijken lag, en dat lag niet in bastaardkinderen en gerollebol op grazige rivieroevers. Toen hij daar voor haar stond in al zijn glorie, lachte ze hem uit. Met jou slapen? Waarom zou ik?

Natuurlijk had mijn vader kunnen nemen wat hij hebben wilde. Maar Helios vleide zich met de gedachte dat alle vrouwen maar wat graag met hem naar bed gingen, of het nu slavinnetjes of godheden waren. Zijn altaren walmden van de bewijzen, offers van dankbare moeders met een bolle buik en blije bastaards.

‘Het is trouwen,’ zei ze tegen hem, ‘of niets. En als het trouwen wordt, weet dan dat je op het veld alle meisjes kunt pakken die je maar wilt, als je er maar nooit een mee naar huis neemt, want ik ben de enige die de scepter zwaait in jouw paleis.’

Voorwaarden, beperkingen. Dat waren nieuwigheden voor mijn vader, en goden zijn nergens zo dol op als op nieuwigheden. ‘Akkoord,’ zei hij, en hij gaf haar een halsketting om de afspraak te bezegelen, een die hij zelf had gemaakt, met kralen van het zeldzaamste amber eraan geregen. Later, toen ik werd geboren, gaf hij haar nog een streng, en weer een voor ieder van mijn broers en zus. Ik weet niet wat ze meer koesterde: de glanzende kralen zelf of de afgunst van haar zussen als ze ze droeg. Volgens mij was ze die gewoon tot in de eeuwigheid blijven verzamelen tot ze als een juk om een os rond haar hals hadden gehangen, als de hogere goden haar niet hadden gedwarsboomd. Tegen die tijd waren ze erachter gekomen wat wij vieren waren. Je mag best meer kinderen krijgen, zeiden ze tegen haar, alleen niet met hem. Maar andere echtgenoten gaven geen amber kralen. Dat was de enige keer dat ik haar heb zien huilen.

Toen ik net geboren was, werd ik door een tante – ik zal jullie haar naam besparen, want mijn verhaal wemelt van de tantes – gewassen en ingebakerd. Een andere tante hield zich met mijn moeder bezig en verfde het rood weer op haar lippen en borstelde haar haar met ivoren kammen. Een derde liep naar de deur om mijn vader toe te laten.

‘Een meisje,’ zei mijn moeder en ze trok haar neus op.

Maar mijn vader had niets tegen dochters, die lief waren, en zo goudkleurig als de eerste pers van olijven. Mannen en goden betaalden een hoge prijs voor een kans om zich met hun bloed voort te planten, en men zei dat de schatkist van mijn vader zich kon meten met die van de koning der goden zelf. Hij legde zijn hand op mijn voorhoofd bij wijze van zegening.

‘Ze zal een goede partij binnenhalen,’ zei hij.

‘Hoe goed?’ wilde mijn moeder weten. Het zou haar immers een troost zijn als ik kon worden ingewisseld voor iets beters.

Mijn vader liet zijn gedachten gaan terwijl hij mijn plukjes haar bevoelde en mijn ogen en de vorm van mijn wangen bekeek.

‘Een vorst, denk ik.’

‘Een vorst?’ zei mijn moeder. ‘Je bedoelt toch geen sterveling?’

De weerzin stond op haar gezicht te lezen. Ooit, toen ik nog jong was, vroeg ik hoe stervelingen eruitzagen. Mijn vader zei: ‘Je kunt zeggen dat ze net zo gevormd zijn als wij, maar dan alleen zoals de worm net zo gevormd is als de walvis.’

Mijn moeder had het eenvoudiger gezegd: Net wilde zakken verrot vlees.

‘Ze gaat toch zeker trouwen met een zoon van Zeus?’ hield mijn moeder aan. Ze was al begonnen te fantaseren dat ze bij feestmaaltijden op de Olympus zou aanzitten, aan de rechterhand van koningin Hera.

‘Nee. In haar haren zitten strepen als van een lynx. En dan haar kin. Die heeft iets scherps dat niet echt prettig oogt.’

Mijn moeder had niet langer geprotesteerd. Net als iedereen kende ze de verhalen over het humeur van Helios wanneer iemand hem kwaad maakte. Hoe goudkleurig hij ook schijnt, vergeet niet zijn vuur.

Ze stond op. Haar buik was verdwenen, haar middel weer geprangd, haar wangen fris en maagdelijk roze. Ons slag herstelt zich snel, maar zij was nog sneller, een van de dochters van Oceanus, die kinderen schieten als kuit.

‘Kom mee,’ zei ze. ‘Laten we een betere maken.’

Ik groeide snel. Mijn peutertijd was een kwestie van uren, mijn kleutertijd een paar ogenblikken daarna. Een van mijn tantes bleef bij me, in de hoop in een goed blaadje te komen bij mijn moeder, en ze noemde me Havik, Circe, vanwege mijn gele ogen en het vreemde, schrille geluid als ik huilde. Maar toen tot haar doordrong dat mijn moeder haar diensten net zomin opmerkte als de grond onder haar voeten, verdween ze.

‘Moeder,’ zei ik, ‘tante is weg.’

Mijn moeder gaf geen antwoord. Mijn vader was al vertrokken naar zijn triomfwagen in de hemel, en zij omwond haar haren met bloemen en maakte zich op om te vertrekken via de geheime waterwegen en zich bij haar zussen te voegen op hun grazige rivieroevers. Ik was haar wel gevolgd, ware het niet dat ik dan de hele dag aan de voeten van mijn tantes had moeten zitten luisteren naar hun geroddel over zaken die me niet interesseerden en die ik niet kon volgen. Dus ik bleef waar ik was.

De zalen in het huis van mijn vader waren donker en stil. Zijn paleis lag naast dat van Oceanus, weggestopt in de steenlaag van de aarde, en de wanden waren van opgewreven obsidiaan. Waarom ook niet? Ze hadden alles ter wereld kunnen zijn, bloedrood marmer uit Egypte of balsem uit Arabië, mijn vader hoefde het alleen maar te wensen. Maar hij hield van de manier waarop het obsidiaan zijn licht weerspiegelde, de manier waarop de gladde oppervlakken in brand vlogen als hij langskwam. Natuurlijk dacht hij er niet aan hoe zwart het zou zijn als hij eenmaal weg was. Mijn vader is nooit in staat geweest zich de wereld voor te stellen zonder zichzelf erin.

Bij die gelegenheden kon ik doen waar ik zin in had: een toorts aansteken en rondrennen om te zien hoe de duistere vlammen me volgden. Op de gladde aarden vloer gaan liggen en met mijn vingers gaatjes in het oppervlak uithollen. Er waren geen maden of wormen, al miste ik die niet omdat ik geen weet van ze had. Er leefde niets in die zalen, behalve wij.

Wanneer mijn vader ’s avonds terugkeerde, rimpelde de grond als de flank van een paard, en de gaten die ik had gemaakt, werden uit zichzelf weer glad. Even later keerde mijn moeder terug, geurend naar bloemen. Ze rende op hem af en hij stond toe dat ze hem om de hals viel, accepteerde wijn en ging naar zijn zilveren zetel. Ik volgde hem op de hielen. Welkom thuis, vader, welkom thuis.

Als hij wijn dronk, deed hij een spelletje dammen. Niemand mocht tegen hem spelen. Hij plaatste de stenen, gaf het bord een draai, en zette ze opnieuw. Mijn moeder doopte haar stem in honing. ‘Kom toch mee naar bed, liefste.’ Ze draaide langzaam voor hem rond en liet haar voluptueuze lichaam zien alsof ze aan het spit aan het roosteren was. Meestal liet hij zijn spel dan in de steek, maar soms deed hij dat niet, en dat waren mijn lievelingsmomenten, want dan vertrok mijn moeder en sloeg ze de deur van mirrehout keihard achter zich dicht.

Aan de voeten van mijn vader was de hele wereld van goud. Het licht kwam van alle kanten tegelijk, zijn gele huid, zijn glanzende ogen, het bronskleurige flitsen van zijn haar. Zijn huid was zo heet als een vuurpot, en ik kroop zo dicht naar hem toe als hij toeliet, als een hagedis naar de rotsen in de vroege middag. Mijn tante had gezegd dat sommige mindere goden ternauwernood naar hem konden kijken, maar ik was zijn vlees en bloed en staarde zo lang naar zijn gezicht dat toen ik wegkeek, het beeld nog steeds op mijn netvlies gebrand stond, nagloeiend tegen de vloeren, de glimmende wanden en ingelegde tafels, en zelfs tegen mijn eigen huid.

‘Wat zou er gebeuren,’ vroeg ik, ‘als een sterveling u in volle glorie zag?’

‘Dan zou hij binnen een seconde tot as verbranden.’

‘En als een sterveling mij zou zien?’

Mijn vader glimlachte. Ik luisterde naar de bewegende damstenen, het vertrouwde schuren van marmer tegen hout. ‘Die sterveling zou zich gelukkig prijzen.’

‘Ik zou hem niet verbranden?’

‘Natuurlijk niet,’ zei hij.

‘Maar ik heb dezelfde ogen als u.’

‘Nee,’ zei hij. ‘Kijk maar.’ Zijn blik viel op een houtblok naast de haard. Het gloeide op, ontvlamde, en viel als as op de grond. ‘En dat is nog maar het minste van mijn vermogens. Kun jij zelfs dat maar?’

De hele avond staarde ik naar de houtblokken. Ik kon het niet.

Mijn zus werd geboren, en kort daarop mijn broer. Ik kan niet zeggen hoe lang daarna precies. Goddelijke dagen vallen als water uit een waterval, en ik had het menselijke slimmigheidje om ze te tellen nog niet geleerd. Je zou hebben gedacht dat mijn vader ons wel beter had kunnen onderwijzen, hij kent immers elke zonsopgang. Maar zelfs hij noemde mijn broer en zus een tweeling. En inderdaad, vanaf de geboorte van mijn broer waren ze zo verstrengeld als een stel nertsen. Mijn vader zegende hen met een enkele hand. ‘Jij,’ zei hij tegen mijn stralende zus Pasiphaë, ‘jij trouwt met een eeuwige zoon van Zeus.’ Hij zette zijn profeterende stem op, de stem die sprak van toekomstige zekerheden. Mijn moeder straalde toen ze dat hoorde, bij de gedachte aan de robes die ze zou dragen naar de feestmalen van Zeus.

‘En jij,’ zei hij met zijn normale, galmende stem, zo helder als een zomerochtend, tegen mijn broer, ‘iedere zoon weerspiegelt zijn moeder.’ Mijn moeder was hier blij mee en vatte het op als toestemming om hem een naam te geven. Ze noemde hem Perses, naar zichzelf.

Deze twee waren slim en hadden al snel door hoe de zaken ervoor stonden. Ze vonden het heerlijk om me uit te lachen achter hun hermelijnen pootjes. Haar ogen zijn zo geel als pis. Haar stem krast als die van een uil. Ze heet Havik, maar ze zou Geit moeten heten omdat ze lelijk is.

Dat waren hun eerste pogingen tot hatelijkheden, ze waren nog stomp, maar met de dag werden ze scherper. Ik leerde ze te ontlopen, en algauw beleefden ze meer lol aan de kleine najaden en heren van de rivier in de paleiszalen van Oceanus. Wanneer mijn moeder haar zussen opzocht, gingen zij mee en speelden de baas over al onze volgzame neefjes en nichtjes, die gehypnotiseerd waren als elritsen voor de bek van een snoek. Ze hadden wel honderd spelletjes bedacht om anderen te kwellen. Vooruit, Melia, zeiden ze dan dringend, het is de laatste mode op de Olympus om je haar af te knippen tot je oren. Hoe krijg je ooit een echtgenoot als je ons dat niet laat doen? En toen Melia zag dat ze zo kaal was geschoren als een sprinkhaan en in tranen uitbarstte, lachten ze tot de grotten ervan weergalmden.

Ik liet hen hun gang gaan. Ik gaf de voorkeur aan de stille zalen van mijn vader en bracht elke seconde die ik maar kon aan zijn voeten door. Op een dag bood hij, misschien bij wijze van beloning, aan om me mee te nemen voor een bezoek aan zijn heilige kudde koeien. Dat was een grote eer, want het betekende dat ik in zijn gouden wagen mocht meerijden en de dieren te zien kreeg waar alle goden hem om benijdden, vijftig zuiver witte vaarzen die zijn oog streelden op zijn dagelijkse pad boven de aarde. Ik leunde over de met juwelen bezette zijkant van de wagen en keek verwonderd naar de wereld die onder ons voorbijtrok: het rijke groen van de wouden, de kartelige bergen en het wijd uitgestrekte blauw van de oceaan. Ik keek uit naar stervelingen, maar we zaten te hoog om die te kunnen zien.

De kudde verbleef op het grazige eiland Thrinakia, met twee van mijn halfzussen als verzorgsters. Toen we arriveerden, renden die twee onmiddellijk naar mijn vader en gingen kraaiend rond zijn hals hangen. Van alle mooie kinderen van mijn vader behoorden zij tot de mooiste, met huid en haar als gesmolten goud. Lampetia en Phaethousa luidden hun namen. Stralend en Glanzend.

‘En wie mag dit zijn, die u hebt meegenomen?’

‘Ze is vast een van de kinderen van Perse, moet je haar ogen zien.’

‘Natuurlijk.’ Lampetia (ik dacht tenminste dat het Lampetia was) streelde mijn haar. ‘Je hoeft je geen zorgen te maken over je haar, schat. Absoluut niet. Je moeder is heel mooi, maar ze is nooit sterk geweest.’

‘Mijn ogen zijn precies als die van jullie,’ zei ik.

‘Wat schattig. Nee, lieverd, die van ons zijn zo stralend als vuur, en ons haar is als de zon op het water.’

‘Slim van je om dat van jou te vlechten,’ zei Phaethousa. ‘Zo zien die bruine strepen er niet zo vreselijk uit. Doodzonde dat je je stem niet op dezelfde manier kunt verbergen.’

‘Ze zou voorgoed haar mond kunnen houden. Dat zou wel werken, nietwaar, zusje?’

‘Inderdaad.’ Ze glimlachten. ‘Zullen we naar de koeien gaan kijken?’

Ik had nog nooit een koe gezien van welke soort dan ook, maar dat maakte niet uit: de dieren waren zo overduidelijk mooi dat ik geen vergelijkingsmateriaal nodig had. Hun vacht was zuiver als lelieblaadjes en hun ogen zachtmoedig en voorzien van lange wimpers. Hun hoorns waren verguld (dat hadden mijn zussen gedaan) en als ze zich vooroverbogen om te grazen, zakte hun nek omlaag als een danser. In het licht van de zonsondergang glom hun rug zacht.

‘Och,’ zei ik, ‘mag ik er eentje aanraken?’

‘Nee,’ zei mijn vader.

‘Zullen we je hun namen vertellen? Dat is Witgezicht, die daar Straaloog, en dat is Schatje. Dit is Schattig Meisje, Knapperd, Goudhoorn en Glimmend. En dan Schatje en…’

‘Je hebt Schatje al genoemd,’ zei ik. ‘Je zei dat die daar Schatje was.’ Ik wees naar de eerste koe die vredig stond te grazen.

Mijn zussen keken elkaar aan en toen mijn vader, met één enkele gouden blik. Maar hij stond in afwezige glorie naar zijn koeien te staren.

‘Je moet je vergissen,’ zeiden ze. ‘Deze hier is Schatje, zoals we net zeiden. En deze hier is Stralende Ster en deze Flitsend en…’

Mijn vader zei: ‘Wat krijgen we nu? Heeft Knapperd een korstje?’

Meteen begonnen mijn zussen zich in allerlei bochten te wringen. ‘Welk korstje? Ach nee, dan kan niet waar zijn. Ach, wat stout van je, Knapperd, om jezelf pijn te doen. En wat is dat voor stouts dat jou pijn heeft gedaan.’

Ik boog voorover om het goed te kunnen zien. Het was een piepklein korstje, kleiner dan mijn kleinste vingernagel, maar mijn vader fronste zijn voorhoofd. ‘Zie maar dat jullie dit voor morgen hebben hersteld.’

Mijn zussen knikten verwoed, natuurlijk, natuurlijk. Het spijt ons vreselijk.

Wij stapten weer in de zonnewagen en mijn vader pakte de van zilveren punten voorziene leidsels. Mijn zussen drukten nog een laatste paar kussen op zijn handen, waarna de paarden opsprongen en ons langs de hemel meesleurden. De eerste constellaties kwamen al door het wegebbende licht gegluurd.

Het schoot me te binnen dat mijn vader me eens had verteld dat er op de aarde mannen waren die astronomen heetten en wier taak het was om zijn op- en ondergang bij te houden. Zij stonden in zeer hoog aanzien onder de stervelingen, en bekleedden een positie in paleizen als raadgevers van koningen, maar soms hield mijn vader even stil bij het een of ander, en stuurde zo hun berekeningen in de war. Dan werden zulke astronomen voor de koning gesleurd in wiens dienst ze waren en als oplichters om zeep gebracht. Mijn vader had gegrijnsd toen hij me dat vertelde. Ze verdienden niet beter, had hij gezegd. Helios de Zon was aan geen andere wil gebonden dan zijn eigen, en niemand kon zeggen wat hij ging doen.

‘Vader,’ zei ik die dag, ‘zijn we laat genoeg om astronomen te doden?’

‘Jazeker,’ zei hij, en hij schudde met de rinkelende leidsels. De paarden schoten vooruit en de wereld werd een vage veeg onder ons, terwijl de schaduwen van de nacht langs de randen van de zee wolkten. Ik keek niet. Ik had een draaierig gevoel in mijn borstkas, als een lap stof die wordt uitgewrongen. Ik dacht aan de astronomen. Ik stelde me hen voor, nederig als wormen, ingezakt en kromgetrokken. Alstublieft, smeekten ze op hun knokige knieën, het was onze schuld niet, de zon was zelf te laat.

‘De zon is nooit te laat,’ antwoordden de koningen vanaf hun troon. ‘Het is godslasterlijk om dat te zeggen, jullie moeten sterven.’ En dus kwamen de bijlen neer en werden die smekende mannen in tweeën gehakt.

‘Ik voel me vreemd, vader,’ zei ik.

‘Je hebt honger,’ zei hij. ‘Het tijdstip voor het maal is verstreken. Je zusters moesten zich schamen dat ze ons hebben opgehouden.’

Ik at goed tijdens het avondmaal, maar het gevoel bleef hangen. Ik moet een vreemde trek op mijn gezicht hebben gehad, want Perses en Pasiphaë begonnen vanaf hun ligbank te grinniken. ‘Heb je een kikker ingeslikt?’

‘Nee,’ zei ik.

Daar moesten ze alleen maar nog harder om lachen, waarbij ze hun uitgestrekte ledematen langs elkaar wreven als slangen die hun schubben polijsten. Mijn zuster vroeg: ‘En wat vond je van de gouden vaarzen van vader?’

‘Mooi.’

Perses lachte. ‘Ze weet het niet. Heb je ooit van zo’n sufferd gehoord?’

‘Nooit,’ zei mijn zuster.

Ik had het niet moeten vragen, maar ik was nog aan het malen en zag die in tweeën gehouwen lijken op marmeren vloeren liggen. ‘Wat weet ik niet?’

Dat volmaakte nertsentoetje van mijn zuster. ‘Dat hij ze neukt, natuurlijk. Zo maakt hij nieuwe. Hij verandert in een stier, verwekt kalveren bij de koeien, en kookt degene die oud worden. Daarom denkt iedereen dat ze onsterfelijk zijn.’

‘Dat doet hij niet.’

Ze gierden van het lachen en wezen naar mijn rood aangelopen wangen. Mijn moeder werd aangetrokken door het geluid. Ze was dol op de grappen van mijn broer en zus.

‘We vertellen Circe net over de koeien,’ zei mijn broer tegen haar. ‘Dat wist ze niet.’

Het gelach van mijn moeder, zilver als een fontein die over de rotsen klatert. ‘Stomme Circe.’

Zo waren mijn jaren in die tijd. Ik zou graag zeggen dat ik al die tijd wachtte op het moment dat ik uit mijn schulp zou breken, maar eerlijk gezegd ben ik bang dat ik tot in lengte der dagen had kunnen doordobberen, in het idee dat er eenvoudigweg niet meer was dan die doffe droevigheden.

HOOFDSTUK TWEE

Het bericht bereikte ons dat een van mijn ooms gestraft zou worden. Ik had hem nog nooit gezien, maar had al talloze malen zijn naam horen vallen in het noodlottige gefluister van mijn familie. Prometheus. Lang geleden, toen de mensheid nog rillend ineengedoken zat in zijn holen, had hij de wens van Zeus getrotseerd en hun het geschenk van het vuur gebracht. Uit de vlammen van dat vuur waren alle kunsten en genietingen van de beschaving voortgekomen die de afgunstige Zeus hun had willen onthouden. Voor een dergelijke rebellie werd Prometheus naar de diepste diepten van de onderwereld gezonden tot het moment dat er een gepaste foltering kon worden bedacht. En nu had Zeus aangekondigd dat de tijd daar was.

Mijn andere ooms haastten zich met flapperende baarden en hun mond overlopend van angst naar het paleis van mijn vader. Ze vormden een allegaartje van rivierlieden met spieren als boomstronken, van zilt water doortrokken zeegoden met krabben in hun baard, en pezige oude rotten met zeehondenvlees tussen hun tanden. De meesten waren helemaal geen ooms, maar een soort oudneven. Het waren Titanen, net als mijn vader en grootvader, net als Prometheus, de overblijfselen van de oorlog tussen de goden. Degenen die niet gebroken of geketend waren, degenen die vrede hadden gesloten met de bliksemschichten van Zeus.

Ooit, bij de dageraad van de wereld, waren er alleen Titanen geweest. Toen vernam mijn oudoom Kronos een profetie dat zijn kind hem op een dag ten val zou brengen. Toen zijn vrouw Rhea haar eerste kind ter wereld bracht, rukte hij dat vochtig en wel uit haar armen en slikte het in zijn geheel door. Vier kinderen werden er nog geboren, en hij at ze allemaal op dezelfde manier op, tot Rhea ten slotte in wanhoop een steen omzwachtelde en hem die aanbood om door te slikken. Kronos werd misleid, en de geredde baby, Zeus, werd naar de berg Dicte meegenomen om daar in het geheim te worden grootgebracht. Toen hij eenmaal volwassen was, kwam hij inderdaad in opstand, rukte een bliksemschicht uit de hemel en duwde zijn vader giftige kruiden door de keel. Zijn broers en zusters, die in de maag van hun vader leefden, werden uitgebraakt. Ze schoten hun broer te hulp en noemden zich de Olympiërs, naar de hoge piek waar ze hun tronen plantten.

De oude goden raakten verdeeld. Veel van hen kozen de zijde van Kronos, maar mijn vader en grootvader voegden zich bij Zeus. Sommigen zeiden dat dat kwam doordat Helios altijd een hekel had gehad aan de blufferige trots van Kronos; anderen fluisterden dat zijn profetische gaven hem voorkennis verschaften van de afloop van de oorlog. De gevechten verscheurden de hemelen: de lucht stond in brand, en goden krabden elkaar het vlees van de botten. Het land raakte doordrenkt van gulpen kokend bloed dat zo krachtig was dat er zeldzame bloemen opschoten waar zij neerkwamen. Uiteindelijk won de kracht van Zeus het. Degenen die tegen hem in opstand waren gekomen, sloeg hij in de ketenen, en de resterende Titanen ontnam hij al hun krachten en hij schonk ze aan zijn broers en zusters en de kinderen die hij had voortgebracht. Mijn oom Nereus, ooit de machtige heerser over de zee, was nu de dienaar van de nieuwe god van de zee, Poseidon. Mijn oom Proteus raakte zijn paleis kwijt, en zijn vrouwen werden tot bedslavinnen gemaakt. Alleen mijn vader en grootvader leden geen vernedering en raakten hun positie niet kwijt.

De Titanen schamperden. Moesten ze soms dankbaar zijn? Iedereen wist dat Helios en Oceanus het tij van de oorlog hadden gekeerd. Zeus had hen moeten overladen met nieuwe vermogens, nieuwe aanstellingen, maar hij was bang, aangezien hun vermogens nu al de zijne evenaarden. Ze keken naar mijn vader, in afwachting van zijn protest, het opvlammen van zijn enorme vuur. Maar Helios keerde slechts terug naar zijn zalen onder de aarde, ver weg van de heldere blik van Zeus.

Er waren eeuwen verstreken. De wonden van de aarde waren genezen en de vrede had standgehouden. Maar de wrok van de goden is net zo onsterfelijk als hun vlees, en op avonden dat er eetfestijnen werden gehouden, kropen mijn ooms dicht bij elkaar aan mijn vaders zijde. Ik vond de manier waarop zij hun ogen neersloegen als ze tegen hem spraken geweldig, de manier waarop ze stilvielen en aandachtig werden zodra hij op zijn stoel begon te schuiven. De wijnbokalen raakten leeg en de toortsen begonnen te doven. Het heeft nu lang genoeg geduurd, fluisterden mijn ooms. Wij zijn weer sterk. Denk toch eens wat je vuur kan aanrichten als je het de vrije loop zou laten. Jij bent de geweldigste van het oude bloed, geweldiger zelfs dan Oceanus. Geweldiger zelfs dan Zeus, je hoeft het alleen maar te willen.

Mijn vader grijnsde. ‘Wat zijn dat voor praatjes, broeders,’ zei hij. ‘Is er niet genoeg te genieten voor allemaal? Die Zeus doet het best aardig.’

Als Zeus hem gehoord had, was hij tevreden geweest. Maar hij kon niet zien wat ik duidelijk kon aflezen van mijn vaders gezicht. De onuitgesproken woorden die bleven hangen.

Die Zeus doet het best aardig, voorlopig.

Mijn ooms wreven zich in de handen en grijnsden terug. Ze gingen weg, gebogen over hun hoopvolle gedachten, met hun hoofd bij wat ze allemaal wilden gaan doen zodra de Titanen het weer voor het zeggen hadden.

Dat was mijn eerste les. Onder het gladde, vertrouwde oppervlak van de dingen zit iets anders verborgen dat ernaar snakt om de wereld te verscheuren.

Nu dromden mijn ooms samen in de zaal van mijn vader, en hun ogen rolden van angst. Die onverwachte straf voor Prometheus was een voorteken, zeiden ze, dat Zeus en zijn slag dan eindelijk toch iets tegen ons gingen ondernemen. De Olympiërs zouden pas echt gelukkig zijn als ze ons totaal hadden vernietigd. We moesten opkomen voor Prometheus, of nee, we moesten ons juist tegen hem keren, om de bliksemschicht van Zeus van onze eigen hoofd af te wenden.

Ik zat op mijn vaste plek aan de voeten van mijn vader. Ik hield me stil om te zorgen dat ze me niet opmerkten en me wegstuurden, maar ik voelde hoe het kolkte in mijn borstkas van die overweldigende mogelijkheid dat de oorlog zou herleven. Onze paleizen opengeblazen met bliksemschichten. De krijgster en dochter van Zeus Athena die op ons joeg met haar grijze speer, met aan haar zijde haar broeder in de slachting, Ares. We zouden worden geketend en in vuurkuilen gegooid waaraan geen ontsnapping mogelijk was.

Mijn vader sprak rustig en welluidend in hun midden: ‘Vooruit broeders, als Prometheus wordt gestraft, is dat alleen omdat hij dat verdient. Laten we geen samenzweringen najagen.’

Maar mijn ooms bleven piekeren. De straf wordt publiekelijk voltrokken. Het is een belediging, een lesje dat ze ons willen leren. Moet je zien wat er met Titanen gebeurt die niet gehoorzamen.

Het licht dat mijn vader afgaf kreeg een schelle, witte rand. ‘Dit is de kastijding voor een afvallige en meer niet. Prometheus heeft zich laten meeslepen door zijn dwaze liefde voor stervelingen. Er schuilt hier geen les in voor een Titaan. Begrepen?’

Mijn ooms knikten. Op hun gezicht was de teleurstelling verweven met opluchting. Geen bloed, voorlopig.

De bestraffing van een god was een zeldzaam en gruwelijk gebeuren, en er deden wilde praatjes de ronde in onze zalen. Prometheus kon niet worden gedood, maar er waren vele helse kwellingen die de plaats konden innemen van de dood. Zouden het messen of zwaarden worden, of afgerukte ledematen? Roodgloeiende spijkers of een brandend wiel? De najaden stortten zich op elkaars schoot. De riviergoden maten zich een houding aan met een gezicht dat duister van opwinding was. Je hebt geen idee hoe bang goden voor pijn zijn. Niets is hun vreemder, en dus is er niets waar ze meer naar verlangen om het te aanschouwen.

Op de aangewezen dag werden de deuren van de ontvangstzaal van mijn vader wijd opengegooid. Reusachtige toortsen bezet met edelstenen straalden vanaf de muren, en nimfen en goden van elke variëteit verzamelden zich bij het licht. De slanke dryaden stroomden uit hun wouden toe en de stenige oreaden renden hun spleten uit. Mijn moeder was er met haar najadenzusters; de riviergoden met hun paardenschouders drongen bijeen naast viswitte zeenimfen en hun heren van zout. Zelfs de grote Titanen waren er: uiteraard mijn vader, en Oceanus, maar ook de van gedaante veranderende Proteus en Nereus van de zee; mijn tante Selene die haar zilveren paarden langs de nachthemel stuurt; en de vier winden onder leiding van mijn ijzige oom Boreas. Duizend gretige ogen. De enigen die ontbraken waren Zeus en zijn Olympiërs. Die minachtten onze ondergrondse bijeenkomsten. Er werd gezegd dat zij al hun eigen privésessie folteren in de wolken hadden gehouden.

Een Furie, een van de helse wraakgodinnen die te midden van de doden verkeren, was belast met de uitvoering van de straf. Mijn familie zat op zijn gebruikelijke prominente plek, en ik stond aan de kop van die enorme menigte, met mijn ogen strak gericht op de deur. Achter me waren de najaden en riviergoden al duwend en trekkend aan het fluisteren. Ik heb gehoord dat hun haren slangen zijn. Nee, ze hebben schorpioenstaarten en er druipt bloed uit hun ogen.

De deuropening was leeg. En toen ineens niet meer. Haar gezicht was grijs en genadeloos, alsof het uit levende steen was gehouwen, en van haar rug staken donkere vleugels omhoog, geleed als die van een gier. Van haar lippen schoot een gespleten tong heen en weer. Op haar hoofd krioelden groene slangen, zo dun als wormen, die levende linten in haar haren weefden.

‘Ik breng de gevangene.’

Haar rauwe, blaffende stem weerkaatste tegen het plafond, als die van een jachthond die zijn prooi toeblaft. Ze schreed de zaal binnen. In haar rechterhand hield ze een zweep, waarvan de punt zacht raspend over de grond sleepte. Van haar andere hand strekte zich een ketting uit, en aan het uiteinde daarvan volgde Prometheus.

Hij had een dikke, witte blinddoek om, en rond zijn middel zaten de restanten van een tunica. Zijn handen waren vastgebonden, en zijn voeten ook, en toch struikelde hij niet. Ik hoorde een tante naast me fluisteren dat de kluisters waren gemaakt door de verheven god van de smeden, Hephaestus in eigen persoon, zodat zelfs Zeus ze niet kon verbreken. De Furie steeg op met haar giervleugels en dreef de kluisters hoog in de muur. Prometheus bengelde omlaag met strakgetrokken armen en botten die zich als knobbels door zijn huid aftekenden. Zelfs ik, die heel weinig wist van ongemak, voelde de pijn.

Mijn vader ging vast iets zeggen, dacht ik. Of een van de andere goden. Ze zouden hem enig teken van erkenning, een vriendelijk woord toevoegen, ze waren immers familie van hem. Maar Prometheus hing in stilte en alleen.

De Furie nam niet de moeite om een preek af te steken. Ze was een godin van de foltering en begreep de welsprekendheid van geweld. Het geluid van de zweep was het gekraak van brekende eikenstammen. Prometheus’ schouders schokten en in zijn zij opende zich een snee zo lang als mijn arm. Overal om me heen siste stokkende adem als water op hete rotsen. De Furie tilde haar zweep weer op. Krak. Een bloederige reep scheurde van zijn rug los. Daarop begon ze in alle hevigheid te kerven, waarbij de slagen elkaar razendsnel opvolgden en zijn vlees in lange repen wegsneden die kriskras over zijn huid liepen. Het enige geluid was het klappen van de zweep en de gedempte ademstoten van Prometheus. De pezen stonden afgetekend in zijn hals. Iemand duwde tegen mijn rug om beter te kunnen zien.

De wonden van goden helen snel, maar de Furie kende haar vak en was sneller. Slag op slag diende ze toe tot het leer doordrenkt was. Ik had al begrepen dat goden kunnen bloeden, maar ik had het nog nooit gezien. Hij was een van de grootsten van ons soort, en de druppels die van hem af vielen waren goudkleurig en besmeurden zijn rug met een gruwelijke schoonheid.

Nog steeds liet de Furie haar zweep neerdalen. Uren verstreken, misschien dagen. Maar zelfs goden kunnen geen eeuwigheid naar een aframmeling kijken. Het bloed en de doodsnood begonnen te vervelen. Ze dachten aan hun geneugten, de banketten die voor hun plezier stonden te wachten, de zachte banken overtrokken met purper die klaarstonden om hun ledematen te omhullen. Een voor een trokken ze zich terug, en na een laatste zweepslag volgde ook de Furie, die immers recht had op een feestmaal na zulk werk.

De blinddoek was van het gezicht van mijn oom gegleden. Zijn ogen waren gesloten en zijn kin was op zijn borst gezakt. Zijn rug hing in vergulde rafels. Ik had mijn ooms horen zeggen dat Zeus hem de kans had gegeven om op zijn knieën om een minder erge straf te smeken. Dat had hij geweigerd.

Ik was de enige die was achtergebleven. De geur van ichor doordrenkte de lucht zo dik als honing. De stroompjes gesmolten bloed liepen nog langs zijn benen. Mijn hartenklop bonsde in mijn bloedvaten. Wist hij dat ik er was? Ik zette voorzichtig een stap in zijn richting. Zijn borstkas rees en daalde met een zacht raspend geluid.

‘Heer Prometheus?’ Mijn stem klonk ijl in de weergalmende ruimte.

Hij tilde zijn hoofd naar me op. Geopend waren zijn ogen mooi, groot en donker en hij had lange wimpers. Zijn wangen waren glad en baardloos, en toch had hij iets over zich dat zo oeroud was als mijn grootvader.

‘Ik kan u wat nectar brengen,’ zei ik.

Zijn blik bleef op de mijne rusten. ‘Daar zou ik je dankbaar voor zijn,’ zei hij. Zijn stem was zo galmend als oud hout. Ik hoorde hem voor het eerst; in al zijn kwellingen had hij niet eenmaal een kreet geslaakt.

Ik draaide me om. Mijn adem ging snel terwijl ik op weg was door de gangen naar de eetzaal vol lachende goden. Aan de overzijde van de zaal bracht de Furie net een toost uit met een gigantische bokaal voorzien van de gemeen grijnzende kop van een Gorgo. Ze had niemand verboden met Prometheus te spreken, maar dat betekende niets, haar bezigheid was immers de agressie. Ik stelde me haar helse stem voor die mijn naam zou krijsen. Ik stelde me kluisters voor die om mijn polsen kletterden en de zweep die door de lucht toesloeg. Maar verder dan dat kon mijn geest zich niets voorstellen. Ik had nog nooit een klap met een zweep gevoeld. Ik kende de kleur van mijn bloed niet.

Ik trilde zo erg dat ik de beker met twee handen moest vasthouden. Wat zou ik zeggen als iemand me tegenhield? Maar de gangen waren leeg toen ik terugliep.

In de grote zaal hing Prometheus stil in zijn ketenen. Zijn ogen waren weer dichtgevallen en zijn wonden glansden in het licht van de toortsen. Ik aarzelde.

‘Ik slaap niet,’ zei hij. ‘Kun jij de beker voor me optillen?’

Ik bloosde. Natuurlijk kon hij hem niet zelf vasthouden. Ik stapte naar voren, tot zo dichtbij dat ik de hitte van zijn schouders voelde afslaan. De grond was nat van zijn gevallen bloed. Ik tilde de beker naar zijn lippen en hij dronk. Ik keek hoe zijn keel zacht bewoog. Zijn huid was schitterend, de kleur van gepolijst walnotenhout. Hij rook naar groen mos dat doordrenkt is van regen.

‘Je bent een dochter van Helios, nietwaar?’ vroeg hij, toen hij klaar was, en ik deed een stap achteruit.

‘Ja.’ De vraag deed pijn. Als ik een echte dochter was geweest, had hij me dat niet hoeven vragen. Dan was ik volmaakt geweest en had ik geglansd van de schoonheid die rechtstreeks uit de bron van mijn vader was gestroomd.

‘Dank je wel voor je vriendelijkheid.’

Ik wist niet of ik vriendelijk was, ik had het gevoel dat ik helemaal niets wist. Hij sprak omzichtig, bijna aarzelend, terwijl zijn verraad toch zo brutaal was geweest. Mijn verstand worstelde met die tegenstrijdigheid. Stoutmoedige daden en stoutmoedig gedrag zijn niet hetzelfde.

‘Hebt u honger?’ vroeg ik. ‘Ik kan iets te eten brengen.’

‘Ik denk niet dat ik ooit nog honger zal hebben.’

Het klonk niet beklagenswaardig, zoals dat bij een sterveling het geval had kunnen zijn. Wij goden eten zoals we slapen: omdat het een van de grote genoegens van het leven is, en niet omdat we moeten. Op een dag besluiten we misschien onze maag niet te gehoorzamen, als we sterk genoeg zijn. Ik twijfelde er niet aan dat Prometheus dat was. Na alle uren die ik aan de voeten van mijn vader had doorgebracht, had ik geleerd kracht op te pikken waar die zich bevond. Sommigen van mijn ooms hadden minder geur dan de stoelen waar ze op zaten, maar mijn grootvader Oceanus rook naar rijke riviermodder en mijn vader naar een verzengend vuur dat net is gevoed. De geur van groen mos die Prometheus afgaf, vervulde de ruimte. Ik keek omlaag naar de lege beker en raapte mijn moed bijeen.

‘U hebt stervelingen geholpen,’ zei ik. ‘Daarom bent u gestraft.’ ‘Dat is zo.’

‘Wilt u me vertellen hoe een sterveling is?’

Het was een kinderlijke vraag, maar hij knikte ernstig. ‘Daar is geen eenvoudig antwoord op. Ze zijn allemaal anders. Het enige wat ze gemeen hebben is de dood. Ken je dat woord?’

‘Ik ken het,’ zei ik. ‘Maar ik begrijp het niet.’

‘Dat kan geen enkele god begrijpen. Hun lichaam vergaat en verdwijnt in de aarde. Hun ziel verandert in kille rook en vliegt naar de onderwereld. Daar eten ze niets en drinken ze niets en voelen ze geen warmte. Alles waar ze naar reiken, ontglipt hun greep.’

Een kilte rilde over mijn huid. ‘Hoe kunnen ze dat verdragen?’

‘Zo goed als maar in hun vermogen ligt.’

De toortsen waren aan het doven en de schimmen kabbelden tegen ons aan als duister water. ‘Is het waar dat u geweigerd hebt om om kwijtschelding te smeken? En dat u niet betrapt bent, maar uit vrije wil aan Zeus bekend hebt wat u had gedaan?’

‘Ja.’

‘Waarom?’

Zijn ogen bleven op mij rusten. ‘Misschien kun jij me dat wel vertellen. Waarom zou een god zoiets doen?’

Ik wist het antwoord niet. Het kwam me voor als waanzin om een goddelijke bestraffing over jezelf af te roepen, maar dat kon ik niet tegen hem zeggen, terwijl ik in zijn bloed stond.

‘Niet elke god hoeft hetzelfde te zijn,’ zei hij.

Ik weet niet wat ik daarop gezegd zou hebben. Er kwam uit de verte een kreet de gang door zweven.

‘Het is tijd dat je weggaat. Allecto laat me niet graag lang alleen. Haar wreedheid ontspringt zo snel als onkruid en moet elk moment opnieuw worden teruggesnoeid.’

Het was een merkwaardige manier om het onder woorden te brengen, want hij was degene die werd gesnoeid. Maar het beviel me wel, alsof zijn woorden een geheim waren. Iets wat eruitzag als een steen maar vanbinnen een zaadje was.

‘Dan ga ik maar,’ zei ik. ‘Zal het wel goed met u gaan?’

‘Goed genoeg,’ zei hij. ‘Hoe heet je?’

‘Circe.’

Glimlachte hij een beetje? Misschien vleide ik me alleen met de gedachte. Ik sidderde van alles wat ik had gedaan, wat meer was dan ik van mijn leven had gedurfd. Ik draaide me om en liet hem achter, en liep terug door de gangen van obsidiaan. In de eetzaal waren goden nog steeds aan het drinken en lachen, uitgestrekt op elkaars schoot. Ik nam hen op. Ik wachtte op iemand die iets zei over mijn afwezigheid, maar dat deed niemand, want het was niemand opgevallen. Waarom ook? Ik was niets, een steen. Het zoveelste nimfenkind te midden van de duizenden en nog eens duizenden.

Er kwam een vreemd gevoel in me op. Een soort zoemen in mijn borstkas, als van bijen wanneer de dooi intreedt. Ik liep naar de schatkamer van mijn vader, vol schitterende rijkdommen: gouden bekers in de vorm van stierenkoppen, halskettingen van lapis en amber, zilveren driepoten, en uit kwarts gesneden kommen met handvatten in de vorm van een zwanenhals. Mijn lievelingsvoorwerp was altijd een dolk geweest met een ivoren heft in de vorm van een leeuwenkuil. Die had een koning ooit aan mijn vader gegeven in de hoop zijn goedgunstigheid te winnen.

‘En kreeg hij die ook?’ had ik mijn vader eens gevraagd.

‘Nee,’ had mijn vader gezegd.

Ik pakte de dolk. In mijn kamer glom de bronzen rand in het licht van de waspit, en de leeuw liet haar tanden zien. Eronder lag mijn handpalm, zacht en onbeschadigd. Die kon eenvoudig geen litteken, geen etterende wond verdragen. Hij zou nooit het geringste merkteken van ouderdom vertonen. Ik merkte dat ik niet bang was voor de pijn die kwam. Ik werd gegrepen door een andere dodelijke angst: dat het lemmet helemaal niet zou snijden. Dat het door me heen zou glijden alsof het in rook terechtkwam.

Het gleed niet door me heen. Bij de aanraking van het lemmet sprong mijn huid uiteen, en de pijn schoot zilver en heet door me heen als een blikseminslag. Het bloed dat vloeide, was rood, want ik had niet de macht die mijn oom had. De wond bleef lang nadruppelen voordat hij zichzelf begon te dichten. Ik zat ernaar te kijken, en terwijl ik dat deed, merkte ik een nieuwe gedachte in mezelf op. Ik geneer me om het te vertellen, want het klinkt erg rudimentair, zoals de ontdekking van een klein kind dat haar hand van haarzelf is. Maar dat was ik toen, een klein kind.

Die gedachte was deze: mijn hele leven was duisternis en diepten geweest, maar ik was geen onderdeel van dat donkere water. Ik was een schepsel in dat water.

HOOFDSTUK DRIE

Toen ik wakker werd, was Prometheus verdwenen. Het gouden bloed was van de grond geboend. Het gat dat de kluisters hadden gemaakt, was weer gesloten. Ik hoorde het nieuws van een nichtje van me, ook een najade. Ze hadden hem meegenomen naar een reusachtige, kartelige piek in de Kaukasus en daar vastgeketend aan de rots. Een adelaar kreeg het bevel om elke middag zijn lever uit te rukken en deze dampend rechtstreeks uit zijn lijf op te eten. Een onuitsprekelijke straf, zei ze, en ze genoot van elk detail: het aan flarden gescheurde orgaan dat weer aangroeide om vervolgens weer uitgerukt te worden. Stel je eens voor.

Ik sloot mijn ogen. Ik had een speer voor hem moeten meebrengen, bedacht ik, iets waarmee hij zich een weg naar buiten had kunnen vechten. Maar dat was dwaas. Hij wilde geen wapen. Hij had zichzelf aangegeven.

De gesprekken over Prometheus duurden ternauwernood zo lang als de maan scheen. Een dryade stak een van de Gratiën met haar haarspeld. Mijn oom Boreas en de Olympiër Apollo waren verliefd geworden op dezelfde jonge sterveling.

Ik wachtte tot er een pauze viel in het geroddel van mijn ooms. ‘Is er nog nieuws van Prometheus?’

Ze fronsten hun wenkbrauwen alsof ik hun een schotel met iets smerigs had aangeboden. ‘Wat voor nieuws zou er kunnen zijn?’ Mijn handpalm deed pijn waar het lemmet me had gesneden, al was er natuurlijk niets te zien.

‘Vader,’ zei ik, ‘zal Zeus Prometheus ooit vrijlaten?’

Mijn vader tuurde naar zijn damstenen. ‘Dan zou hij er iets beters voor terug moeten krijgen.’

‘Wat bijvoorbeeld?’

Mijn vader gaf geen antwoord. Iemands dochter was veranderd in een vogel. Boreas en Apollo maakten ruzie over de jongeling die ze liefhadden, en die stierf. Boreas glimlachte sluw vanaf zijn aanligbank. De toortsen flakkerden van zijn windvlaagachtige stem. ‘Dacht je dat ik hem Apollo zou gunnen? Die verdient zo’n bloem niet. Ik heb een discus het hoofd van de jongen in geblazen, om die Olympische zeikerd een lesje te leren.’ Het geluid dat mijn lachende ooms maakten was een chaos, het gepiep van dolfijnen, het geblaf van zeehonden, en water dat tegen rotsen klotst. Een groep nereïden zo wit als de buik van een aal passeerde op weg naar hun zalen van zout.

Perses schoot een amandel tegen mijn gezicht. ‘Wat is er de laatste tijd met jou aan de hand?’

‘Misschien is ze verliefd,’ zei Pasiphaë.

‘Haha,’ lachte Perses. ‘Vader kan haar niet eens weggeven. En neem maar van mij aan dat hij zijn best heeft gedaan.’

Mijn moeder keek achterom over haar fijngevormde schouder. ‘In elk geval hoeven we niet naar haar stem te luisteren.’

‘Ik krijg haar wel aan de praat, let maar eens op.’ Perses nam het vlees van mijn arm tussen zijn vingers en kneep.

‘Jij hebt te veel gefeest,’ zei mijn zuster lachend tegen hem.

Hij liep rood aan. ‘Ze is gewoon een engerd. Ze verbergt iets.’ Hij greep me bij mijn pols. ‘Wat heb je toch altijd bij je in je hand? Ze heeft iets. Trek haar vingers weg.’

Pasiphaë boog ze een voor een om, waarbij haar lange nagels prikten.

Ze keken omlaag. Mijn zus spuugde.

‘Niets.’

Mijn moeder wierp opnieuw, een jongen. Mijn vader zegende hem, maar sprak geen voorspelling uit, dus ging mijn moeder op zoek naar een plek waar ze hem kon achterlaten. Mijn tantes waren inmiddels wijs geworden en hielden hun handen op hun rug.

‘Ik neem hem wel,’ zei ik.

Mijn moeder snoof schamper, maar ze popelde om met haar nieuwe amberketting te pronken. ‘Mij best. Dan heb ik tenminste nog iets aan je. Jullie kunnen tegen elkaar kwaken.’

Aeëtes had mijn vader hem genoemd. Adelaar. Zijn huid was zo warm in mijn armen als een door de zon verhitte steen, en zo zacht als het fluweel van bloemblaadjes. Geen kind was ooit liever geweest. Hij rook naar honing en net ontstoken vlammen. Hij at uit mijn vingers en kromp niet ineen van mijn stemgeluid. Het enige wat hij wilde was opgekruld tegen mijn hals slapen terwijl ik hem verhaaltjes vertelde. Elk ogenblik dat hij bij me was, voelde ik iets door mijn keel ruisen, wat mijn liefde voor hem was, die zo groot was dat ik soms niet kon spreken.

Hij leek ook van mij te houden, dat was nog het grootste wonder. Circe was het eerste woord dat hij sprak, en het tweede was zuster. Mijn moeder was misschien jaloers geweest, als ze het had opgemerkt. Perses en Pasiphaë hielden ons in de gaten om te zien of we een oorlog zouden beginnen. Een oorlog? Dat interesseerde ons niet. Aeëtes kreeg toestemming van mijn vader om de zalen te verlaten en spoorde een verlaten zeekust voor ons op. Het strand was klein en bleek, en de bomen waren nauwelijks meer dan struiken, maar het kwam me allemaal voor als een geweldige, weelderige wildernis.

In een oogwenk was hij volwassen en groter dan ik, maar nog steeds liepen we gearmd. Pasiphaë jouwde dat we eruitzagen als geliefden, waren we soms van dat slag goden, die het bed deelden met hun broers en zusters? Als ze op dat idee kwam, zei ik, had ze het zeker weleens gedaan. Het was een onhandige belediging, maar Aeëtes lachte, dus ik voelde me zo scherp als Athena, de vlammende godin van de scherpzinnigheid.

Later zouden mensen zeggen dat Aeëtes vreemd was vanwege mij. Ik kan niet bewijzen dat dat niet zo was. Maar in mijn herinnering was hij altijd al vreemd, anders dan iedere andere god die ik kende. Als kind leek hij al dingen te begrijpen die anderen niet vatten. Hij kon de namen noemen van de monsters die in de duisterste spelonken van de zee woonden. Hij wist dat de kruiden die Zeus in de keel van Kronos had gegoten pharmaka heetten. Ze konden wonderen verrichten op de wereld, en velen groeiden op uit het gevallen bloed van goden.

Dan schudde ik mijn hoofd. ‘Hoe hoor je zulke dingen?’

‘Ik luister.’

Ik had ook geluisterd, maar ik was niet de lievelingserfgenaam van mijn vader. Aeëtes werd bij hem geroepen om bij al zijn vergaderingen te zitten. Mijn ooms waren begonnen hem bij hen uit te nodigen. Dan wachtte ik in mijn kamer tot hij terugkwam zodat we samen naar die verlaten kust konden om daar op de rotsen te zitten, met de opspattende zee aan onze voeten. Dan liet ik mijn wang tegen zijn schouder rusten en stelde hij me vragen die ik zelf nooit had bedacht en waar ik nauwelijks antwoord op kon geven, zoals: Hoe voelt jouw goddelijkheid aan?

‘Hoe bedoel je?’ zei ik.

‘Moet je horen,’ zei hij, ‘ik zal je vertellen hoe die van mij aanvoelt. Als een zuil water die onophoudelijk over zichzelf heen stroomt en tot aan de stenen beneden doorzichtig is. Zo, en nu jij.’

Ik probeerde te antwoorden: als zuchtjes wind tegen een rotspunt. Als een meeuw die vanuit zijn nest schreeuwt.

Hij schudde zijn hoofd. ‘Nee. Dat zeg je alleen maar om wat ik zei. Hoe voelt het echt aan? Sluit je ogen en denk na.’

Ik sloot mijn ogen. Als ik een sterveling was geweest, had ik mijn hart horen kloppen. Maar goden hebben trage bloedvaten, en eerlijk gezegd hoorde ik helemaal niets. En toch vond ik het afschuwelijk om hem teleur te stellen. Ik drukte mijn hand tegen mijn borstkas, en na een poosje leek het echt wel of ik iets voelde. ‘Als een schelp,’ zei ik.

‘Aha.’ Hij schudde met zijn vinger. ‘Een schelp als van een oester, of een trompetschelp?’

‘Een trompetschelp.’

‘En wat zit er in die schelp? Een slak?’

‘Niets,’ zei ik. ‘Lucht.’

‘Dat is niet hetzelfde,’ zei hij. ‘Niets is lege ruimte, en lucht is wat al het andere vult. Lucht is adem, leven en geest, de woorden die wij uitspreken.’

Mijn broer de filosoof. Weet je hoeveel goden zo zijn? Slechts één ander die ik had ontmoet. De blauwe hemel boog zich over ons heen, maar ik was weer in die oude, duistere zaal, met zijn kluisters en bloed.

‘Ik heb een geheim,’ zei ik.

Aeëtes trok geamuseerd zijn wenkbrauwen op. Hij dacht dat het een grapje was. Ik had nog nooit iets geweten wat hij niet wist.

‘Iets van voor jouw geboorte,’ zei ik.

Aeëtes keek niet naar me terwijl ik hem over Prometheus vertelde. Zijn geest functioneerde het beste zonder afleiding, zei hij altijd. Zijn ogen waren op de horizon gericht. Ze waren zo scherp als die van de adelaar waarnaar hij was genoemd, en konden zich in elke barst naar binnen werken, zoals water dat door een lekkend scheepsruim prikt.

Toen ik was uitgesproken, zweeg hij een hele tijd. Uiteindelijk zei hij: ‘Prometheus was de god van de voorspellingen. Hij wist vast dat hij zou worden gestraft, en hoe, en hij deed het toch.’

Daar had ik niet aan gedacht. Dat Prometheus toen hij de vlam meenam voor de mensheid al wist dat hij op de adelaar en die desolate, eeuwige rotsspleet afstevende.

Goed genoeg, had hij geantwoord toen ik vroeg of het wel goed met hem zou gaan.

‘Wie weet dit nog meer?’

‘Niemand.’

‘Weet je het zeker?’ Zijn stem had iets dringends waar ik niet aan gewend was. ‘Heb je het aan niemand verteld?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Wie had dat moeten zijn? Wie had me geloofd?’

‘Dat is waar.’ Hij knikte kort. ‘Je mag het verder aan niemand vertellen. Je moet er nooit meer over praten, zelfs niet met mij. Je boft dat vader er niet achter is gekomen.’

‘Denk je dat hij erg kwaad zou zijn? Prometheus is wel zijn neef.’

Hij snoof. ‘We zijn allemaal neven en nichten, de Olympiërs incluis. Je zou vader te kijk zetten als een gek die zijn nageslacht niet onder controle heeft. Hij zou je voor de kraaien gooien.’

Ik voelde mijn maag samentrekken van angst, en mijn broer moest lachen om de uitdrukking op mijn gezicht. ‘Precies,’ zei hij, ‘en waarvoor? Prometheus wordt hoe dan ook gestraft. Laat ik je advies geven. De volgende keer dat je de goden trotseert, moet je zorgen dat het om een betere reden is. Ik zou het beroerd vinden om mijn zus voor niets verkoold te zien worden.’

Pasiphaë was weggegeven. Ze had er al heel lang naar gehengeld door bij mijn vader op schoot te gaan zitten koeren dat ze zo graag voor een goede heer kinderen wilde baren. Mijn broer Perses was aangewezen om haar te helpen door bij elke maaltijd een beker te heffen en op haar huwbaarheid te proosten.

‘Minos,’ zei mijn vader vanaf zijn aanligbank. ‘Een zoon van Zeus en de koning van Kreta.’

‘Een sterveling?’ Mijn moeder schoot overeind. ‘Je had gezegd dat het een god zou worden.’

‘Ik zei dat het een eeuwige zoon van Zeus zou zijn, en dat is hij.’

Perses lachte spottend. ‘Profetische praatjes. Gaat hij dood of niet?’

Een flits ging door de kamer, gloeiendheet als het hart van het vuur. ‘Genoeg. Minos zal in het leven hierna over alle andere sterfelijke zielen heersen. Zijn naam zal door de eeuwen heen voortleven. Het is besloten.’

Mijn broer durfde niets meer te zeggen, en mijn moeder evenmin. Aeëtes ving mijn blik op, en ik hoorde zijn woorden alsof hij ze werkelijk uitsprak. Zie je wel? Geen goede reden.

Ik verwachtte dat mijn zus zou moeten huilen om haar degradatie. Maar toen ik keek, was ze aan het glimlachen. Ik kon niet zeggen wat dat betekende; mijn geest volgde een andere gedachtegang. Een blos had zich over mijn huid verspreid. Als Minos hier was, was zijn familie dat ook, zijn hovelingen, zijn raadgevers, zijn vazallen en astronomen, zijn bekerdragers, dienaren en lagere dienaren. Al die schepselen voor wie Prometheus zijn eeuwigheid had gegeven. Stervelingen.

Op de trouwdag voerde mijn vader ons over de zee in zijn gouden triomfwagen. Het feestmaal werd gehouden op Kreta, in het grote paleis van Minos te Knossos. De muren waren opnieuw gepleisterd en elk vlak was behangen met felgekleurde bloemen; de wandtapijten gloeiden van rijk saffraangeel. Niet alleen de Titanen zouden aanwezig zijn. Minos was een zoon van Zeus en alle hielenlikkende Olympiërs zouden eveneens hun eer komen bewijzen. De lange colonnades stroomden snel vol goden in al hun glorie, klepperend met hun versierselen en lachend, en intussen keken ze om zich heen om te zien wie er verder nog was uitgenodigd. De dichtste haag hing rond mijn vader, waar onsterfelijken van elke soort zich opdrongen om hem te feliciteren met de briljante alliantie die hij was aangegaan. Vooral mijn ooms waren tevreden; het was niet waarschijnlijk dat Zeus iets tegen ons zou ondernemen zolang het huwelijk standhield.

Vanaf haar bruidsverhoging zat Pasiphaë weelderig als rijp fruit te stralen. Haar huid was van goud en haar haren hadden de kleur van de zon op gepoetst brons. Om haar heen kraaiden honderd gretige nimfen, stuk voor stuk erop belust haar te vertellen hoe mooi ze eruitzag.

Ik stond op een afstand, buiten de drukte. Titanen liepen voor me langs: mijn tante Selene; mijn oom Nereus met slierten zeewier in zijn kielzog; Mnemosyne, de moeder der herinneringen, en haar negen lichtvoetige dochters. Mijn ogen vlogen zoekend langs hen.

Uiteindelijk vond ik hen aan de rand van de zaal. Een vaag, bijeendrommend groepje figuren. Prometheus had me verteld dat ze allemaal verschillend waren, maar het enige wat ik zag, was een niet van elkaar te onderscheiden stel, ieder met dezelfde doffe, bezwete huid, dezelfde kreukelige gewaden. Ik liep naar hen toe. Hun haar hing slap omlaag, hun vlees droop week van hun botten. Ik probeerde me voor te stellen dat ik op hen af zou stappen en mijn hand die stervende huid zou aanraken. Die gedachte deed me rillen. Ik had toen al de verhalen van mijn neven gehoord over wat ze met nimfen zouden doen die ze alleen zouden betrappen. De verkrachtingen en onteringen, het geweld. Ik kon het allemaal nauwelijks geloven. Ze zagen er net zo week uit als de lamellen van paddenstoelen. Ze hielden hun gezicht zorgvuldig omlaag, afgewend van die godheden. Stervelingen hadden immers hun eigen verhalen over wat er gebeurde met mensen die zich met goden inlieten. Een blik op een verkeerd moment, een voet die op een ongelukkige plek werd geplant, zulke zaken konden generaties lang dood en verderf brengen voor hun familieleden.

Het was een soort keten van angst. Zeus bovenaan en mijn vader daar vlak achter. Dan de broers, zussen en kinderen van Zeus, dan mijn ooms, en zo omlaag door alle rangen van riviergoden, ziltheren, Furiën, Winden en Gratiën, tot je onderaan belandde waar wij, nimfen en stervelingen, elkaar zaten op te nemen.

De hand van Aeëtes sloot zich rond mijn arm. ‘Stelt niet veel voor, hè? Kom mee, ik heb de Olympiërs gevonden.’

Met bonzend hart volgde ik hem. Ik had nog nooit een van die godheden gezien, die vanaf hun hemelse tronen regeren. Aeëtes trok me mee naar een raam dat uitkeek over een door zon beschenen binnenhof. En daar waren ze: Apollo, heer van de lier en de glanzende boog. Zijn tweelingzus, de maanverlichte Artemis, de onbarmhartige jageres. Hephaestus, smid der goden, degene die de ketenen had gemaakt die Prometheus gekluisterd hielden. De sombere Poseidon, wiens drietand over de baren heerst, en Demeter, vrouwe van de overdaad, wier oogsten de hele wereld voeden. Ik staarde naar hen zoals ze daar in hun oppermacht voortgleden. Het leek wel of zelfs de lucht uiteenweek waar zij liepen.

‘Zie je Athena?’ fluisterde ik. Ik had altijd genoten van de verhalen over haar, die grijsogige krijgster, godin van de wijsheid, met een geest die sneller was dan de bliksemflits. Maar ze was er niet. Misschien was ze te trots om in een ruimte te verkeren met aan de aarde gebonden Titanen, zei Aeëtes. Misschien was ze te wijs om haar beste wensen aan te bieden te midden van een menigte. Of misschien was ze er wel degelijk, maar verborgen voor de ogen van zelfs de andere godheden. Ze was een van de machtigste Olympiërs, ze kon zoiets doen en op die manier de stromingen van de macht volgen en naar onze geheimen luisteren.

Bij die gedachte gingen mijn nekharen overeind staan. ‘Denk je dat ze op dit moment naar ons luistert?’

‘Doe niet zo dwaas. Ze is hier voor de verheven goden. Kijk, daar komt Minos aan.’

Minos, de koning van Kreta, zoon van Zeus en een sterveling. Halfgoden, zo werd zijn soort genoemd, stervelingen, maar gezegend door hun goddelijke verwantschap. Hij torende uit boven zijn raadslieden, zijn haar was dik als geklit struikgewas en zijn borst zo breed als het dek van een schip. Zijn ogen deden me denken aan de zalen van obsidiaan van mijn vader en ze glansden onder zijn gouden kroon. En toch, zodra hij zijn hand op de breekbare arm van mijn zuster legde, leek hij ineens op een boom in de winter, kaal en verschrompeld klein. Dat wist hij, denk ik, en hij keek bars, waardoor mijn zuster des te meer ging stralen. Ze zou hier gelukkig zijn, dacht ik. Of uitzonderlijk, wat voor haar op hetzelfde neerkwam.

‘Daar,’ zei Aeëtes, en hij boog zich dicht naar mijn oor. ‘Kijk.’

Hij wees naar een sterveling, een man die me nog niet eerder was opgevallen, net wat minder ineengedoken dan de rest. Hij was jong, zijn hoofd was op Egyptische wijze kaalgeschoren, de huid van zijn gezicht sloot aan op zijn trekken. Hij beviel me. Zijn ogen waren niet nevelig van de wijn, zoals die van verder iedereen.

‘Natuurlijk bevalt hij je,’ zei Aeëtes. ‘Dat is Daedalus. Een van de wonderen van de sterfelijke wereld, een handwerksman die bijna gelijk is aan een god. Wanneer ik zelf koning ben, ga ik ook van die wonderen om me heen verzamelen.’

‘O? En wanneer word je koning?’

‘Binnenkort,’ zei hij. ‘Vader geeft me een koninkrijk.’

Ik dacht dat hij een grapje maakte. ‘En ga ik daar dan ook wonen?’

‘Nee,’ zei hij. ‘Het is mijn koninkrijk. Jij moet er zelf maar een regelen.’

Zijn arm was zoals altijd door de mijne gehaakt, en toch was alles ineens anders, zijn stem dwaalde af, alsof we twee verschillende schepselen waren die aan aparte koorden waren verbonden in plaats van aan elkaar.

‘Wanneer?’ vroeg ik schor.

‘Hierna. Vader is van plan om me er rechtstreeks naartoe te brengen.’

Hij zei het alsof het niet meer was dan een punt van ondergeschikt belang. Ik kreeg het gevoel of ik in steen veranderde. Ik klampte me aan hem vast. ‘Hoe kom je erbij om me dat niet te vertellen?’ begon ik. ‘Je kunt me niet in de steek laten. Wat moet ik dan? Je hebt geen idee hoe het was voordat…’

Hij trok mijn armen weg van zijn nek. ‘Zo’n scène is nergens voor nodig. Je wist dat dit kwam. Ik kan niet mijn hele leven onder de grond zitten wegrotten met niets van mezelf.’

En ik dan? wilde ik vragen. Moet ik wel wegrotten?

Maar hij had zich afgewend om met een van mijn ooms te praten, en zodra het bruidspaar in hun slaapvertrek was verdwenen, stapte hij op de triomfwagen van mijn vader. In een gouden werveling was hij verdwenen.

Perses vertrok een paar dagen later. Niemand was verbaasd, de zalen van mijn vader waren zonder mijn zuster leeg voor hem. Hij zei dat hij naar het oosten ging, om te midden van de Perzen te wonen. Hun naam lijkt op de mijne, zei hij onnozel. En ik heb gehoord dat ze schepselen fokken die demonen worden genoemd, daar wil ik er weleens eentje van zien.

Mijn vader fronste zijn voorhoofd. Perses had hem tegen zich ingenomen toen hij hem had bespot vanwege Minos. ‘Waarom zouden zij demonen hebben en wij niet?’

Perses nam niet de moeite antwoord te geven. Hij zou over het water reizen, en had mijn vader niet nodig om hem over te brengen. In elk geval hoef ik die stem van jou niet meer te horen, was het laatste wat hij tegen me zei.

In een handjevol dagen was mijn hele leven ontrafeld. Ik was weer een kind dat wachtte terwijl mijn vader zijn triomfwagen bestuurde en mijn moeder luierde op de rivieroevers van Oceanus. Ik lag in onze lege zalen met een keel die schraapte van eenzaamheid, en toen ik het niet langer uithield, vluchtte ik naar Aeëtes en mijn oude, verlaten oever. Daar vond ik de stenen die Aeëtes’ vingers hadden beroerd. Ik liep over het zand dat zijn voeten hadden omgewoeld. Natuurlijk kon hij niet blijven. Hij was een goddelijke zoon van Helios, slim en stralend, oprecht en slim, met uitzicht op een troon. En ik?

Ik dacht terug aan zijn ogen toen ik mijn zaak bij hem bepleitte. Ik kende hem goed en kon zien wat erin af te lezen was, toen hij naar me keek. Geen goede reden.

Ik zat op de rotsen en dacht aan de verhalen die ik kende over nimfen die weenden tot ze in stenen en kreten slakende vogels veranderden, in stomme beesten en slanke bomen, gedachten die tot in de eeuwigheid omhoog werden geblaft. Zelfs dat kon ik niet eens, leek het wel. Mijn leven omsloot me als granieten muren. Ik had met die stervelingen moeten praten, dacht ik. Ik had hun kunnen smeken om een echtgenoot. Ik was een dochter van Helios. Een van die haveloze mannen had me toch zeker wel willen hebben? Alles was beter dan dit.

En toen zag ik de boot.

HOOFDSTUK VIER

Ik wist van het bestaan van schepen dankzij schilderingen, ik had erover gehoord in verhalen. Ze waren goudkleurig en enorm als een leviathan, hun relingen uit ivoor en hoorn gesneden. Ze werden voortgetrokken door grijnzende dolfijnen of anders bemand met vijftig zwartharige Nereïden, met gezichten zo zilver als maanlicht.

Dit schip had een mast zo dun als een nieuwe loot. Het zeil hing rafelig en scheef, en het was opgelapt. Ik weet nog dat er iets opsprong in mijn keel toen de zeeman zijn gezicht ophief. Het was verbrand en straalde van de zon. Een sterveling.

De mensheid verspreidde zich over de wereld. Jaren waren verstreken sinds mijn broer dat verlaten land had gevonden voor onze spelletjes. Ik bleef achter een uitstekende rots staan en keek toe terwijl de man stuurde, langs rotsen laveerde en de netten hees. Hij leek in de verste verte niet op de verzorgde edelen van het hof van Minos. Zijn haar was lang en zwart, en besmeurd met spatten van de golven. Zijn kleren waren gescheurd en zijn hals zat onder de korstjes. Op zijn armen waren littekens te zien waar visschubben hem hadden gesneden. Hij bewoog zich niet met onaardse gratie, maar krachtig, zuiver, als een goedgebouwde scheepsromp door de golven.

Ik kon mijn polsslag luid in mijn oren horen. Opnieuw dacht ik aan de verhalen over nimfen die door stervelingen waren verkracht en misbruikt. Maar het gezicht van deze man was zacht en jong, en de handen die zijn vangst ophesen zagen er alleen maar gezwind uit, en niet wreed. En hoe dan ook, in de hemel boven me was mijn vader, die de Wachter werd genoemd. Als ik in gevaar was, zou hij komen.

Inmiddels was hij vlak bij de oever en tuurde in het water waar hij een paar vissen volgde die ik niet kon zien. Ik ademde diep in en stapte het strand op.

‘Gegroet, sterveling.’

Zijn netten ontschoten hem bijna, maar hij liet ze niet vallen. ‘Gegroet,’ zei hij. ‘Tot welke godin richt ik mij?’

Zijn stem klonk me teder in de oren, zo zoet als de zomerwind.

‘Circe,’ zei ik.

‘Aha.’ Hij hield zijn gezicht zorgvuldig blanco. Veel later vertelde hij me dat dat was omdat hij nog nooit van me had gehoord en bang was aanstoot te geven. Hij knielde op de ruwe planken. ‘Hoogst vereerde dame. Heb ik me wederrechtelijk op uw wateren begeven?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Ik heb geen wateren. Is dat een boot?’

Er gleden uitdrukkingen over zijn gezicht, maar ik kon ze niet lezen. ‘Jazeker,’ zei hij.

‘Ik zou er graag in varen,’ zei ik.

Hij aarzelde en begon toen dichter naar de kust te varen, maar ik kon niet wachten. Ik waadde door de golven naar hem toe en hees me aan boord. Het dek voelde heet aan onder mijn sandalen, en de beweging was aangenaam, een vaag golven, alsof ik een slang bereed.

‘Ga verder,’ zei ik.

Wat was ik stijfjes, gehuld in mijn goddelijke waardigheid waarvan ik niet eens wist dat ik die droeg. En hij was nog stijver. Hij rilde toen mijn mouw langs de zijne streek. Zodra ik tegen hem sprak, schoten zijn ogen alle kanten op. Met een schok besefte ik dat ik dat soort gebaren kende. Ik had ze duizend keer zelf vertoond, voor mijn vader, mijn grootvader en al die machtige goden die door mijn dagen schreden. De grote keten van de angst.

‘Ach nee,’ zei ik tegen hem. ‘Zo ben ik niet. Ik heb nauwelijks macht en kan je niets aandoen. Wees maar op je gemak, zoals net nog.’

‘Dank u, genadige godin.’ Maar hij zei het zo schrikachtig dat ik moest lachen. Dat gelach leek hem eerder dan mijn tegenwerpingen een beetje op zijn gemak te stellen. Het ene moment ging over in het volgende en we begonnen te praten over de dingen om ons heen: de opspringende vissen, een vogel die boven ons hoofd duikvluchten maakte. Ik vroeg hoe zijn netten werden gemaakt, en dat vertelde hij me, enthousiast als hij werd van het onderwerp, want hij ging er heel zorgvuldig mee om. Toen ik vertelde hoe mijn vader heette, sloeg hij zijn ogen op naar de zon en hij begon erger te trillen dan ooit, maar toen aan het eind van de dag nog steeds geen woede was neergedaald, knielde hij voor me neer en zei dat ik zijn netten moest hebben gezegend, want ze waren nog nooit zo vol geweest.

Ik keek omlaag naar zijn dikke, zwarte haar dat glansde in het zonlicht, en zijn krachtige neergebogen schouders. Dit is waar al die goden in onze zalen naar verlangden, zo’n aanbidding. Ik dacht dat hij het misschien niet goed had gedaan, of waarschijnlijker ik niet. Ik wilde alleen maar zijn gezicht weer zien.

‘Kom overeind,’ zei ik. ‘Alsjeblieft. Ik heb je netten niet gezegend, dat soort vermogens heb ik niet. Ik ben uit najaden geboren, degenen die slechts heersen over zoet water, en zelfs hun kleine gaven heb ik niet.’

‘En toch,’ zei hij, ‘mag ik terugkomen? Ben jij er dan? Want ik heb nog nooit zoiets wonderbaarlijks gekend als jij.’

Ik had naast het licht van mijn vader gestaan. Ik had Aeëtes in mijn armen gehouden, en op mijn bed lagen stapels dikke wollen dekens die geweven waren door onsterfelijke handen. Maar volgens mij was dat de eerste keer dat ik het ooit warm had.

‘Ja,’ zei ik. ‘Ik zal er zijn.’

Hij heette Glaucos en hij kwam elke dag. Hij bracht brood mee, iets wat ik nog nooit had geproefd, en kaas, wat ik wel vaker had gegeten, en olijven waar ik hem graag zijn tanden in zag zetten. Ik vroeg hem naar het gezin waar hij uit voortkwam, en hij vertelde dat zijn vader oud en verbitterd was, altijd tekeerging en zich zorgen maakte over eten, en zijn moeder maakte vroeger kruidenmiddeltjes maar was nu gebroken door het zware werk, en zijn zuster had al vijf kinderen en was altijd ziekelijk en kwaad. Ze zouden allemaal uit hun hutje worden gezet als ze hun heer niet de belasting konden betalen die hij oplegde.

Niemand had me ooit zo in vertrouwen genomen. Elk verhaal zoog ik op als een draaikolk die golven verzwelgt, al kon ik ternauwernood de helft ervan begrijpen, armoede, sappelen en menselijke doodsangsten. Het enige wat helder was, was het gezicht van Glaucos, zijn knappe voorhoofd en zijn ernstige ogen, licht vochtig van al zijn verdriet, maar altijd lachend als hij naar mij keek.

Ik keek graag toe wanneer hij zijn dagelijkse taken verrichtte, die hij met zijn handen deed in plaats van met een knippering van macht: kapotte netten boeten, het dek van de boot schoonmaken, een vonk uit de vuursteen slaan. Wanneer hij zijn vuur aanlegde, begon hij heel zorgvuldig met kleine plukjes droog mos die hij op een bepaalde manier rangschikte, daarna kleine twijgjes, dan grotere, en zo bouwde hij steeds verder omhoog. Die kunst kende ik ook al niet. Hout had geen aanmoediging van mijn vader nodig om te ontbranden.

Hij zag me kijken en wreef slecht op zijn gemak over zijn eeltige handen. ‘Ik weet wel dat ik in jouw ogen lelijk ben.’

Nee, dacht ik. De zalen van mijn grootvader wemelen van de stralende nimfen en gespierde riviergoden, maar ik kijk liever naar jou dan naar een van hen.

Ik schudde mijn hoofd.

Hij zuchtte. ‘Het is vast heerlijk om een god te zijn en nooit een litteken te hebben.’

‘Mijn broer heeft eens gezegd dat het als water aanvoelt.’

Daar dacht hij over na. ‘Ja, dat kan ik me voorstellen. Alsof je overloopt als een te volle beker. Wat is dat voor broer? Je hebt het nog nooit over hem gehad.’

‘Hij is vertrokken om ergens ver weg koning te worden. Aeëtes heet hij.’ Die naam voelde vreemd aan op mijn tong, na zo lange tijd. ‘Ik had wel met hem mee gewild, maar hij zei nee.’

‘Zo te horen is hij een sufferd,’ zei Glaucos.

‘Wat bedoel je?’

Hij hief zijn ogen op naar de mijne. ‘Je bent een gouden godin, en je bent mooi en aardig. Als ik zo’n zuster had, zou ik haar nooit laten gaan.’

Als hij aan de reling aan het werk was, streken onze armen langs elkaar. Wanneer we zaten, kabbelde mijn jurk over zijn voeten. Zijn huid was warm en een beetje ruw. Soms liet ik iets vallen zodat hij het moest oprapen en raakten onze handen elkaar.

Die dag knielde hij op het strand om een vuurtje te stoken om zijn middagmaal te bereiden. Het was nog steeds een van de dingen die ik het plezierigst vond om naar te kijken, dat eenvoudige, sterfelijke wonder van vuursteen en tondel. Zijn haar hing schattig in zijn ogen en zijn wangen gloeiden van het licht van de vlammen. Ik betrapte me erop dat ik aan mijn oom moest denken die hem die gave had verleend.

‘Ik heb hem een keer ontmoet,’ zei ik.

Glaucos had een vis aan het spit geregen en was hem aan het roosteren. ‘Wie?’

‘Prometheus,’ zei ik. ‘Toen Zeus hem strafte, heb ik hem nectar gebracht.’

Hij keek op. ‘Prometheus,’ zei hij.

‘Ja.’ Normaal was hij niet zo langzaam van begrip. ‘De vuurdrager.’

‘Dat is een verhaal van tien generaties geleden.’

‘Meer dan tien,’ zei ik. ‘Kijk uit, je vis.’ Het spit was uit zijn handen gegleden en de vis lag zwart te blakeren op de kooltjes.

Hij bracht hem niet in veiligheid. Zijn ogen waren strak op mij gericht. ‘Maar je bent van mijn leeftijd.’

Mijn gezicht had hem misleid. Dat zag er net zo jong uit als het zijne.

Ik lachte. ‘Nee, dat ben ik niet.’

Hij had half opzijgezakt gezeten, met zijn knieën tegen de mijne. Nu schoot hij met een ruk omhoog en trok zich zo snel van me terug dat ik de kou voelde op de plek waar hij was geweest. Het verbaasde me.

‘Die jaren stellen niets voor,’ zei ik. ‘Ik heb ze niet gebruikt. Jij weet net zoveel van de wereld als ik.’ Ik reikte naar zijn hand.

Hij rukte hem weg. ‘Hoe kun je dat nu zeggen? Hoe oud ben je? Honderd jaar? Tweehonderd jaar?’

Ik barstte bijna weer in lachen uit. Maar hij verstijfde en sperde zijn ogen wijd open. De vis lag tussen ons in het vuur te walmen. Ik had hem maar zo weinig over mijn leven verteld. Wat was er ook allemaal te vertellen? Niet meer dan dezelfde wreedheden, dezelfde gemene opmerkingen achter mijn rug. In die tijd was mijn moeder in een wel heel slecht humeur. Mijn vader begon de voorkeur te geven aan zijn damspel boven haar, en haar giftige stemming daarover belandde bij mij. Ze trok haar lippen op wanneer ze me zag. Circe is zo saai als een steen. Circe is nog minder slim dan de kale grond. Circes haar is net zo klitterig als dat van een hond. Als ik die gebarsten stem van haar nog een keer moet horen… Waarom moet zij nu juist van onze kinderen de enige zijn die overblijft? Niemand wil haar hebben. Als mijn vader het al hoorde, liet hij het niet merken, maar verplaatste alleen zijn stukken op het bord. Vroeger zou ik met betraande wangen naar mijn kamer zijn geslopen, maar sinds Glaucos was verschenen, waren het allemaal bijen zonder steek.

‘Het spijt me,’ zei ik. ‘Het was gewoon een stom grapje. Ik heb hem nog nooit ontmoet, dat had ik alleen graag gewild. Wees niet bang, we zijn van dezelfde leeftijd.’

Langzaamaan werd zijn gezichtsuitdrukking meer ontspannen. Hij blies uit. ‘Pff,’ zei hij. ‘Kun je je dat voorstellen? Als je toen had geleefd?’

Hij at zijn eten op en gooide de restjes naar de meeuwen. Daarna joeg hij ze achterna zodat ze tollend de hemel in vlogen. Hij draaide zich naar me om en grijnsde, afgetekend tegen de zilveren golven, met zijn schouders die hij optrok onder zijn tunica. Hoeveel vuren ik hem daarna nog heb zien maken, over mijn oom heb ik het nooit meer gehad.

Op een dag kwam Glaucos’ boot laat aan. Hij ging niet voor anker, maar stond op het dek met een strak, kwaad gezicht. Op zijn wang zat een blauwe plek, zo donker als een onweersgolf. Zijn vader had hem geslagen.

‘Ach.’ Mijn hart ging als een razende tekeer. ‘Je moet uitrusten. Kom bij me zitten, dan breng ik je water.’

‘Nee,’ zei hij op een scherpere toon dan ik ooit van hem had gehoord. ‘Vandaag niet, en nooit meer. Vader zegt dat ik de kantjes ervan afloop, onze vangsten leveren steeds minder op. We zullen sterven van de honger, en dat is mijn schuld.’

‘Kom toch maar bij me zitten en laat me je helpen,’ zei ik.

‘Jij kunt niets doen,’ zei hij. ‘Dat heb je zelf gezegd. Je hebt helemaal geen macht.’

Ik keek hem na terwijl hij wegvoer. Daarna draaide ik me woest om en rende naar het paleis van mijn grootvader. Ik liep door de van bogen voorziene gangen naar de verblijven van de vrouwen, vervuld van het gekletter van spoelen en bokalen en het gerinkel van armbanden. Voorbij de najaden, voorbij de nereïden en dryaden die op bezoek waren, naar de eikenhouten kruk waar mijn grootmoeder resideerde.

Tethys heette ze, de grote verpleegster van de wereldwateren, net als haar echtgenoot bij de dageraad van de tijd uit Moeder Aarde zelf geboren. Haar gewaad vormde een blauwe poel aan haar voeten, en rond haar hals zat een waterplant gewikkeld als een sjaal. Voor haar stond een gouden weefgetouw met haar weefsel. Haar gezicht was oud maar niet verlept. Talloze dochters en zonen waren uit haar vloeiende baarmoeder geboren en hun nakomelingen werden nog steeds naar haar toe gebracht om te worden gezegend. Zelf had ik eenmaal voor haar geknield. Ze had mijn voorhoofd aangeraakt met de toppen van haar zachte vingers. Welkom, kind.

Nu knielde ik opnieuw. ‘Ik ben Circe, de dochter van Perse. U moet me helpen. Er is een sterveling die vissen nodig heeft uit de zee. Ik kan hem niet zegenen, maar u wel.’

‘Is hij edel?’ vroeg ze.

‘Wel van inborst,’ zei ik. ‘Arm aan bezittingen, maar rijk van geest en aan moed, en hij straalt als een ster.’

‘En wat biedt deze sterveling je in ruil daarvoor?’

‘Wat hij me biedt?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Ze moeten altijd iets aanbieden, lieverd, hoe klein ook, al is het maar wijn die bij je bron wordt geplengd, anders vergeten ze later dankbaar te zijn.’

‘Ik heb geen bron en ik hoef geen dankbaarheid. Alstublieft. Ik zal hem nooit meer zien, als u me niet helpt.

Ze keek me met een zucht aan. Dat soort smeekbeden had ze vast al duizendmaal gehoord. Dat is iets wat goden en stervelingen gemeen hebben. Wanneer we jong zijn, denken we dat wij de eersten zijn die elk gevoel ter wereld ervaren.

‘Ik zal je wens inwilligen en zijn netten vullen. Maar dan moet ik jou horen zweren dat je niet met hem zult slapen. Je weet dat je vader een betere partij voor je in zijn hoofd heeft dan een of andere vissersjongen.’

‘Dat zweer ik,’ zei ik.

Hij kwam over de golven aanscheren terwijl hij naar me riep. Zijn woorden buitelden over elkaar heen. Hij had niet eens zijn netten hoeven uitgooien, zei hij. Vissen zo groot als koeien sprongen helemaal uit zichzelf aan dek. Zijn vader was tot bedaren gebracht, en de belasting was betaald met een tegoed voor volgend jaar. Met gebogen hoofd knielde hij voor me. ‘Dank u, godin.’

Ik trok hem overeind. ‘Je moet niet voor me knielen, mijn grootmoeder heeft haar macht gebruikt.’

‘Nee.’ Hij pakte mijn handen. ‘Jij hebt het gedaan. Jij bent degene die haar heeft overgehaald. Circe, wonder dat je bent, zegen van mijn leven, jij hebt me gered.’

Hij drukte zijn warme wangen tegen mijn handen. Zijn lippen streken langs mijn vingers. ‘Was ik maar een god,’ fluisterde hij. ‘Dan kon ik je bedanken op een manier die jij verdient.’