[ PALI-CANON – DEEL 13 ]

DE VERZAMELING VAN NUMERIEK
GEORDENDE LEERREDES

Aṅguttara-Nikāya

De verzameling van numeriek
geordende leerredes

DEEL IV

HET BOEK VAN DE ZEVENTALLEN

(Sattaka-Nipāta)

HET BOEK VAN DE ACHTTALLEN

(Aṭṭhaka-Nipāta)

HET BOEK VAN DE NEGENTALLEN

(Navaka-Nipāta)

Vertaald uit het Pali, ingeleid en van aantekeningen voorzien door

Jan de Breet & Rob Janssen

BODHI

De integrale Nederlandse vertaling van de Aṅguttara-Nikāya
bestaat uit vijf delen:

Deel 1: Het boek van de enen, de tweetallen en de drietallen

(Ekaka-Nipāta, Duka-Nipāta, Tika-Nipāta)

[ PALI-CANON – DEEL 10 ]

Deel 2: Het boek van de viertallen

(Catukka-Nipāta)

[ PALI-CANON – DEEL 11 ]

Deel 3: Het boek van de vijftallen en de zestallen

(Pañcaka-Nipāta, Chakka-Nipāta)

[ PALI-CANON – DEEL 12 ]

Deel 4: Het boek van de zeventallen, de achttallen en de negentallen

(Sattaka-Nipāta, Aṭṭhaka-Nipāta, Navaka-Nipāta)

[ PALI-CANON – DEEL 13 ]

Deel 5: Het boek van de tientallen en de elftallen

(Dasaka-Nipāta, Ekādasaka-Nipāta)

[ PALI-CANON – DEEL 14 ]

De standaardvertaling van de Pali-Canon in het Nederlands wordt sinds 2019 onder de imprint Bodhi zonder winstoogmerk uitgegeven door Stichting Vrienden van het Boeddhisme. De e-boekuitgave van de Anguttara-Nikaya, waaronder dit deel, is tot stand kunnen komen dankzij legaten en bijdragen van onze vaste donateurs, in het bijzonder die van Rien Peekstok (1942-2020).

© 2021 Stichting Vrienden van het Boeddhisme

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, microfilm or any other means without written permission of the publisher. 

www.vriendenvanboeddhisme.nl

secretariaat@stichtingvvb.nl

ISBN 978 94 9216 619 7 / NUR 739

Inleiding

De Aṅguttara-Nikāya (AN) is de vierde verzameling (nikāya) van de Sutta-Piṭaka – de mand (piṭaka) van leerredes (sutta’s) die aan de Boeddha en zijn belangrijkste leerlingen worden toegeschreven. Voor een algemene inleiding tot deze uit vijf delen bestaande verzameling van numeriek geordende leerredes zij verwezen naar onze vertaling van het eerste deel hiervan (AN I).¹

Voor onze hele AN-vertaling geldt dat wij primair uitgaan van de lezingen van de Birmese editie, d.w.z. van de editie van het Zesde Concilie (Chaṭṭha-Saṅgāyana), van 1954 tot 1956 gehouden in Rangoon. In sommige gevallen prefereren we de editie van de Pali Text Society (PTS).

Dit vierde deel van de Aṅguttara-Nikāya bevat ‘Het boek van de zeventallen’ (Sattaka-Nipāta), ‘Het boek van de achttallen’ (Aṭṭhaka-Nipāta) en ‘Het boek van de negentallen’ (Navaka-Nipāta). Dat betekent dat het die sutta’s bevat die achtereenvolgens over zeven, acht en negen items gaan, zoals de zeven verlichtingsfactoren (7.26), de acht smetten (8.15) en de negen soorten personen (9.9). Zoals men ziet, zijn de onderwerpen van zeer uiteenlopende aard. Op het eerste gezicht maakt de tekst dan ook een rommelige indruk. Maar de wisseling van thema’s maakt de lectuur ook levendig en biedt de lezer een caleidoscopische kijk op allerlei aspecten van de Dhamma. Men weet tevoren niet wat in een bepaald hoofdstuk behandeld gaat worden. Het enige waar de lezer zeker van kan zijn, is dat de opeenvolgende sutta’s passen in het numerieke plan van dit boek.

In het voorliggende deel van de Aṅguttara-Nikāya (AN IV) komen dus drie boeken (nipāta’s) aan de orde. In het eerste deel (AN I) zijn de enen, de tweetallen en de drietallen opgenomen, in het tweede deel (AN II) de viertallen, in het derde deel (AN III) de vijftallen en zestallen, en in het vierde deel (AN IV) de zeventallen, de achttallen en de negentallen. In de vijf delen van deze verzameling (nikāya) worden in totaal elf boeken aangetroffen.

De Aṅguttara-teksten zijn in het algemeen makkelijk te lezen en daarom zeer geschikt voor iemand die onlangs interesse heeft opgevat voor het boeddhistische gedachtegoed. Daarbij dient men te bedenken dat de teksten van de Pali-Canon de basis vormen voor alle latere ontwikkelingen in het boeddhisme. Zo is het Tibetaans boeddhisme niet denkbaar zonder de Pali-Canon.² De latere vormen van boeddhisme zijn te beschouwen als een uitwerking van de gedachten van de Boeddha, zoals die in de Pali-Canon neergelegd zijn.

Voorts nog enkele opmerkingen die wij ontlenen aan het werk van de bekende boeddholoog K.R. Norman (1983) die een algemene karakterisering van AN heeft gegeven.

De Aṅguttara-Nikāya wordt in de Milindapañha – een verslag in het Pali van een gesprek tussen de monnik Nāgasena en de Bactrisch-Griekse koning Milinda (Grieks: Menandros) – Ekuttara-Nikāya genoemd, dat wil zeggen ‘de verzameling van boeken die steeds één hoger genummerd zijn’. In sommige van de hoger genummerde boeken vanaf het zesde boek treffen we combinaties aan van lagere getallen die samen een hoger getal vormen. Zo worden in sutta 9.71 de ‘vijf geestelijke verhardingen’ opgenoemd naast de ‘vier vormen van het cultiveren van de aandacht’. Deze laatste moeten gebruikt worden om de eerstgenoemde teniet te doen. In het algemeen zijn echter de samenstellende delen van zulke sutta’s niet louter herhalingen van teksten die aangetroffen worden in vroegere boeken, met enkele uitzonderingen.

Een aantal sutta’s komt ook elders in de Canon voor. Het ligt voor de hand te vermoeden dat de Aṅguttara-Nikāya voor een deel bestaat uit compilaties van numerieke uiteenzettingen in vroegere werken. Soms is het echter moeilijk uit te maken wie van wie geleend heeft. Zo zijn de ‘acht aardbevingen’ in sutta 8.70, die daar heel duidelijk op hun plaats zijn, hoogst waarschijnlijk ingevoegd in het Mahā-Parinibbāna-Sutta van de Dīgha-Nikāya (sutta 16), waar ze een niet-relevante rol spelen. Opvallend is dat bij vele opsommingen in AN inleidende verhalende teksten ontbreken. Hier in sutta 8.70 is echter wel een introductie aanwezig, waaruit we kunnen opmaken dat er invloed van DN is geweest, hetgeen erop wijst dat het ontlenen in beide richtingen moet hebben plaatsgevonden. Een ander voorbeeld: de uiteenzetting over de acht soorten gezelschappen is ontleend aan het Mahā-Parinibbāna-Sutta en vandaar opgenomen in sutta 8.69 van AN.

Er zijn enkele opmerkelijke omissies te bespeuren in AN. De drievoudige toevluchtsname tot de Boeddha, de Dhamma en de Saṅgha (saraṇa) ontbreekt, evenals de ‘drie kenmerken van het bestaan’ (ti-lakkhaṇa). Pande (1957, p. 232) heeft gesuggereerd dat deze items nog niet belangrijk waren geworden ten tijde van het sluiten van het boek der drietallen in AN I. Ook worden de Vier Edele Waarheden niet expliciet genoemd, hoewel ze wél impliciet aanwezig zijn. Dit geldt ook voor het Edele Achtvoudige Pad. Het ligt voor de hand dat deze leerstellingen zo algemeen bekend en zo belangrijk waren dat men het niet nodig vond ze in de context van AN te vermelden. Ze werden wel vermeld in de Saṃyutta-Nikāya, waarmee een zekere overlap bestaat. C.A.F. Rhys Davids (inleiding tot AN VI, p. viii) huldigde zelfs de mening dat de SN en AN geen volledig onafhankelijke verzamelingen zijn.

Eén reden voor het vervagen van het onderscheid tussen SN en AN is gelegen in het feit dat van sommige hoofdstukken (vagga’s) van AN alle sutta’s handelen over hetzelfde onderwerp, zodat ze op een saṃyutta lijken. Zo handelen de tien sutta’s van het eerste hoofdstuk van AN alle over de relatie tussen man en vrouw. Hoofdstuk 14 van het eerste boek (nipāta) kent 80 sutta’s, die de namen en de deugden van de meest vooraanstaande mannelijke en vrouwelijke leerlingen noemen, waardoor het eveneens op een saṃyutta lijkt.

Vele sutta’s in AN zijn niet-verhalend en volgen een stereotype wijze van formuleren volgens een bepaalde formule. Bij deze manier van presenteren was het eenvoudig nieuw geschikt materiaal toe te voegen aan een boek tot het moment waarop de Canon definitief gesloten werd. Zo lijken sommige sutta’s aan het einde van het tiende boek latere toevoegingen te zijn. En waarom? Ze bevatten groepen van 20, 30 en 40 gedragingen die na de dood leiden naar het verderf. Direct daarna volgen enkele sutta’s met tien kwaliteiten die ontwikkeld moeten worden om immoraliteit (zinnelijkheid, haat, boosheid, vijandigheid etc.) te vernietigen. Deze tien kwaliteiten zijn echter parallel aan de elf kwaliteiten die in het elfde boek worden gevonden. Norman (p. 57) vindt het waarschijnlijk dat de redacteur van het elfde boek besefte dat zijn materiaal makkelijk in te passen was in het vorige boek. Daarom compileerde hij geschikte sutta’s en voegde ze in het tiende boek in.

Men neemt aan dat het hele elfde boek een latere toevoeging is: er staat nauwelijks iets origineels in en de drie hoofdstukken vormen het kleinste aantal onder de boeken van AN. De Abhidharmakoṥa-vyākhyā – een vroeg Sanskriet-werk – stelt dat er in de Ekottarikāgama tien boeken worden aangetroffen en dit schijnt ook te gelden voor de Chinese vertaling. De versie van AN die wij thans bezitten telt er elf. Het ziet er dus naar uit dat het elfde boek een latere toevoeging is.

Om enigszins tegemoet te komen aan de behoefte aan orde van de moderne lezer heeft Bhikkhu Bodhi (2012, p. 75-84) een interessante poging gedaan enige ordening aan te brengen in de verwarrende hoeveelheid themata die in de Aṅguttara aan bod komen. In navolging van hem geven wij hier een ingekort en aangepast overzicht van zijn ‘thematische gids’ met nummers van de bijbehorende sutta’s, waarbij het eerste getal het nipāta-nummer (in dit boek 7, 8 of 9) aangeeft en het tweede het sutta-nummer. Wij onderscheiden dan in dit deel de volgende 13 themata:

I. De Boeddha

Belangrijke biografische gegevens (8.11, 8.64, 8.69, 8.70, 9.41)

Kwaliteiten en verworvenheden (8.12)

De Voleindigde (7.58, 8.85)

II. De Dhamma en de Discipline

Korte weergave van de Dhamma en zijn eigenschappen (7.83, 8.19-20, 8.30, 8.53)

Het opgeven van opinies (7.9, 7.54, 9.38)

De Dhamma is al in het heden werkzaam (9.46)

De negen oorspronkelijke categorieën (aṅga’s) van de Dhamma (7.68)

Hoe lang blijft de Dhamma bestaan? (7.59)

III. Het belang van de geest

De kosmologische context (7.44 indeling van wezens, 7.66 ondergang van de wereld, 8.42 hemels geluk vergeleken met aards koningschap, 8.70 mentale oorzaken van een aardbeving, 9.24 verblijven van wezens al naar gelang hun mentale ontwikkeling)

De geest is de sleutel tot geluk en ellende (7.19, 7.62, 8.6, 8.38-39, 8.42, 8.44, 8.54, 8.61, 9.34 nirvana is geluk, 9.36 de geledingen van de persoonlijkheid als ellende, 9.41 verzaking, het nadeel in genoegens zien)

Karma en zijn effecten (8.40, 9.13)

Hemel en hel (7.16, 7.55 Akaniṭṭha-hemel, 7.72 hel, 9.36 hemel i.v.m. meditatiestadia)

IV. Het belang van een harmonisch gezin

Man en vrouw (7.63 soorten echtgenotes, 8.46 vrouw vervult haar taken in huis en is deugdzaam, 8.49 als zij naast gelovig vertrouwen, deugdzaamheid, vrijgevigheid ook nog inzicht heeft in de onbestendigheid der dingen, komt zij na de dood goed terecht)

Huidig welzijn en toekomstig welzijn (8.49, 8.54, 8.76)

Verkeerde en juiste wijze van levensonderhoud (8.54)

Geestelijke en materiële rijkdom (7.5-7)

Het onderhouden van saamhorigheid in een gezelschap (8.24, 9.5)

De staat en de gemeenschap (7.21-22)

De wereldheerser (7.62, 7.66)

V. De weg die omhoog leidt

Gelovig vertrouwen en eerbied (7.32-35, 7.57, 7.70, 9.27)

Het hebben van goede vrienden (7.36-37, 8.54, 9.1, 9.3, 9.6)

Het verwerven van verdienste (7.62, 8.36, 8.39, 9.20)

Geven en vrijgevigheid (7.52, 7.57, 8.31-35, 8.37, 9.20)

Morele discipline

De vijf oefenregels (8.39, 9.27, 9.63)

Verkeerd en juist spreken (8.67-68)

De uposatha-viering (8.41-45, 9.18)

Achteruitgang en vooruitgang [van lekenvolgelingen] (7.29-31)

VI. Het verdrijven van de betovering van de wereld

De juiste gelegenheid om het heilige leven te leiden (8.29)

Ouderdom, ziekte en dood (7.74)

De valkuilen van zinnelijke genoegens (7.72, 8.56, 9.65)

Het afkeren van het lichaam (9.15)

Onbestendigheid van de wereld (7.66, 7.74)

VII. De bezoedelingen van de geest

De bronnen van slecht gedrag

Seksualiteit (7.50-51, 8.17-18)

Woede, haat en boosheid (7.64, 7.73, 9.11, 9.29-30)

Gierigheid (vijfvoudig) (9.69)

Obstakels voor meditatie

Luiheid (8.80)

De vijf hindernissen (9.40, 9.64)

Geestelijke verharding (9.71)

Boeien van de geest (9.72)

Slaperigheid (7.61)

Onderworpenheid aan de kringloop van bestaan

Negen dingen geworteld in begeerte (9.23)

Ketenen die aan het bestaan binden: vijf (9.67, 9.70); zeven (7.8-10)

Latente neigingen (7.11-12)

VIII. Het pad der verzaking

De thuisloosheid intrekken om tot ontwaken te komen (7.69)

De training van de monnik (7.20, 7.43-44, 7.67, 7.71, 8.30, 9.1, 9.3)

Overtredingen en disciplinaire maatregelen (7.75-82)

Behulpzaam bij de training

Afzondering (8.86)

Krachten van de lerende (7.15)

Systematische benadering

Morele praktijk, concentratie, inzicht (9.12)

Directe oorzaken (7.65, 8.81)

Achteruitgang en vooruitgang van monniken (7.23-28, 7.32-35, 8.79, 9.6)

Het opgeven van de training (8.14)

IX. Meditatie

Geestesrust (ceto-samatha) en een heldere visie (vipassanā) (9.4)

Hulpmiddelen bij meditatie

De vier vormen van het cultiveren van de aandacht (9.63-72)

Juiste inspanning (8.80, 9.73-82)

De vier grondslagen van magische kracht (9.83-92)

Krachten: vier (9.5); zeven (7.3-4)

Onderwerpen van meditatie

Op het lichaam gerichte aandacht (9.11)

Cognities en overwegingen (7.16-19, 7.48-49, 7.55, 9.1, 9.3, 9.16)

Aandacht gericht op de dood (8.73-74)

Liefdevolle vriendelijkheid (en mededogen, medevreugde en gelijkmoedigheid) (7.62, 8.1, 8.63, 9.18)

Concentratie (7.40-41, 7.45, 7.67, 8.63, 9.37)

Stadia van meditatieve ontwikkeling, hun effecten en wedergeboorte

Acht gebieden die overwonnen moeten worden (8.65)

Acht stadia van bevrijding (8.66)

Negen achtereenvolgende verblijfplaatsen (9.31-61)

Zes paranormale vermogens (9.35)

X. Inzicht

Hulpmiddelen voor de groei van inzicht (8.2)

Het leren van de Dhamma (8.82, 9.4)

Het verkondigen van de Dhamma (9.4)

Het domein van inzicht

De vijf geledingen van de persoonlijkheid (9.66)

De drie kenmerken van het bestaan (7.16-18)

De Vier Edele Waarheden (9.13)

Vragen en antwoorden (8.83, 9.14)

De vruchten van inzicht

Analytische kennis (7.38-39)

Bevrijding van het hart en bevrijding door inzicht (7.55, 9.36)

Nirvana (rust-na-inspanning) (7.19, 9.34, 9.36, 9.47-51)

XI. De Saṅgha als instituut

Zeven voorwaarden voor harmonie en groei van de Saṅgha (7.23)

Saṅgha en leken (7.13, 8.87-89, 9.17, 9.19)

XII. De gemeenschap van edele personen

Typen van edele personen (7.14-16, 7.55-56, 8.59-60, 9.9-10, 9.12, 9.43-45)

De stroombetreder (9.27)

De eenmaal-terugkeerder (7.15, 9.12, 9.20)

De niet-meer-terugkeerder (8.19, 8.51, 8.59, 9.5, 9.9-10, 9.20)

De heilige (arahat) (8.28, 9.7-8, 9.25-26)

XIII Typen van personen

Mensenkennis (7.68)

De laakbare en de gerespecteerde monnik (7.1-2, 8.3-4)

De slechte monnik (7.72, 8.10, 8.14, 8.20, 8.90)

De voorbeeldige monnik (7.68, 8.13, 8.57-58, 8.71-72, 9.22)

Het eigen heil en dat van anderen (7.68, 8.25, 8.62)

Goede en slechte lekenvolgelingen (7.53, 8.21-24, 8.25, 8.38)

Belangrijke nonnen (7.56, 8.51-52)

Vrouwen (7.63, 8.46, 8.49, 8.51)

Korte aanduiding van de inhoud van enige sutta’s in de boeken van de zeventallen, de achttallen en de negentallen:³

7.6 In het bezit van zeven rijkdommen is men pas echt gelukkig: de rijkdom van gelovig vertrouwen, de rijkdom van deugdzaamheid, de rijkdom van gewetensvolheid, de rijkdom van schaamte, de rijkdom van geleerdheid, de rijkdom van vrijgevigheid en de rijkdom van inzicht. 

7.7 De Boeddha onderricht de eerste minister Ugga over de zeven rijkdommen die altijd gespaard blijven van vuur, water, koningen, dieven of ongeliefde erfgenamen.

7.12 Een opsomming van zeven latente neigingen die het leiden van het heilige leven in de weg staan en door de uitroeiing waarvan een einde aan het lijden gemaakt wordt.

7.15 In een serie vergelijkingen met een persoon die ondergedoken is in water, toont de Boeddha welk niveau van geestelijke ontwikkeling men kan bereiken tot de uiteindelijke bevrijding van het hart toe.

7.21 De Boeddha onderricht een aantal Licchavi’s over zeven principes die de Vajji’s beschermen tegen achteruitgang van hun samenleving. De Licchavi’s vormden samen met de Videha’s de federatie van de Vajji’s.

7.23 De Boeddha onderricht de monniken over zeven principes die beschermen tegen achteruitgang van de Saṅgha: regelmatig bijeenkomen, alle zaken in eendracht regelen, de overgeleverde leringen en gedragsregels niet veranderen, luisteren naar oudere en ervaren monniken, niet toegeven aan opgekomen begeertes, streven naar een onderkomen in de wildernis, zich erom bekommeren medebroeders uit te nodigen en hen goed te verzorgen.

7.32 Een godheid verschijnt aan de Boeddha en spreekt tot hem over zeven vormen van eerbied die leiden tot geestelijke vooruitgang van een monnik: eerbied voor de Leraar, eerbied voor de Leer, eerbied voor de Saṅgha, eerbied voor de leerweg, eerbied voor concentratie, eerbied voor waakzaamheid en eerbied voor gastvrijheid. De Boeddha stemt ermee in.

7.33 In eenzelfde situatie als in 7.32 worden opnieuw de zeven vormen van eerbied genoemd die tot geestelijke vooruitgang van een monnik leiden, waarbij de laatste twee echter vervangen worden door eerbied voor gewetensvolheid en eerbied voor schaamte.

7.34 In eenzelfde situatie als in 7.32 worden opnieuw de zeven vormen van eerbied genoemd die tot geestelijke vooruitgang van een monnik leiden, waarbij de laatste twee echter vervangen worden door gezeglijkheid en het hebben van goede vrienden.

7.35 Sāriputta geeft nadere uitleg aan de inhoud van het vorige sutta. De Boeddha prijst hem om het heldere begrip van wat hij zelf in het kort gezegd heeft.

7.36 Wat zijn de kwaliteiten van een goede vriend? Hij is gul, spant zich voor je in, is verdraagzaam, is vertrouwelijk met je, bewaart je geheimen, laat je niet in de steek en geeft nooit op je af.

7.37 Men moet met een monnik als een vriend omgaan (1) wanneer die persoon beminnelijk is, (2) eerbiedwaardig, (3) respectabel, (4) een goed spreker is (wat waarschijnlijk betekent dat hij goed advies geeft), (5) [kritische] woorden verdraagt, (6) diepzinnige toespraken houdt, (7) mensen niet aanzet tot foute dingen.

7.49 Zeven cognities leiden, goed gepraktiseerd, naar de toestand van nirvana (het doodloze): het besef van lelijkheid, het besef van de dood, de ervaring van weerzinwekkendheid van voedsel, het gevoel van vreugdeloosheid ten opzichte van de hele wereld, het besef van onbestendigheid, het besef van leed in het onbestendige, het besef van niet-zelf in wat leedvol is.

7.50 Zeven activiteiten die indruisen tegen het celibataire leven van een asceet of brahmaan, ook al bedrijft hij geen geslachtsverkeer: (1) hij laat zich masseren door vrouwen; (2) hij amuseert zich speels met vrouwen; (3) hij kijkt vrouwen in de ogen; (4) hij luistert naar het geluid van vrouwen door wanden of muren; (5) hij herinnert zich het vroegere lachen, kletsen en spelen met vrouwen; (6) hij kijkt naar een man die zich vermaakt met de vijf zintuiglijke genoegens; (7) hij leidt een celibatair leven verlangend om na de dood in een hemel te worden opgenomen als een god of in het gezelschap van goden.

7.51 Mannen en vrouwen identificeren zich meestal met hun geslachtsrol. Maar daardoor overstijgen zij hun mannelijkheid resp. vrouwelijkheid niet. Zo worden zij aangetrokken door de eigenschappen van het andere geslacht. Wanneer mannen en vrouwen zich niet identificeren met hun geslachtsrol, overstijgen zij hun mannelijkheid resp. vrouwelijkheid en nemen zij afstand van seksuele verlangens.

7.52 Het geven van giften brengt verdienste met zich mee. Belangeloos geven is daarbij beter dan geven met het oog op profijt na de dood. Degenen die geven uit ethische overwegingen worden in een hogere hemel wedergeboren dan degenen die een zelfzuchtige intentie hebben bij het geven.

7.54 Bij een goed geïnstrueerde leerling ontstaan geen opinies over de vier ‘onbeantwoorde kwesties’: bestaat een voleindigde na de dood, bestaat hij niet na de dood, bestaat hij en bestaat hij niet na de dood, bestaat hij noch wel noch niet na de dood? Alle opinies die men als antwoord op deze vragen kan geven, spruiten voort uit begeerte, verbeelding, ijdele voorstelling, toe-eigening, spijt. Ziet men van het stellen van deze vragen af, dan raakt men niet in paniek met betrekking tot de onbeantwoorde kwesties, wordt men niet angstig. Dat is tevens de reden dat er geen twijfel ontstaat bij de goed geïnstrueerde leerling.

7.61 De Boeddha treft zijn leerling Moggallāna doezelend aan in zittende houding. Hij leert hem een aantal methoden om slaperigheid te overwinnen.

7.64 Zeven gevaren liggen op de loer wanneer men toegeeft aan boosheid. Zijn (of haar) vijand wenst voor iemand (1) dat hij er lelijk uitziet, (2) dat hij slecht slaapt, (3) dat hij geen voorspoed kent, (4) dat hij arm wordt, (5) dat hij geen roem oogst, (6) dat hij geen vrienden heeft, (7) dat hij na de dood op een slechte bestemming terechtkomt.

Door zijn boosheid overkomen iemand de dingen die zijn vijand hem toewenst: hij gaat er lelijk uitzien, gaat slecht slapen, ziet niet meer wat voordelig en onvoordelig voor hemzelf is, raakt zijn geld kwijt aan de belastingen, verliest de faam die hij door zijn ijverig werken verworven heeft, wordt door familieleden en vrienden op een afstand gehouden en wordt na de dood in het verderf gestort.

Hier zien we een uiteenzetting die duidelijk betrekking heeft op de karma-leer.

7.67 Wanneer een versterkte stad van een koning uitgerust is met zeven voorzieningen, dan kan zij haar bewoners goed beschermen en buitenstaanders tegenhouden. Net zo is een edele leerling die toegerust is met zeven kwaliteiten, beschermd tegen Māra.

(1) Zoals de stadpilaar van een versterkte stad diep ingegraven is, zo heeft een edele leerling een diep geworteld vertrouwen in de Boeddha. (2) Zoals een versterkte stad een diepe ringgracht heeft ter verdediging, zo weert de edele leerling fysiek, verbaal en mentaal wangedrag af. Gewetensvolheid is zijn gracht. (3) Zoals een versterkte grensstad een hoge en brede ringweg heeft ter bescherming, net zo is een edele leerling schaamtevol. Hij geneert zich voor fysiek, verbaal en mentaal wangedrag. (4) Zoals in een versterkte grensstad veel wapens opgeslagen liggen, zo heeft een edele leerling veel geleerd en het geleerde onthouden. Met het geleerde als bewapening keert hij zich tegen onheilzame dingen en cultiveert hij heilzame. (5) Zoals in een grensstad veel soldaten gelegerd zijn ter bescherming, zo wekt een edele leerling met energie als strijdmacht kracht op voor het opgeven van onheilzame eigenschappen en voor het verkrijgen van heilzame eigenschappen. (6) Zoals in een versterkte grensstad de poortwachter competent en intelligent is en onbekenden buiten houdt en bekenden de stad in laat, zo laat een edele leerling met aandacht als poortwachter heilzame daden, woorden en gedachten toe en houdt onheilzame tegen. (7) Zoals in een versterkte grensstad de stadsmuur hoog en breed is, zo heeft een edele leerling een doordringend inzicht in het opkomen en óndergaan van de verschijnselen.

Ook worden de vier jhāna’s vergeleken met vier soorten voedsel in een versterkte grensstad. Als een edele leerling ze zonder moeite bereikt, leiden ze hem tot nirvana.

7.68 Begiftigd met zeven kwaliteiten is een monnik het waard om gerespecteerd te worden: (1) hij kent de letterlijke teksten van de Dhamma; (2) hij kent de betekenis van de teksten; (3) hij is een kenner van zichzelf; (4) hij kent maat bij het aannemen van voedsel, kleding en andere rekwisieten; (5) hij is een kenner van het juiste moment om een uiteenzetting te geven, om vragen te stellen, om zich in te spannen [bij meditatie], om zich terug te trekken; (6) hij weet zich aan te passen aan het gezelschap waarin hij verkeert; (7) hij weet onderscheid te maken tussen superieure en inferieure personen wat betreft hun bereidheid naar de Dhamma te luisteren, deze te onthouden, deze te onderzoeken, deze te begrijpen, ernaar te leven en deze te benutten voor het welzijn van anderen en voor dat van hemzelf.

7.72 De Boeddha vergelijkt zeven paren van situaties waar een immoreel persoon hypothetisch voor zou kunnen kiezen, en vraagt de monniken om uit te maken welke situatie van ieder paar volgens hen de beste is. Terwijl ze luisterden naar de uitleg van de Boeddha over de juiste keuze, kwamen zestig monniken tot ontwaken – een voorbeeld van verlichting direct als gevolg van het luisteren naar een toespraak van de Boeddha. Hierbij gebruikte hij de volgende gruwelijke vergelijkingen:

(1) Het is voor een immoreel persoon beter een grote vuurzee te omarmen waardoor hij heftige pijnen ervaart, dan te vrijen met een mooi meisje, waardoor hij na de dood in het verderf wordt gestort. (2) Het is om dezelfde reden beter voor hem om met een ruw touw aan beide onderbenen strak omwikkeld te worden, dan dat hij zich eerbewijzen, zoals geschenken, laat welgevallen van rijke mensen. (3) Het is beter voor hem dat een sterke man hem een speer in zijn borst zou steken, dan dat hij zich eerbiedige begroetingen van rijke edellieden laat welgevallen. (4) Het is beter dat een sterke man hem met een gloeiende ijzeren plaat omwikkelt, dan dat hij zou genieten van door rijke edellieden geschonken gewaden. (5) Het is beter dat een sterke man een gloeiende staaf zo door zijn mond zou steken dat hij in het onderlichaam er weer uitkomt, dan dat hij voedsel accepteert van rijke edellieden of brahmanen. (6) Het is beter dat hij op een hete, ijzeren stoel of bed gaat zitten, dan dat hij zou genieten van een door rijke lieden geschonken stoel of bed. (7) Het is beter dat hij in een gloeiend hete koperen ketel met water gedompeld wordt, dan dat hij zou genieten van een door rijke mensen geschonken verblijfplaats.

Na deze toespraak ‘kwam er bij een zestigtal monniken warm bloed uit de mond’ en nog eens zestig monniken gaven de leerweg als te moeilijk op.

7.74 In een aantal mooie vergelijkingen, grotendeels ontleend aan de natuur, wijst de Boeddha op de korte duur van het leven. Men moet doen wat heilzaam is en het heilige leven leiden; voor wie geboren is, is er geen onsterfelijkheid.

7.83 De barbier van de Saṅgha, Upāli, die later als groot kenner van de Vinaya (Orderegels, Discipline) bekend zou staan, vraagt aan de Boeddha de Dhamma in het kort uiteen te zetten. Deze zegt hem dat alle leringen [ook die van andere leraren] die tot passieloosheid, innerlijke rust en ontwaken leiden, tot de Dhamma behoren.

8.2 De Boeddha leert acht voorwaarden voor het verkrijgen van inzicht dat fundamenteel is voor het heilige leven.

(1) Men leeft in de omgeving van de Leraar of van een gerespecteerde medebroeder. (2) Men moet deze leraar van tijd tot tijd bezoeken en vragen stellen. (3) Na het onderricht moet men zich met lichaam en geest terugtrekken. (4) Men neemt de zedelijke regels in acht. (5) Men onthoudt de leringen die men gehoord heeft goed, onderzoekt ze en reciteert ze. (6) Men spant zich in om onheilzame eigenschappen op te geven en heilzame te verkrijgen. (7) Men praat in de Saṅgha niet over onbenullige dingen, maar alleen over de Dhamma of men bewaart een ‘edel stilzwijgen’. (8) Men blijft bij de vijf geledingen van de persoonlijkheid het opkomen en verdwijnen observeren. Dat wil zeggen dat men volbewust de lichamelijke en mentale processen waarneemt.

8.5-6 De Boeddha beschrijft acht wereldse omstandigheden waar iedereen mee te maken krijgt. (1) Als iemand een voordeel verkrijgt, moet hij beseffen dat dit onbestendig is, aan verandering onderhevig. Hetzelfde geldt, (2) als iemand een verlies ten deel valt, (3) roem oogst, (4) een slechte naam krijgt, (5) blaam ondervindt, (6) lof ondervindt, (7) geluk ten deel valt, (8) leed ten deel valt.

In alle omstandigheden moet de mens bedenken dat deze omstandigheid hem overkomen is, maar dat zij onbestendig is, leedvol en aan verandering onderhevig. Dan ziet men de werkelijkheid zoals zij is.

8.7 De Boeddha verhaalt dat Devadatta, die o.a. de Orde trachtte te splijten en de Boeddha naar het leven stond, gedoemd was naar een hel te gaan, omdat hij overweldigd was door de acht ‘wereldse omstandigheden’ (genoemd in sutta’s 8.5 en 8.6).

8.8 De monnik Uttara leert dat het goed is om van tijd tot tijd terug te kijken op de eigen misstappen en de eigen prestaties. Maar ook op die van anderen. Geheel los van dit thema staat de vraag of deze opvatting van de Verhevene stamt of een eigen inspiratie is van de eerwaarde Uttara. Daarop doet Uttara de beroemde uitspraak dat wat goed gezegd is, het woord van de Verhevene is (yaṃ kiñci subhāsitaṃ, sabban taṃ tassa Bhagavato vacanaṃ). De god Sakka bevestigt dit door te verwijzen naar de toespraak van de Boeddha uit sutta 8.7 en zegt dat deze toespraak verder verspreid dient worden onder monniken, nonnen en leken.

8.9 De Boeddha prijst zijn halfbroer Nanda om de manier waarop hij in staat is het heilige leven te leiden: door het bewaken van de poorten van de zinnen, door maat te kennen bij het eten, door waakzaamheid te betrachten en aandachtig en volbewust te zijn.

Nanda was kennelijk iemand met een sterk verlangen naar zinnelijke genoegens. Spoedig na zijn intrede in de Orde vertelde hij zijn medebroeders dat hij wilde terugkeren naar het gewone leven. De Boeddha kwam dit ter ore, riep hem bij zich en nam hem mee naar een hemel, waar op dat moment vijfhonderd hemelse nimfen Sakka, de heer der goden, bedienden. De Boeddha vroeg Nanda wie er mooier was: zijn geliefde of één van deze nimfen. Nanda moet toegeven dat deze nimfen veel en veel attractiever zijn dan zijn geliefde. Boeddha belooft hem dat hij na zijn dood ‘vijfhonderd duifvoetige nimfen’ zou verkrijgen als hij nu als monnik zou leven. Nanda accepteerde dit voorstel maar al te graag. Boeddha keerde met Nanda terug naar het Jetavana en vertelde daar dit verhaal aan zijn tachtig belangrijkste leerlingen. Toen deze aan Nanda vragen gingen stellen, voelde hij zich beschaamd voor zijn zinnelijkheid. Hij vatte al zijn moed samen en streefde energiek naar het arahatschap, dat hij na niet lange tijd bereikte. Hij ging naar de Boeddha en ontsloeg hem van zijn belofte. (Ud 21-24, sutta 22).

8.13 In een vergelijking met een volbloed geeft de Boeddha aan welke acht prijzenswaardige kwaliteiten een monnik moet bezitten: (1) hij is deugdzaam; (2) hij accepteert alle voedsel, goed of slecht; (3) hij heeft een afkeer van lichamelijk, verbaal en mentaal wangedrag; (4) hij is vriendelijk in de omgang; (5) hij toont zijn slechte eigenschappen aan de Leraar of aan een wijze medebroeder, zodat deze ze bij hem kan uitroeien; (6) hij neemt de leerweg op zich, onverschillig of anderen dat wel of niet doen; (7) hij volgt het Edele Achtvoudige Pad; (8) hij spant zich met al zijn energie in om zijn doel te bereiken.

Als hij zich door deze principes laat leiden, is hij het waard om eerbiedig bejegend te worden.

8.14 De Boeddha onderricht de monniken over acht fouten van ‘wilde’ mensen, die hij vergelijkt met wilde, ongetemde paarden. Dit zijn de volgende: (1) een monnik wordt berispt om een overtreding, maar hij beweert zich deze niet te herinneren; (2) een monnik keert zich fel tegen degene die hem berispt; (3) een monnik verwijt zijn aanklager dat deze zelf een dergelijke overtreding heeft begaan, die hij eerst maar eens moet goed maken; (4) hij geeft aan het gesprek met zijn aanklagers een andere wending en toont woede, haat en ontstemdheid; (5) tijdens een berisping raakt hij geprikkeld en zwaait wild met zijn armen; (6) hij trekt zich niets aan van degene die hem berispt en gaat zijn eigen weg, nog steeds belast met zijn overtreding; (7) hij reageert niet op de beschuldiging, hij bekent noch ontkent haar; (8) op de berisping reageert hij laconiek met de opmerking dat hij zal terugkeren naar het lagere (gewone) leven en dat de Saṅgha daarover wel blij zal zijn.

8.23 De Boeddha prijst een zekere rijke lekenvolgeling, Hatthaka, de zoon van de koning van Āḷavī, om acht kwaliteiten: (1) hij heeft gelovig vertrouwen; (2) hij is deugdzaam; (3) hij is gewetensvol; (4) hij kent schaamte; (5) hij is geleerd; (6) hij is vrijgevig; (7) hij heeft inzicht; (8) hij is bescheiden.

Als kind werd hij ooit door de Boeddha gered uit de klauwen van een yakkha toen deze hem probeerde te verslinden. Hij werd door de yakkha aan de Boeddha overhandigd, nadat deze wrede boomgeest zich bekeerd had. Vervolgens werd hij door de Boeddha overhandigd aan boodschappers van de koning. Hij werd dus door de een aan de ander ter hand gesteld (P. hattha = hand) – vandaar zijn naam.

8.24 Hatthaka (zie sutta 8.23) komt met een groot gevolg, vijfhonderd mensen, naar de Boeddha. Deze verwondert zich over het grote gevolg dat hij met zich meebrengt en vraagt hem hoe hij zoveel mensen bij elkaar kan houden. Hij antwoordt dat hij dit doet door, wanneer nodig, een gift te geven, door vriendelijke woorden, met behulpzaamheid en met solidariteit – de vier grondslagen van saamhorigheid. Na zijn vertrek prijst de Boeddha hem om acht kwaliteiten.

8.25 Mahānāma, een neef van de Boeddha, vraagt hem wanneer men een lekenvolgeling is. Het antwoord is dat iedereen dat is die zijn toevlucht tot de Boeddha, de Dhamma en de Saṅgha genomen heeft. Een lekenvolgeling wordt deugdzaam genoemd wanneer hij de vijf zedelijke gedragsregels in acht neemt.

Wanneer is een lekenvolgeling op weg voor zijn eigen heil en dat van anderen?

Als hij zelf geneigd is tot en anderen aanspoort tot (1) gelovig vertrouwen, (2) deugdzaamheid, (3) vrijgevigheid, (4) het bezoeken van monniken, (5) het luisteren naar de Goede Leer, (6) het onthouden van de gehoorde leringen, (7) het onderzoeken van de gehoorde leringen en hun betekenis, (8) de betekenis begrijpen en in overeenstemming daarmee leven.

8.28 De Boeddha legt uit over welke krachten een monnik beschikt bij wie de mentale vergiften vernietigd zijn, die dus tot ontwaken is gekomen: (1) hij heeft een duidelijk besef van de onbestendigheid van alle geconditioneerde dingen; (2) hij ziet zinnelijke genoegens als even gevaarlijk als een kuil met gloeiende kolen; (3) hij neigt tot afzondering, trekt zich terug uit het maatschappelijke leven; (4) hij heeft de vier vormen van het cultiveren van de aandacht goed ontwikkeld; (5) hij heeft de vier grondslagen voor magische kracht goed ontwikkeld, evenals (6) de vijf geestelijke vermogens, (7) de zeven verlichtingsfactoren en (8) het Edele Achtvoudige Pad.

8.30 De belangrijke leerling Anuruddha spreekt tot de Boeddha over acht gedachten die, volgens hem, de Leer kenmerken. De Leer is bestemd (1) voor mensen met weinig verlangens; (2) voor tevreden mensen; (3) voor mensen die gezelschap mijden; (4) voor energieke mensen; (5) voor mensen met gecultiveerde aandacht; (6) voor mensen die geconcentreerd zijn; (7) voor mensen met inzicht. De Boeddha stemt hiermee in en voegt er nog aan toe: (8) voor mensen die vreugde scheppen in vrijheid van de veelheid der verschijnselen. Voorts leert hij dat, indien men deze gedachten denkt, men naar believen de vier meditatiestadia kan binnengaan, die de hogere geest uitmaken, en tevredenheid kan bereiken met alleen basale levensbehoeften.

In een daarop volgende toespraak tot de monniken herhaalt de Boeddha de gedachten van Anuruddha en geeft er nadere uitleg bij.

8.39 De Boeddha leert dat er acht daden zijn die verdienste opleveren, die leiden tot een gelukkig leven: (1) toevlucht nemen tot de Boeddha; (2) toevlucht nemen tot de Dhamma; (3) toevlucht nemen tot de Saṅgha; (4) het niet meer doden van levende wezens; (5) het niet meer nemen wat niet gegeven is, dat wil zeggen zich onthouden van stelen; (6) het zich onthouden van wangedrag op seksueel gebied; (7) het zich onthouden van het spreken van onwaarheid; (8) het zich onthouden van roestoestanden ten gevolge van sterke drank en drugs.

8.40 De Boeddha schetst de gevolgen van het zich niet houden aan de vijf ethische gedragsregels, zowel hier in deze wereld als in het hiernamaals. Zie sutta 8.39, (4) tot (8).

8.41 De Boeddha leert zijn leerlingen hoe de wekelijkse vastendag (uposatha) gehouden moet worden, namelijk door voor één dag het voorbeeld van de arahat’s (de heiligen) te volgen, die zich voortdurend aan deze leefwijze houden: (1)-(5) de vijf ethische gedragsregels in acht nemen (zie sutta 8.39); (6) slechts eenmaal per dag eten; (7) geen dans-, zang- en muziekvoorstellingen bijwonen en geen halskettingen en andere opsmuk dragen; (8) niet op een hoog bed slapen.

Wanneer de uposatha op deze wijze gevierd wordt, draagt hij grote vrucht.

8.42 De Boeddha gaat dieper en gedetailleerder dan in het vorige sutta in op de vruchten van het op de juiste wijze vieren van de uposatha. Hij schetst de hemelen waarin iemand hierna wedergeboren kan worden.

8.53 Mahā-Pajāpatī Gotamī – de tante van de Boeddha door wie hij na de dood van zijn moeder opgevoed werd – brengt hem een bezoek en vraagt hem haar in het kort de Dhamma uiteen te zetten, zodat zij deze in afzondering kan beoefenen.

De Dhamma (Leer) wordt hier opgevat als bestaande uit vele leringen. Daarvan moet Pajāpati die leringen die leiden tot (1) passieloosheid, (2) onthechting, (3) afbouw [van wereldsheid], (4) het hebben van weinig wensen, (5) tevredenheid, (6) afzondering, (7) het opwekken van energie en (8) makkelijk te onderhouden zijn, onthouden en in acht nemen.

8.54 De burger Dīghajānu komt bij de Boeddha en vraagt hem of hij de Dhamma zo uiteen kan zetten dat de leringen ook huishouders hier in de wereld en in het hiernamaals tot heil en geluk strekken. De Boeddha legt hem uit dat er vier dingen zijn die tot geluk in dit leven leiden: (1) gezegend zijn met inspanning, (2) gezegend zijn met bescherming, (3) het hebben van goede vrienden en (4) evenwichtig leven. Hij legt in detail uit wat dit inhoudt.

Er zijn vier andere dingen die tot heil en geluk in het hiernamaals leiden: (1) begiftigd zijn met gelovig vertrouwen, (2) begiftigd zijn met deugdzaamheid, (3) begiftigd zijn met vrijgevigheid en (4) begiftigd zijn met inzicht. Ook hier legt hij in detail uit wat hiermee bedoeld wordt. In een vers wordt het proza van het sutta nog eens samengevat.

8.59 De Boeddha noemt acht personen die het waard zijn om aan te offeren (voedsel en kleding te geven): (1) de stroombetreder en (2) degene die op weg is om de vrucht van het stroombetreden te realiseren; (3) de eenmaal-terugkeerder en (4) degene die op weg is de vrucht van het eenmaal terugkeren te realiseren; (5) de niet-meer-terugkeerder en (6) degene die op weg is de vrucht van het niet meer terugkeren te realiseren; (7) de heilige en (8) degene die op weg is naar de heiligheid.

Toelichting: het boeddhistische ideaal, de verlossing van alle lijden, kan volgens de oude Leer niet in één keer bereikt worden. In de teksten (ook b.v. MN I 34) komen vier stadia voor die men moet doorlopen om het uiteindelijke doel te bereiken.

Het eerste stadium is dat van de ‘stroombetreder’ (sotāpanna). Bij deze persoon is ‘het oog voor de Dhamma opengegaan’, zoals soms gebeurde na het horen van een toespraak van de Boeddha. In dat geval vangt men een glimp van nirvana op en daardoor worden drie van de 10 ‘ketenen’, die aan de wereld van ontstaan en vergaan binden, verbroken: 1. het geloof in een permanente, onveranderlijke persoonlijkheid; 2. twijfelzucht, sceptische twijfel aan de Dhamma; 3. gehecht zijn aan moraliteit en (ascetische) geloften als zouden zij alleen voldoende zijn om tot ontwaken te komen. Zo iemand kan er zeker van zijn niet in lagere werelden te worden wedergeboren. Op zijn hoogst staan hem nog zeven levens te wachten.

Het tweede stadium is dat van de ‘eenmaal-terugkeerder’ (sakadāgāmin). Hij heeft, behalve dat hij de bovengenoemde drie ketenen verbroken heeft, de volgende ketenen verzwakt: 4. zinnelijke verlangens en 5. kwaadwilligheid. Hem wacht nog één geboorte als mens, waarna hij het ontwaken deelachtig zal worden.

Het derde stadium is dat van de ‘niet-meer-terugkeerder’ (anāgāmin). Hij heeft zinnelijke verlangens en kwaadwilligheid volkomen vernietigd. Na de dood wordt hij wedergeboren in één van de Zuivere Verblijven. Vandaar zal hij het nirvana binnengaan zonder terug te keren naar de menselijke wereld.

Het vierde en laatste stadium is dat van de ‘heilige’ (arahat), letterlijk: ‘de waardige’. Bij hem zijn ook de laatste ketenen verbroken: 6. verlangen naar bestaan in de sfeer der (zuivere) vormen; 7. verlangen naar bestaan in de vormloze sfeer; 8. eigendunk, i.e. geloof in het bestaan van een eigen zelf; 9. innerlijke onrust; 10. onwetendheid, de oergrond van al het lijden.

8.63 De Boeddha beschrijft de beoefening van vier vormen van meditatie die de ‘onmetelijken’ (appamāṇā) worden genoemd: liefdevolle vriendelijkheid (mettā), mededogen (karuṇā), medevreugde (muditā) en gelijkmoedigheid (upekkhā). Als deze meditaties goed beoefend zijn, kan men de ‘vier vormen van het cultiveren van de aandacht’ (sati-paṭṭhāna) realiseren: aandacht voor het lichaam, aandacht voor de gevoelens, aandacht voor de geestesgesteldheid, aandacht voor de mentale factoren.

Wanneer men deze vormen van concentratie goed ontwikkeld heeft, zal men zich overal in alle omstandigheden op zijn gemak voelen.

8.64 De Boeddha benoemt de acht stadia waarin hij de goden leerde kennen. Pas toen hij deze kennis had verworven, kon hij van zichzelf beweren dat hij tot volmaakt ontwaken was gekomen.

8.80 De Boeddha somt acht redenen voor luiheid op, waardoor men zich ontslagen acht van de plicht een bepaalde taak te verrichten. Ook zijn er acht redenen voor het opwekken van energie, waardoor luiheid overwonnen wordt.

8.86 De Boeddha wordt bezocht door een groep luidruchtige brahmanen. Hij vraagt aan zijn verzorger Nāgita wat die mensen komen doen. Nāgita antwoordt dat de Boeddha beroemd is geworden en dat dit soort bezoek nu eenmaal de prijs is die hij daarvoor moet betalen. De Boeddha houdt nu een betoog, waarin hij ‘dat stomme geluk, dat geluk van gewin, eer en roem’ afwijst en het geluk van afzondering, kalmte, verzaking en verlichting aanprijst.

Nāgita brengt de Boeddha terug tot de concrete realiteit en adviseert hem het voedsel dat de brahmanen hebben meegenomen te accepteren.

De Boeddha merkt verder op dat hij veel monniken ziet die zich vermaken in gezelschap, die hun buik vol eten en dan gaan slapen, die zich door een kloosterbediende van voedsel laten voorzien en daardoor uit hun concentratie vallen. Hij is blij als hij een monnik in de wildernis geconcentreerd ziet mediteren en weet dan dat deze monnik zijn onbevrijde geest zal bevrijden of zijn bevrijde geest zal bewaken in afzondering.

Dit sutta is een langere versie van het gesprek waarvan verslag wordt gedaan in sutta 6.42 in AN III.

9.1 De Boeddha vraagt zijn leerlingen wat de voorwaarden zijn om tot ontwaken te komen. Hij legt hun uit dat het nodig is (1) dat men goede vrienden heeft; (2) dat men een deugdzaam leven leidt; (3) dat men naar toespraken luistert die geschikt zijn om het hart te openen, zoals over bescheidenheid, tevredenheid, afzondering, vrijheid van sociale omgang, het opwekken van energie, deugdzaamheid en concentratie; (4) dat men er voortdurend naar streeft heilzame eigenschappen te ontwikkelen; (5) dat men doordrongen raakt van de onbestendigheid (het opkomen en óndergaan) van alle verschijnselen; (6) dat men het besef van het lelijke ontwikkelt; (7) dat liefdevolle vriendelijkheid (mettā) jegens alle levende wezens ontwikkeld wordt; (8) dat aandacht voor in- en uitademing ontwikkeld wordt; (9) dat men door het besef van niet-zelf de ‘ik ben’-waan uitroeit, waardoor nirvana al in dit leven bereikt wordt.

9.2 De Boeddha legt op de vraag van een monnik uit dat een monnik op grond van ondersteuning door gelovig vertrouwen, gewetensvolheid, schaamte, energie en inzicht wat heilzaam is kan ontwikkelen en wat onheilzaam is kan opgeven. Zich baserend op deze vijf dingen moet hij verder steunen op vier dingen. Deze moeten als volgt begrepen worden: (1) hij maakt juist gebruik van de rekwisiten; (2) hij verdraagt onaangename dingen zoals kou, honger, muggen, grove bejegening en pijn; (3) hij vermijdt gevaren zoals wild geworden dieren, slangen, afgronden en slechte vrienden; (4) hij verdrijft slechte, onheilzame gedachten, zoals zinnelijke gedachten. (Zie sutta 6.58 en MN II.)

9.7 De Boeddha noemt negen onheilzame handelingen die een ontwaakte niet kan verrichten: (1) hij is niet in staat opzettelijk een levend wezen te doden; (2) hij is niet in staat te stelen; (3) hij is niet in staat geslachtsverkeer te bedrijven; (4) hij is niet in staat om bewust te liegen; (5) hij is niet in staat om dingen te vergaren, om van geneugten te genieten zoals hij vroeger deed toen hij nog een leek was; (6) hij is niet in staat om de verkeerde gang van het verlangen te gaan; (7) hij is niet in staat om de verkeerde gang van de haat te gaan; (8) hij is niet in staat om de verkeerde gang van de verwarring te gaan; (9) hij is niet in staat om de verkeerde gang van de angst te gaan.

9.13 De monnik Mahā-Koṭṭhita gaat naar Sāriputta toe en stelt hem tien vragen over het doel van het monastieke leven onder de Boeddha met betrekking tot het karma dat ieder met zich meedraagt. Sāriputta wijst al zijn suggesties af en zegt dat het doel niet is om verandering te brengen in de effecten van vroegere handelingen, maar dat het enige doel is het kennen en doorgronden van de Vier Edele Waarheden.

9.14 De monnik Samiddhi vraagt aan Sāriputta op grond waarvan intenties en gedachten bij iemand oprijzen. Sāriputta stelt hem nu een aantal vragen die Samiddhi goed beantwoordt, waaruit blijkt dat hij zelf al een juiste opvatting had over de basis van intenties en gedachten. Hij moet echter niet verwaand worden vanwege dit inzicht!

9.15 De Boeddha geeft een negatieve kijk op het lichaam. Hij vergelijkt het met een abces waaruit onreine, onwelriekende vloeistoffen stromen. Men kan zich beter afkeren van dit lichaam met zijn negen openingen waaruit walgelijke producten stromen.

9.16 De Boeddha spreekt over negen cognities die, wanneer ze goed ontwikkeld worden, grote vrucht dragen en naar het doodloze, dat wil zeggen nirvana, leiden.

9.20 Als men een gift geeft, dan moet men die met respect geven voor de ontvanger. Daarvan plukt men de vruchten. De ontvanger moet op zijn beurt rein zijn. Het is ook beter één deugdzaam persoon te voeden dan honderden niet-offerwaardige mensen. Hoe hoger in het algemeen de spirituele ontwikkeling van iemand is, hoe groter de vrucht is van de gift gegeven aan zo iemand. Het zou nog grotere vrucht dragen dan het voeden van de Boeddha als men gedurende de tijd die het duurt om aan één koeienuier te trekken een geest vol liefdevolle vriendelijkheid ontwikkelt. Het zou nog grotere vrucht dragen als men slechts voor de duur van een vingerknip het besef van onbestendigheid zou ontwikkelen.

9.31 De Boeddha onderricht over negen successievelijke vormen van ‘ophouden’ (nirodha) bij het bereiken van de negen meditatiestadia. Achtereenvolgens houden op: (1) zinnelijkheid, (2) nadenken en overwegen, (3) vreugde, (4) de (waarneembare) ademhaling, (5) de voorstelling van vormen, (6) de cognitie van de sfeer van oneindigheid van de ruimte, (7) de cognitie van de sfeer van oneindigheid van het bewustzijn, (8) de cognitie van de sfeer van nietsheid, (9) alle cognities en gevoelens.

9.32 De Boeddha behandelt de negen opeenvolgende ‘verblijfplaatsen’, dat wil in dit geval zeggen de vier meditatiestadia (jhāna’s), de vier vormloze meditatiestadia (arūpa-jjhāna’s) en het ophouden van cognitie en gevoel (saññā-vedayita-nirodha).

De eerste groep bestaat uit: (1) het eerste meditatiestadium, dat uit afzondering geboren is, dat vergezeld gaat van nadenken en overwegen, en gekenmerkt wordt door vreugde en geluk; (2) het tweede meditatiestadium, dat uit concentratie geboren is, dat gekenmerkt wordt door innerlijke vrede, eenpuntigheid van geest, vreugde en geluk; (3) het derde meditatiestadium, dat gekenmerkt wordt door gelijkmoedigheid, aandacht, volle bewustheid en lichamelijk geluk; (4) het vierde meditatiestadium, dat gekenmerkt wordt door zuivere gelijkmoedigheid en aandacht.

De tweede groep bestaat uit: (5) de sfeer van oneindigheid van de ruimte; (6) de sfeer van oneindigheid van het bewustzijn; (7) de sfeer van nietsheid; (8) de sfeer van noch-cognitie-noch-geen-cognitie.

9.33 Dit sutta is een nadere uitwerking van sutta 9.32.

9.34 Sāriputta houdt een toespraak tot de monniken over het geluk van nirvana. Hij beschrijft de weg die hiertoe leidt aan de hand van de negen ‘verblijfplaatsen’ die in de sutta’s 9.32 en 9.33 aan de orde zijn gekomen. Na als laatste het ‘ophouden van cognitie en gevoel’ bereikt te hebben schouwt men met inzicht de mentale vergiften, waardoor ze volledig vernietigd worden en het geluk van nirvana ervaren wordt.

9.35 In een vergelijking met een koe die onbeholpen en moeizaam loopt op oneffen bergterrein en die naar een ander gebied wil gaan zonder geleerd te hebben zich op het eerste terrein goed te bewegen, leert de Boeddha dat men eerst vaardigheid moet verkrijgen in het verblijven in het eerste meditatiestadium voordat men het tweede kan bereiken. Deze regel geldt ook voor alle volgende stadia. Doet men dat niet, dan struikelt men als een dwaze koe op een steile berghelling.

Wanneer de negen opeenvolgende verblijfplaatsen op de juiste wijze gerealiseerd zijn, verkrijgt men bovennatuurlijke vermogens. Als men met de vernietiging van de mentale vergiften vervolgens de bevrijding van het hart (nirvana) wenst te ervaren, dan is men daartoe in staat.

9.36 De Boeddha leert dat de vernietiging van de mentale vergiften bij de realisering van ieder meditatiestadium bereikt kan worden. (Dit lijkt in tegenspraak met 9.35!) Hij legt uit dat degene die alle dingen die betrekking hebben op de geledingen van de persoonlijkheid, beschouwt als onbestendig, leedvol, leeg en niet het zelf, na de vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden, in een hemel wedergeboren wordt en vandaar het nirvana bereikt zonder wedergeboren te worden.

9.37 Ānanda uit zijn bewondering over het feit dat de Boeddha de weg heeft gewezen uit het leed dat in deze wereld aangetroffen wordt, de weg die uitmondt in nirvana. Heeft men nirvana eenmaal bereikt, dan blijft de zintuiglijke waarneming bestaan. Ondanks het feit dat men bewust is, zal er geen verwerking van zintuiglijke indrukken zijn. Men neemt eenvoudig waar wat zich voordoet zonder er dieper op in te gaan. Dit is waarschijnlijk de boodschap van dit moeilijke sutta. De uitleg van de commentaren is onbevredigend.

9.38 Twee brahmaanse natuurfilosofen benaderen de Boeddha met de vraag of de wereld eindig of oneindig is. Er bestaat hierover verschil van mening onder filosofen. Zo beweert Pūraṇa Kassapa dat de wereld oneindig is, terwijl Nigaṇṭha Nātaputta, de alom bekende leider van de Jains, beweert dat de wereld eindig is. Wie heeft er nu gelijk? De Boeddha wijst de vraag af. Hij zegt hun de Dhamma te zullen onderwijzen. Daarbij geeft hij aan dat het einde van het lijden niet bereikt kan worden zonder het einde van de wereld te bereiken. Hij omschrijft in dit verband de ‘wereld’ als de vijf soorten zintuiglijke genoegens. Afstand daarvan nemend doorloopt een monnik de eerste vier meditatiestadia (jhāna’s). Daardoor komt hij aan het einde van de wereld, maar heeft deze nog niet overwonnen. Vervolgens betreedt hij achtereenvolgens de sferen van oneindigheid van de ruimte, van oneindigheid van het bewustzijn, van nietsheid, van noch-cognitie-noch-geen-cognitie. Ook dan heeft hij nog niet het einde van de wereld bereikt, is hij er nog niet aan ontkomen. Pas wanneer cognitie en gevoel ophouden heeft hij het einde van de wereld bereikt, is hij de hechting aan de wereld te boven gekomen, doordat de mentale vergiften vernietigd zijn.

9.39 De Boeddha verhaalt in een gelijkenis van de strijd tussen goden en asura’s (demonen), een welbekend thema in de Indische mythologie. Driemaal winnen de goden en driemaal winnen de asura’s. De verliezende partij trekt zich terug in haar vesting en denkt nu veilig te zijn voor vijandelijke aanvallen. Zo ook denkt een monnik na een van de meditatiestadia bereikt te hebben dat hij veilig is voor de aanvallen van Māra, de boze verleider. Maar pas bij het ophouden van cognitie en gevoel en als hij de mentale vergiften geheel doorgrondt, worden deze volledig vernietigd. Daardoor wordt Māra verblind en is de monnik de hechting aan de wereld ontstegen, hetgeen bevrijding van lijden betekent.

9.40 In een gelijkenis verhaalt de Boeddha van een olifantenstier die bij het baden en eten gehinderd wordt door jonge olifantjes en vrouwelijke olifanten. Hij besluit zich terug te trekken in de jungle. Daar kan hij zich ongestoord baden en lekker gras en takken eten zonder dat ze van hem afgepakt worden. Ook kan hij zo rustig zijn jeuk onderdrukken met een bundel takken. Net zo kan een monnik, die omringd wordt door andere monniken, nonnen, mannelijke en vrouwelijke lekenvolgelingen enzovoort, besluiten zich terug te trekken in de wildernis. Daar overwint hij de vijf hindernissen en gaat achtereenvolgens de negen verblijfplaatsen binnen. Na de mentale vergiften met inzicht geschouwd te hebben worden ze volledig vernietigd en bereikt hij bevrijding van lijden. Om in termen van de gelijkenis te blijven noemt de Boeddha dit humoristisch ‘het onderdrukken van de jeuk’.

9.41 In een gesprek met Ānanda stelt de burger Tapussa dat vele jonge mensen kennelijk genoegen vinden in het monnikschap vanwege de verzaking van wereldse genoegens die door de leerlingen van de Boeddha beoefend wordt. Ānanda vindt dat dit een punt is dat aan de Boeddha voorgelegd moet worden. Ze gaan naar hem toe. De Boeddha vertelt nu over zijn eigen spirituele ontwikkeling. Toen hij nog niet ontwaakt was, meende hij dat verzaking en afzondering goed waren. Maar zijn geest kwam er niet door tot rust; verlangen naar zinnelijke genoegens bleef hem belagen. Toen besloot hij de meditatiestadia te beoefenen: hij gaf achtereenvolgens zinnelijke genoegens op, waardoor hij het eerste meditatiestadium betrad, dat vergezeld gaat van nadenken en overwegen; vervolgens betrad hij het tweede meditatiestadium, dat gekenmerkt is door vreugde en geluk; toen ervoer hij alleen nog lichamelijk welzijn en gelijkmoedigheid, waarmee hij het derde meditatiestadium betrad en tenslotte betrad hij het vierde meditatiestadium, dat gekenmerkt wordt door zuivere gelijkmoedigheid en aandacht.

Na deze meditatiestadia gecultiveerd te hebben en vastgesteld te hebben dat hij zijn doel nog niet bereikt had, beoefende hij de zogenaamde vormloze meditaties: hij ging de sfeer van oneindigheid van de ruimte binnen, toen de sfeer van oneindigheid van het bewustzijn, vervolgens de sfeer van nietsheid, daarna de sfeer van noch-cognitie-noch-geen-cognitie, daarop het ophouden van cognitie en gevoel, waardoor uiteindelijk de mentale vergiften vernietigd werden en hij kon beweren ‘ontwaakt te zijn tot het onovertroffen volledige ontwaken’ en verlost te zijn van wedergeboorte.

9.42 De zintuiglijke genoegens vormen voor de mens een benauwenis waaruit hij zich kan bevrijden door middel van de vier meditatiestadia (jhāna’s), de vier vormloze meditaties en het ophouden van cognitie en gevoel. Zie sutta 9.41.

9.43 De ‘lichaamsgetuige’ (kāya-sakkhī; zie noot 247) is een van de ‘zeven edele personen’ (zie sutta 7.14). De omschrijving van de lichaamsgetuige is hier enigszins verschillend van die gegeven in MN I 478 (zie De Breet en Janssen (2004b), p. 185). Hier, in het huidige sutta, raakt hij het ophouden van cognitie en gevoel ‘met zijn lichaam’ aan en worden zijn mentale vergiften geheel vernietigd, waarmee ontwaken bereikt is. In de genoemde passage van MN wordt gezegd dat hij nog aan zichzelf moet werken. In de Vism XXI.75 wordt hij omschreven als iemand die geheel van rust vervuld is en bij het overwegen van de verschijnselen als leedvol het vermogen van concentratie verwerft. De term blijft echter tamelijk duister.

9.44 Wie de acht meditatiestadia gerealiseerd heeft, is in voorlopige zin bevrijd door inzicht. Alleen van degene die het ophouden van cognitie en gevoel bereikt heeft, kan gezegd worden dat hij in definitieve zin bevrijd is door inzicht.

9.45 In dit sutta (en de vorige vanaf 9.42 benevens de volgende tot en met 9.61) beantwoordt Ānanda vragen van de monnik Udāyī over de betekenis van een aantal termen die door de Boeddha geregeld gebruikt worden. Ānanda geeft aan dat de ontwikkeling van de meditatiestadia essentieel is voor het verkrijgen van verlossend inzicht. Daarbij speelt ook het lichaam een rol naast de geest. Vandaar dat er gesproken wordt over ‘in beide opzichten bevrijd’.

9.62 Er zijn negen belemmeringen voor het bereiken van de staat van heiligheid (arahatschap): passie, haat, verwarring, woede, wrok, kleinering, rivaliteit, jaloezie en gierigheid.

9.63 De Boeddha noemt vijf zwakheden die men tegenkomt op de leerweg en die overwonnen moeten worden. Deze ‘zwakheden’ zijn de gedragingen die bij de opsomming van de vijf gedragsregels (pañcasīla) altijd genoemd worden. Om deze zwakheden op te geven moeten de vier vormen van aandacht gecultiveerd worden: aandacht voor het lichaam, aandacht voor de gevoelens, aandacht voor de geestesgesteldheid en aandacht voor de mentale factoren.

9.64 De Boeddha geeft de vijf hindernissen aan die het voortgaan op de weg van meditatie in de weg staan: verlangen naar zinnelijke genoegens, boosheid, sloomheid en traagheid, onrust en spijt, en twijfel. Door het cultiveren van de vier vormen van aandacht kunnen deze overwonnen worden (zie sutta 9.63).

Ten slotte willen wij onze dank uitspreken aan drs. Jacques den Boer, die – zoals bij onze vorige vertalingen – de drukproeven van dit boek nauwgezet heeft doorgenomen en gecorrigeerd.

1. | De Breet en Janssen, De verzameling van numeriek geordende leerredes van de Boeddha, Deel 1, Uitgeverij Bodhi, Nieuwerkerk a/d IJssel (2016).
2. | Persoonlijke mededeling van de Dalai Lama.
3. | Geïnspireerd door de lijst van korte samenvattingen in Thanissaro (2005).

Aṅguttara-Nikāya

De verzameling van numeriek
geordende leerredes

NAMO TASSA BHAGAVATO
ARAHATO SAMMĀSAMBUDDHASSA

EER AAN HEM, DE VERHEVENE,
DE HEILIGE, DE VOLKOMEN ONTWAAKTE

DEEL 4

Het boek van de zeventallen

(Sataka-Nipāta)

Het boek van de achttallen

(Aṭṭhaka-Nipāta)

Het boek van de negentallen

(Navaka-Nipāta)

7

Sattaka-Nipāta
Het boek van de zeventallen

De eerste vijftig

I. RIJKDOM

7.1 Geliefd (1)

[1] ALDUS HEB IK GEHOORD.

1. Eens verbleef de Verhevene in Sāvatthi, in het Jetavana, het park van Anāthapiṇḍika. Daar richtte hij zich tot de monniken: ‘Monniken!’

‘Heer!,’ antwoordden die monniken de Verhevene instemmend. De Verhevene sprak als volgt:

2. ‘Monniken, als een monnik behept is met zeven eigenschappen, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven niet geliefd, voor hen onaangenaam, wordt door hen niet gerespecteerd, niet geacht. Met welke zeven?

3. Welnu, (1) hij verlangt naar ontvangsten, (2) hij verlangt naar eerbetoon, (3) hij verlangt ernaar dat men niet op hem neerkijkt, (4) hij is gewetenloos, (5) hij is schaamteloos, (6) hij koestert slechte wensen en (7) hij heeft een verkeerde zienswijze. Als een monnik behept is met deze zeven eigenschappen, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven niet geliefd, voor hen onaangenaam, wordt door hen niet gerespecteerd, niet geacht.

4. Monniken, als een monnik begiftigd is met zeven kwaliteiten, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven geliefd, voor hen aangenaam, wordt door hen gerespecteerd en geacht. Met welke zeven? [2]

5. Welnu, (1) hij verlangt niet naar ontvangsten, (2) hij verlangt niet naar eerbetoon, (3) hij verlangt niet ernaar dat men niet op hem neerkijkt, (4) hij is gewetensvol, (5) hij is schaamtevol, (6) hij koestert weinig wensen en (7) hij heeft de juiste zienswijze. Als een monnik begiftigd is met deze zeven kwaliteiten, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven geliefd, voor hen aangenaam, wordt door hen gerespecteerd en geacht.’ (4011)

7.2 Geliefd (2)

1. ‘Monniken, als een monnik behept is met zeven eigenschappen, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven niet geliefd, voor hen onaangenaam, wordt door hen niet gerespecteerd, niet geacht. Met welke zeven?

2. Welnu, (1) hij verlangt naar ontvangsten, (2) hij verlangt naar eerbetoon, (3) hij verlangt ernaar dat men niet op hem neerkijkt, (4) hij is gewetenloos, (5) hij is schaamteloos, (6) hij is jaloers en (7) hij is gierig. Als een monnik behept is met deze zeven eigenschappen, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven niet geliefd, voor hen onaangenaam, wordt door hen niet gerespecteerd, niet geacht.

3. Monniken, als een monnik begiftigd is met zeven kwaliteiten, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven geliefd, voor hen aangenaam, wordt door hen gerespecteerd en geacht. Met welke zeven?

4. Welnu, (1) hij verlangt niet naar ontvangsten, (2) hij verlangt niet naar eerbetoon, (3) hij verlangt niet ernaar dat men niet op hem neerkijkt, (4) hij is gewetensvol, (5) hij is schaamtevol, (6) hij is niet jaloers en (7) hij is niet gierig. Als een monnik begiftigd is met deze zeven kwaliteiten, dan is hij bij zijn medebroeders in het heilige leven geliefd, voor hen aangenaam, wordt door hen gerespecteerd en geacht.’ (4012) [3]

7.3 Krachten in het kort

ALDUS HEB IK GEHOORD.

1. Eens verbleef de Verhevene in Sāvatthi, in het Jetavana, het park van Anāthapiṇḍika. Daar richtte hij zich tot de monniken: ‘Monniken!’

‘Heer!,’ antwoordden die monniken de Verhevene instemmend. De Verhevene sprak als volgt:

‘Monniken, er zijn deze zeven krachten. Welke zeven?

2. De kracht van gelovig vertrouwen, de kracht van energie, de kracht van gewetensvolheid, de kracht van schaamte, de kracht van aandacht, de kracht van concentratie en de kracht van inzicht. Dit zijn de zeven krachten.’

De kracht van gelovig vertrouwen en energie,

gewetensvolheid en de kracht van schaamte,

de kracht van aandacht en concentratie

en inzicht als de zevende kracht:

een krachtige monnik leeft hiermee gelukkig en is wijs.

Hij moet de Dhamma grondig onderzoeken

en de betekenis met inzicht helder zien.

De bevrijding van zijn geest is

als het doven van een lamp. (4013)

7.4 Krachten in detail

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven krachten. Welke zeven?

2. De kracht van gelovig vertrouwen, de kracht van energie, de kracht van gewetensvolheid, de kracht van schaamte, de kracht van aandacht, de kracht van concentratie en de kracht van inzicht.

3. (1) En wat, monniken, is de kracht van gelovig vertrouwen? Hierbij is een edele leerling vol gelovig vertrouwen. Hij gelooft in het ontwaakt zijn van de Voleindigde, aldus: “Die Verhevene is een heilige, een volkomen ontwaakte, volmaakt in kennis en levenswandel, een gezegende, een kenner van de wereld, een onovertroffen menner van diegenen onder de mensen die getemd moeten worden, een leraar van goden en mensen, een ontwaakte, een verhevene.” Dit wordt de kracht van gelovig vertrouwen genoemd.

4. (2) En wat is de kracht van energie? Hierbij wekt een edele leerling voortdurend energie op voor het opgeven van onheilzame eigenschappen en voor het verkrijgen van heilzame eigenschappen; hij is sterk, spant zich stevig in, heeft de last van [het streven naar] heilzame eigenschappen niet afgeworpen. Dit wordt de kracht van energie genoemd.

5. (3) En wat is de kracht van gewetensvolheid? Hierbij is een edele leerling gewetensvol, hij deinst terug voor lichamelijk, verbaal en mentaal wangedrag; hij deinst terug [4] voor het verkrijgen van slechte, onheilzame eigenschappen. Dit wordt de kracht van gewetensvolheid genoemd.

6. (4) En wat is de kracht van schaamte? Hierbij is een edele leerling schaamtevol, hij vreest lichamelijk, verbaal en mentaal wangedrag; hij vreest het verkrijgen van slechte, onheilzame eigenschappen. Dit wordt de kracht van schaamte genoemd.

7. (5) En wat is de kracht van aandacht? Hierbij is een edele leerling aandachtig, begiftigd met de hoogste aandacht en zorgvuldigheid; hij onthoudt en herinnert zich wat lang geleden gedaan en gezegd is. Dit wordt de kracht van aandacht genoemd.

8. (6) En wat is de kracht van concentratie? Hierbij gaat een edele leerling, afstand genomen hebbend van zintuiglijke geneugten, afstand genomen hebbend van onheilzame geestestoestanden, het eerste meditatiestadium binnen, dat vergezeld gaat van nadenken en overwegen, uit afzondering geboren is en gekenmerkt wordt door vreugde en geluk, en verblijft daarin. Hij bereikt door het tot rust komen van nadenken en overwegen innerlijke vrede en eenpuntigheid van geest, gaat het tweede meditatiestadium binnen, dat vrij is van nadenken en overwegen, uit concentratie geboren is en gekenmerkt wordt door vreugde en geluk, en verblijft daarin. Hij verwijlt door het ophouden van vreugde in gelijkmoedigheid en aandacht, in volle bewustheid en ervaart lichamelijk geluk, hetgeen de edelen beschrijven als “gelijkmoedig, aandachtig, verwijlend in geluk”; zo gaat hij het derde meditatiestadium binnen en verblijft daarin. Na het opgeven van geluk en na het opgeven van lijden en omdat vroeger al blijdschap en neerslachtigheid verdwenen waren, gaat hij het van leed en geluk vrije, door zuivere gelijkmoedigheid en aandacht gekenmerkte vierde meditatiestadium binnen en verblijft daarin. Dit wordt de kracht van concentratie genoemd.

9. (7) En wat is de kracht van inzicht? Hierbij heeft een edele leerling inzicht; hij is begiftigd met het inzicht in het opkomen en óndergaan,¹ dat edel en doordringend is en leidt tot de vernietiging van alle lijden. Dit wordt de kracht van inzicht genoemd.

Dit, monniken, zijn de zeven krachten.’

De verzen zijn identiek met die van sutta 7.3. (4014)

7.5 Rijkdom in het kort

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven rijkdommen. Welke zeven?

2. De rijkdom van gelovig vertrouwen, de rijkdom van deugdzaamheid, de rijkdom van gewetensvolheid, de rijkdom van schaamte, de rijkdom van geleerdheid, de rijkdom van vrijgevigheid en de rijkdom van inzicht. [5] Dit, monniken, zijn de zeven rijkdommen.’

De rijkdom van gelovig vertrouwen,

de rijkdom van deugdzaamheid,

de rijkdom van gewetensvolheid en schaamte,

de rijkdom van geleerdheid en vrijgevigheid

en inzicht als de zevende soort rijkdom.

Wie deze rijkdommen bezit, vrouw of man,

Die noemen ze niet arm, diens leven is niet tevergeefs.

Daarom moet een wijze zich toeleggen

op gelovig vertrouwen en deugdzaamheid,

op sereniteit en het zien van de Dhamma,

de leer van de boeddha’s indachtig. (4015)

7.6 Rijkdom in detail

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven rijkdommen. Welke zeven?

2. De rijkdom van gelovig vertrouwen, de rijkdom van deugdzaamheid, de rijkdom van gewetensvolheid, de rijkdom van schaamte, de rijkdom van geleerdheid, de rijkdom van vrijgevigheid en de rijkdom van inzicht.

3. (1) En wat, monniken, is de rijkdom van gelovig vertrouwen? Hierbij is een edele leerling vol gelovig vertrouwen. Hij gelooft in het ontwaakt zijn van de Voleindigde, aldus: “Die Verhevene is een heilige … (zie sutta 7.4) … een ontwaakte, een verhevene.” Dit wordt de kracht van gelovig vertrouwen genoemd.

4. (2) En wat is de rijkdom van deugdzaamheid? Hierbij onthoudt een edele leerling zich van het doden van levende wezens, van het nemen wat niet gegeven is, van seksueel wangedrag, van het spreken van onwaarheid en van roestoestanden ten gevolge van allerlei soorten sterke drank. Dit wordt de rijkdom van deugdzaamheid genoemd.

5. (3) En wat is de rijkdom van gewetensvolheid? Hierbij is een edele leerling gewetensvol, hij deinst terug voor lichamelijk, verbaal en mentaal wangedrag; hij deinst terug voor het verkrijgen van slechte, onheilzame eigenschappen. Dit wordt de rijkdom van gewetensvolheid genoemd.

6. (4) En wat is de rijkdom van schaamte? Hierbij is een edele leerling schaamtevol, hij vreest lichamelijk, verbaal en mentaal wangedrag; hij vreest het verkrijgen van slechte, onheilzame eigenschappen. Dit wordt de rijkdom van schaamte genoemd.

7. (5) En wat is de rijkdom van geleerdheid? [6] Hierbij heeft een edele leerling veel geleerd, hij onthoudt wat hij geleerd heeft en hij vergaart wat hij geleerd heeft. De leringen die goed zijn in het begin, goed in het midden en goed aan het einde, die naar de letter en naar de geest het volkomen zuivere heilige leven in al zijn volheid verkondigen – zulke leringen heeft hij veel gehoord, in zijn geest bewaard, met de mond gereciteerd, met de geest onderzocht en goed met visie doordrongen. Dit wordt de rijkdom van geleerdheid genoemd.

8. (6) En wat is de rijkdom van vrijgevigheid? Hierbij woont een edele leerling thuis met een hart vrij van de smet van gierigheid, onbekommerd vrijgevig, met uitgestrekte hand, zich verheugend in loslaten, gul, zich verheugend in geven en delen. Dit wordt de rijkdom van vrijgevigheid genoemd.

9. (7) En wat is de rijkdom van inzicht? Hierbij heeft een edele leerling inzicht; hij is begiftigd met inzicht in opkomen en óndergaan, dat edel is, doordringend, leidend tot de volledige vernietiging van het lijden. Dit wordt de rijkdom van inzicht genoemd.

Dit, monniken, zijn de zeven rijkdommen.’

De verzen zijn identiek met die van sutta 7.5. (4016)

7.7 Ugga

Toen dan begaf Ugga, de eerste minister van de koning, zich naar de Verhevene. Bij hem gekomen groette hij hem eerbiedig en zette zich ter zijde neer. Ter zijde gezeten sprak Ugga de volgende woorden tot de Verhevene:

‘Het is wonderlijk, Heer, buitengewoon, hoe rijk deze Migāra van Rohaṇa is, hoeveel geld hij heeft en hoe groot zijn bezit is!’

‘Maar, Ugga, hoe [7] rijk is Migāra van Rohaṇa dan? Hoeveel geld heeft hij en hoe groot is zijn bezit?’

‘Hij heeft honderdduizend² goudstukken, Heer, om nog maar te zwijgen van het zilver.’

‘Dat soort rijkdom, Ugga, bestaat; dat ontken ik niet. Maar dat soort rijkdom kan ten prooi vallen aan vuur, water, koningen, dieven of ongeliefde erfgenamen. Maar, Ugga, deze zeven rijkdommen kunnen niet ten prooi vallen aan vuur, water, koningen, dieven of ongeliefde erfgenamen. Welke zeven? De rijkdom van gelovig vertrouwen, de rijkdom van deugdzaamheid, de rijkdom van gewetensvolheid, de rijkdom van schaamte, de rijkdom van geleerdheid, de rijkdom van vrijgevigheid en de rijkdom van inzicht. Dit zijn de zeven rijkdommen die niet ten prooi kunnen vallen aan vuur, water, koningen, dieven of ongeliefde erfgenamen.’

De verzen zijn identiek aan die van sutta 7.5. (4017)

7.8 Ketenen

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven ketenen. Welke zeven?

2. De keten van vleierij, de keten van afkeer, de keten van opinies, de keten van twijfel, de keten van eigendunk, de keten van passie voor bestaan en de keten van onwetendheid. Dit zijn zeven ketenen.’ (4018)

7.9 Opgeven

1. ‘Monniken, voor het opgeven en uitroeien van zeven ketenen wordt het heilige leven geleid. Welke zeven? [8]

2. De keten van vleierij, de keten van afkeer, de keten van opinies, de keten van twijfel, de keten van eigendunk, de keten van passie voor bestaan en de keten van onwetendheid. Het heilige leven wordt geleid om deze zeven ketenen op te geven en uit te roeien.

Wanneer een monnik de keten van vleierij … de keten van afkeer … de keten van opinies … de keten van twijfel … de keten van eigendunk … de keten van passie voor bestaan … de keten van onwetendheid heeft opgegeven, bij de wortel afgesneden, tot een uitgegraven palm gemaakt, tot iets dat niet meer kan ontstaan gemaakt, niet meer in staat om in de toekomst op te komen, dan wordt hij een monnik genoemd die de begeerte afgesneden heeft, de keten verwijderd heeft en door volkomen doorbrekend inzicht in eigendunk een einde heeft gemaakt aan het lijden.’ (4019)

7.10 Gierigheid

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven ketenen. Welke zeven?

2. De keten van vleierij, de keten van afkeer, de keten van opinies, de keten van twijfel, de keten van eigendunk, de keten van jaloezie en de keten van gierigheid.

Dit, monniken, zijn zeven ketenen.’ (4020) [9]

II. LATENTE NEIGINGEN

7.11 Latente neigingen (1)

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven latente neigingen. Welke zeven?

2. De latente neiging tot zinnelijke lust, de latente neiging tot afkeer, de latente neiging tot opinies, de latente neiging tot twijfel, de latente neiging tot eigendunk, de latente neiging tot passie voor bestaan en de latente neiging tot onwetendheid. Dit, monniken, zijn de zeven latente neigingen.’ (4021)

7.12 Latente neigingen (2)

1. ‘Monniken, het heilige leven wordt geleid om zeven latente neigingen op te geven en uit te roeien. Welke zeven?

2. De latente neiging tot zinnelijke lust, de latente neiging tot afkeer, de latente neiging tot opinies, de latente neiging tot twijfel, de latente neiging tot eigendunk, de latente neiging tot passie voor bestaan en de latente neiging tot onwetendheid. Het heilige leven wordt geleid om deze zeven latente neigingen op te geven en uit te roeien.

Wanneer een monnik de latente neiging tot zinnelijke lust … de latente neiging tot afkeer … de latente neiging tot opinies … de latente neiging tot twijfel … de latente neiging tot eigendunk … de latente neiging tot passie voor bestaan … de latente neiging tot onwetendheid heeft opgegeven, bij de wortel afgesneden, tot een uitgegraven palm gemaakt, tot iets dat niet meer kan ontstaan gemaakt, niet meer in staat om in de toekomst op te komen, dan wordt hij een monnik genoemd die de begeerte afgesneden heeft, de keten verwijderd heeft en door volkomen doorbrekend inzicht in eigendunk een einde heeft gemaakt aan het lijden.’ (4022) [10]

7.13 Gezinnen

1. ‘Monniken, als een gezin behept is met zeven factoren, is het, als het nog niet benaderd is, niet waard ernaartoe te gaan, of als het al benaderd is, niet waard om erbij te zitten. Met welke zeven?

2. (1) Zij staan niet op een prettige manier [voor een monnik] op. (2) Zij groeten hem niet op een prettige manier. (3) Zij bieden hem niet op een prettige manier een zetel aan. (4) Ze verbergen voor hem wat ze hebben. (5) Ook al hebben ze veel, ze geven weinig. (6) Ook al hebben ze uitgelezen dingen, ze geven minderwaardige. (7) Ze geven respectloos, niet respectvol.

Als een gezin behept is met deze zeven factoren, is het, als het nog niet benaderd is, niet waard ernaartoe te gaan, of als het al benaderd is, niet waard om erbij te zitten.

3. Als een gezin begiftigd is met zeven factoren, is het, als het nog niet benaderd is, waard ernaartoe te gaan, of als het al benaderd is, waard om erbij te zitten. Met welke zeven?

4. (1) Zij staan op een prettige manier [voor een monnik] op. (2) Zij groeten hem op een prettige manier. (3) Zij bieden hem op een prettige manier een zetel aan. (4) Ze verbergen niet voor hem wat ze hebben. (5) Als ze veel hebben, geven ze veel. (6) Als ze uitgelezen dingen hebben, geven ze uitgelezen dingen. (7) Ze geven respectvol, niet respectloos.

Monniken, als een gezin begiftigd is met deze zeven factoren, is het, als het nog niet benaderd is, waard ernaartoe te gaan, of als het al benaderd is, waard om erbij te zitten.’ (4023)

7.14 Personen

1. ‘Monniken, deze zeven personen zijn het waard om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld. Welke zeven?

2. Degene die in beide opzichten bevrijd is,³ degene die [alleen] door inzicht bevrijd is, de lichaamsgetuige,⁴ degene die tot [de juiste] visie gekomen is, degene die door gelovig vertrouwen bevrijd is, degene die de Dhamma nastreeft en degene die gelovig vertrouwen nastreeft.⁵ [11]

Dit, monniken, zijn de zeven personen die het waard zijn om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.’ (4024)

7.15 Als die in water

1. ‘Monniken, er worden deze zeven soorten personen te vergelijken met die in water aangetroffen in de wereld. Welke zeven?

2. (1) Welnu, één persoon blijft, eenmaal ondergedoken, ondergedoken. (2) Een andere persoon duikt na opgedoken te zijn weer kopje onder. (3) Een andere persoon is opgedoken en blijft overeind. (4) Een andere persoon duikt op, ziet helder en kijkt om zich heen. (5) Een andere persoon duikt op en steekt over. (6) Weer een andere persoon heeft na opgedoken te zijn vaste grond onder de voeten gekregen. (7) Nog een andere persoon is na opgedoken te zijn overgestoken, naar de andere oever gegaan; hij staat op hoge grond, de brahmaan.⁶

3. (1) En hoe is een persoon iemand die, eenmaal ondergedoken, ondergedoken blijft? In dit geval is een zeker persoon behept met alleen maar zwarte, onheilzame eigenschappen. Zo is een persoon iemand die, eenmaal ondergedoken, ondergedoken blijft.

4. (2) En hoe is een persoon iemand die na opgedoken te zijn weer kopje onder duikt? In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” Maar dat vertrouwen van hem blijft niet, het groeit niet, het wordt opgegeven. Die gewetensvolheid … Die schaamte … Die energie … Dat inzicht van hem blijft niet, het groeit niet, het wordt opgegeven. Zo is een persoon iemand die na opgedoken te zijn weer kopje onder duikt.

5. (3) En hoe is een persoon iemand die opgedoken is en overeind blijft? [12] In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” En dat vertrouwen van hem wordt niet opgegeven, maar het groeit ook niet, het blijft overeind. Die gewetensvolheid … Die schaamte … Die energie … Dat inzicht van hem wordt niet opgegeven, maar het groeit ook niet, het blijft overeind. Zo is een persoon iemand die opgedoken is en overeind blijft.

6. (4) En hoe is een persoon iemand die opgedoken is en helder ziet en om zich heen kijkt? In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” Na drie ketenen volledig verbroken te hebben wordt hij een stroombetreder, niet meer in staat om in de onderwereld te belanden, met een vaste bestemming, op weg naar de verlichting. Zo is een persoon iemand die opgedoken is en helder ziet en om zich heen kijkt.

7. (5) En hoe is een persoon iemand die opduikt en oversteekt? In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” Na drie ketenen volledig verbroken te hebben en door de vermindering van passie, haat en verwarring wordt hij een eenmaal terugkeerder: na slechts eenmaal naar deze wereld teruggekeerd te zijn maakt hij een einde aan het lijden. Zo is een persoon iemand die opduikt en oversteekt.

8. (6) En hoe is een persoon iemand die na opgedoken te zijn vaste grond onder de voeten heeft gekregen? In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” Na de verbreking van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden⁷ rijst hij spontaan op [in een hemel] en bereikt daar het uiteindelijke nirvana zonder uit die wereld⁸ te kunnen terugkeren. Zo is een persoon iemand die na opgedoken te zijn vaste grond onder de voeten heeft gekregen.

9. (7) En hoe is een persoon iemand die na opgedoken te zijn overgestoken is, naar de andere oever gegaan, op hoge grond staat, een brahmaan? [13] In dit geval duikt een zeker persoon op [denkend]: “Goed is vertrouwen ten aanzien van heilzame kwaliteiten, goed is gewetensvolheid … goed is schaamte … goed is energie … goed is inzicht ten aanzien van heilzame kwaliteiten.” Door de vernietiging van de mentale vergiften realiseert hij al in dit leven door eigen inzicht de van vergiften vrije bevrijding van het hart waarvan hij ook in zijn denken zeker is, bereikt haar en verblijft erin. Zo is een persoon iemand die na opgedoken te zijn overgestoken is, naar de andere oever gegaan, op hoge grond staat, een brahmaan.

Dit, monniken, zijn de zeven soorten personen, te vergelijken met die in water, die aangetroffen worden in de wereld.’ (4025)

7.16 Het observeren van de onbestendigheid

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven personen die het waard zijn om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld. Welke zeven?

2. (1) Hierbij observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen, hij is zich ervan bewust, hij ervaart haar continu, voortdurend, ononderbroken met de geest op haar gericht, haar met inzicht doorgrondend. Door de vernietiging van de mentale vergiften realiseert hij al in dit leven door eigen inzicht de van vergiften vrije bevrijding van het hart waarvan hij ook in zijn denken zeker is, bereikt haar en verblijft erin.

Dit is de eerste persoon die het waard is om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.

3. (2) En verder, monniken, observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … haar met inzicht doorgrondend. Voor hem komen het einde aan de mentale vergiften en het einde aan het leven gelijktijdig.

Dit is de tweede persoon die het waard is om aan te offeren …

4. (3) En verder, monniken, observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … Met de [14] volledige vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden bereikt hij het nirvana in de tussenperiode.⁹

Dit is de derde persoon die het waard is om aan te offeren, …

(4) En verder, monniken, observeert een zekere persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … Met de volledige vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden bereikt hij het nirvana bij aankomst [in de Zuivere Verblijven].

Dit is de vierde persoon …

(5) En verder, monniken, observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … Met de volledige vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden bereikt hij het nirvana zonder inspanning.

Dit is de vijfde persoon …

(6) En verder, monniken, observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … Met de volledige vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden bereikt hij het nirvana met inspanning.

Dit is de zesde persoon …

(7) En verder, monniken, observeert een zeker persoon voortdurend de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen … Met de volledige vernietiging van de vijf ketenen die aan het lagere bestaan binden wordt hij iemand die stroomopwaarts [door de Zuivere Verblijven] gaat naar de Akaniṭṭha-hemel.

Dit is de zevende persoon …¹⁰

Dit zijn de zeven personen die waard zijn om aan te offeren, waard om gastvrijheid aan te verlenen, waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.’ (4026)

7.17 Het observeren van het lijden¹¹

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven personen die het waard zijn om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld. Welke zeven?

2. Hierbij observeert een zeker persoon voortdurend het lijden in alle geconditioneerde verschijnselen, hij is zich ervan bewust, hij ervaart het continu, voortdurend, ononderbroken met de geest erop gericht, het met inzicht doorgrondend. Door de vernietiging van de mentale vergiften realiseert hij al in dit leven door eigen inzicht de van vergiften vrije bevrijding van het hart waarvan hij ook in zijn denken zeker is, bereikt haar en verblijft erin.

Dit is de eerste persoon die het waard is om aan te offeren, het waard is om gastvrijheid aan te verlenen, het waard is om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.’

De rest van het sutta is gelijk aan het vorige, maar met ‘het lijden’ i.p.v. ‘de onbestendigheid’. (4027)

7.18 Het observeren van niet-zelf

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven personen die het waard zijn om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld. Welke zeven?

2. Hierbij observeert een zeker persoon voortdurend niet-zelf in alle verschijnselen, hij is zich ervan bewust, hij ervaart het continu, voortdurend, ononderbroken met de geest erop gericht, het met inzicht doorgrondend. Door de vernietiging van de mentale vergiften realiseert hij al in dit leven door eigen inzicht de van vergiften vrije bevrijding van het hart waarvan hij ook in zijn denken zeker is, bereikt haar en verblijft erin.

Dit is de eerste persoon die het waard is om aan te offeren, het waard is om gastvrijheid aan te verlenen, het waard is om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.’

De rest van het sutta is gelijk aan 7.16, maar met ‘niet-zelf in alle verschijnselen’ i.p.v. ‘de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen’. (4028)

7.19 Nirvana

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven personen die het waard zijn om aan te offeren, het waard om gastvrijheid aan te verlenen, het waard om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld. Welke zeven?

2. Hierbij observeert een zeker persoon voortdurend het geluk in nirvana, hij is zich ervan bewust, hij ervaart het continu, voortdurend, ononderbroken met de geest erop gericht, het met inzicht doorgrondend. Door de vernietiging van de mentale vergiften realiseert hij al in dit leven door eigen inzicht de van vergiften vrije bevrijding van het hart waarvan hij ook in zijn denken zeker is, bereikt haar en verblijft erin.

Dit is de eerste persoon die waard is om aan te offeren, waard is om gastvrijheid aan te verlenen, waard is om giften te ontvangen, vererenswaardig, een onovertroffen veld van verdienste voor de wereld.’

De rest van het sutta is gelijk aan 7.16, maar met ‘het geluk in nirvana’ i.p.v. ‘de onbestendigheid in alle geconditioneerde verschijnselen’. [15] (4029)

7.20 Grondslagen voor distinctie

1. ‘Monniken, er zijn deze zeven grondslagen voor distinctie.¹² Welke zeven?

2. (1) Hierbij heeft een monnik een sterk verlangen om de leerweg op zich te nemen en hij verliest zijn graagte om de leerweg op zich te nemen in de toekomst niet. (2) Hij heeft een sterk verlangen om zorgvuldige aandacht te besteden aan de Dhamma en hij verliest zijn graagte om zorgvuldige aandacht aan de Dhamma te besteden in de toekomst niet. (3) Hij heeft een sterk verlangen om wensen te verdrijven en hij verliest zijn graagte om wensen te verdrijven in de toekomst niet. (4) Hij heeft een sterk verlangen om zich terug te trekken en hij verliest zijn graagte om zich terug te trekken in de toekomst niet. (5) Hij heeft een sterk verlangen om energie op te wekken en hij verliest zijn graagte om energie op te wekken in de toekomst niet. (6) Hij heeft een sterk verlangen naar aandacht en zorgvuldigheid en hij verliest zijn graagte om aandachtig en zorgvuldig te zijn in de toekomst niet. (7) Hij heeft een sterk verlangen om zaken met visie te doordringen en hij verliest zijn graagte om zaken met visie te doordringen in de toekomst niet.

Dit, monniken, zijn de zeven grondslagen voor distinctie.’ (4030) [16]

III. ZEVEN PRINCIPES VOOR DE VAJJI’S

7.21 Sārandada

ALDUS HEB IK GEHOORD.

1. Eens verbleef de Verhevene bij Vesāli, bij het Sārandada-heiligdom. Toen dan ging een aantal Licchavi’s naar de Verhevene toe. Bij hem gekomen groetten zij hem eerbiedig en zetten zich ter zijde neer. Toen zij ter zijde gezeten waren, sprak de Verhevene de volgende woorden tot hen:

‘Licchavi’s, ik zal jullie zeven principes leren waardoor er geen achteruitgang optreedt. Luistert daarnaar, let goed op, ik ga spreken!’

‘Goed, Heer,’ antwoordden die Licchavi’s de Verhevene instemmend. De Verhevene sprak als volgt:

2. ‘En welke, Licchavi’s, zijn de zeven principes waardoor er geen achteruitgang optreedt?

(1) Licchavi’s, zolang als de Vajji’s regelmatig bijeenkomsten houden en deze met velen bezoeken, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(2) Zolang als de Vajji’s in eendracht bijeen zullen komen en in eendracht uiteen zullen gaan en hun zaken in eendracht zullen regelen, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(3) Zolang als de Vajji’s niet instellen wat niet overgeleverd is en het overgeleverde niet afschaffen, maar leven volgens de oude overgeleverde tradities van de Vajji’s, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(4) Zolang als de Vajji’s hun ouden van dagen respecteren, eerbied betuigen, hoogachten en vereren en vinden dat er naar hen geluisterd moet worden, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(5) Zolang als de Vajji’s geen vrouwen en meisjes van goede familie met geweld ontvoeren en dwingen bij hen te wonen, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(6) Zolang als de Vajji’s hun heiligdommen in de stad en op het platteland respecteren, hier eerbied aan betuigen, [17] deze hoogachten en vereren en de van ouds hieraan gebrachte, hun rechtens toekomende offerandes niet in onbruik laten raken, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(7) Zolang als er door de Vajji’s ten aanzien van de heiligen goed gezorgd wordt voor passende bescherming, beschutting en veiligheid, zodat de heiligen die nog niet gekomen zijn, naar hun rijk kunnen komen en de heiligen die al in hun rijk wonen, er op hun gemak kunnen verblijven, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

Licchavi’s, zolang als deze zeven principes tegen achteruitgang blijven bestaan onder de Vajji’s en de Vajji’s er zich aan zullen houden, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.’ (4031)

7.22 Vassakāra

ALDUS HEB IK GEHOORD.

1. Eens verbleef de Verhevene in Rājagaha op de Gierenpiekberg. In die tijd was koning Ajātasattu van Magadha, de zoon van Vedehi, van plan de Vajji’s aan te vallen. Hij sprak aldus: ‘Ik zal deze Vajji’s, die zo machtig en krachtig zijn, vernietigen, ten onder laten gaan, ik zal ze in het verderf storten.’

Toen dan richtte koning Ajātasattu zich tot de brahmaan Vassakāra, zijn eerste minister, met de woorden: ‘Kom, brahmaan, ga naar de Verhevene toe, vereer hem uit mijn naam met je hoofd aan zijn voeten, vraag hem of hij vrij is van ziekte, of hij vrij is van kwalen, of hij in goede gezondheid is, of hij krachtig is, of hij zich goed voelt. Zeg: “Heer, koning Ajātasattu van Magadha, de zoon van Vedehi, vereert met zijn hoofd de voeten van de Verhevene. Hij vraagt of u vrij bent van ziekte, of u vrij bent van kwalen, of u in goede gezondheid bent, of u krachtig bent, of u zich goed voelt.” En zeg dit: “Heer, koning Ajātasattu is van plan de Vajji’s aan te vallen. Hij spreekt aldus: ‘Ik zal deze Vajji’s , die zo machtig en krachtig zijn, vernietigen, ten onder laten gaan, ik zal ze in het verderf [18] storten.’” Neem goed in je op wat de Verhevene je antwoordt en deel het mij mee. Immers Voleindigden spreken geen onwaarheid.’

‘Goed, mijnheer’, antwoordde de eerste minister Vassakāra koning Ajātasattu instemmend en ging naar de Verhevene toe. Toen hij bij hem aangekomen was, wisselde hij de gebruikelijke vriendelijkheden en beleefdheden met hem uit en zette zich ter zijde neer. Ter zijde gezeten vertelde hij hem wat de koning hem opgedragen had.

2. Op dat moment stond de eerwaarde Ānanda achter de Verhevene, terwijl hij hem koelte toewaaide. Toen dan richtte de Verhevene het woord tot de eerwaarde Ānanda:

(1) ‘Wat heb je gehoord, Ānanda: houden de Vajji’s regelmatig bijeenkomsten en zijn ze dan met velen?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s regelmatig bijeenkomsten houden en deze met velen bezoeken, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(2) Wat heb je gehoord, Ānanda: komen de Vajji’s in eendracht bijeen, gaan ze in eendracht uiteen, regelen ze hun zaken in eendracht?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s in eendracht bijeen zullen komen en in eendracht [19] uiteen zullen gaan en hun zaken in eendracht zullen regelen, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(3) Wat heb je gehoord, Ānanda: stellen de Vajji’s niet in wat niet overgeleverd is en schaffen ze niet het overgeleverde af, maar leven ze volgens de oude overgeleverde tradities van de Vajji’s?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s niet instellen wat niet overgeleverd is en het overgeleverde niet afschaffen, maar leven volgens de oude overgeleverde tradities van de Vajji’s, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(4) Wat heb je gehoord, Ānanda: respecteren de Vajji’s hun ouden van dagen, betuigen ze hun eerbied, achten ze hen hoog, vereren ze hen en vinden ze dat er naar hen geluisterd moet worden?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s hun ouden van dagen respecteren, eerbied betuigen, hoogachten en vereren en vinden dat er naar hen geluisterd moet worden, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(5) Wat heb je gehoord, Ānanda: ontvoeren de Vajji’s vrouwen en meisjes van goede familie met geweld en dwingen ze dezen bij hen te wonen?’

‘Nee, Heer, dat heb ik niet gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s geen vrouwen en meisjes van goede familie met geweld ontvoeren en dwingen bij hen te wonen, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(6) Wat heb je gehoord, Ānanda: respecteren de Vajji’s hun heiligdommen in de stad en op het platteland, betuigen ze hier eerbied aan, achten ze deze hoog, vereren ze deze en laten ze de van ouds hieraan gebrachte, hun rechtens toekomende offerandes niet in onbruik raken?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, de Vajji’s [20] hun heiligdommen in de stad en op het platteland respecteren, hier eerbied aan betuigen, deze hoogachten en vereren en de van ouds hieraan gebrachte, hun rechtens toekomende offerandes niet in onbruik laten raken, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.

(7) Wat heb je gehoord, Ānanda: is er door de Vajji’s ten aanzien van de heiligen goed gezorgd voor passende bescherming, beschutting en veiligheid, zodat de heiligen die nog niet gekomen zijn, naar hun rijk kunnen komen en de heiligen die al in hun rijk wonen, er op hun gemak kunnen verblijven?’

‘Ja, Heer, dat heb ik gehoord.’

‘Zolang, Ānanda, er door de Vajji’s ten aanzien van de heiligen goed gezorgd wordt voor passende bescherming, beschutting en veiligheid, zodat de heiligen die nog niet gekomen zijn, naar hun rijk kunnen komen en de heiligen die al in hun rijk wonen, er op hun gemak kunnen verblijven, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.’

3. Toen dan richtte de Verhevene zich tot de brahmaan Vassakāra, de eerste minister van Magadha: ‘Op een keer, brahmaan, verbleef ik bij Vesāli, bij het Sārandada-heiligdom. Daar onderrichtte ik de Vajji’s in deze zeven principes tegen achteruitgang. En zolang als deze zeven principes tegen achteruitgang zullen blijven bestaan bij de Vajji’s en zij zich eraan zullen houden, is er alleen bloei voor hen te verwachten, geen verval.’