Colofon

© 2017 Erik Nieuwenhuis
Uitgeverij kleine Uil, www.kleineuil.nl

Auteursportret | Alfred Oosterman
Omslagontwerp | Studenten Noorderpoort / Bas Ekkers
Opmaak en ePub | Diane Lippe, LINE UP boek en media bv

Omslagontwerp: Bas Ekkers
Boekverzorging en ePub: LINE UP boek en media bv

ISBN: 9789492190628
ISBN ePub: 9789492190635

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwerk

And the caravan has all my friends

Yeah, they’ll stay with me until the end

Gypsy Robin, Sweet Emma Rose

Tell me everything I need to know

La, la, la, la… la, la la

Van Morrison

Personages

Sipko Baars

Ex-Groninger en voormalig caravaneigenaar. Medeoprichter en -bedenker van het roemruchte tijdschrift De Karavaan, dat draait om een in Onnen gestationeerde caravan van het merk Eifelland (bouwjaar onbekend).

Folkert Boon

Kachelhandelaar in het bezit van een vaste staanplaats, op camping ‘De Wilde Wingerd’ in Onnen. Campingbuurman van Baars en de zijnen. Getrouwd met Aal en vader van Hilko. Hoopt de generatie Boonen na hem een leven zonder natte voeten te kunnen garanderen.

Louis van Vuuren

Ooit een geruchtmakende, activistische theatermaker. Nu journalist bij een grote regionale krant, op zoek naar manieren om de emancipatiestrijd over de drempel van het nieuwe millennium te tillen. Lange tijd bij De Karavaan betrokken als regisseur van de rijdende literaire salon.

Hylke Gorters

Dichter en duider. Sinds 1995 onbedreigd titelhouder ‘meest afgewezen dichter van het Europese vasteland’. Onderweg naar camping ‘De Wilde Wingerd’ voor het afgeven van een kort maar duidelijk statement over het wezen van artistieke noodzaak.

Inhoud

Omslag

Colofon

Voorwerk

Personages

Voorwerk

Sipko Baars

Hylke Gorters

Louis van Vuuren

Folkert Boon

Baars

Gorters

Van Vuuren

Boon

Baars

Gorters

Van Vuuren

Boon

Baars

Gorters

Van Vuuren

Boon

Baars

Gorters

Van Vuuren

Boon

Voorwerk

Ik kan niet met een gerust hart beweren dat de gelijkenis met bestaande personen en gebeurtenissen in deze novelle op louter toeval berust. Ik heb dankbaar geput uit het rijke verleden van het tijdschrift Schrijver & Caravan, maar het verhaal dat hier verteld wordt, is maar gedeeltelijk gebaseerd op de feiten. Ik heb mezelf het recht gegund de werkelijkheid naar believen te vergroten en te verkleinen en er – waar nodig – stevig op los te fantaseren. Het is niet ondenkbaar dat iemand zich in een van de personages herkent. Mocht dat zo zijn, dan hoop ik dat diegene iets ervaart van de diepe genegenheid die ik tijdens het schrijven voor elk van de beschreven karakters heb gevoeld.

Sipko Baars

Ik heb geprobeerd wat te schrijven gisteravond. Gewoon om te kijken of ik het nog kon. Een paar woorden op de achterkant van een envelop van de gemeentebelastingen. De woorden kwamen wel, maar zodra ze het papier raakten, sloegen ze te pletter. Het zachte neuriën in mijn hoofd verandert op papier in het doordringende gezeur van een hamerboor. Ik ken de regels: show don’t tell; laat geen onnodige mussen van het dak vallen; bouw de spanning zorgvuldig op (suspense!) en laat het geweer dat je in het eerste bedrijf introduceert, in het laatste bedrijf ook echt afgaan. Maar dat is allemaal theorie. En met theorieën vul je geen roman. Dat doe je met de toppen van je vingers. Woord voor woord. Het lukte niet, gisteravond. Daarom heb ik om een uur of elf maar een biertje uit de koelkast gehaald. Voor twaalven had ik er drie op. Daarna ben ik gaan slapen.

Wat ik precies gedroomd heb, herinner ik me niet meer, maar uit mijn slaap slopen drie woorden met me mee de ochtend in: losbreekkabel, drukventiel, dompelpomp. Daarnaast bleef een beeld zich hardnekkig aan me opdringen: een auto en een caravan, dwars op een lange weg die door een kaal landschap leidt. Een geschaarde combinatie die de doorgang voor al het overige verkeer blokkeert. Als dat er is, tenminste, want buiten de rode wagen en de smetteloos witte Kip-caravan zie ik verder niemand op de weg. Ik geloof niet dat ik ooit zoiets in het echt heb gezien. Niet gezien, wel gevreesd. Je hoeft geen psychoanalyticus te zijn om te weten waar dat beeld vandaan komt. Tot vorige week was ik mede-eigenaar van een caravan. Een rammelbak. Een ongeluk klaar om te gebeuren, zoals dat in het Engels heet. We hebben hem verkocht en dat zou een opluchting moeten zijn. Wat er – sinds de nieuwe eigenaar ons in klinkende munt betaalde – verder ook gebeurt met die schroothoop op wielen; mijn verantwoordelijkheid is het niet meer. Dat zou een opluchting moeten zijn, maar zo voelt het toch niet. Ik had erop gerekend dat de overdracht het einde van het verhaal zou betekenen. Dat was te naïef, bedenk ik nu. Over het materiële verlies kom ik natuurlijk wel heen. Hoewel ik sommige dingen missen zal: het kacheltje dat ons verwarmde op koude voorjaarsdagen, de kampeerpannen in het aanrechtkastje, de bij elkaar gescharrelde boeken op de plank boven het dubbelbed. Als je nostalgische verdwazing maar sterk genoeg is, ga je zelfs de doos met Dubro en Jif en het blik brandgel voor de sfeerlichtjes van de Blokker nog missen. Dat we ons met de verkoop van de Eifelland bevrijd hebben van alle verplichtingen is in mijn optiek iets goeds, maar ik begin te vrezen dat er meer voor nodig is om de doorstroom in mijn hoofd weer op gang te brengen; geen vrijblijvend gemijmer op een ochtend in maart, maar een degelijke brok rouwverwerking. Een waardig afscheid van een periode. Een laatste klap met de trommelstok, voor de band aan een nieuw nummer begint.

Op weg naar mijn werk, even voorbij station Bijlmer, besloot ik dat ik de geschiedenis niet zomaar kon laten eindigen met dat telefoontje van Waterman: ‘Hij is verkocht. Ik heb het geld hier. Dat kom ik je van de week nog wel even brengen.’ Een slordig einde. Rafelig als het uiteinde van een trui. Als iemand daaraan ging lopen trekken, bleef er niks over van al het werk en alle liefde die er ooit door iemand in was gestoken.

‘Ik moet vanmiddag richting Noorden. Privé-dingetje,’ zei ik tegen mijn bazin, ‘even wat dingen uit de weg ruimen. Na het weekend haal ik de gemiste uren weer in.’ Ik had erop gerekend dat ze moeilijk zou doen, maar ze was een en al empathie.

‘Neem je tijd,’ zei ze, met een glimlach die ik niet goed kon duiden. Dat heb ik hier in Amsterdam wel vaker: je weet nooit of ze je in de zeik nemen of niet. Aan deze kant van het IJsselmeer gelden regels die ik nog niet helemaal doorgrond.

Om halfvier precies zet ik mijn tekstverwerker uit en wens mijn collega’s alvast een goed weekend. Bij de drogist op het station koop ik een tandenborstel en een tube tandpasta. In de kiosk ernaast haal ik koffie in een kartonnen bekertje en een gevulde koek voor onderweg. De trein rijdt even voor vieren binnen, precies volgens de dienstregeling. In het treinstel zijn vier vrije plaatsen. Een man met een gsm aan zijn oor loopt door het compartiment, op zoek naar de eerste klas. Mijn oude drinkbroeder Harold heeft er ook een. Hij moet bereikbaar zijn, zegt hij. Aanstellerij, als je het mij vraagt. Tussen mijn huis en het station heb ik al een stuk of tien mensen met zo’n walkietalkie aan hun oor gezien. Hoe bereikbaar moet een mens zijn? Hoe bereikbaar wíl een mens zijn? Als er een mogelijkheid was om door middel van de moderne techniek onbereikbaar te worden, dan zou ik meteen tekenen voor een abonnement.

Na alle explosies van grootsteedse bouwnijverheid zijn de weilanden voorbij Diemen en Weesp een oase. Het duurt altijd even voor je na het verlaten van de stad de rust vindt om te lezen of na te denken. Je hart slaat nog even door in het versnelde ritme van de Randstad. Je voeten stampen nog even mee in het tempo van de grootstedelijke ondernemingszin. Ambitie. Dadendrang. Onrust… Te veel voor een dorpsjongen die volwassen werd in Groningen, een stad die in die jaren weinig meer was dan een haveloze verzameling afbraakpanden. Die vrede leek te hebben met z’n gebrek aan glans. Waar de geest niet werd overschaduwd door loze uiterlijkheden. Wat was ik daar… wat zal ik zeggen? ‘Gelukkig’ is het woord niet, zelfs ‘tevreden’ is te veel gezegd. Op mijn plaats, dat is het: thuis. Hier in het Westen, waar de nieuwe tijd allang begonnen is, staan beschouwing en overpeinzing niet in hoog aanzien. En nostalgie al helemaal niet. Dat doen ze maar in de provincie, onder die rietdaken en in die oversizede universiteitsgebouwen van ze. In die steden waar je tot het licht wordt in donkere kroegen kunt rondhangen. Allemaal prima, hoor, leven en laten leven, maar zo zitten wij hier niet in elkaar. Hier in het Westen is de beweging: naar voren! Als je mee wilt doen, handen uit de mouwen, blik op de horizon: welkom! Maar voor de afdeling ‘omzien in verwondering’ moeten wij u doorverwijzen naar een ander loket. Daar doen we hier niet aan. Die tijd hebben we gehad. Mooie tijd, fijn dat het voorbij is.

Waar de trein het Naardermeer doorklieft, keert de rust in mijn hoofd terug. In rustig tempo bewegen we langs de rietkragen. Ik spot een koppel meerkoeten, een witte reiger en een koppel eidereenden. Een zwerm brandganzen gaat laag over het water. Een voorbode van de landelijke rust waarnaar ik onderweg ben. De caravan staat nog steeds in hetzelfde buurtschap op de grens van Groningen en Drenthe. Vier kwartjes vroegen we ervoor. Binnen een dag waren we hem kwijt. Eén gulden. Een symbolisch bedrag. Symbolisch waarvoor, daar heb ik niet heel veel over na kunnen denken. Zo zijn er wel meer dingen waarover ik in de afgelopen jaren niet genoeg heb nagedacht. Ik heb me laten meevoeren op een houtvlot dat door anderen te water was gelaten. Ik zou graag begrijpen hoe ik me daarin heb kunnen laten meeslepen. Dat ik daar tijdens deze kleine pelgrimage achter kom, is misschien wat te romantisch gedacht. Maar het is fijn dat ik vandaag even de tijd heb om terug te blikken op de voorbije jaren. En om daarna een punt te zetten achter een zin die naar mijn smaak sowieso te lang aan het worden was.

Het begon allemaal in mei 1994. We waren met onze verloofdes op bezoek in Enschede. De koningin was jarig, dat weekend. We bezochten een kasteel, net over de grens. Willeke Alberti eindigde als twee na laatste, net voor Estland en Litouwen. In een café zagen we een dwerg dansen op ‘Fire’ van de Pointer Sisters. Niet alle details doen ertoe, niet in dezelfde mate in elk geval. Maar dat de bestuurder op maandagochtend, op de terugweg naar Groningen, een stuk rubber uit de rechtervoorband van de Ritmo 70S reed, mag niet onvermeld blijven. Foutje bij het afslaan op een rotonde. Stoeprand. Binnen in de auto klonk het als een klapband, maar op de parkeerplaats in de Overijsselse bossen bleek dat er nog genoeg lucht in zat. Er stak alleen een klein flapje rubber uit op de plek waar de band het trottoir had geraakt. Een inkeping. Alsof iemand had geprobeerd er met een flinke kaasschaaf een stuk uit te snijden. We wisten niet of je daar maar zo mee door kon rijden, maar niemand had zo snel een alternatief. Een ANWB-praatpaal was er niet. En tegen de tijd dat we, ergens in de buurt van Ommen, een gelegenheid vonden om te stoppen en de hulpdiensten in te schakelen, hadden we inmiddels zó veel kilometers afgelegd dat het overdreven leek er nu nog een monteur bij te roepen. Maar echt verantwoord om door te rijden was het niet, natuurlijk. Voor hetzelfde geld klapte de voorband alsnog en schoven we met een vaart van 100 kilometer per uur door het gras tegen een Amerikaanse eik die daar al een eeuw op ons stond te wachten.

‘Als het licht aanging op school, overdag als er donkere wolken over de stad trokken,’ zei Waterman, ergens voorbij Ommen. ‘Of als je vader zei: “We moesten vanavond maar weer eens Chinees eten.” Dat soort momenten, of als je ziek was geweest en het was vrijdagochtend en naast je bed lag een stapel nieuwe Suskes en Wiskes die een tante voor je had meegenomen.’

Ik heb niks met Suske en Wiske, nooit gehad. Maar ik begreep wat hij bedoelde.

‘In de caravan,’ zei ik, ‘met het hele gezin rond de tafel. De deur open, de vogels buiten.’

‘En daarna nog vijf weken vakantie,’ knikte Waterman, ‘Een afgepaste hoeveelheid tijd. Maar zo voelde het niet.’

‘Het voelde als vrijheid, eeuwige vrijheid.’

Het was even stil.

‘Als we dit overleven gaan we een caravan kopen,’ zei ik.

‘Zekers te weten,’ zei Waterman.

‘Een Kip,’ vervolgde ik vastbesloten. ‘Een tweedehands wagen waar de lucht van vroeger nog in hangt. De geur van zomers gras, een gedekte tafel, beschuit met hagelslag.’

‘Een beetje schimmelig.’

‘Uiteraard. Door de jaren gerijpt. Geluk in een doosje.’

‘Een doos op wielen.’

‘En daarin dan alles opschrijven.’

‘Écht alles.’

‘We moeten weg uit de stad. Ergens, liefst een beetje achteraf, waar de andere campingmensen niet graag komen. Met een opklaptafeltje en een luifel. En plastic bakjes voor de kaas en de boter en een blikken beschuitbus met figuren uit De Fabeltjeskrant.’

‘En een dakraam waar oranje licht doorheen valt.’

‘Halve gordijntjes om overheen te kijken.’

‘En een keukenla vol pennen waarvan de meeste het niet meer doen.’

‘Een schrijfblok met een stevig kartonnen omslag. Zwart, of bruin met beige.’

‘We moeten wel.’

‘Absoluut. Als we onszelf als schrijvers serieus nemen, tenminste.’

Het was mei. De maand waarin de sociale dienst het vakantiegeld uitkeerde. Een tweedehands caravan, wat kon dat nou helemaal kosten?

De autoband werd nog diezelfde dag gewisseld door een oudere man in een overall die ons op ernstige toon voorhield dat we geluk hadden gehad dat we Groningen levend hadden bereikt. Terwijl hij ons vaderlijk toesprak, schudde hij langzaam met zijn hoofd. Dat deden mensen met echt werk wel vaker als ze met ons in gesprek raakten.

Hylke Gorters

Je kunt er van twee kanten komen. Vandaag kom ik uit de richting Haren. Ik loop over het fietspad door het landschap dat in mijn hoofd is als ik De Dichter lees:

en zie dan hoe weiden hun vee vinden,

wouden hun wild, luchten hun vogels,

uitzichten onze ogen.

De leren handvatten van mijn tas snijden in mijn polsen. Zo nu en dan hoor ik een auto van achteren naderen. Dan steek ik mijn duim op. Of ik draai me om, zoek oogcontact. Goed volk! Neem mij mee! Maar voor mij houdt niemand stil. Het omgekeerde lijkt eerder het geval. Als ze mij zien, trappen ze nog wat harder op het gas. Daar kun je als dichter natuurlijk alleen maar blij mee zijn. Die mensen met hun autootjes en kerrevennetjes, met hun vliegreizen naar hot en haar. Ze razen zichzelf voorbij. Wie van hen probeert op een motterige dag als deze, half liggend met z’n rug tegen een rode beuk, in het landschap op te gaan? Wie proeft hoe de zure regen zich vermengt met het zout op zijn bovenlip? Zandpad, hunebed, herkauwers in het natte gras, het astmatische gepiep van de koolmezen? De ruimte van het volledig leven. Daarvoor hoef je niet naar New York. Ben je gek? Een tuinkamer met openslaande deuren, een rookstoel, een kast vol dichtbundels. Meer zou een mens niet moeten willen. Een dichter niet, in elk geval.

Het geratel van de platte hoeden in gekanteld perspectief

Het plausibelste plaveisel denkbaar in dit gefilterd licht

Hoe haar heupen als de dijen van een schonkig paard

        Dat hier de directe verbinding

                met mijn oogdraden onwetend

Schommelend door de velden gaat.

Hylke Gorters (Nij Beets, 1965 -). At your service! Het is een vloek en tegelijk een zegen. De woorden waaien om me heen. Soms blijven ze aan me kleven, als sneeuw op een zwarte wollen jas. Of nee: ik ben hun baken, het licht waar de woorden op varen. Ik leid ze langs de klippen naar de veilige haven van mijn gedichten. Ik heb er niet om gevraagd. Ik hoef er geen applaus voor. Ook geen geld. Er wordt voor me gezorgd. Alles wat ik vraag, is een plek om mijn woorden in bewaring te kunnen geven. Ik draag mijn lot met een glimlach.

De (ver)ant

Woord-

(l)elijkheid

Voor de verweesde taal

Is bij mij in goede handen.

Maar ik kan niet alles alleen, natuurlijk. Soms denk ik dat ik eronder bezwijk. Daar heeft zo’n man in zo’n groen PTT-autootje geen weet van, natuurlijk. Die legt kabels. Die verbindt tante Tuutuut en tante Hoho met elkaar. Die denkt dat de taal als water is, dat de woorden altijd op zoek gaan naar het laagste punt. En misschien is dat ook wel zo, voor de tantes, tenminste. De zinnen van het gemene volk rollen als puin en erts de diepte in. Ik ben degene die de puinhopen onvermoeibaar met een lantarentje doorzoekt. Soms zit er een briljantje tussen.

Een auto met een linnen dak komt me met de wielen op mijn helft tegemoet. Ik spring opzij het natte hoge gras in. Nat. Hoog. Bermgras. Zie je wel. Ik hoef de woorden niet te zoeken, de woorden zoeken mij. Ik ben hun tijdelijke opvang. Ik geef richting aan hun bestaan, ik verzorg ze. Als ik klaar met ze ben, probeer ik ze onder dak te krijgen. Mag ik daar misschien een heel klein beetje steun bij verwachten? Gewoon uit medemenselijkheid? Als ik mijn woorden te vondeling leg, is het dan zo veel gevraagd dat iemand ze even uit hun mandje haalt en ze omringt met de warmte die ze toekomt?

Leg:

mijn woorden bij het vuur;

een kleed klaar waarop ze knorrend;

mij de ontbrekende dekens eens uit.

Koesteren! Porties

bij het vuur aan Fikkie

geven.

Een streep rook trekt horizontaal over de dorpsweg. De winter is voorbij. Een boer verbrandt gesnoeid rijshout. Een grote hond blaft als ik voorbijga. Fikkie! Ik ga maar weer eens verder. Op weg naar mijn rechtmatige plek in de geschiedenis.

Louis van Vuuren