ZEETIJD

Verslag van een schipbreukeling

ZEETIJD

JAN VAN OMMEN

uitgeverij magonia

COLOFON

ZEETIJD werd in 2019 in opdracht van uitgeverij Magonia volgens het grafisch ontwerp van Michael Buchenauer gezet uit de letters Thesis en Stone Informal.

Ebook productie: epublicist.nl

Copyright @ 2020 Jan van Ommen

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10B, 3512 GT Utrecht.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10B, 3512 gt Utrecht, The Netherlands.

Auteursfoto: Bert Hunink

Ontwerp: buchenauer ontwerp

Eerste druk ebook 2020

ISBN 978-94-922414-1-2 / NUR 301

www.magonia.nl

www.buchenauerontwerp.nl

Voor Alie

Nur wer nicht in der Zeit, sondern in der Gegenwart lebt, ist glücklich.

Ludwig Josef Johann Wittgenstein

NU

Dit verhaal gaat over mijzelf, mijn lief en de anderen. En over de zee. De zee die altijd hetzelfde is en steeds anders. Op een dag gingen wij ronddrijven in de zee. Het witte schip dat ons daar gebracht had, lieten wij achter, het zonk langzaam de diepte in. De zee was overal om ons heen, en wij waren alleen maar wij, een paar mensen, en ik was ik, en jij, mijn lief, was jij. We kenden de anderen niet, wij kenden alleen elkaar, mijn lief en ik. De anderen waren vreemden. In het begin. We wisten niet meer waar het einde van de zee was, waar het land begon en de wereld van de mensen. Overdag scheen de zon op onze hoofden en 's nachts zagen we elkaar in het licht van de sterren, of van een nog duisterder gloed uit de diepte van het heelal. We wisten dat we in een punt van de tijd waren aangekomen, dat alles wat voorafgegaan was, ons hier bij elkaar had gebracht.

De uren verstreken, zonder dat de tijd vooruitkwam, terwijl de zon onze huid verbrandde, de wind de schilfers wegblies en het water ze oploste. Binnen in mij groeide de leegte, tot zij groter was dan ikzelf, door mijn huid heen naar buiten, een allesverslindende zekerheid dat wij daar van de wereld zouden verdwijnen, ik, mijn lief en de anderen.

Ik ben vergeten wie ik ben.

TOEN

Deel I: Een zinkend schip in de nacht

1.

Mijn hoofd bonst op het hout. De matras is half onder me vandaan gegleden. Alie is gaan zitten. Ik moet nu wel wakker worden. Het schip maakt wilde bewegingen. Alie zegt: ik kan niet meer slapen, hou me vast. Ze zit rechtop naast me en zet zich schrap tegen een balk in het dak, ze kan er net bij, zo laag is het hier. Op de tast vind ik mijn hoofdlampje, ik pak het, doe het elastiek om mijn hoofd zodat het lampje recht boven mijn neus zit. In het koude schijnsel van de led-lampjes zie ik dat de meeste passagiers overeind zijn gekomen. Overal gaan zaklampjes aan. Sommigen hebben vanavond een zwemvest mee naar boven genomen; ze gebruiken het als kussen of als steuntje om niet te veel heen en weer te rollen. Het schip rolt en stampt.

Ik heb ooit eens ergens gelezen dat elke zevende golf extra hoog is. Of elke derde? Ik weet het niet meer, als ik het zo aanvoel eerder elke derde. Dat geeft steeds een harde klap tegen de boeg van het schip. Wat zijn de geluiden van een schip, wat is normaal, wat is abnormaal, ik weet het niet. Beneden hoor ik de mannen zo nu en dan iets tegen elkaar roepen. Ons slaapdek is boven in het schip; er is een open trap naar het dek hieronder, waar de bemanning heen en weer loopt.

De lampjes bewegen tussen de slaapplaatsen, medepassagiers kruipen rond en grabbelen in hun bagage. Naast me heeft Bertrand zijn zwemvest aan gedaan, hij zoekt in zijn spullen. Nog maar een uurtje geleden maakte hij me wakker: je snurkt, hou eens op! In het Engels, hij wil oefenen en daarom spreekt hij geen Frans met mij. Hij is nog jong, vijfentwintig, dertig misschien. Toen we instapten hoorde ik hem tegen Els zeggen: dit wordt geen discotour, moet je kijken wat een ouwe mensen.

Daar bedoelde hij ons mee, en nog een paar anderen, al zijn die nog niet zo oud als wij. Els komt uit Nederland, met haar kan ik Nederlands spreken. Ik zie haar half rechtop zitten; iemand heeft het licht aangedaan, een simpel peertje aan een enkele draad, dat heen en weer zwiept aan het lage dak van onze slaapruimte. Zou ze nog zeeziek zijn? Naast haar Victor, een Spanjaard, hij houdt haar even vast en begint dan in zijn spullen te zoeken.

Een van de twee motoren begint hoorbaar langzamer te draaien, dan de andere ook. Gaan we het wat rustiger aan doen? Misschien wel verstandig, want de boeg knalt soms zo hard tegen de golven, dat het lijkt of de planken eruit breken; aan de andere kant, blijft het schip wel bestuurbaar als het geen snelheid heeft? Wat is er aan de hand? Ik probeer mezelf wijs te maken dat dit erbij hoort, alles is normaal, we varen ergens ten noorden van Sumbawa, de zee is wild, het hoort allemaal bij een avontuurlijke boottocht in Indonesië. Ik wilde iets bijzonders doen, op zoek naar de Komodovaranen, de oudste beesten van de wereld, en nu zijn we iets bijzonders aan het doen. Ik heb Alie erin meegesleept, stel je voor, varen op de azuurblauwe zee tussen smaragdgroene eilanden, de clichés uit de reisgids kwamen moeiteloos over mijn lippen. We zijn al twee dagen onderweg, het is bijzonder en het wordt steeds gekker. Wat gaan we nu weer meemaken?

De motoren stoppen en tegelijk beginnen de mannen beneden te schreeuwen. Very dangerous situation! Het gebroken Engels van de Indonesische gids. Ze zijn met zijn vijven, vier bemanningsleden en een gids. Eén van hen is duidelijk ouder dan de rest, we noemen hem Captain, al heet hij Mohammad, een stille man die de afgelopen twee dagen aan het stuurwiel sigaretten zat te roken. Hij kijkt zoals een zeeman hoort te kijken, in de verte. Dan zijn er nog twee potige jongens, mannen, ze lijken precies op elkaar, een tweeling, goed gebouwd, gespierd, afgeknipte spijkerbroeken en gerafelde t-shirts, al even zwijgzaam. De ene zorgt voor het eten en de andere voor de motoren. De kok en de machinist. Hoe ze heten, weet ik niet. Verder is er nog een jongen van een jaar of zestien, ze noemen hem Fernando. Mager, neergeslagen blik, hij helpt de anderen, sluipt rond over het schip, soms zie ik hem urenlang niet, dan duikt hij ineens op.

Everybody come out, put the lifejackets on! De gids, Saly. Hij was te laat, eergisteren, toen hij ons bij het hotel kwam afhalen met zijn busje. Hij liet ons anderhalf uur wachten, daar kun je in Indonesië toch niet echt kwaad om worden. Zijn haar zit strak tegen zijn hoofd geplakt, hij is niet dik en toch een beetje mollig, zijn vel is glad en spieren zijn er niet te zien. De woorden rollen uit zijn mond als muntjes uit een gokautomaat die de jackpot uitkeert. En nu staat hij daarbeneden te schreeuwen, in het Engels. Hij is de enige van de Indonesiërs die Engels spreekt. Everybody come out, we have a very dangerous situation! Eergisteren, toen we instapten, stond hij ook te roepen, everybody come in, take your slippers of, put them in the bag here.

Ik denk aan mijn blote voeten op het gladde witte dek, het voelde fijn aan, geen zand of rommel, lekker glad. De mand vol kleurige slippers stond als een feestelijk boeket bloemen op de witte vlakte.

Everybody down here, put the life-jackets on! De laatste flarden van de slaap willen nog niet helemaal uit mijn hoofd verdwijnen. Ik hoor de wind, het waait hard, de golven tegen het schip, en toch is het stil. De motoren, al vanaf vanmiddag drie uur draaiden ze onafgebroken, zijn nu stil. We zouden de hele nacht doorvaren, zestien uur. Vanmorgen hebben we gesnorkeld bij een eiland, Pulau Mojo. Mooi. Zweven tussen de vissen, koraal, prachtig.

Ik grabbel om mij heen, mijn broek, waar is mijn broek? Ik weet niet waarom, ik moet een broek aan. Om een uur of drie zijn we vertrokken, in de loop van de middag ging het steeds harder waaien. Ik had geen idee dat we zo ver over open zee zouden varen; heel in de verte zag je de kust nog, soms helemaal niet meer. Het schip ging steeds harder tekeer, we zaten op de voorplecht, Alie en ik, bij de mast. Een voor een waren de passagiers naar binnen gegaan, sommigen zeeziek. Wilbert was de laatste, en wij zaten daar nog, drijfnat. De zon scheen, de wind waaide, het water kletste over het hout. We zagen vliegende vissen, als messen sneden ze door de golven. Tenslotte gingen wij ook naar binnen, wankelend en slingerend, ons vasthoudend aan wat er ons voor de handen kwam. We lachten naar elkaar, we waren jong.

Het licht aan het plafond gaat uit, nou ja, plafond, de ruimte waar we in slapen is zo laag dat je niet rechtop kunt staan. Vier meter breed en tien meter lang, anderhalve meter hoog. Langs de zijkanten zitten ramen, openingen met plexiglas ervoor, ze hebben de vorm van een parallellogram. Ik zou er misschien net doorheen kunnen als ik die ruitjes eruit kan krijgen. Er zitten spetters op, de zee. Bij mijn hoofd zit een luikje, met daarachter een klein balkon, we hebben er de eerste avond gezeten met onze benen tussen de spijlen door, samen met Bertrand. Onder ons zagen we de achterkant van het schip. Er zit een rek aan waar tonnen met drinkwater en dieselolie op staan, en een zak met levende kippen, hun poten aan elkaar gebonden. De eerste avond, toen het schip vastliep.

Ik heb alleen een t-shirt aan en een slip. De lakenzak slingert nog om mijn benen, ik trap naar achteren, hij scheurt, het kraakt, mijn voet gaat erdoorheen. Weg met dat ding, waar is mijn broek? Ik begin bang te worden, niet in paniek raken nu, ik kruip langs Alie de hoek in. In het licht van mijn koplampje zie ik de kleren die door elkaar liggen, ze zijn bleek en kleurloos, wezenloos, en mijn cameratas, die moet ik ook.., nee, mijn broek. We liggen in een hoekje op het slaapdek. Om eraf te komen moeten we helemaal naar de andere kant, daar is het open, daar is de trap. Met zijn zestienen slapen we hier. Sliepen we hier. Gisternacht moest ik eruit om te plassen, biertje gedronken. We hebben bier bij ons, de flesjes zitten beneden op het dek in de oranje kist waar eigenlijk de zwemvesten in horen, met een groot stuk ijs erbij; ook het drinkwater zit erin. De zwemvesten liggen in het ruim, en er zijn er hierboven ook een paar. Bertrand had er eentje meegenomen, vanavond, hij heeft het tussen ons in gelegd. Ik dacht dat hij dat deed om wat comfortabeler te liggen en niet heen en weer te rollen, maar nu begint het me te dagen. Hij was scherper dan ik. Bertrand is al weg, ik zie hem niet meer, en het zwemvest ook niet. Ze zijn allemaal al weg, alleen Alie en ik zijn nog boven. Mijn broek. Ik heb hem gisteravond netjes opgerold en naast mijn hoofd gelegd. Ons geld en de paspoorten zitten erin. Alie heeft zich uit haar slaapzak gewerkt. Ze zegt niets, ze zit op handen en knieën. Het licht van mijn koplampje flikkert om ons heen, even raakt het haar gezicht. Ze heeft haar bril op. Mijn eigen bril zit in mijn cameratas, eerst moet ik mijn broek hebben. Ik kruip rond, er slingert van alles rond, handdoeken, slaapzakken, ik vloek, al die rotzooi, waar is dat ding. Ik draai om mijn as en grabbel wild om me heen, en dan heb ik hem, ik voel de gladde stof, mijn afritsbroek, het gewicht van mijn portemonnee.

Alie roept, kom nou, we moeten naar beneden, schiet nou op!

Ze is al onderweg, ze kruipt bij me vandaan over de matrasjes, tassen, kleren, en alles wat er verder kriskras door elkaar ligt tussen ons en de trap, daarginds, de opening naar buiten, naar de wind en de golven, en de zwemvesten.

Ja, ja, ga maar vast, ik kom eraan, ik doe even mijn broek aan.

Alie kruipt in de richting van de trap. Alles beweegt, ze moet zich vasthouden aan de balken, die het dak stutten, ik zie haar blote bovenbenen en de rand van haar slipje, dat wit onder haar zwarte nachthemd uit steekt. Ik laat me op mijn rug vallen, nu die broek aan. Mijn voeten trappen naar de openingen, links, rechts, mijn voet blijft haken, dan zitten ze erin, ik rol om, kom weer rechtop, trekken aan die broek, onder mijn kont door, hij zit. Nu nog de rits en dan het knoopje, mijn handen trillen. Op de knieën, het harde hout, mijn ellebogen, ik stoot mijn hoofd, doorgaan. Ik heb een lampje. Ik heb een broek aan. Niks vergeten? Mijn camera! Drie weken foto's zitten erin. Java, Bali, Lombok, tempels, vulkanen, een makaak, schitterend belicht, Alie op het strand, Alie in een bootje, lachende kinderen, groene rijstvelden, een straat vol brommers, blauwe dampen, eilanden in zee, bloemen, Captain in zijn stuurhut. Straks pak ik hem wel, nu eerst naar buiten, zwemvest aan. Ik kruip naar de trap die deze ruimte verbindt met het buitendek onder me, over de bruine matrasjes en de rest.

Mijn maag trekt samen, een vlaag misselijkheid, binnen in mijn ribbenkast zit iets wat eruit wil, ik hap naar adem, ik schreeuw, kort, hard, terwijl ik mijn best doe om niet om te rollen, alles beweegt, voor mij is de opening naar beneden, de trap. Ik gooi mijn benen over de rand, achterwaarts, ik lig op mijn buik, mijn voeten tasten naar de traptreden. Even wil ik mijn voorhoofd tegen de vloer leggen, het lampje zit ertussen, mijn lippen raken het gladde hout, het ruikt naar verf. Ik blaas, de misselijkheid trekt langzaam weg, er komt weer ruimte achter mijn ribben, binnen in mij wordt het leeg.

Ik kan doen wat ik wil, ik mag het zelf weten.

Laat ik mijn best maar gaan doen.

Ik kijk achter me naar beneden, daar is het buitendek. Er zit een vierkant luik in met daaronder het ruim. Toen we aan boord gingen moesten we onze bagage op het dek zetten. We konden nog even snel eruit halen wat we onderweg nodig hadden, want daar hadden we van tevoren niet over nagedacht. Een pak koekjes, een paar flessen water, pinda's, e-reader, toilettasje, cameratas met telefoon, opladers, zonnebrandcrème, t-shirts, nachthemd, slipjes, badkleding, vier dagen op zee, wat hebben we verder nog nodig? Als we wat vergeten zijn, kunnen we het er later wel uithalen. Eén blauwe koffer, nieuw, en een rugzak, groen, geleend. Ze stonden tussen de rugzakken van de anderen, een dek vol bagage, de zwemvesten lagen ernaast, de zee was blauw, het schip was wit, de zwemvesten oranje. De gespierde armen van de tweeling glansden in de zon. De kok sprong in het ruim, hij kon rechtop staan zonder zijn hoofd te stoten. De machinist gaf hem de bagage aan, alles verdween onder in het ruim, ook de zwemvesten. Even later maakten ze samen het luik dicht. En nog wat later zetten ze de koffie klaar, boven op het deksel. Nu staat het luik open.

Daarbeneden drijft onze bagage rond, rugzakken, tassen, de koffer, in het water dat al tot hoog in het ruim staat. Alles gaat heen en weer, de rand van het luik omlijst een klotsend schilderij. In het midden staat Wilbert water te scheppen met een blinkend roestvrijstalen emmertje. Zijn kale schedel weerkaatst licht dat ergens vandaan komt, misschien is het de maan, er branden nog een paar kleine lampjes, mijn eigen hoofdlampje. Wilbert is sterk, hij is niet groot, een jaar of veertig, Hij praat, hij geeft aanwijzingen, hier, leeggooien dat emmertje, terwijl hij het doorgeeft aan Tony of Fabio, die naast het luik staan. Het is een klein emmertje. Wilbert grijpt een ronddrijvende rugzak en smijt hem op het dek. Hier, roept hij, weg ermee, maak ruimte, nog één, en hij gooit een tweede rugzak op het dek. Hij spreekt Nederlands en Engels door elkaar. Wilbert is steward bij de klm. Dat weet ik omdat hij het gisteren zat te vertellen. We bevonden ons samen met hem en Marjan aan dek, in de schaduw van het zonnedak. De jonge passagiers zaten helemaal vooraan, in de zon. Wilbert reist de hele wereld over, en onderweg geeft hij de reizigers koffie of thee, wijn of water, ontbijt, lunch, diner. En veiligheidsinstructie. Soms doet hij dat zelf, meestal kan hij een filmpje laten zien:

Gedurende deze vlucht bevinden wij ons in een drukcabine. Wanneer de luchtdruk wegvalt, komen er uit de luikjes boven u zuurstofmaskers tevoorschijn. Ga dan onmiddellijk zitten.

Trek een van de maskers naar u toe, dit opent de zuurstoftoevoer. Plaats het masker over neus en mond, bevestig de hoofdband en adem normaal. Als u met kinderen reist, zet dan eerst zelf een masker op zodat u daarna de kinderen kunt helpen.

Volgt u verder de instructies van uw bemanning.

Het zwemvest bevindt zich in een pakje onder uw stoel. Alleen als u hiertoe de opdracht krijgt, haalt u het pakje tevoorschijn, u trekt aan de strip, neemt het zwemvest eruit en ontvouwt het.

Steek uw hoofd door de halsopening, bevestig de band via de rug aan de clip aan de voorzijde en trek de band aan.

Blaas het zwemvest op door een ruk te geven aan het rode label onderaan. Dit mag u pas doen bij het verlaten van het vliegtuig.

Eventueel bijvullen is mogelijk door in het rode pijpje te blazen.

Op een van de schouders bevindt zich een lampje dat gaat branden zodra de batterij in aanraking komt met water.

Wilbert is getraind om op te treden in noodsituaties, en dat doet hij hier nu ook. Hij staat daarbeneden, gooit bagage uit het ruim op het dek, hoost, probeert het schip te redden. Zijn natte lichaam glanst. Het ruikt naar dieselolie.

Binnen in mij is het stil geworden, vredig bijna. Dit is het. Het maakt niet meer uit. Dit kan het laatste worden wat ik in mijn leven zal doen. Ik ga het goed doen. Ik zal mijzelf overtreffen. Mentale toestand: kalm, helder en vastberaden. De ultieme wedstrijd.

Ik ga de trap af, ruggelings, met handen en voeten moet ik me vasthouden om er niet af geslingerd te worden, het hout is glad. Ik ben de laatste die beneden komt. Alie is op het dek neergezakt in het hoekje tussen de stuurhut en het luik. Ze zit op een matrasje dat naar beneden is gevallen. Ze beweegt niet, ze houdt zich met één hand vast aan de reling, de andere heeft ze om haar opgetrokken knieën geslagen. Haar gezicht heeft ze verborgen. Haar natte hemd plakt aan haar benen. Ik kijk om mij heen, zijn er nog zwemvesten? Iemand gooit er een paar naar me toe, dank je wel. Ik kan niet zien waar ze vandaan komen, maakt ook niet uit. Alie, hier, ik schud aan haar schouders, kom, doe een zwemvest aan. Ze reageert nauwelijks. Kom nou, kom op, eerst dit, vooruit, het moet. Ik trek het om haar heen, pak haar armen, ze beweegt, ze steekt haar handen door de openingen, even sla ik mijn armen om haar heen, ik duw mijn wang tegen de hare, mijn mond bij haar oor. Hou vol, het komt goed, we gaan ons best doen. Ze smaakt naar zout.

Eergisteren hielp ik haar ook in het zwemvest, precies op dezelfde plek als nu. Ze stond rechtop, en mijn hulp was niet meer dan een galant gebaar. We gingen snorkelen en dat vond Alie spannend. Ze vindt het vervelend haar gezicht onder water te houden.

Met een zwemvest is het makkelijker, zelf doe ik het ook liever met een zwemvest aan. We waren bij Pulau Mojo. Saly en de tweeling brachten met een klein, aluminium roeibootje wat picknickspullen naar het strand, ze roeiden erheen met twee spanen en een geel plastic blad. Het leek wel speelgoed. Dat zwemvest had drie zwarte bandjes met klikgespen, had ik dat maar bij me gehouden. Ik heb er nu een in mijn handen met maar één bandje en het klikgespje doet het niet meer. Doorgaan. Ik leg een knoop in het ene bandje. Het zwemvest hangt vormloos om Alie heen, aan een kant glijdt het van haar schouder af. Ik grijp nog een zwemvest, ander model, oud. Ik sla het om het eerste heen, hier zitten witte touwtjes aan, het is nog uit de tijd dat er geen klikgespen bestonden. Er staan Chinese tekens op, gek wat je allemaal ziet als je echt haast hebt. Ik leg er een paar knopen in, erg netjes worden ze niet, ik ben er niet echt goed in. Het begon al met het veterdiploma, ik had liever drukknoopjes. Knopen leren op de zeilschool, op de klimcursus, echt geholpen heeft het allemaal niet. Ze zitten vast, Alie heeft twee zwemvesten aan, ze zal blijven drijven. Ik trek de kraag van het binnenste vest door de halsopening van het buitenste, zo, hou je hoofd boven water. Er ligt nog één ander zwemvest, oud, verschoten oranje, touwtjes. Ik doe het mijzelf om en maak het vast. Foute knopen. Als het maar vastzit. Misschien hoeft het nooit meer los.

Wilbert is uit het ruim geklommen, hij spuugt, wrijft met zijn hand over zijn mond.

Smerig water roept hij, allemaal olie. Ik kan niet meer, wie gaat er nu in?

Tony is er al in gesprongen. Tony komt uit Nieuw-Zeeland. Hij was na ons de eerste die in de bus van Saly stapte, samen met zijn vriendin Gaylene. Een vriendelijke man, Tony, rustig, hij vertelde dat hij nog een paar jaar in Nederland heeft gewerkt, bij een bank in Utrecht. Hij heeft een knap, wat onopvallend gezicht, grijs aan de slapen. Zelfs in vakantiekleding ziet hij er gedistingeerd uit. Met het emmertje staat hij nu water te scheppen, te hozen. Ik sta inmiddels naast het luik en pak de emmer aan en geef hem door aan Fabio, die achter me staat, Fabio de Italiaanse profvoetballer.

Hij heeft een mooie, tragische uitstraling, atletisch, in gedachten noem ik hem ‘de gladiator'. De gladiator pakt het emmertje aan en werpt het water over de reling. Het natte roestvrije staal van het emmertje voelt goed in mijn handen, glad, solide. We hozen een tijdje. Ik zie het water in het licht van mijn hoofdlampje verwaaien, kleine schepjes in nog kleinere druppeltjes, ze schitteren soms als vuurvliegjes.

Hee, Tony, het water komt steeds verder omhoog, we moeten harder scheppen! Voor elke emmer die we eruit gooien, komen er ergens daar beneden tien emmers naar binnen. Het kost moeite om te blijven staan, we slingeren van de ene kant naar de andere. Ik denk niet na, ik heb nog maar één gedachte, doorgaan, blijf hozen, blijf water in de zee gooien. Tony gooit nog een rugzak op het dek, het maakt een nat kletsend geluid. Er komt steeds meer water naar binnen. De resterende bagage klotst heen en weer en daartussen staat Tony, nu al tot zijn borst in het water.

Kom eruit man, Tony, zo meteen zit je klem daar.

Hij hijst zich naar boven, Fabio en ik trekken aan zijn kleren. We staan verdwaasd te wankelen op het harde witgeverfde hout. Om ons heen de zee, water spoelt over het dek, nu en dan slaat er een golf over ons heen. We moeten ons vasthouden om niet heen en weer te glijden over het spiegelgladde hout. De reling is nog een halve meter boven de zee, in plaats van twee. We weten het. Dit schip, dit witte schip, is aangekomen aan het einde van de wereld, verder gaan we niet.

Alie zit nog in haar hoekje, ze is drijfnat, net als iedereen. Ze heeft haar bril op. Ik roep tegen haar: ga op de bank zitten, omhoog. Links en rechts langs de reling zijn banken, een paar meter lang, houten zitbankjes, een paar horizontale planken met een balk erboven als rugleuning. Vanmiddag – of was het gistermiddag – lagen er hier en daar kussentjes op. Ik help Alie op de bank. Ze klemt zich vast aan de rugleuning; een paar anderen gaan ook zitten, ik kan niet zien wie het zijn, aan deze kant is het helemaal donker. Zelf ga ik ook even zitten, er is niks meer te doen. Een paar meter verderop, in het gangboord, staat Saly te schreeuwen in zijn mobiele telefoon. Aan die kant komt ergens wat licht vandaan, het valt op zijn glimmende haar dat een beetje in de war zit. Mobiele telefoon? Doet de radio het niet? In een paar stappen ben ik bij de stuurhut, er is niemand binnen. Er staat wel iets wat een radio zou kunnen zijn. Geen lampjes, geen geluid. Wat het ook is, het werkt niet, het doet niks, het is helemaal dood, een zwart blok in het donker, ernaast het silhouet van het stuurwiel. Zou er ergens iemand zijn, die weet dat we hier aan het verdwijnen zijn? Saly is opgehouden met schreeuwen. Zijn hand met de telefoon erin hangt naar beneden, hij kijkt in de verte.

Heb je iemand aan de lijn gehad? Ik ben niet bang, en toch klinkt mijn stem te hoog, het is nog net geen gillen.

Wie was dat? Heeft hij je gehoord, weet hij wat er aan de hand is, waar we zijn?

Ik denk het wel, zegt Saly.

Je denkt het wel? Hoezo, wat bedoel je? Wat zei hij? Wie was dat?

Een collega, zegt Saly, op een ander schip.

Komen ze hierheen?

Misschien, als ze tijd hebben.

Als ze tijd hebben?

Ik weet het niet, geen bereik, de telefoon doet het niet meer. Ze komen wel, later, alles komt goed, dit is een houten schip, het kan niet zinken, we wachten wel tot ze ons komen halen. Hij praat snel.

Een houten schip, ja, misschien blijft het wel hangen, het water schommelt tussen mijn knieën en mijn middel, als het zo blijft kunnen we het nog wel een tijdje volhouden. Ik wil het geloven, ik wil vergeten dat niemand weet waar we zijn. Morgenochtend, als ons schip niet aankomt op Komodo, dan zullen ze ons zeker missen, dan slaat er wel iemand alarm. Ze weten toch dat we morgenochtend moeten aankomen?

Iemand steekt een fakkel aan, het is Fernando, hij staat achter in het schip, achter Saly. Eergisteren bracht Fernando de kippen aan boord, een zak vol kippen met hun poten aan elkaar gebonden, levende kippen. We stonden met het hele gezelschap op de kade te wachten tot onze bagage ingeladen zou worden, en daar liep hij voor ons langs, naar het schip toe. Ik gaf Alie een porretje, kijk, daar gaat het eten. Hou toch op, zei ze, kijk liever naar die vogels daar. Witte meeuwen tegen de blauwe lucht. De baai lag aan onze voeten, het schip lag klaar om te vertrekken, het witte schip.

Fernando zwaait met zijn fakkel. Hij heeft een ronde steel, een bezemsteel lijkt het, aan de bovenkant zijn er lappen omheen gewikkeld, er zit iets in, wat heeft hij daar eigenlijk? Ik ruik dieselolie, het schijnsel van oranje vlammen verlicht Fernando's gezicht. Een kind is hij nog, turend in de vlammen, en in de duisternis. Ik kijk ook die kant op. Ver weg zijn de contouren van een berg te zien, met bovenin een rood schijnsel. Hoe ver zou het zijn, tien kilometer, twintig? Ergens rechts van de berg is er nog een lichtpuntje, zou het een ster zijn? Kan haast niet, zo laag. Dan misschien een lichtbaken, een vuurtoren? Het knippert niet. Het is wel heel klein, te klein en te ver weg. Vlak voor me zijn de golven, zwart, onrustig. De vlammetjes aan de fakkel van Fernando waaien opzij, er komt meer rook dan vuur af, zwarte stinkende rook, het ruikt naar brandend plastic. Hij zwaait ermee, een boogje van vuur in de nacht, de golven weerkaatsen het in duizend stukjes. Langzaam gaat de fakkel uit, kleine stukjes smeulend textiel vallen vonkend in het water. Er hangt een sterke dieselgeur om ons heen. Fernando wordt onzichtbaar in het donker. Ik druk op het knopje van mijn hoofdlampje, het knippert het donker in, piepkleine waterdruppeltjes waaien door de lichtbundel, aan en uit. Zou iemand het zien? Van hoe ver zou het te zien zijn? Een paar honderd meter? Een kilometer? Wat zou je beter kunnen zien, de fakkel van Fernando of mijn kleine lampje? Ik druk weer op het knopje. Uit.

Er gaat opnieuw een fakkel aan. Fernando heeft in het donker een nieuwe gemaakt, en weer staat hij te zwaaien. Mijn handen zien er oud uit in het flakkerende licht, ze liggen op de reling, op borsthoogte, het water beweegt eronder, het spoelt over het dek, het komt tot boven mijn knieën. Alie zit achter me op de bank, soms slaat het water over haar benen. De tweede fakkel van Fernando begint het ook op te geven, het licht ervan sterft weg, en ik zie de berg weer, links loopt hij steil af, rechts geleidelijk. Zwart beweegt de zee om ons heen, de maan komt op, zij ligt op haar rug in het eerste kwartier, of het laatste, ik weet het niet, ze lijkt op een bootje. Onder ons is de diepte, zwart nu, blauw overdag. Gistermorgen bij het snorkelen zwom ik over de rand van het rif, waarachter de bodem steil in de diepte verdwijnt, een blauw schijnsel waarin je blik tot stilstand komt als je maar lang genoeg blijft kijken.

Het water stroomt heen en weer over het dek. In de reling zit een opening voor de trap naar buiten, die ervoor dient om terug in het schip te klimmen na het zwemmen of snorkelen. Die is nu omhooggeklapt zodat hij de opening afsluit als een hek. De golven slaan over de rand, het ruim staat helemaal vol water. Er zitten mensen op de banken en op de voorplecht. Even zie ik Bertrand staan. De meisjes zijn ook allemaal vooraan, ik concentreer me om ze mij voor de geest te halen: vier Duitse meisjes, ze horen twee aan twee bij elkaar, het schiet me niet te binnen hoe ze heten. Twee ervan zijn nog erg jong, misschien nog geen twintig, de andere twee een paar jaar ouder. Er zijn ook nog twee Engelsen, ik denk dat het zussen zijn, blond, ze bemoeien zich niet met de anderen. En Els, we hebben gisteren een paar woorden gewisseld. Ze studeert medicijnen, chirurgie, ze heeft een paar weken stagegelopen in een ziekenhuisje, en dit reisje is de afsluiting van haar verblijf in Indonesië, volgende week gaat ze naar huis.

Wilbert staat te trekken aan de touwen waarmee de trap naar buiten is vastgemaakt vóór de uitgang. Als het schip in het water ligt en niet lek is, zit die uitgang ongeveer anderhalve meter boven water. De trap zit met scharnieren aan de rand van het dek vast, aan de bovenkant zit hij vast met twee stukken blauw nylonkoord. Ik heb Wilbert een tijdje niet gezien, misschien zat hij aan de andere kant, achter de stuurhut. Daar hebben ze hun eigen kajuit, Wilbert en Marjan. Ze kennen elkaar sinds een jaar, ze zijn voor het eerst samen met vakantie. Marjan, docent, collega.

Hee, Wilbert, wat ga je doen? Ik waad naar hem toe. Zijn blik gaat zoekend rond, dan kijkt hij mij aan.

Die trap zit in de weg, hij moet eruit, roept hij. Straks gaat het schip om en dan is het gevaarlijk, kijk, als je hier met je hoofd tussen komt, hij wijst naar de treden, dank kun je het wel vergeten. Hij geeft een ruk aan het blauwe koord.

Niet doen man, zeg ik, als hij los is, ligt hij daar in het water, voor de uitgang, daar krijg je hem niet weg.

Ik zou het niet doen, zeg ik nog eens op redelijke toon.

Hij kijkt me aan, hij aarzelt.

Ik moet het toch doen, zegt hij dan, zijn ogen samengeknepen, ze staan een beetje schuin. Zijn mond staat strak, even zie ik zijn tanden.

Hij trekt de knopen los. Ik kijk toe, houd me vast aan de oranje kist met het bier en de waterflessen, die naast de uitgang staat. Het trapje valt in het water en blijft met één scharnier vastzitten aan het dek, het slingert op de golven.

Dan gaat hij midden op het dek staan, Wilbert.

Luister allemaal! roept hij.

Ik ben steward bij de klm. Ik heb een veiligheidstraining gehad. Ik ga jullie instructie geven over wat je moet doen. Hij roept het in het Engels, zodat alle passagiers hem kunnen verstaan. De bemanningsleden niet, die spreken geen Engels, behalve Saly dan. Waar zijn ze eigenlijk gebleven, ik zie ze nergens meer. Ik knip mijn koplampje aan, de lichtbundel glijdt over Wilbert heen. Wijdbeens staat hij, zijn benen met de achterkant tegen het luik. Hij heeft een zwemvest aan met drie zwarte klikgespen op zijn borst, het past hem goed. Zijn armen zwaait hij wijd uit, zijn schedel glanst, zijn stem schalt over het lawaai van de wind en de golven.

De boot gaat omslaan, roept hij. Dat zal niet lang meer duren, en als het gebeurt, gaat het heel snel. Dan komen we allemaal in het water terecht.

Ik kijk om me heen. Waar zijn ze allemaal? De bemanningsleden zie ik niet, op de bankjes in mijn buurt zitten Alie, Marjan, Tony, Gaylene, Fabio en Oriana. De meisjes zitten allemaal vooraan, met Bertrand. O ja, er zijn nog meer mannen, de twee Spanjaarden, Victor en Jorge, en een Spaans stel, Maria en Rafael. Ik vraag me af of ze Wilbert kunnen horen, hun schaduwen zijn gaten in de zwarte nachthemel.

Eergisteren heb ik per ongeluk Victor zijn biertje opgedronken, het zat in de oranje kist. Voor het vertrek waren we in een supermarkt geweest en het bier dat we gekocht hadden was door de mannen ingeladen. Ik had er verder niet meer op gelet, ik dacht dat alles in de oranje kist zat, dus bij het eten haalde ik er een flesje uit, lekker koud.

Toen ik er twee slokken van genomen had, kwam Victor ineens op me af, jij hebt mijn bier, hij wees naar het flesje in mijn hand. Huh? Wat zeg je? Wat bedoel je? Ik schrok, begon een beetje te stotteren, zijn beschuldigende vinger wees naar mij.

Hier, hij pakte de fles uit mijn hand en zette zijn vinger op het etiket, kijk dan.

In keurige blokletters stond er Victor in de hoek.

Ik verontschuldigde me, sorry man, ik had het niet in de gaten, neem me niet kwalijk, hier, ik duwde de fles in zijn richting.

Hij keek me aan met zijn zwarte ogen, donkere wenkbrauwen, felle blik. Nee, zei hij, laat maar zitten, het is al goed, ik pak wel een andere.

Wilbert geeft veiligheidsinstructie: Als we straks in het water terechtkomen moet je drijven met je gezicht naar boven, armen over de borst gekruist en de kraag van je zwemvest vasthouden. Hij doet het voor. Ik doe hem na, met mijn armen kruislings over mijn borst pak ik de randen van het zwemvest links en rechts van mijn hals; het is een fijn gevoel, ik houd mezelf vast. Trek je knieën op tegen je kin, maak je zo klein mogelijk om warm te blijven.

Dat probeer ik ook, maar het lukt niet, ik val bijna van het bankje af. Straks zal het beter gaan. Als we in het water liggen moeten we bij elkaar blijven en een kring vormen, instrueert Wilbert, de mannen in de binnenste ring, de vrouwen eromheen. Dicht tegen elkaar aan om warm te blijven.

Het is donker, alleen het licht van de sterren geeft een flauw schijnsel. Nu en dan flakkert er even een lampje op.

Links van me is Wilbert nu druk in de weer met de oranje kist. Hij maakt hem los en kiepert hem om, er komt een groot blok ijs uit en flessen bier en water, ze glijden door de opening, waaraan het trapje nog hangt te slingeren, het dek af. Waarom doet hij dat?

Hee Wilbert, wat doe je? Hij hoort me niet, te laat. Het lukt me nog om een fles water te pakken te krijgen, hij zit half vol. Ik kruip naar de overkant, naar Alie. Hier, drink wat, nu kan het nog. Ze neemt een slok, het kost haar moeite haar hoofd op te tillen. Ik drink zelf ook wat. Dan geef ik haar de fles, hou vast. Ze klemt hem tussen haar benen, terwijl ze zich met beide handen aan de reling vasthoudt om niet van het bankje gesmeten te worden.

Waar zijn de Indonesiërs gebleven? Zitten ze achter, in het keukentje? In de toiletten? Achter de stuurhut en de kajuiten is een open ruimte, waar de helft van de tweeling het eten klaarmaakt. Op de eerste avond hadden we daar met de helft van de passagiers ook gestaan, de anderen bevonden zich in de gangboorden. Het schip was aan de grond gelopen. Hoe lang is dat geleden? Een etmaal intussen? Iets langer? We moesten daar gaan staan om het zwaartepunt van het schip naar achteren te verplaatsen, zodat de voorkant misschien los zou schieten.

's Middags waren we te laat vertrokken. De bus raakte steeds verder vertraagd omdat Saly de grootste moeite had de adressen te vinden waar passagiers moesten worden opgepikt. Dat leidde nog tot een woordenwisseling tussen Rafael en Saly. Rafael stond met Maria te wachten langs de kant van de weg, ze zaten er flink doorheen toen we aankwamen. Ze waren de laatsten die opgepikt moesten worden.

Je bent twee uur te laat, zei Rafael. Dat is toch niet normaal? We staan hier al die tijd in de zon te wachten.

Ik kan er niks aan doen, zei Saly, de benzine was op, en toen moesten we helemaal de andere kant op om te tanken en toen klopte het adres van dat hotel niet en toen moesten we nog een keer heen en weer. Hij zei het zonder Rafael aan te kijken.

Ik wil compensatie, zei Rafael.

Ik ga geen compensatie geven, zei Saly, je moet nu instappen, en anders blijf je maar hier.

Rafael praatte even met zijn vriendin, in het Spaans, ik verstond het niet, hij was opgewonden, zijn handen fladderden door de lucht, Maria antwoordde op hoge toon, haar hoofd kwam naar voren, ze balde haar vuisten met gestrekte armen langs haar lichaam, één voet naar achteren. Toen pakten ze hun rugzakken op en klommen zonder omkijken in de bus. Saly kwam erachteraan, hij zei iets tegen de chauffeur, en daar gingen we weer. Te laat.

Daarna was het nog twee uur rijden, nog een half uur stoppen bij de supermarkt, zodat we pas halverwege de middag bij de haven waren. Kortom, we waren veel te laat vertrokken en toen het donker werd, was het schip nog lang niet op de plek waar het die nacht voor anker zou gaan. We waren overgestoken van Labuan Lombok naar Sumbawa, de stroming en de wind waren sterker dan ik had verwacht, en in de avond moest het schip tussen kleine eilanden door laveren. Op de punt van de voorplecht zat de helft van de tweeling met een lamp in het water te schijnen, zo nu en dan riep hij iets tegen Captain. De motoren draaiden langzaam, en soms ineens hard in de achteruit, ik voelde het schip remmen. Het was windstil, de zee was glad, we zaten een beetje met Els te praten op het dek. Door het venster van de stuurhut zag ik het gezicht van Captain, van onderaf verlicht door het lampje van de radio, als het een radio was. Uitdrukkingloos. Hij rookte.

Is dit normaal? zei Els, ik vind het maar raar, moet je kijken wat voor lampje ze gebruiken.

Vind je het niet leuk? vroeg ik.

Nee, zei ze, nee, ik vind het helemaal niet leuk. Volgens mij hebben die lui er helemaal geen verstand van, ze doen maar wat. Eerst waren we al veel te laat, en nu dit weer, er gaat hier niks goed.

Het eten was toch wel lekker? vroeg ik. Alie moest een beetje lachen.

Trek je er maar niks van aan, zei ze, zo doet 'ie altijd.

Ik trok een pruimenmondje en scheen met mijn koplampje in het water. Kijk, moet je zien! Een halve meter onder ons groeide een woud van witte boompjes, er zwommen vissen tussendoor. We keken ernaar, we pakten onze telefoons en maakten er een filmpje van. Toen remde het schip, zoals een auto remt, de achterkant kwam een beetje omhoog, het maakte een schurend geluid, en we lagen stil.

Ik ben bang, zei Els.

En ik: dat hoeft toch niet, we kunnen niet zinken, we liggen al op de bodem.

De mannen gingen het water in, ze bekeken de romp van alle kanten. Captain liet de motoren brullen, volle kracht achteruit. Saly belde zijn collega’s en kondigde aan dat er een ander schip zou komen zodat we konden overstappen. Daarna moesten we achter in het schip gaan staan om te proberen het terug te laten glijden in het diepere water, van het rif af, we waren allemaal opgewonden, we stonden door elkaar heen te praten, daar in het keukentje, er stond nog een halve pan koude nasi op het fornuis. We moesten schreeuwen om elkaar te verstaan, toen Captain de motoren nog een keer tot het uiterste liet gaan. En toen, ineens, schoot het schip los, de achterkant wipte omhoog en het lag weer recht.

Gaan we nog overstappen op een ander schip? vroeg Fabio.

Niet meer nodig, zei Saly, er is geen schade, dus we kunnen verder. Everybody sleep.

Ik ben bang, zei Els.

De bemanning is nog steeds nergens te bekennen. Wilbert roept, hier is de kist met snorkelspullen, hij trekt hem onder de bank vandaan. Hier, pak aan, zet een duikbril op voor als we straks overboord slaan, dan kun je beter ademhalen.

Hij begint ze uit te delen aan wie er in zijn buurt zitten. Alie maakt een afwerend gebaar, ik wil niet, ga weg met dat ding.

Waar is haar bril gebleven? Een tijdje geleden had ze hem nog op, nu niet meer. Ze begint te huilen.

Ik pak een snorkelsetje aan, ik zet de bril voor mijn ogen en steek het mondstuk tussen mijn tanden. Het plexiglas beslaat meteen, ik zie druppels in de mist, de rand van de bril bijt in de huid van mijn gezicht, mijn adem door het buisje klinkt als het gehijg van een hyena, het ruikt naar plastic. Ik ruk het ding van mijn hoofd, het kronkelt in mijn handen als een vreemd waterbeest, ik schud het los, het drijft heen en weer in het water dat over het dek spoelt. Dat komt steeds verder omhoog, het zal niet lang meer duren, ik kan mezelf niet langer wijsmaken dat we hier kunnen blijven zitten.

En dan? Ik wil er niet aan denken, dat komt wel als het zo ver is. Ik moet op Alie passen. Ze zit daar maar, ze heeft haar ene been opgetrokken, de hiel staat op de rand van het bankje, haar arm om haar knie, ze houdt zich aan haar zwemvest vast en verbergt haar gezicht in de holte tussen knie en elleboog, de andere arm achter om de rugleuning heen, mijn Alie.

Wilbert zegt tegen mij: als het water te hoog komt moet iedereen naar boven, de trap op, naar het bovenste dek. Jij moet me helpen. Boven hebben we meer tijd, misschien blijft dat hele stuk wel boven water.

Ik kijk hem aan, hij is dichtbij, zonder bril zie ik hem niet scherp. Ik denk aan mijn camera.

Nee, dat gaan we niet doen, wil je soms opgesloten komen te zitten, de ramen zijn veel te klein, als we omslaan komen we er niet meer uit.

Hij zwijgt, kijkt me weer even aan, kijkt rond, doet een paar stappen om de trap heen, komt weer terug, nu gaat hij het gangboord aan de andere kant in, plassend door het water, waar de deur van zijn kajuit is. Hij roept Marjan, kom eens. Samen verdwijnen ze uit het zicht.

Ik kijk nog een keer naar boven. Mijn camera. Ik durf het niet.

Enkele passagiers zitten op de banken langs de reling, Tony en zijn vrouw, en daar aan het eind, twee van de Duitse vrouwen, in het maanlicht glinstert er een brillenglas. Ze reizen samen, ze zijn allebei docent, collega's. Caroline vertelde dat gisteren, ineens weet ik haar naam weer. Ze hebben geen uitgestippeld reisplan, en daarom hadden ze in een opwelling dit tochtje geboekt. Billig, zei ze. Ze houden zich vast aan de stijlen van het plafond, aan de balken langs de zijkant. Ik zit naast Alie, vanmorgen zaten we hier ook, of was het gistermorgen?

Hoe laat zou het zijn? Ik wil op mijn horloge kijken, maar het zit niet om mijn pols. In mijn broekzak, ik heb het voor het slapen gaan in mijn broekzak gedaan, met een horloge om kan ik niet goed slapen. Ik voel aan mijn broek, links, ja, daar zit het, het natte textiel plakt aan mijn been met horloge en al. Ik zou het ritsje van mijn broekzak open kunnen doen en het horloge tussen de natte stof vandaan kunnen peuteren, en dan kijken hoe laat het is.

Het is donker, het is middernacht, tijd, geen tijd. Het water slaat over het dek heen, het kolkt om onze benen, er drijven een paar slippers rond, in het maanlicht zijn ze grijs, met een vermoeden van blauw, geel, oranje. Zou het al gauw licht worden?

Alie zegt weer iets. Zijn we ver van de kust? vraagt ze.

Ik weet het niet, meisje, misschien wel. In de verte kun je een berg zien, zeg ik, kijk maar, er is licht daarboven.

Ik zie het niet goed, zegt ze, ik heb mijn bril weggegooid.

Weggegooid?

Ja, ik heb hem toch niet meer nodig en door de waterdruppels zag ik helemaal niks meer.

Ik kijk naar haar gezicht. Het is helemaal nat, de haren plakken tegen haar hoofd, in het maanlicht is haar huid grijs, groen bijna.
Heb je je telefoon nog? vraagt ze.

Nee, die ligt boven. We hebben toch geen bereik hier. Ik pak even haar hoofd vast, leg mijn wang tegen die van haar.

Kom, zeg ik, kom. Mijn hand glijdt langs haar natte haren. Ik voel haar koude huid, ik ruik de zee.

Op de voorplecht zitten de meisjes, en de anderen. Hun silhouetten steken af tegen de duisternis erachter, de maan tekent een zilveren lijntje langs de rand. Ze gaan op en neer, het water spat er tegenop, ze zitten hoger dan wij. Vanmorgen zaten ze daar ook, hun gouden huid in kleurige bikini's, luisterend naar de verhalen van Bertrand, lachend, pratend. Het schip lag stil in een baai, ze sprongen over de rand het water in, ze riepen naar elkaar. Wij zaten ernaar te kijken. We waren alweer vergeten dat het schip de avond ervoor aan de grond was gelopen, op het krakende koraal.

2.

Ik moet poepen. Ik ben niet bang maar ik moet wel poepen. Ik voel dat mijn darmen zich samentrekken, kramp in mijn buik. Alie, ik moet poepen.

Ze kijkt me uitdrukkingloos aan.

Ik ben zo terug, zeg ik.

Ik wil het niet in mijn broek doen, mijn broek, hij kleeft aan mijn benen. Ik strompel in de richting van de toiletten, het water komt al tot mijn kruis. De achterkant van het schip ligt dieper dan de voorkant, dieper dan waar ik net zat. Ik kijk door het gangboord naar achteren. De zijwand loopt schuin naar beneden, ik kan de toiletjes niet zien. Mijn benen willen er nog steeds heen, ik houd ze tegen, stop, je kunt daar niet meer heen, die veilige hokjes, de enige plekken op dit schip waar je even alleen kan zijn, staan vol water.

Mijn benen willen het nog niet geloven, ze willen erheen, net als gisteren, toen ze mijn hoofd en de rest daar naar binnen droegen, mij naar buiten lieten kijken door de ronde opening boven de pot, naar de kippen op het rooster aan de achterkant, ze waren helemaal nat.

Links naast mij is de ingang van de stuurhut. Ik kijk nog een keer naar binnen. Nee, de radio doet het niet, echt niet. Het water klotst over de vloer rond de kruk van de captain en het stuurwiel. Erachter hangen twee britsen boven elkaar aan de wand. Het water druipt uit de matrassen en het beddengoed, er drijven kledingstukken over de vloer. In het sterrenlicht is alles zwart en wit. Ik houd me vast aan de deurpost, en zet mijn voeten schrap tegen de drempel. Ik trek mijn broek met één hand naar beneden. Dan laat ik me tot mijn oksels in het water zakken. Ik hurk, ik houd me met één hand vast aan de deurpost en dan laat ik het gaan, in één keer, met mijn andere hand vang ik de drol op, onder water. Hij is warm en zacht. Ik slinger hem weg, achter me, sla met mijn hand een paar keer in het water. Ik kreun zachtjes. Dan ga ik terug.

3.

Ik plof neer naast Alie, het water stroomt over het dek, tot onze knieën, tot ons middel. We houden ons vast, aan elkaar, aan de reling, aan de bank.

Zit je zwemvest goed? Ik geef er een rukje aan. In mijn buik voel ik ruimte, de darmen passen er weer netjes in. Ik trek aan de touwtjes van mijn zwemvest. Ik ben er klaar voor.

Toen mijn vader overleden was, een paar jaar geleden, zou ik een toespraak houden. Ik had een nieuw kostuum gekocht, nieuw overhemd, nieuwe sokken, nieuwe schoenen, nieuwe stropdas, zelfs een nieuwe onderbroek had ik aan. Ik stond daar, een paar honderd gezichten keken mij vragend aan. Om mijn pols zat zijn horloge. Ik herinner me hoe ik mijn voeten stevig op de grond zette, een eindje uit elkaar, er ging een lichte rilling door mijn ruggengraat, alles paste, ik was er klaar voor.

Mijn vader is in de hemel, zei ik.

Alie kijkt me aan, ze pakt mijn arm. Denk je dat je naar de kant kunt zwemmen? vraagt ze.

Ik weet het niet, het is heel ver.

Je moet het proberen, zegt ze, je moet erheen om te zorgen dat de kinderen weten wat er gebeurd is.

De kinderen! Ik heb nog helemaal niet aan de kinderen gedacht! Onze drie kinderen, Ewout, Sandrien, Mathilde. Onze kinderen, ze zijn allang volwassen maar voor ons blijven het de kinderen.

En jij dan? vraag ik.

Ik blijf wel hier, zegt ze, voor mij is het te ver, maar jij haalt het misschien wel. Jij hebt een goede conditie, toe. Ze heeft mijn arm nu met twee handen vastgepakt.

Ik kijk haar aan. Haar bril is weg. Haar natte huid glimt. Ik zie de rimpels om haar ogen. Ze huilt. Alie. We blijven bij elkaar, mijn lief.

Dit moeten we samen doen.

Ik weet het zeker.

Ik ga niet weg, ik laat je niet alleen.

Ik durf het niet.

Jij laat mij niet alleen.

Ik kus haar op haar wang, ik proef het zout, ik veeg het haar van haar voorhoofd. Ze knijpt in mijn arm.

Ik sjor nog een keer aan haar zwemvesten, zitten ze goed?

Ja, ik denk het wel.

Het water komt steeds verder omhoog. Over ons middel, daarboven. Het lawaai van de wind, de zee, het water dat tegen het schip slaat, maken dat we moeten schreeuwen om elkaar te verstaan. Mijn lippen smaken zout, ik ruik de zee en dieselolie. Ik proef het zeewater op mijn tanden, die tanden die ik al zo lang heb. Er is veel aan geknutseld en gerepareerd in de loop van de tijd, omdat er steeds kleine stukjes afbraken, en er soms ontstekingen naar boven kwamen, diep uit mijn binnenste, als gloeiende lava in de holten van mijn skelet. Kort voor we vertrokken heb ik nog een wortelkanaalbehandeling ondergaan aan de achterste kies linksonder. Daar zit nu een noodkroon op, die ooit vervangen zal moeten worden door een permanent exemplaar. Ooit. Ik laat mijn tong langs mijn tanden glijden en spuug tegen de wind in. Overal kraakt hout. De zee glinstert in het maanlicht en hoe hard het ook waait, de hemel blijft helder. Het schip gaat op en neer, het water kruipt onverbiddelijk verder omhoog, de romp zakt steeds verder weg. Golven, steeds weer golven. Nog altijd ligt het schip ongeveer recht in het water, het maakt nauwelijks slagzij. Mijn kleren plakken aan mijn vel, het water is warm, de wind is koud.

Ik denk aan de dieselmotoren. Het waren er twee, dat kon je horen toen ze stopten, eerst viel de helft van het geluid weg, daarna de andere helft. Waar zitten ze eigenlijk, achter, in het midden? Recht onder de stuurhut, dat lijkt me het meest waarschijnlijk. Ik stel me het gat voor, dat ergens onder me in de romp moet zitten. Een gat van een meter lang en twintig centimeter breed, als er één plank is uitgebroken. In de film gaat er dan een held naar beneden met een hamer, spijkers en een nieuwe plank, hij haalt diep adem, duikt onder en spijkert de plank precies voor het gat, smeert de randen dicht met zeewaterbestendige pasta, en net voor hij stikt breekt zijn hoofd door de waterspiegel, in een explosie van schitterend belichte waterdruppels. Hij grijpt een emmertje en schept in no time al het water uit het schip. Dan versiert hij de mooiste vrouw, en ze leefden nog lang en gelukkig. En rijk natuurlijk.

Als ik een hamer had, en spijkers, zou ik het ook doen. En een potje zeewaterbestendige pasta.

Ineens gebeurt het. Het water gaat zo snel omhoog, dat ik het bankje moet loslaten. Mijn voeten worden van de vloer getild, ik zie het dak op me afkomen, het kantelt, de sterrenhemel komt tevoorschijn en dan ga ik kopje onder. Ik grijp naast me, ik voel de ruwe stof van een zwemvest in mijn hand, Alie, ik houd haar vast, ik houd me aan haar vast, het water trekt ons opzij en naar beneden, ik trap met mijn benen zo hard als ik kan. In mijn neus proef ik het zeewater. Omhoog! Dan komt mijn hoofd boven, ineens, ik blaas, ik proest, ik schud mijn hoofd, ik kijk naar Alie, ze is vlak naast me. Haar zwemvesten duwen haar gezicht een eindje boven het water uit, ze slaat met haar armen om zich heen.

Ik heb haar nog steeds vast, trek haar naar me toe.

Rustig maar,
we zijn buiten,
we zijn er nog.

Ze kijkt me verbaasd aan.

Ik hang in mijn zwemvest, het stugge materiaal schuurt onder mijn oksels. Het water is niet koud, daarnet was het kouder, met de wind over mijn natte kleren. Alie's hoofd drijft voor me op het water.

We zijn er nog, zegt ze.

Achter haar steekt het dak van het schip half boven water, een scheef wit vlak; er drijven nog meer hoofden rond, op en neer op de golven.

Ik schreeuw, weg hier, we moeten bij het schip vandaan, pas op. Ik wil het geluid van de golven tegen het hout niet meer horen. Ik begin te zwemmen, ik trek Alie mee, kom, weg hier, zo meteen trekt het ons mee naar beneden. Er slaat een golf over mijn hoofd, ik spuug het water uit, zout, niet te drinken, zeewater, daar ga je dood van. We zwemmen. We zouden nu een kring moeten vormen, de mannen in het midden, de vrouwen eromheen, armen kruislings voor de borst, vasthouden aan de rand van het zwemvest, knieën optrekken, zo klein mogelijk maken.

We zwemmen, weg van het schip.

We zijn er nog.

Een paar weken geleden kwamen we aan in Jakarta. We waren van plan heel Java over te steken met de trein, en daarna naar Bali. We hadden alleen geen rekening gehouden met het suikerfeest, met Idul Fitri. Dan gaan alle Indonesiërs bij elkaar op bezoek, alle treinen zijn volgeboekt en de wegen zitten verstopt met lange files. Het lukte ons in Yogjakarta tickets te kopen voor een vlucht naar Denpasar op Bali. En zo waren we ten slotte op Lombok terecht gekomen, waar ik deze boottocht naar de Komodo Eilanden had geboekt bij een reisbureautje met een Chinese eigenaar, die zijn Chinese afkomst ontkende en met wie het slecht onderhandelen was.

En nu zijn we hier.

We zijn er nog.

Mijn zwemvest is ook Chinees.

Dat wel.

Is het licht aan het worden? Boven ons zijn de sterren, de nacht is nog niet verdwenen; het moet de zee wel zijn, die licht geeft, zodat we elkaar kunnen zien. We zwemmen, weg bij het schip. Er drijven veel hoofden op het water, straks gaan we tellen, nu moeten we eerst bij het schip vandaan.

Ik zie Tony.

OK?

OK!

Hij draagt een wetsuit met korte mouwen. Ik zwem op mijn rug, het zwemvest dwingt me achterover. Alie ook. Ik heb haar nog steeds vast, ik trek haar mee.

De golven tillen ons op en laten ons weer vallen, op en neer, een berglandschap, zwart met witte toppen, schuimkoppen in de wind. Ik krijg er weer een over mijn hoofd, ik blaas en spuug.

Zorg dat je geen water binnen krijgt, roep ik tegen Alie.

Ja, zegt ze, nee, goed.

Zijn we hier echt? zegt ze.

Ik kijk om naar het schip, het witte schip dat daar als een lege kist in de golven heen en weer gaat. Wij zitten er niet meer in, wij zijn hier.

4.

Opeens is er een bootje, onverwacht duikt het vlak voor mij op. Ik herken het, ons bootje. Ons aluminium roeibootje, tweeëneenhalve meter lang, anderhalve meter breed, vier zitplaatsen. Ik was helemaal vergeten dat we een bootje hebben. Het zat de hele tijd met een blauwe lijn vast aan het schip. Er horen peddels bij, twee peddels met gele plastic bladen, speelgoedpeddels. Het bootje glanst in het ochtendlicht. We zwemmen erheen, Alie en ik, even later hangen we aan de rand. Het metaal is rond en glad en het voelt koud aan. Ik heb nog steeds mijn koplampje op mijn voorhoofd, het tikt tegen de buitenkant van het bootje. Ik trek het over mijn neus naar beneden, het hangt aan het elastiek om mijn nek. Ik druk even op het knopje, het werkt nog, misschien hebben we er later nog wat aan. Er zitten mensen in het bootje, Wilbert en Marjan, en intussen zijn er nog vier meisjes ingeklauterd, er kwamen handen naar buiten die handen vastpakten en mensen over de rand naar binnen trokken. Het is vol nu, er zitten zes mensen in, terwijl er eigenlijk maar vier in passen. Wil jij er ook in? vraag ik aan Alie. Ze schudt haar hoofd, er vliegen een paar druppeltjes af, nee, het is toch vol? Later, zeg ik, hou vol, niet loslaten. Haar vingers zijn wit op het gladde aluminium. Aan de achterkant heeft het bootje een vlakke spiegel, op de hoeken zitten twee beugeltjes. Ik gebaar naar Alie, kom, daar kun je je beter vasthouden. We gaan aan de achterkant hangen. Zes mensen zitten er in het bootje, de rest hangt aan de zijkanten. Ik moet omhoogkijken om ze te zien, hun hoofden steken af tegen de hemel. Ik probeer ze te tellen. Er zijn alleen passagiers, van de bemanningsleden geen spoor. De golven zijn veel groter dan het bootje, het gaat op en neer, als er een grote golf onder doorgaat komt de kiel los van het water, eerst aan de ene kant en dan aan de andere. Nu eens word ik tot mijn oksels uit het water getrokken, dan weer tot mijn kin erin geduwd. Ik probeer zoveel mogelijk mee te bewegen met mijn armen. Het bootje is klein, de golven gaan er onderdoor, anders dan bij het witte schip, waar ze tegenaan sloegen, tot ze naar binnen kwamen. Meebewegen, ik zie dat Alie het ook doet, en Tony, daar aan de andere kant. Een van de twee Spanjaarden – ze zijn er ook – begint te schreeuwen, donde esta la tripulación? Waar is de bemanning? Hij gaat verder in het Engels, waar zijn ze, die klootzakken? Het is hun schuld, ik sleep ze voor de rechter, wacht maar, ik sleep jullie voor de rechter! schreeuwt hij tegen de zee. Ze zijn er niet, waar zijn ze? Een paar stemmen roepen door elkaar. Zijn ze nog bij het schip? Drijft het nog? Kan iemand het zien? Ik kijk achter, niks te zien, voor mijn neus een aluminium spiegel en achter mij niets. En in de spiegel zie ik mezelf ook niet. Waar zou mijn bril zijn? In de tas, boven in het schip? Zou de tas blijven drijven? Ik bedenk van niet, camera, twee zware objectieven, bril, telefoon, kabeltjes, wat zat er nog meer in? Hij zinkt als een baksteen, ik hoef nu in elk geval niet meer te beslissen of ik die tas nog op ga halen. Wij blijven gelukkig wel drijven, dankzij de zwemvesten, we liggen op het water als insecten. In de verte steekt de vulkaan boven de rand van de wereld uit. Vanuit mijn kikkerperspectief kan ik hem nog net zien, elke keer als een golf me naar boven duwt. Het is licht geworden, dat moet wel, anders zou ik hem niet zien. Er hangt een sliertje rook aan zijn top. Hoe ver zou het zijn? Twintig kilometer? Tien? Het is een hoge berg, hij is blauw in de verte. Ik hang aan het bootje, mijn vingers doen zeer. Ik tel de elementen: boven mij de hemel, onder mij het water, ginds het vuur en de aarde. Dat zijn er vier. En dan de mensen nog. Wij, twintig toeristen uit de hele wereld, die de halve aardbol overstaken om samen hier terecht te komen, op een punt waar wij zelf niet meer vandaan kunnen. Bestaan we wel echt?

Er drijven planken in het water, witte planken van een meter lang, ongeveer twintig centimeter breed. Ze zijn wit aan beide kanten. Ik denk aan de planken. Komen ze uit de kiel van het schip, uit het gat waardoor het water naar binnen kwam om onze bagage op te vreten, het onverzadigbare water? Dan waren ze maar aan één kant wit geweest. Ze zijn ook te dun, twee centimeter op zijn hoogst. Tony gaat er eentje pakken, ik laat mijn beugeltje los, doe een paar slagen, en dan heb ik de splinterende rand van een van de planken te pakken. We gooien ze in de boot, hier, pak aan, peddels. Er zijn er vier. Ineens herinner ik me de geur van gesmolten plastic. Had ik Fernando maar tegengehouden. Waar zou hij zijn?

Er drijft een bruine matras voorbij, ik grijp hem. Zou dit mijn eigen matras zijn, waar ik een paar uur geleden nog op lag te slapen? Twintig matrassen waren er, een kans van een op twintig. Klein kansje. Hoe groot is de kans dat je schipbreuk lijdt in Indonesië? 17.000 eilanden zijn er, meer dan 50.000 schepen, zag ik ergens op internet, toen ik deze reis boekte.

Indonesië? vroeg een collega, toen ik vertelde dat we daar met vakantie heen zouden gaan. Heb je daar familie? Nee, ik had er geen familie, moest dat? Het had toch gekund? Nee hoor, we gaan gewoon lekker met vakantie, mooi land, aardige mensen, veilig. Nou, veel plezier dan. Dank je wel.

Ze varen veel, de Indonesiërs. Er vergaan ook regelmatig schepen, meestal zitten daar geen toeristen op, maar vandaag toevallig wel. Een kans van 1 op 100.000? Of een miljoen? Een verwaarloosbare kans.

Hier zijn wij.

Het is gebeurd.

Als er een kans is, gebeurt het een keer.

Met anderen, niet met jezelf.

Toch?

Een week voordat wij naar Indonesië vlogen, stortte de Maleisische lijnvlucht mh17 neer in de zonnebloemen op de Oekraïense velden. Een regen van mensenlichamen verduisterde even de lucht. Hoe groot was de kans dat zij erbij zouden zijn? Een man wiens lichaam dwars door het dak van een oud huis in de keuken valt, op de vloer voor het aanrecht, nog vastgesnoerd in een vliegtuigstoel. Een oude vrouw die door het dak van haar keuken een onbekende man naar binnen ziet vallen. Een verwaarloosbare kans.

Mijn moeder was ongerust toen we vertrokken. Gaan jullie dezelfde kant op, ook over dat verschrikkelijke land heen? Ach mama, wees maar niet bang, de kans dat zoiets nog een keer gebeurt is verwaarloosbaar. De kans dat ik op dit moment ben waar ik ben, is verwaarloosbaar. Toch ben ik er. Wij zijn hier. Alie, ik, Tony, Wilbert, de meisjes, de anderen, twintig, ja, iedereen is er. Dit is ons leven. We drijven nog. Het wonder van de statistiek.

Er drijft een bruine matras in de golven, ik grijp me eraan vast, ik probeer erop te klimmen. Alie, waar ben je, heb je de boot nog vast? Ja, ok. Even wachten, ik ben zo terug. Ik laat het beugeltje los, en pak de matras met twee handen vast, hij glibbert er tussendoor, ik sla mijn armen er omheen. Hij klapt dubbel. Ik wil erop gaan liggen, kan ik niet gewoon verder slapen? Dit is mijn matras, hij stinkt nog naar mijn zweet. Ik sla mijn benen eromheen, klem hem aan mijn borst, ik kruip er bovenop maar hij werkt niet mee en dan lig ik onder, ik kan het niet winnen van mijn matras, het lukt mij niet hem in de houdgreep te krijgen, zodat hij me zal dragen over dit land zonder bodem, hij glibbert tussen mijn armen en benen door als een worstelaar met een oliegladde huid, een vechter die mijn eigen kracht tegen mij gebruikt. Waza-ari voor de matras, nog een keer, Ippon! Ik verlies, ik sla met mijn hand op het water. Hij glipt weg, een eenzame matras in de oceaan, geen doel, geen bestemming.

Ik zwem terug naar het bootje, rugslag, buik omhoog, meeroeien met mijn armen. Mijn hoofd tikt tegen de achterspiegel, ik pak het beugeltje. Tony zit nu in het bootje, zijn billen zijn vlak bij mijn gezicht, hij zit op het randje. Een vleug strontgeur dringt mijn neusgaten binnen.

Ik denk aan mijn telefoon. Mijn eerste mobiele telefoon heeft Alie op straat gevonden. We wisten amper wat het was, je zag weleens iemand met een telefoon aan zijn oor over straat paraderen, om te laten zien hoe snel en modern en rijk hij was. Vonden wij. Toen. Omdat we er zelf nog geen konden betalen. Alie bracht hem naar de politie. Ze schreven haar nummer op, want een vaste telefoon hadden we wel. Houd hem maar bij u, als er iemand komt, bellen we. Na drie maanden vond ik dat hij van ons was, een kleine zwarte inklapbare Motorola met een inschuifbare antenne eraan en een digitaal schermpje van twee centimeter hoog en vier centimeter breed. Daaronder plastic toetsen met verlichte cijfertjes. Wat heb je daar nou aan, zei Alie, we hebben toch telefoon? Over tien jaar heeft iedereen er een, wierp ik eigenwijs tegen. Ik kocht een simkaartje met een abonnement. Nu kun je me bellen als ik niet thuis ben, zei ik tegen Alie. Soms deed ze het, en dan zeiden we iets tegen elkaar, waar ben je nu? Wat ben je aan het doen? Het regent hier, en bij jou? We moesten het leren, met elkaar praten zonder elkaar te zien. In mijn cameratas zit een smartphone, ik kon ermee bellen, appen, Facebook, de krant lezen, internetten, de hele wereld zat erin. Eergisteren nog, toen het schip vastzat op dat koraalrif. We hadden bereik en ik kon even met Ewout sms’en: We zijn goed bezig hier, jongen. – Wat dan?

– Schip zit vast op het koraal. – Wat? Niet erg toch? – Nee, niet erg. Zo meteen weer los. – Ok ☺

De telefoon zit in de tas met de camera, in het water. Hij doet het niet meer, hij is dood. Ik ben eenzaam zonder mijn telefoon. De draadjes waarmee ik aan de wereld van de mensen vastzat, zijn geknapt, het zeewater heeft ze laten verrotten.

Er klinkt geschreeuw en het gesnerp van fluitjes. Ik kijk rond, ik ben weer helemaal wakker, mijn hand zit nog vast aan het beugeltje. Alie, wat is dat? Daar, daarginds, ze roepen, hierheen. Vier witte planken komen uit het bootje naar buiten, iedereen die eraan hangt gaat naar de achterkant. Peddelen, schreeuwt Wilbert, tegelijk, we moeten die kant op. Hij gaat half rechtop staan en wijst naar voren. Duwen jullie, roept hij tegen ons, zwemmen, vooruit. Zijn T-shirt is opgedroogd, om zijn nek hangt een snorkelbril. Zijn armen zwaaien. We zwemmen. Wij, die in het water liggen, zwemmen. We duwen tegen de boot. Zij peddelen. Zij, die in de boot zitten. In de verte zie ik een witte vlek, hij gaat aan en uit, op en neer. Daar moeten we heen. Peddelen met de planken, zwemmen met onze benen. Het wrak. Het ligt er nog, het is een houten schip, het kan niet zinken. Saly had gelijk. We komen dichterbij. De achtersteven steekt een meter boven het water uit. Van het balkon, waar mijn hoofd alleen van gescheiden werd door een houten schot, hoe lang geleden, is de linkerkant nog te zien, het hangt scheef. Rechts verdwijnt de balustrade in de golven. Twintig meter verderop zweven drie bemanningsleden een halve meter boven de waterspiegel, hun voeten op de gaffel van de mast. Ze houden elkaar vast, de tweeling, de kok heeft zijn arm om de mast geslagen, en aan de andere kant zweeft Fernando, de machinist heeft zijn arm om zijn middel geslagen en zijn hoofd rust tegen de gespierde schouder, een kind nog, is hij. De mast en de gaffel tekenen een omgevallen V tegen de achtergrond van hemel en zee, met drie mannetjes erin. Het rekenmachientje in mijn hoofd zegt dat de voorplecht vier meter onder water is gezakt. Links van de mast drijven Saly en Captain, elk in een reddingsboei. Twee dagen geleden heb ik ze goed bekeken, de reddingsboeien. Ze hingen aan de buitenkant van de balustrade, boven de kippen. Ze zijn oranje, er zitten drie reflecterende bandjes op, die de boeien keurig in gelijke segmenten verdelen. Nu steken de hoofden en de armen van Captain en Saly erdoorheen. Captain heeft zijn ellebogen zijwaarts op de reddingsboei gelegd, zijn handen heeft hij met de palmen plat tegen elkaar voor zijn gezicht, zijn ogen zijn gesloten. Hij beweegt niet. Saly, in de andere boei, zwaait, roept, come on, everybody. Achter hem in de verte laat de vulkaan een sliertje rook los.

5.

We zwemmen en peddelen met het bootje naar de achtersteven. Er hangen blauwe lijnen van de balustrade naar beneden. Iedereen roept door elkaar. Een meter onder water is het rek van de kippen, aan de linkerkant kun je erop staan zonder kopje onder te gaan. Wilbert roept, maak een touw vast, hier, hij wijst naar de punt van het bootje waar een ring op zit. Fabio staat al op het rek om het te doen, ik roep, nee. Als het schip straks zinkt en het bootje zit eraan vast, wat dan? Fabio kijkt even naar het touw in zijn handen, het is blauw, dan werpt hij het naar het bootje alsof het een vangnet is, en roept tegen Wilbert, hier, vasthouden. Wilbert geeft het aan Marjan, die achter hem zit. Hou vast, zegt hij.

Ik klim aan de lage kant op het balkon, half in het water lukt het me over de balustrade heen te schuiven. Dan help ik Alie eroverheen en we hijsen onszelf schuin omhoog tot we midden op het balkon staan, bij het sprietje dat in het midden zit. Verder kan niet, want daarboven is het al vol. Bertrand, Tony, Gaylene, Maria en Rafael, ze staan op het hoge deel van het balkon met hun rug tegen het houten wandje aan. De helft van het dak zit er nog op, de golven lopen naar binnen in de ruimte waar we uren geleden lagen te slapen. Ik houd me vast aan het sprietje, het water tot aan mijn kruis. Alie staat naast me, en aan de andere kant een van de meisjes, Els is het. Daarnet zat ze nog in het bootje.

We staan op het balkon. Het dringt nu pas echt tot me door dat het licht is geworden, een tijdje geleden al. Dat moet wel, want sinds we in het water liggen kon ik zien wat er om me heen gebeurde. Toch leek het donker. In de verte trekt de horizon een streep rondom ons bestaan, een streep die alleen onderbroken wordt door die vulkaan daarginds in de verte, achter ons. De wind waait tegen onze ruggen, over de restanten van het dak; telkens als ik een beetje begin op te drogen, slaat er weer een golf over me heen. Ze rollen tegen het dak op en eronderdoor, het kraakt, onze stemmen verdwijnen in het lawaai van het water.

Ik houd me met één hand vast aan het houten sprietje, een vlaggenmast is het, de vlag is verdwenen. Er zit een klein zonnepaneel aan, het steekt horizontaal naar buiten. Ik heb zin om iets te doen. Met mijn vrije hand pak ik het beet, en geef er een ruk aan. Er zit beweging in, het klemmetje waar het mee vastzit, geeft mee. Ik trek en duw, omhoog, omlaag, opzij, en knak, het is los, er zit alleen nog een kabeltje aan dat onder me naar binnen loopt. Met twee handen ruk ik het los, heel even zie ik mijn gezicht weerkaatst in het zwart glanzende vierkant. Ik ben niet bang, en toch is het angst, wat ik daar zie, in die magere kop, de smalle lippen, spleetogen, ben ik dat? Ik slinger het zo ver mogelijk weg, het verdwijnt in het water, dat nauwelijks opspat.

Een dunne metalen draad loopt van het puntje van het dak naar de mast, ik draai me half om, ik kan er net bij. Hij staat strak, als ik koorddanser was, zou ik eroverheen kunnen lopen, over de zee, los van het water, naar de zwevende mannen, een meter of twintig verderop. Er zitten twee wasknijpertjes aan de draad, een witte en een blauwe. Ik zie een vrouw met een groot wit laken, ze hangt het aan de waslijn, wij gaan met zijn allen aan de onderkant hangen, het bolt in de wind, trekt het schip omhoog, wit rijst het op uit de golven, ik veeg het water uit mijn ogen. Het draadje hangt slap nu, ik blijf kijken, na een paar seconden staat het weer strak. Er drijven losgeslagen stukken multiplex rond, witgeschilderd, ze plakken aan de golven. Onder mij staat Fabio op het rek, hij staat tot zijn borst in het water, één arm omhoog naar de balustrade. Fabio heeft ook een wetsuit, vier wetsuits zijn er: Tony, Gaylene, Fabio en Oriana. Verder T-shirts en hemden onder de zwemvesten. Hij kijkt naar Oriana.

Het dak kraakt. Saly is erop geklommen, als een gele salamander kroop hij uit het water. Het wordt steeds kleiner, het dak, een wit eiland dat afkalft in de storm. We staan met onze benen tegen de voormalige achterwand van het slaapdek. Ik sta op nog geen meter afstand van waar een paar uur geleden mijn hoofd lag, als ik de wereld even tot het schip beperk. Waar ik ben ten opzichte van de zeebodem, weet ik niet, geen idee. Of ten opzichte van mijn huis in Apeldoorn? De hele wereld zit ertussen.

Voor het hek gaat het roeibootje op en neer, de ene keer kan ik er van bovenaf in kijken, dan weer zie ik het gezicht van Wilbert recht voor me, achter hem Marjan, verder Lisa en Caroline, een van de Spaanse mannen, nog een meisje; ik kijk naar Alie.

Wil je in het bootje zitten? Ze staat half in het water, ze leunt op de balustrade, de onderkant van haar hemd drijft op het water, haar benen zijn wit.

Nee, zegt ze, laat me maar, het is goed zo.

Hou je het wel vol, de hele tijd staan?

Ja, het geeft niet, ik wil hier blijven, hier zijn we veilig, op het schip. Er slaat een golf over ons heen, ik schud mijn hoofd, het bootje stuitert tegen de balustrade, Fabio komt er bijna tussen. Hij hijst zich omhoog, wringt zich tussen de anderen. Ik hoor hun stemmen niet meer. Ik kijk Tony aan, hij staat iets hoger dan ik, achter Fabio en Oriana. Hij schudt zijn hoofd, de bankier, het krediet is op, de koersen zijn gekelderd. Ik heb het koud. De zon staat net boven de horizon, ik heb niet gemerkt dat hij tevoorschijn kwam. Straks zal het warm worden, nog even doorzetten. Captain drijft mijn gezichtsveld binnen, om het hoekje van het balkon. Zijn handen bewegingloos tegen elkaar, de vingers wijzen omhoog. Zijn ogen heeft hij dicht.

Een vrouw kijkt mij aan. Het is Oriana. Ik blijf haar aankijken. Gisteren zaten we koekjes te eten, een paar meter hiervandaan. Hoe oud zou ze zijn? Veertig? Vijftig? Oriana maakt een wereldreis, samen met haar gladiator, ze zijn net onderweg, en nu al aan het einde van de wereld. Even zijn we in hetzelfde universum, hier, nu. Ik leun tegen de vlaggenmast. Er zit nog een metalen antenne aan vast, een van de boutjes prikt in mijn arm. Ik geef een ruk aan de antenne, erg stevig is hij niet, een paar keer heen en weer, en los is hij al. Er zit een lampje aan vast, met batterijen. Misschien hebben we er nog wat aan, vannacht. Vannacht, over honderd jaar. Eerst vandaag nog.