alleen de eenzamen

Sam, een charismatische oplichter die dol is op Italiaanse maatpakken, Ford Mustangs en indianen, deinst er niet voor terug familieleden in zijn zwendelpraktijken te betrekken.

Varkensvlees wordt halal verkocht en goedkope wijn voorzien van valse etiketten. Eenmaal gevlucht naar Miami wordt hij verliefd op een zwerfkind en wil hij zijn leven beteren.

Als het meisje onder verdachte omstandigheden verdwijnt, keert hij terug naar Nederland in een poging de familierelaties goed te maken. Het contact met zijn zoon loopt direct uit op een drama waardoor de verhoudingen verder op scherp komen te staan.

Alleen de eenzamen gaat over familieleden die verstrikt zitten in onbetrouwbare relaties, zelfs emoties worden voortdurend vervalst. Ieder familielid neemt in dit boek het woord. Onderhuidse dynamieken worden zichtbaar, die ervoor zorgen dat we diegenen die het dichtst bij ons staan vaak het hardst van ons afduwen.

Alleen de eenzamen is André Platteels derde roman.

Eerder verschenen Alles hiervoor (2014, de Arbeiderspers) en Net veertien (2016, Magonia).

Over Alles hiervoor:

Platteel weet wat overmoed is en daar kan hij mooi over schrijven.
Arnon Grunberg

Platteel laat durf, zelfvertrouwen en eigenheid in zijn schrijven zien.
Susan Smit

Over Net veertien:

Seks en dood kronkelen als twee slangen om elkaar heen. Platteel toont zich een ware opvolger van Jan Wolkers.
Onno Blom, biograaf Wolkers

Een literaire hormonenbom verpakt in een knetterend tranendal.

Ik vind het mooi!
Abdelkader Benali

alleen de eenzamen

andré platteel

Uitgeverij Magonia Utrecht 2019

© 2019 André Platteel

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microﬁlm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10b, 3512 gt Utrecht.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microﬁlm or any other means, without written permission from Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10b, 3512 gt Utrecht, The Netherlands.

Omslagontwerp: 75B, Rotterdam

Foto auteur: Martine Stig

Zetwerken en opmaak: Willem Morelis

Druk: Bariet Ten Brink, Meppel

isbn 9789492241399

nur 301

www.magonia.nl

I said to Hank Williams: ‘How lonely does it get?’

Hank Williams hasn’t answered yet.

Leonard Cohen, Tower of Song

Schrijven is niet: verhalen vertellen.
Het is het tegenovergestelde van verhalen vertellen.

Het is alles tegelijk vertellen – een verhaal en de afwezigheid van dat verhaal.

Marguerite Duras, Schrijven

Deel 1

Jonathan

Oom Sam veinsde maagkanker om de ruzie met zijn zoon bij te kunnen leggen. Twintig jaar geleden was Sam naar Miami gevlucht. Daarna had hij geen contact meer met Keesie gezocht.

Mijn oom had goedkope flessen wijn van valse etiketten voorzien, zijn vrouw en kinderen opgescheept met een bende schuldeisers, en mij met een woedende vader, die als zijn onwetende zakenpartner in de nasleep van de zwendel was meegesleurd. Drie weken geleden keerde Sam terug, precies op de dag dat ook ik uit Amerika terugkwam. Ik heb mijn oom nog niet opgezocht. Ik ben de deur van mijn Amsterdamse Airbnbappartement nauwelijks uit geweest. Door het verlies van Bette heb ik wel wat anders aan mijn hoofd.

‘Pleur op,’ kreeg Sam te horen toen hij Keesie eindelijk aan de lijn had. Daarna ontspon zich een kat-en-muisspel waar mijn vader als een roddeljournalist verslag van doet met dramatische aangezette koppen. ‘sam speurt keesie op’. En: ‘hij wilde zo graag een opa zijn.’

Mijn vader belde me de afgelopen week wel tien keer over wat er zich allemaal aan het afspelen was. Vooral de details vond hij smeuïg. Verlekkerd trok hij aan zijn sigaretje en hapte dan naar adem. Ik was iedere keer te nieuwsgierig om niet op te nemen, al walgde ik ervan dat mijn vader het drama van Sam gebruikte om zijn band met mij te herstellen. De ondergang van Sam als zoete wraak. Nog jaren na Sams vlucht naar de States bleef mijn vader hem vervloeken. We kwamen erachter dat de politie geruime tijd bij ons thuis de telefoon aftapte om te ontdekken of mijn vader van de zwendel afwist. Hij verzekerde ons er niets mee te maken te hebben, wat ik geloofde. De Mercedes SE die mijn vader zo lief was moest hij verkopen en we werden weer terug de armoede ingesleurd. Hij moest opnieuw met mijn opa de handel in, als colporteur van rollen stof, wat maar net genoeg opleverde voor brood op de plank.

Sam is altijd mijn favoriete oom gebleven, daar deed de zwendel niets aan af. In mijn puberteit vouwde hij briefjes van honderd tot kleine pakketjes die hij in mijn broekzak stopte: ‘Achter de wijven aan, maar hou het nooit bij één meissie.’ De maatpakken die oom Sam droeg hebben mijn smaak voor altijd bepaald. Het contrast met de schijtkleurige, zwabberende confectiepakken van mijn vader was schril. Sams kraakheldere witte pochet dat hij altijd fier uit zijn borstzakje liet steken stond voor mij symbool voor mannelijke kracht, samen met zijn stropdassen, van die tijdloze dikke, met een dubbele strop geknoopt.

Toen ik jaren na Sams vlucht verliefd werd op Bette – een fotografe die in New York woonde – en naar het land emigreerde waar mijn oom zich schuilhield, ging ik naar hem op zoek. Als Bette voor haar werk op reis was, veranderde ik in een privédetective. Sam bleek in Miami eigenaar te zijn geworden van een autoverhuurbedrijf. Een praatgrage werknemer vertelde aan de telefoon dat Sam zijn rijbewijs was kwijtgeraakt wegens roekeloos rijden en dat het autoverhuurbedrijf inmiddels op de rand van faillissement verkeerde. Veel auto’s werden niet teruggebracht en de verzekering wilde ze niet vergoeden omdat Sam verdacht werd van fraude. Met sommige verdwenen auto’s waren overvallen gepleegd, ‘en laatst is er zelfs iemand met een kogel door zijn kop in een van onze huurauto’s gevonden’, waardoor Sam voortdurend te maken had met de politie. Hij zal het zich anders hebben voorgesteld toen hij naar Amerika vluchtte.

Toen Bette vanwege een klus voor de zoveelste keer gevlogen was, reisde ik naar Miami en belde aan bij het woonadres dat ik van de praatgrage werknemer had gekregen, een strandhuisje in een buurt aan zee waar ik alleen voor het dubbele taxitarief naartoe werd gebracht. Aan zijn kleding was niets veranderd, maar toch stond er een andere man voor me. De Caribische zon had Sam op de gril gelegd, het vel hing los aan zijn wangen en onder zijn kin, en was vuurrood. Zijn lippen waren dun, alsof hij de afgelopen jaren stukken ervan had weggebeten. De inzetten bij zijn haargrens waren zonder twijfel nog niet zo lang geleden kunstmatig in zijn schedel geboord maar zijn kuif hing vermoeid op zijn kruin, als die van Elvis aan de amfetamine.

‘Kom verder,’ zei hij zonder me een hand te geven. We liepen door een woonkamer waar een zigeuner direct wielen onder zou hebben gezet, de kamer stond vol met barokke goudkleurige meubels en porseleinen honden. Hij zei iets in het Spaans tegen een meisje dat meteen als een katje van de bank af sprong en verdween. Aan de muur hing boven een enorme bank in de volle breedte een oude vakantiefoto van zijn dochter Rita in de branding als Bo Derek in Ten met een wit mannenhemd aan dat nat aan haar lijf kleefde. Haar tepels prikten door de stof heen. Ik liep achter Sam aan de veranda op, vlak boven het brede strand. Hij schonk ons een glas brandy in. ‘Je bent op je vader gaan lijken. Met die grove vouwen in je kop.’ Ik had meteen spijt dat ik was gekomen. ‘Die vader van jou is een goede vent,’ ging hij verder, ‘geloof hem maar dat hij niets met die valse etiketten te maken had’, en hij gaf me een knipoog.

Rita had hem hier wel een paar keer opgezocht maar Keesie nooit. ‘Ik zal sterven als dat niet goed komt,’ zei hij, en keek wezenloos naar de rode streep die aan de horizon lag te sidderen en die door de invallende avond langzaam verzwolgen werd. Sam stak als reumavingers kromgetrokken kaarsen aan die sputterend brandden. Een mot werd door een van de vlammen aangetrokken en vloog direct in de fik, de wind voerde een vlokje as mee. We keken voor ons uit tot het in de verte zwart werd. ‘Je moeder hield de familie bij elkaar. Niet alleen zij is aan de kanker gestorven, maar de hele familie.’ Hij stak een sigaar op, zakte onderuit in een scheve rieten tuinstoel en graaide in zijn broek om zijn pik goed te leggen. Als hij inhaleerde, zette de vleeskwab onder zijn kin uit. ‘Toen ze gecremeerd werd, luisterde ik naar Roy Orbison. Je moeder loved him. Draaide ze “Crying”, dan zette ze net zo’n zwarte bril op als hij droeg, en dan hard zingen. Wist je dat hij zijn twee sons verloor toen zijn huis in de fik vloog? Levend verbrand, die jochies. En zijn vrouw kwam later bij een motorongeluk om het leven. Het is wat.’ Hij trok aan de sigaar maar die was uitgegaan. ‘Pleurisding,’ zei hij, en gooide hem naar het strand. ‘Bij je broertje kon ik er natuurlijk ook niet zijn, maar ik had altijd meer met jou,’ alsof hij me daarmee een compliment gaf. ‘Je vader is zeker ingestort?’ vroeg hij achteloos, alsof hij dat had voorzien. ‘Jan is nooit een held geweest. Liet zijn zaakjes altijd door anderen opknappen.’ Toen ik Sam vroeg waarom hij nooit iets van zich had laten horen, zei hij: ‘Ga je me nou de les lezen?’

Een uurtje later vertrok ik, nadat ik had geprobeerd de sfeer een beetje op te krikken door herinneringen op te halen aan die keer dat hij me als jochie mee had genomen naar een auto - dealer en ik mocht bepalen welke sportauto hij zou kopen, en aan een etentje op zijn uitnodiging ooit bij de Chinees in de Vijfmeilaan in Leiden. Hij had toen een Chinese serveerster twee briefjes van tweehonderdvijftig gulden toegestopt om de hele avond op zijn schoot te komen zitten. ‘Dat was toen,’ was zijn enige reactie, en direct erachteraan: ‘Ik heb je boeken gelezen, meneer de schrijver. Als je in je volgende boek weer een leugen over me vertelt, breek ik je nek’, en hij begon te lachen: ‘Kom op, het is tijd.’ Hij stond op om me de deur te wijzen. Zijn spieren waren verkrampt, hij zoog ongeduldig op zijn tong. ‘Je bent nog niet getrouwd, toch?’ vroeg hij toen we buiten stonden. ‘Nooit doen. Wijven plukken je leeg. Ze luizen je er even in met hun kut, daarna leggen ze je droog en pakken ze je geld. En zo’n vrouw als je moeder vind je toch nooit, er bestaat ook geen tweede Marilyn Monroe.’ Toen ik nog even omkeek, stond het meisje naast hem. Ze zwaaide synchroon met hem mee terwijl ze me iets nariep.

Na mijn bezoek had mijn oom nog twee jaar nodig om de moed bij elkaar te rapen terug te keren naar Nederland en een poging te doen het goed te maken met Keesie.

Vanaf mijn Airbnb-appartement worstel ik me een weg door de met tassen bepakte mensenmenigte naar het café waar ik vroeger vaak kwam. Toen Bette en ik elkaar net leerden kennen en ze me af en toe in Amsterdam kwam opzoeken ontbeten we altijd in De Pels. Zij makreelsalade waar ik op een nuchtere maag niet aan moest denken, ik roerei met brood. We konden er de hele dag op teren en stopten niet met praten en plannen maken. Alles namen we onder de loep, alles keerden we om, we wilden alles anders doen dan anderen. Bij de hoek van de lange tafel zat altijd de man die er nu ook zit. Ik vond hem een hork. Onbehouwen spuide hij kritiek op iedereen die in zijn buurt kwam. Hij verbeterde elke zin die uit mijn mond kwam alsof ik iets raars zou hebben gezegd. Hij zit er nog steeds, op zijn vaste stek, maar nu, ingesloten door luidruchtige toeristen is hij stil. Er zit een stelletje haast op zijn schoot, hevig met elkaar in gesprek, zoals verliefden doen. Hoe lang gaan ze dat volhouden?

Een paar maanden geleden besloten Bette en ik voor een tijdje uit elkaar te gaan om de boel op een rijtje te zetten. Het ging al tijden niet lekker. We zagen elkaar steeds minder. Zij op reis, ik maar wachten tot ze terugkwam in een stad waar ik me waardeloos voelde. Ik leefde van de winst op de verkoop van mijn Amsterdamse huis en probeerde iets in New York op te zetten, schrijfcursussen. Maar in mijn mailbox zaten geen aanmeldingen, alleen afpersingsmails, over dat ik gefilmd zou zijn tijdens het kijken van porno en dat ik tegen betaling kon voorkomen dat het filmpje viral zou gaan, en aanbiedingen voor operaties, penisverlenging of het inbrengen van siliconen voor een sixpack.

In het begin had ik me wel thuis gevoeld in New York. Dat was een paar jaar na 9/11. Iedereen was angstig, net als ik. Maar de stad werd al snel weer overmoedig, net als Bette. Toen we een keer in een sjiek restaurant op Madison Avenue naar ons tafeltje werden gebracht, kreeg Bette in de smiezen dat een belangrijke editor van een modetijdschrift een blik op ons wierp, waarop ze mijn hand losliet en de knieën bij elke stap hoog optrekkend voor me uit begon te lopen als een model op een catwalk. Ik walgde van die schijnvertoning, herkende Bette haast niet en voelde het begin van de breuk die alles op zijn kop zou zetten. Ik was volgens haar veel te serieus en ik vond dat zij alleen maar geïnteresseerd was in succes. Bette gaf me als sneer een boek cadeau over Rousseau, op zijn Amerikaans in oneliners. Dat hij naar zuiverheid streefde. Dat hij zocht naar éénwording van lichaam en geest. Dat hij meende als enige daartoe de weg te weten. Dat dat hem zijn vrienden en zijn liefde kostte. Dat hij zo van anderen en de wereld vervreemdde. En dat hij uiteindelijk vereenzaamde en in zichzelf verdween. Als reactie op het Rousseau-boek kocht ik voor Bette een lingeriesetje met fluorescerende stars en stripes dat ze meteen aantrok, maar tot neuken leidde het ook dit keer niet. Toen Bette en ik uit elkaar waren stapte ze al snel bij haar nieuwe vriend achter op de motor en reed zo haar einde tegemoet. De politie vermoedde dat er drugs in het spel waren. Autopsie wees uit dat Bette zwanger was. Mijn kop voelt sindsdien als de maag van een koe; ik probeer te verteren wat er allemaal is gebeurd, maar ik kan niet kiezen tussen me woedend of schuldig voelen en ik begin steeds opnieuw met reconstrueren.

Bette vond altijd al dat ik aan het Stockholm Syndroom leed: dat mijn gedachten voortdurend gegijzeld werden en dat ik een bondje gesloten had met lijden. Volgens haar kwamen daar ook de angstaanvallen vandaan waar ik in New York steeds vaker last van kreeg. Elke nacht werd ik badend in doodszweet wakker. Overdag had ik niet de kracht om de deur uit te gaan, machteloos tegenover mijn eigen angst. En als ik de kortsluiting in mijn kop een keer wist te overwinnen en wel de straat op ging, kwam ik niet voorbij McCarren Park. Ging ik verder dan begon ik te hyperventileren, alsof ik bij het einde van de wereld was aanbeland, volledig de weg kwijt en verloren. Straatnamen, cafés of supermarkten die als ik met Bette was herkenningspunten waren, bestonden ineens niet meer. En de angst sloeg om in het gevoel zelf te verdwijnen. Ik vertelde Bette er zo min mogelijk over. Ik schaamde me kapot. Zij vloog de hele wereld rond, ik kwam niet verder dan een straal van honderd meter rondom ons huis, behalve dan die ene keer naar oom Sam in Miami.

Net als de ober me het roerei komt brengen, belt mijn vader weer. Hijgend sommeert hij me naar Leiden te komen. Het is goed misgegaan tussen Sam en Keesie. Hij weet nog niet alle details, maar er heeft zich een koningsdrama afgespeeld. Zijn stem wisselt voortdurend in toonhoogte. Ik zie er als een berg tegenop mijn vader weer te zien, alsof ik voor een examen op ga voor een vak waar ik toch niets mee wil. Als ik uit De Pels wil vertrekken zegt de man aan de kop van de tafel dat hij me lange tijd niet gezien heeft. Ik vertel dat ik in New York heb gezeten. ‘Daar zou ik ook eens heen willen,’ zegt hij. ‘Maar in mijn eentje durf ik niet. En voor gezelschap ben ik te moeilijk.’

Op weg naar het station probeer ik de drukte te ontwijken, neem steegjes waar ik vroeger met Bette ’s nachts doorheen dwaalde als we een paar wijntjes op hadden, sla de Romeinsarmsteeg in waar ik met haar een keer heb gevoosd. Toen we klaar waren, kregen we in de smiezen dat er een oude vrouw uit het raam had meegekeken. ‘Ik werd er wakker van,’ riep ze beschuldigd terwijl Bette haar broek optrok.

Niet ver van hier is het huis waar ik woonde, als bouwval gekocht en in zo’n slechte staat dat de vogels er in- en uitvlogen. Ik zou nu graag een paar jaar van mijn leven geven om het weer terug te krijgen. Ik aarzel, maar ga er toch heen, het koningsdrama kan nog wel even wachten. Als ik een andere naam op het koperen bordje zie staan, voel ik me bestolen. Elke steen en spijker is door mijn handen gegaan, ik heb dit appartement gebouwd. Toen het huis klaar was kwam mijn vader kijken: ‘Wat heb je al die tijd allemaal uitgespookt’, en hij trok een laagje verse verf van een raamkozijn dat niet goed had gehecht. Zelf had hij geen poot uitgestoken, Keesie was me te hulp geschoten. ‘Jij hebt je moeder en je broertje verloren, voor mij is mijn vader dood, dat schept een band,’ zei Kees toen hij met een sloophamer in zijn hand voor mijn deur stond. Iedereen in de familie noemde hem nog steeds Keesie, maar klein was hij allang niet meer; hij woog ruim honderddertig kilo en de gouden Mercedes-ster om zijn vette nek gaf hem nog wat extra gewicht. In de pauze at hij een frikandel speciaal, frietje oorlog en twee broodjes kroket. Een paar uur later moest ik opnieuw bij de patatzaak langs. Ik kan me de eerste sloopdag nog goed voor de geest halen: het was een vroege zondagochtend, de andere bewoners van het pand hadden hun appartement al betrokken. Keesie liet zijn sloophamer al om zes uur ’s morgens door overbodige betonnen wanden razen, waardoor grote brokken op de oude houten vloer neerkletterden. Binnen vijf minuten stond er iemand op de deur te bonken: of we niet goed bij ons hoofd waren. ‘Kankerhoer,’ begon Keesie tegen de kersverse buurvrouw, ‘mijn neef heeft heel wat meegemaakt, en dan begin jij te klagen over een beetje overlast.’ Keesie dreigde de buurvrouw haar kop van haar romp te slaan als ze niet snel maakte dat ze wegkwam. Tussen die buurvrouw en mij is het nooit goed gekomen.

Keesie had vlak voor de verbouwingsperiode iets met Babs gekregen, een meisje dat ik kende uit de straat in Leiden. Ze was de dochter van een hoer die bij ons aan de overkant woonde. Ik herinner me verroeste Ford Taunussen en Opel Kadets met ouwe mannen die in een rijtje achter elkaar bij ons aan de overkant geparkeerd stonden, wachtend op een beurt. Maar Babs leek daar niet door aangetast. Ze had iets wat ik later ook bij Bette zo mooi vond, een onderzoekende blik waar geen enkele vertwijfeling in zat. Babs was een prachtig meisje, alle jongens uit de buurt waren verliefd op haar. Maar met een dochter van een hoer kon je moeilijk thuis aankomen. Keesie had aan niemand meer verantwoording af te leggen, en Babs de zijne gemaakt. ‘Ze is nog mooier dan een e23,’ zei Keesie, zijn gezwaai met de sloophamer werd er door zijn verliefdheid alleen maar doeltreffender op. Ondertussen neuriede hij vrijwel non-stop Top-40 nummers.

Toen de verbouwing klaar was hoorde ik niets meer van Keesie. Later kwam ik er via mijn vader achter dat Keesie verhuisd was en met Babs een zoontje had gekregen maar dat het huwelijk kapot was gegaan toen Babs net als haar moeder de hoer ging spelen. Het verhaal ging dat ze in het Van der Werfpark Turken pijpte voor een geeltje. Niet dat ze het geld nodig had, want Keesie zat bij de mariniers waar hij genoeg verdiende. Babs wilde simpelweg weten wat haar moeder allemaal te slikken kreeg. Volgens mijn vader zou Sam vlak voor zijn vertrek naar de States ook een keer van Babs diensten gebruik hebben gemaakt en dat Keesie hebben ingepeperd, maar daar geloof ik helemaal niets van. Met Babs liep het tragisch af, de politie trof haar uiteindelijk dood aan in het Van der Werfpark.

In de trein op weg naar Leiden voel ik een angstaanval opkomen. Ik begin de wagons door te lopen. Afleiding heb ik nodig, en ik moet rustig blijven, ik ken het riedeltje inmiddels. Toch begin ik te hyperventileren, en wordt mijn hoofd een tikkende tijdbom waarin de tijden gevaarlijk aan elkaar zijn gesoldeerd; Bette op de motor bij haar nieuwe vriend, Babs samen met Keesie in een zilvergrijze bmw e23, Rita in de branding aan de muur in Miami, mijn moeder als Roy Orbison, en naast oom Sam het meisje dat me uitzwaait en me iets nariep dat vertrouwd en tegelijk onbegrijpelijk klonk.

Sam

De motor van de Mustang briest als we van het wagenpark wegscheuren. Dirt schiet onder de wielen en ketst tegen de windows. Het helblauwe neonlicht van mijn verhuurbedrijf flikkert in de zijspiegel: ‘Sam drives you everywhere.’ Maar this guy kan zelf niet meer rijden, en ik kan nog maar één kant op, terug naar waar ik vandaan kom. Gardner Drake heeft zijn lippen samengeperst en hangt met zijn hoofd boven het stuur, als een jockey on the neck of his horse, op zoek naar een gaatje om voorop te komen. Maar de race is allang gelopen. En als ik niet maak dat ik uit de States wegkom hang ik voorgoed.

Ik trek de revers van mijn Brioni-colbert recht en knoop mijn driehonderd dollar kostende silk tie wat losser om mijn strot. Ik stik haast, zet een raampje open, maar de lucht brandt in mijn keel en mijn hart begint te tikken alsof ook daar iets tegenaan wordt geslagen. Het zal niet lang meer duren of de sporen van het dode meisje zullen naar mij leiden. Dan zal ook alle andere dirt boven komen drijven. ‘Rustig,’ zeg ik tegen Gardner, ‘straks worden we nog aangehouden.’ Maar Gardner doet net of hij me niet hoort, drukt zijn cowboy boot haast door het gaspedaal heen, loodst de Mustang behendig langs de andere auto’s alsof hij er een potje mee aan het dammen is.

Ik weet al precies wat er straks over me verteld zal worden. Als je de klos bent komen mensen met de gekste verhalen maar het gaat nooit over wie jíj bent. Those die van je geprofiteerd hebben zullen een neet van je maken om te kunnen pochen met dingen die jij ze hebt gegeven. Mensen die haatdragend zijn maken a beast van je, dan hoeven ze hun eigen aandeel in het drama they blame you for niet onder ogen te zien. Als ze hoog over je opgeven: watch out, die figuren willen nog een slaatje uit je slaan. Alleen als je mensen met rust laat, zullen ze niets over je zeggen. Maar ik ben er nou eenmaal niet de man naar om afgestompt met mensen om te gaan.

‘Het is net echt,’ zeg ik tegen Gardner als ik het valse paspoort bekijk dat hij voor me heeft geregeld. Gardner drukt op de brug van zijn Ray-Ban. Hij is altijd al een kerel van few words geweest.

Op de foto lijk ik net Fidel Castro. Toen de wijnzwendel twintig jaar terug aan het licht dreigde te komen, wilde ik eigenlijk naar Cuba. Ik heb altijd wat gehad met het communisme, of eigenlijk met Castro, een vent naar mijn hart; goeie pakken, dikke sigaren, en voor de duivel niet bang. Maar als je op de vlucht bent is een visum regelen lastig. Het werd Miami. Gardner heeft zijn gevoel voor humor behouden. In het paspoort heet ik Francis Drake, de man die een deel van Florida platbrandde en die dezelfde achternaam heeft als Gardner. ‘Worden we toch nog broeders,’ zeg ik.

Ik draai mijn paspoort in de rondte en houd hem tegen het licht precies zoals de douanebeambte deed toen ik Amerika binnenkwam. Dat moment: met twee zilveren Rimowa’s, met in elk een million verborgen, liep ik Miami Airport uit op de dag dat Gianni Versace tegelijk met een witte duif werd dood - geschoten, 15 juli 1997. Op het vliegveld liep overal politie, op jacht naar de moordenaar. Mijn hart raasde alsof ik zelf de berouwvolle schuldige was. ‘For how long?’ vroeg een kerel met een snor als die van Freddy Mercury. ‘Two weeks,’ loog ik en stak mijn vingers in V-vorm erbij op, alsof ik in vrede kwam.

Als ik terugkijk op dat moment, you know, ik was al over de vijftig, een leeftijd waarop de meesten hun leven aan allerlei bullshit vastgeklonken hebben, en het alleen nog maar een kwestie is van uitzitten totdat je de pijp uitgaat. Ik zou opnieuw beginnen. Ik was niet langer op de vlucht voor een misdaad maar kwam thuis. Eindelijk kon ik die hele bende uit Nederland achter me laten. Er hing iets nieuws in lucht, iets groots, dat voelde ik in elke vezel van mijn lijf. Ik strekte mijn armen wijd uit, de tranen liepen over mijn wangen. What’s the name van de ontdekker van Amerika ook alweer, Columbus toch, nou alsof ik die kerel was, iemand die door een verkeerde afslag alsnog in het beloofde land aankomt. Mijn kloten tintelden als die van een zot dier.

‘Toen ik hier aankwam,’ begin ik tegen Gardner maar die knikt ongeïnteresseerd, schakelt naar de hoogste versnelling, wat je met deze bak alleen doet als je meer dan 140 miles gaat. Allright, houd ik mijn mond verder wel. Die dampende hitte toen. Overal om me heen neonverlichting tegen de donkerblauwe hemel met slogans die een beter leven beloofden. Alsof God had written them himself, dat dacht ik toen. In Amerika kun je een kwartje worden ook al ben je voor een dubbeltje geboren, daar wilde ik graag in geloven. Maar kijk wat er is gebeurd, alles is me toch weer afgenomen.

Toen ik hierheen ging had ik al lange tijd gedroomd van een nieuw leven, aan een strand met warme vochtige lucht als de adem van een hitsig wijf. Ik wilde een huis met slaapkamers met opwaaiende gordijnen en uitzicht op wuivende palmbomen. Ik wilde met een whisky in mijn hand de rookslierten van mijn sigaar kunnen volgen zonder dat iemand me lastig zou vallen. Nachtclubs zag ik voor me met mannen als ik in maatpakken en met vrouwen in avondjurken met diepe decolletés. Ik heb het allemaal gezien en gehad. En nog veel meer.

Gardner zet de radio aan. Ik doe hem weer uit. Ik heb nog een paar minuten in dit verdomde land, dan ga ik toch niet naar een boyband luisteren. ‘Jij was er toch bij,’ zeg ik, ‘die avond dat ik met Jesse Jones op het podium stond? Dat ik even op zijn saxofoon mocht blazen, in de Jazzclub van Sandoval.’ Gardner trekt zijn neusvleugels op. Hij vervloekt me, dat kan ik gewoon van zijn smoelwerk aflezen.

Dichter bij het vliegveld is het landschap net een oorlogsgebied. Het was de afgelopen maanden bloedheet, en dan waren er ook nog tornado’s. Bomen liggen als verkoolde lijken tegen de berm. De kid coloured huizen langs de weg staan er als invaliden bij. Het is misschien ook maar goed dat ik vertrek. Dit land brandt op.

Gardner jaagt de andere auto’s van de baan. Het kan hem niet snel genoeg gaan. Toen ik hem leerde kennen reed hij nog op een fiets. Elke donderdagavond op een met toeters en bellen versierde Chopper-fiets de boulevard van Miami op en neer. Kun je je dat voorstellen, mannen die stoer doen op een versierd fietsje? Gardner zette zijn hond Bourbon voorop, schoof een zonnebril op zijn kop en zette zijn voorpoten op het hoge stuur, terwijl de achterpoten op het zadel balanceerden. Gardner op de bagagedrager. Dat zag er lijp uit. Maar Bourbon leek er de lol wel van in te zien, stak zijn kop de lucht in als ze gingen rijden. Ik moest de eerste tijd in de States wennen aan dit soort Amerikaanse onzin, maar ik zou er later miljoenen aan verdienen, so don’t shit where you eat, zoals de Amerikanen zeggen.

‘Ik was dol op Bourbon,’ zeg ik. Maar ook nu geen greintje contact. Gardner tikt met zijn knokkels tegen het stuur waar ik bloody nervous van word. Toch is Gardner geen kwaaie. Als hij zijn motelkamers niet verhuurde aan mensen zoals ik, mocht iedereen er gratis slapen. Hij moet aan het runnen van zijn hotel geen stuiver hebben overgehouden. De blauwe en gele muren bladderden als een teef in de rui. Wat maakten mij die muren ook uit, binnen waren de matrassen hard en van goede kwaliteit. Het enige wat er aan ontbrak was een lekker mokkeltje, maar voor dat soort problemen heb ik nooit mijn hand omgedraaid. Toen ik Gardner na een week vertelde voor onbepaalde tijd in zijn motel te willen blijven en afdong op de prijs, vroeg hij me wat ik in Amerika kwam doen. Hij zei dat ik er verdrietig uitzag, en vroeg of ik soms iemand verloren had. ‘Ja,’ loog ik. ‘Mijn kinderen zijn omgekomen bij een brand thuis en mijn vrouw bij een motorongeluk.’

Onwaarheden maken je moedig, dat had ik al vroeg geleerd toen ik voor mijn broers en zus moest zorgen en we er met allerlei onzin de goede moed in hielden. ‘Yep,’ had Gardner geantwoord en toen schoten we in de lach. Dat hij zei dat ik er verdrietig uitzag heb ik nooit uit mijn kop kunnen zetten.

Gardner parkeert de Mustang dubbel voor Terminal 2, ‘terminaal’ lees ik. Nu hoef ik geen koffers te smokkelen. Ik heb alleen een koffer bij me met een aantal maatpakken die ik in alle haast bij elkaar heb geraapt, en mijn ties. In mijn portefeuille a note van een paar codes met versleutelde rekeningnummers. Maar geld is het laatste wat me nu interesseert. Gardner vraagt wat hij met mijn Mustang moet doen en met alle andere Mustangs uit mijn wagenpark. Hij mag ermee doen wat kinderen met dinky toys doen. We stappen uit als cowboys van hun paarden, wijdbeens. We lopen op elkaar af. Ik wil hem een hug geven, maar hij doet een stap naar achteren. De motor van de Mustang begint te gieren, alsof hij er uit zichzelf vandoor wil gaan. Valse lucht, denk ik, en dan loop ik Miami Airport binnen.

Voordat ik bij customs kom draai ik nog een keer het hele verhaal van de afgelopen twintig jaar fast forward in mijn hoofd af. Je moet ergens toch je story straight hebben.

Drake’s Art Deco Motel lag aan het brede strand van Miami. Ik stelde me voor dat het genoemd was naar een of andere pionier die in dit deel van Amerika de indianen een lesje had geleerd en het land het zijne had gemaakt zoals ik zo vaak in cowboyfilms had gezien, of dat het de naam was van een al lang overleden immigrant die hier net als ik een beter leven wilde opbouwen.

Later hoorde ik van een gast dat Drake een krankzinnige Engelse militair was uit de zestiende eeuw die de Spanjaarden uit Florida verdreef door een deel van deze streek plat te branden. Ik kon me niet voostellen dat Gardner Drake daar een afstammeling van was. Ik vond hem on first sight een mietje, klein van stuk, wat je niet doorhad door de cowboy boots die hij droeg, met hakken waar een wijf nog jaloers op zou zijn. Zijn hond had meer kloten, een Mechelaar, zo een die ik vroeger ook had, alleen had deze een rode slijmerige bek waar het schuim op stond, alsof hij net de ingewanden van zijn prooi had opgevreten. Toen Bourbon me bij de eerste ontmoeting in mijn kuit beet, gaf ik hem een tik op zijn harses en ging hij jankend aan mijn voeten liggen. Vanaf dat moment lag de hond ’s nachts te waken voor mijn motelkamer, en als ik op pad ging, sloop hij op een metertje afstand achter me aan.

Op vrijdagavond was het feest in Motel Drake en kwam er allerlei poenerig gespuis naar de bar dat deed alsof ze zo uit Miami Vice kwamen en door Crockett en Tubbs op de hielen werden gezeten. Ze droegen pakken waar ik niets mee had, veel te wijd en van glimmende synthetische stoffen in kleuren waar je kiespijn van krijgt. De mannen spraken geen Engels maar een taal die ik niet kon verstaan en stonden elkaar stomp-zinnig op elkaars schouders te slaan.

‘From Havana?’ vroeg ik, maar ze gaven geen sjoege.

‘Seminole-indianen,’ zei Gardner. ‘Wilde mannen, krijgers en jagers. Nooit een oorlog verloren,’ ging hij verder alsof dat indruk op me zou maken. Indianen in glimmende pakken, lullen jullie maar, dacht ik, met twee miljoen kunnen jullie me niets maken. Ik duwde dat indianen-grut aan de kant en bestelde een rondje voor de zaak. We dronken tequila en werden vrienden ook al konden we elkaar niets wijs maken. In die bar zag ik voor het eerst het meisje. Ze leek te zijn weggelopen uit een of ander platgebombardeerd land waar zij als enige had survived. Ze moet toen een jaar of twaalf geweest zijn, ik weet het niet precies, leeftijd interesseert me niet.

Bleek en mager, donkere grote ogen, hoog voorhoofd en volle wenkbrauwen, bare feet, haar haren gevlochten als een schipperstouw, het einde ervan reikte tot haar billen, lange spillebenen onder een veel te groot jurkje, bandjes die van haar smalle schouders glipten, naakte hals. Ik trilde ineens op mijn poten, geloof me, dacht even dat het van de tequila was, maar ik had er pas twee achterover geslagen. Mijn schouders begonnen te schokken en het bloed vloeide weg uit mijn kop. Het was net of ik een klap op mijn achterhoofd had gekregen. En toen begon ik te hallucineren, zag het moment voor me dat het meisje geboren werd, alsof ik er zelf bij was. Ik trok haar zo uit de moederschoot. Duizenden sterren fonkelden. Ik dacht dat ik door die lichtvlekken tegen de grond zou gaan. Ik leunde tegen de bar, waar Gardner deed alsof het de normaalste zaak van de wereld was dat het meisje daar ineens stond. Voor de gein, denk ik, schonk hij haar een laagje tequila in, dat ze afsloeg. De Seminolen die net nog op elkaar schouders hadden staan beuken, stonden er stuntelig bij, keken naar het meisje alsof ze in haar een vijand zagen die zo krachtig was dat niets hen meer kon redden. Het meisje liep naar het midden van de bar, bleef daar roerloos staan. I felt opeens ridiculous in mijn driedelig pak. Een van de Seminolen maakte het joelende geluid van een wolf, om de spanning te doorbreken dacht ik toen. Nu weet ik wel beter. Pijn in mijn borst, dichtgeknepen keel. Misschien kreeg ik wel een hartaanval, want zo zal het toch gaan as you lay dying, dat het verleden op je netvlies gaat branden zonder dat je daar iets over te zeggen hebt.

Ik had dat nooit, dat ik aan iets van vroeger dacht. Of ik nou wilde of niet, plots was ik terug in de tijd, zag ik niet het meisje maar mezelf als jonge vent in het midden van de ruimte staan terwijl mijn vader op een bank naar lucht lag te happen, als iemand die te lang onder water heeft gelegen. Mijn vader was een zieke man, niet alleen in zijn donder. Of ik voor mijn broers en zus wilde zorgen omdat hij het thuis zat was en ervandoor ging. ‘Hoe dan?’ Hij zei dat hij dat ook nooit had geweten.

Toen het meisje uit de bar vertrok, pakte ze mijn hand. Of misschien raakte ze hem alleen maar aan toen ze langs me liep, wat doet het er ook toe.

De eerste tijd in Miami kon ik geen nacht slapen. Voordat ik naar bed ging sloeg ik een paar whisky’s achterover maar de nachten bleven rusteloos. Overdag ging ik languit in een strandstoel voor mijn motelkamer liggen om bij te komen, mijn kop en bast bruinen, ondertussen de Engelse woorden uit het lesboek op mijn schoot voor me uit mompelend, net een tiener die aan de studie moest, tussendoor loerend naar het meisje als ze bij het zwembad hinkelde of erin zwom met de verliefde stelletjes die er vakantie vierden spartelend om haar heen. Ik probeerde uit te vinden of ze met haar ouders was of met iemand anders, wilde Gardner er niet naar vragen om verdenkingen te voorkomen. Als je over de vijftig bent, ook al zie ik er veel jonger uit, dan kun je al snel als een viezerik overkomen. Nooit heb ik het meisje samen met iemand anders gezien. She was a lone wolf.

Als ik wat langer naar haar keek en als haar blik de mijne kruiste, dan leek ze net als tijdens die eerste keer in mijn hoofd te kruipen. Er kwamen dingen omhoog waar ik niet aan herinnerd wilde worden. De geboorte van Kees, aan het kraambed bij Nel, bloednerveus. Jarenlang voor mijn broers en zus vader gespeeld, een mislukte generale, en nu moest ik voor het echt op. Niet tussen de benen van Nel willen kijken om daar iets levends uit zien kruipen.

‘Ga maar naast je vrouw staan,’ zei de arts. Nel die mijn hand pakte, kneep als een bouwvakker.

‘Kunnen we dit wel, Nel?’

‘Doe niet zo gestoord, Sam, het is de natuur.’

‘Kom er maar bij, het is zover,’ zei de arts. Ik trok mijn zoon zo haar schoot uit. Krijsen, het eerste wat ik zie als ik hem in mijn armen houd is de witte vlek op zijn buik. Mijn jong werd meteen weer van me afgepakt.

Was het meisje soms met voodoo bezig? Ik hield niet op met naar haar te loeren. Denk nou niet dat ik een of andere Lolita-freak ben die uit was op een avontuurtje. That’s not who I am. Zulke gasten mogen ze van mij castreren.

Als het meisje ’s avonds naar haar kamer verdween, en ik toch niet kon slapen, stapte ik in een driedelig Brioni-pak mijn gloednieuwe zilvergrijze Mustang in, verkende Miami met Little Beaver op de radio. Ocean Drive op, of via Calle Ocho Little Havana in, de slapeloze nachten aan stukken scheurend, hopend dat het snel ochtend zou worden en ik het meisje weer zou zien. Een keer heb ik tijdens zo’n nacht een vrouw in een bar opgepikt en naar mijn motelkamer meegenomen. In het blauwe licht van de club had ze er goed uitgezien, maar toen ze zich in mijn motelkamer uitkleedde bleek ze borsten te hebben die leken op hangende babyhoofdjes. Ik kreeg hem van ellende niet omhoog.

Een paar weken na mijn aankomst in Drake’s kregen het meisje en ik voor het eerst contact. Ik was een keer in slaap gedommeld toen ik plots twee handjes op mijn ogen voelde. Ze schokte met haar lijfje van het lachen.

‘Tu nombre?’ vroeg ze.

‘Sam, and you?’

‘Eres un hombre viejo,’ zei ze. Ik voelde een ijzige rilling door mijn lijf schieten. En weer, nu ik eraan terugdenk. In een reflex greep ik naar achteren, streek langs haar benen, reikte naar haar armen en legde mijn handen op die van haar.

Maanden gingen voorbij. De zomer liep af. De verliefde stelletjes gingen naar huis. Het meisje en ik bleven achter. ‘Alleen honden hebben geen thuis’, was een van die stompzinnige wijsheden die mijn vader vroeger soms uitkraamde om te doen alsof hij iets interessants te melden had. Ik nam Bourbon mijn motelkamer mee in die voor mij mijn thuis was geworden, liet het beest naast me in bed slapen. Op een avond klopte het meisje op mijn deur. Ze glipte langs me, kleedde zich uit en ging op mijn bed liggen. Kleine, stevige billetjes, borstjes die van een jongetje konden zijn. ‘Estas cansada,’ zei ze, en sloeg het laken om haar heen. Bourbon sprong van het bed af. Ik begon een liedje te fluiten, ‘Pretty Woman’ van Roy Orbison geloof ik. Het meisje sliep in.

Als iemand door een piepgaatje in de muur of het plafond had gekeken, zouden ze me van alles hebben kunnen verdenken maar ik heb haar geen kwaad gedaan.

Toen het meisje sliep kreeg ze van die zenuwtrekken, kicking legs. Ze mompelde onverstaanbare dingen. Ik ging naast haar liggen, sloeg mijn arm om haar heen, voelde de lauwwarme adem uit haar mond komen. Ik schaamde me voor wat ik voelde. Ik wilde het meisje optillen en naar haar kamer terugbrengen. Ik wilde voor niemand meer hoeven zorgen. Ik keek naar haar gezicht dat op dat van een engeltje leek. Ze had haar mond half open, ik zag haar tong liggen. Ik duwde tegen haar kaak. Haar mond viel snel weer open. Ik streek met mijn hand over haar haren zoals vroeger bij Rita als ze ziek was of angstig, ook al wist ik maar al te goed dat dit meisje niet mijn dochter was. Ik legde mijn hoofd tegen dat van haar. Weer kortsluiting in mijn kop. Trillen en zweten, net als het meisje. Ik was ziek. Mijn geest was gestoord. Wat als ik haar zou wurgen, zou dan die kortsluiting in mijn kop stoppen? Ik walgde van die gedachte en nog steeds. Ik heb het meisje niets gedaan. Toch ben ik schuldig. Wat ik allemaal niet heb geflikt. Het meisje kroop dichter tegen me aan. Ze had een bloedheet lijf, alsof ze straalde. Ik deinsde achteruit. Wakker blijven, naar haar kijken, waken. Ik zag voor me hoe ik generaal Drake werd, de hele boel platbrandde, te beginnen met mijn eigen motelkamer.

Voordat het meisje wakker zou worden, heb ik mijn koffers gepakt, de rekening in één keer cash afgetikt bij de nachtportier, en ben ik er in mijn Mustang vandoor geraced.

In de jaren die volgden, I tried to start a new life. Ik deed mijn best het meisje uit mijn hoofd te zetten. Lamlendig op het strand rondhangen tot ik er gek van werd zandkorrels uit mijn naad te moeten krabben, kijken naar knappe dames die op kerels vielen in fluorescerende, strakke zwembroekjes met kippenborstjes waar toch niemand opgewonden van zou moeten raken.

Af en toe reed ik naar de Keys om er even tussenuit te zijn, over de kilometerslange brug, helemaal tot het zuidelijkste puntje van de States, waar je als het helder is Cuba ziet liggen, daarna een ritje met een motorboot door de swamps om alligators te spotten, en dan weer terug, met het dak open, een sigaar van een centimeter of vijftien tussen mijn lippen en met een gevoel alsof ik net met vijf van die monsterlijke beesten in het water had gevochten. Ik nam Engelse les bij een grietje dat het niet erg had gevonden af en toe een wippie met me te maken, ook al is het daar nooit van gekomen. Door een andere taal te spreken, I became a new person. Met een baard als die van Castro, raakte ik gewend aan pakken in Miami-tinten, net als aan tequila, taco’s en rum. Ik sleet mijn avonden in jazzclubs in Little Havana en in the French Quarter, gaf er rondjes bij de vleet. Ik raakte in de ban van zwarte saxofonisten, wangen als kikkers hadden die lui, en ze waren gekleed in pinstripe zomerwollen pakken zoals ze nu niet meer worden gemaakt. En een keer dacht ik dat ik verliefd aan het worden was op een meid die Joan heette en die een paar avonden naast me zat in een bar. Het was een andere verliefdheid dan ik voelde voor de dames bij de diner waar ik iedere ochtend ontbeet en koffie dronk, of voor de dames die achter de bar van jazzclubs stonden, wat een verliefdheid was als een platje dat van de een op de ander oversprong. Ik voelde iets diepers voor Joan, voor het eerst na Nel. Ik had na mijn ex nog af en toe een mokkeltje genaaid, maar vooraf stond al vast dat het nooit wat kon worden. Alsof Nel magnetische krachten op me uitoefende om me in haar macht te houden.

Joan deed me aan Nel denken, dezelfde magnetische tinteling gierde door mijn lijf. Ze rookte zware shag, en had van die handen die niet door een of andere Aziatische manicure tot Barbie-klauwtjes waren gevijld. En niet over koetjes en kalfjes lullen, maar iets echt willen weten: waar ik vandaan kwam, waarom ik naar de States was verhuisd, en of ik vrouw en kinderen had, want ‘zonder vrouw en kinderen is een man niets.’