De goddeloze graaf

Margreet Hofland

De goddeloze graaf

Alessandro Cagliostro, geneesheer, alchemist en vrijmetselaar.

ROMAN

© 2023 Margreet Hofland
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10b, 3512 gt Utrecht.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm of any other means, without written permission from Uitgeverij Magonia, Minrebroederstraat 10b, 3512 gt Utrecht, The Netherlands.

Boekverzorging: Willem Morelis
Omslagfoto: Buste van graaf Alessandro Cagliostro, beeld van Jean Antoine
Houdon, lacma 62.18
Foto auteur: Dana LaMonda
Ebook productie: epublicist.nl, Amersfoort

isbn 9789492241580
nur 301

www.magonia.nl
www.margreethofland.nl

Inhoud

Proloog 1748

San Leo, mei 1791

IMekka en Egypte, 1760-1765

San Leo, september 1791

IIMalta, 1765-1767

San Leo, oktober 1791

IIIRome, 1768-1770

San Leo, januari 1792

IVLonden, 1771-1777

San Leo, september 1792

VBrussel, Maastricht, Den Haag, 1777-1779

San Leo, januari 1793

VILeipzig en Mitau, 1779-1780

San Leo, juni 1793

VIISint-Petersburg, 1780

San Leo, augustus 1793

VIIIStrasbourg, 1780-1783

San Leo, 15 oktober 1793

IXNapels, Bordeaux, Lyon, Parijs, 1783-1786

San Leo, februari 1795

XLonden, 1786-1787

San Leo, juni 1795

XIRome, 1787-1789

San Leo, augustus 1795

XIISan Leo, 1791-1795

San Leo, augustus 1795

Epiloog

Verantwoording

Bezoek aan San Leo, juni 2021

Dankwoord

Je ne suis d’aucune époque ni d’aucun lieu; en dehors du temps et de l’espace, mon être spirituel vit son éternelle existence et, si je plonge dans ma pensée en remontant le cours des âges, si j’étends mon esprit vers un mode d’existence éloigné de celui que vous percevez, je deviens celui que je désire.

Ik ben niet van enige tijd of plaats. Los van tijd en ruimte leeft mijn spirituele wezen zijn eeuwige bestaan en als ik in gedachten door de eeuwen heen reis, als mijn geest naar een bestaanswijze reikt, die ver verwijderd is van degene die je waarneemt, word ik degene die ik wil zijn.

Alessandro Cagliostro 1748-1795

Geboorte is niet het begin van nieuw leven, maar het begin van een nieuw bewustzijn. Overgaan naar een andere toestand is geen dood, alleen de beëindiging van dit bewustzijn.

Uit de Hermetica van Hermes Trismegistus

Proloog
1748

Donder en bliksem kondigden zijn geboorte aan, die plaatsvond op een plek waar alleen de goden het voor het zeggen hadden. De zee beefde onder een allesverwoestende storm. Inktzwart water leek het kleine schip te willen verzwelgen, dat als door een wonder tóch steeds weer op de toppen van de golven uit de diepte omhoog kwam.

Het scheepje kraakte. Met elke golf die tegen de planken beukte, helde het zo ver opzij, dat de reling het water raakte. Het dek verdween onder schuimende vlokken, die van de ene naar de andere kant gleden. Enkele mannen probeerden het kwetsbare vaartuig in bedwang te houden, een van hen sjorde de zeilen nog eens vast. Zijn rode mantel met het witte achtpuntige kruis was doorweekt en plakte aan zijn lijf. Felle regendruppels sloegen in zijn gezicht. In de luwte tussen twee windvlagen door ving de man kreten op, die vanonder het dek kwamen.

‘Mon Dieu! Zeg tegen die vrouwen dat gillen niet helpt!’ riep hij met overslaande stem naar de scheepsjongen die trilde van angst. Zijn wanhoop ging verloren in de wind. Met op elkaar geklemde kaken tuurde hij naar de horizon, in de hoop wat licht te ontwaren, zijn haren in zoute pieken op het voorhoofd gekleefd.

Vele uren later was het ergste voorbij, de wind was gaan liggen. Uit de kajuit kwamen angstkreten van nog maar één vrouw, die erger door de ziel sneden dan het massale gegil van even daarvoor. Toen ook dat geluid abrupt verstomde, spitste de man zijn oren. Het voelde vreemd en leeg, alleen het ruisen van de golven was er nog. Op datzelfde moment brak eindelijk de bewolking. Het licht viel in gefilterde banen over de boot, die nu stuurloos op het water dobberde. Er schoot een brok in zijn keel toen het geschrei van een pasgeborene uit de hut opklonk.

***

Tien maanden daarvoor werd dezelfde boot over de azuurblauwe vlakte van de Middellandse Zee meegevoerd naar de territoriale wateren van Malta. Het schip kwam uit de Ottomaanse stad Trebizonde en was langs de kust van de Zwarte Zee gevaren om door de smalle doorgang bij Constantinopel en via de zee van Marmara ergens tussen Griekenland en Kreta uit te komen. Aan boord bevond zich prinses Despina, een van de laatste afstammelingen van het adellijke Griekse geslacht Komnenos, dat tot ver in de vijftiende eeuw over het keizerrijk Trebizonde regeerde. Nog steeds bekleedde de familie een belangrijke positie in de stad.

Despina werd vergezeld door een aantal slavinnen en twee eunuchen uit Nubië. De felheid van de vrouwen van Trebizonde was befaamd en Despina vormde daarop geen uitzondering. Haar smalle gezicht had vastberaden trekken en een scherpe kaaklijn. Als ze op haar laarzen door de gangen van het paleis rende, wapperden haar haren als roodbruine vlammen achter haar aan. Tot wanhoop van haar vader weigerde ze zich te gedragen als een adellijke christelijke vrouw, tegelijkertijd droeg hij haar op handen. Despina wist de strenge regels steeds opnieuw te ontvluchten. Ze had haar eigen schip en hield van de vrijheid op het water. De Zwarte Zee met de lege stranden en de verre einders had geen geheimen voor haar. Als de herfststormen opstaken, bond ze een sjaal om haar hoofd en reefde ze de zeilen om de golven te bedwingen. Haar lange dunne lijf streed tegen de wind met de kracht van een man en de wil van een heerser.

Nu was er een echtgenoot voor haar gevonden. Ze zou moeten trouwen, haar vader was onvermurwbaar. Woedeuitbarstingen en tranen hielpen niet. Na een felle ruzie had Despina besloten dat ze moest vertrekken. Het idee dat ze binnenkort uitgehuwelijkt zou worden om zoveel mogelijk kinderen te baren, deed haar walgen van afschuw. Haar maag trok samen bij het idee dat ze haar lichaam beschikbaar moest stellen om erfgenamen te produceren. ‘Ik wil weten hoe de rest van de wereld eruitziet,’ had ze uitgeroepen. ‘Hoeveel pijn het mij ook doet om je te verlaten, vader, ik vertrek. Ik zal nooit een gehoorzame echtgenote worden. Geen man zal ooit de baas over mij spelen.’

De prins van Komnenos had haar opgesloten, maar hij kon dat niet eindeloos volhouden. Het leek even of ze zich bij haar lot had neergelegd, maar ze had gewacht op een nacht met volle maan en zonder afscheid te nemen, was ze gevlucht. De slaven en slavinnen, die haar onvoorwaardelijk trouw waren, had ze meegenomen. Wanhoop niet vader, had ze op een briefje geschreven. Ik kom terug. Ze waren nu al weken onderweg, maar wat begonnen was als een wild avontuur werd met het uur gevaarlijker.

Op die ochtend in juni, bij zonsopkomst, sliep iedereen nog. De boot schommelde op het water. Niemand had in de gaten dat ze waren afgedreven naar vijandelijke wateren. Aan boord was de hele nacht muziek gemaakt en er was opium gerookt. De vrouwen lagen diep in slaap in elkaars armen. De bootsjongen wierp af en toe verveeld een steentje in de golven, zelfs de kapitein was nog niet wakker. Een zeearend liet zijn hoge kreet horen en scheurde het water open met zijn duik naar vis. De lucht was strak en helderblauw, aan de horizon tekenden zich bergtoppen af, als een wazige wereld die niet bestond.

Plotseling ging de jongen staan. In de verte zag hij een schip naderen. Het kwam zo snel dichterbij dat het alleen maar een galeischip kon zijn, aangedreven door tientallen roeiers. Even later viel zijn mond open van verbazing. Zoiets had hij nog nooit gezien. De zeilen bolden op, rood-wit gestreept met in het midden een witte achtpuntige ster. Aan de zijkanten staken lange roeispanen uit de romp, die in een strakke cadans op en neer gingen. Binnen een ademtocht zouden ze langszij drijven en hun boot kunnen enteren. Hij begon te schreeuwen, veel te laat.

Nog sneller dan verwacht dreef de galeiboot naast hen. De bemanning gooide hun haken uit en trok het kleinere schip naar zich toe. De vrouwen, nog onbewust van het gevaar, verzamelden zich intussen op het dek. Door het luik kwamen ze met knipperende ogen tegen de felle zon naar boven, als sirenen uit de zee.

***

Malta lag op rotsen die als de bulten van een enorm waterdier uit het water staken. Het galeischip, met in zijn kielzog het buitgemaakte schip, voer de baai van het eiland in. Op de linkeroever verrezen fort Sant’Elmo en de stad Valletta, aan de rechterkant lag fort Sant’Angelo. Despina voelde nog steeds een enorme woede over de brutale kaping, maar de grootsheid en vreemdheid van de blinkend witte stad op de top van de klif maakten haar ook nieuwsgierig. Malta had een wereldwijde reputatie, het was het eiland van de Johannieters, de Maltezer ridders die in hun blazoen de witte achtpuntige ster voerden en al zo lang ze zich kon herinneren de doodsvijanden van de Ottomanen waren.

Ze legden aan in de haven van Valetta. De tocht naar het grootmeesterspaleis voerde door lange straten die in kaarsrechte hoeken op elkaar aansloten zodat ze steeds de zee konden blijven zien. Het hele eiland was in rep en roer, de boodschap van de bijzondere vangst had zich razendsnel verspreid. Bewoners stonden op straat om de gevangen vrouwen aan te staren, die in de open wagens hun evenwicht probeerden te bewaren en zich aan elkaar vastklampten. De toeschouwers joelden en schreeuwden, maar af en toe, op het moment dat de karren met hun kostbare vracht voorbijkwamen, viel er ook een bewonderende stilte. Despina keek met minachting naar de menigte.

Het paleis van de grootmeester lag als een groot vierkant blok aan Piazza San Giorgio, in het midden van de stad. Despina en haar gevolg stapten uit de karren, de uitgestoken handen van de ridders negerend. Eenmaal binnen waren ze ondanks alles toch onder de indruk. Het paleis imponeerde. Rijkdom schitterde hun aan alle kanten tegemoet met fresco’s op plafonds en muren, met honderden schilderijen die bijna alleen maar zeeslagen uitbeeldden. Ze zagen gouden decoraties en kristallen kroonluchters, ze liepen over glanzende marmeren vloeren. Tientallen harnassen stonden langs de wanden in de hal, met opgeslagen vizier. Deze grootmeester moet bijna net zo rijk zijn als mijn vader, dacht Despina. Opeens voelde ze een steek van verlangen naar Trebizonde.

Ze werden naar comfortabele kamers gebracht. De woongedeeltes lagen rond twee binnenplaatsen, zodat het licht ongehinderd naar binnen viel. Door de frisse zeewind, die op het kleine eiland overal doorheen blies, was het aangenaam koel. Pages en knechten liepen de benen uit hun lijf om het de gekaapte vrouwen naar de zin te maken.

De Maltezer ridders die in het paleis woonden, waren blijven staan om de vrouwen te bekijken en praatten nu opgewonden over de bijzondere vangst. Allemaal hadden ze de gelofte van kuisheid afgelegd, geen van hen was getrouwd. De vrouwen die op het eiland woonden, waren prostituees of waren gehuwd met de plaatselijke boeren. Over de maagdelijke dochters werd streng gewaakt, wat niet had verhinderd dat het weeshuis vol bastaardkinderen zat. Er waren niet veel vrouwen van stand op het eiland aanwezig. De exotische schonen van het geënterde schip waren een bezienswaardigheid.

Despina en haar hofdames verzamelden zich in de grote ontvangsthal. De pages hadden schone kleren van hun boot gehaald en ze hadden een bad mogen nemen. Ze zagen er uitheems uit met losvallende haren, felgekleurde rokken en hier en daar een wijde pofbroek. De slaven met hun donkere huid, gaven het gezelschap een sprookjesachtige aanblik, de groep stond bij elkaar en leek op een gezelschap uit Duizend-en-een-nacht. Het wachten was nu op grootmeester Manuel Pinto de Fonsesca, door iedereen Pinto genoemd.

Er viel een eerbiedige stilte toen de deuren zich eindelijk openden en hij binnenkwam. De Portugese edelman was al vijfenzestig, maar zijn verschijning was nog steeds indrukwekkend. Op de zwartfluwelen stof van zijn wambuis prijkte op borsthoogte een grote witte ster, randjes kant lagen om zijn hals en om zijn polsen. Zijn verweerde huid, met onder het rechteroog een litteken, stak er donker tegen af. Het dikke, zwarte haar was grijzend aan de slapen en viel slordig over zijn voorhoofd. Hij keek onderzoekend naar de vrouwen en barstte in een bulderende lach uit. ‘Dat is een verdomd goede vangst, mannen!’

Er viel een ijzige stilte. Prinses Despina liep langzaam op Pinto af, haar gezicht met de markante kin straalde minachting uit. Ze was bijna even lang als hij en keek hem aan met een felle blik. ‘Trebizonde is misschien onbetekenend in jouw ogen, maar dat geeft je nog niet het recht ons te kleineren. Ik kom uit een oud en adellijk geslacht van Griekse keizers en keizerinnen, het is onvergeeflijk dat je ons in deze tijd van vrede gevangen hebt genomen,’ zei ze in accentloos Frans. ‘Een excuus zou op zijn plaats zijn.’

Degenen die Pinto goed kenden, zagen dat hij even stil viel, wat op zich een zeldzame gebeurtenis was. Hij knipperde met zijn ogen. Zijn grote hand streek zijn krullen naar achteren, alsof hij tijd wilde winnen voor zijn antwoord. Een van zijn wenkbrauwen ging omhoog. Toen schraapte hij zijn keel en maakte hij een buiging, met zijn hand op zijn hart. ‘Wees welkom,’ zei hij terwijl hij haar weer aankeek. ‘Wij zullen u ons respect tonen en uw verblijf zo aangenaam mogelijk maken. U bent misschien onbedoeld onze territoriale wateren binnengevaren, maar u bent vrij om te vertrekken, wanneer u maar wilt.’

Het duurde even voordat Despina zich weer omdraaide en terugliep. Er leek iets tussen hen gebeurd te zijn, maar niemand wist precies wat.

***

De hoogzwangere Despina was vastbesloten. Haar schip dobberde in de haven van Valletta, klaar voor vertrek. De slaven en slavinnen, de bootsjongen en enkele ridders van de Orde waren al ingescheept.

‘Het is onverantwoord, lieve. Je kunt elk moment bevallen, blijf alsjeblieft hier.’ Pinto klemde zijn handen om haar schouders, alsof hij haar nooit meer wilde loslaten, ze leek bijna onder het gewicht te bezwijken. Ze oogde onaangedaan, maar haar gezicht was bleek als marmer. Haar handen waren om haar buik geslagen, die onder de zijden kaftan naar voren welfde.

‘Het is de enige oplossing, Pinto. Je hebt de eed van kuisheid afgelegd. Je kunt nooit met mij trouwen en je kunt geen erfenis nalaten aan een bastaard. Ons kind zou hier in een weeshuis opgroeien. De vrouwen willen naar huis en ook mijn vader staat erop dat ik terugkom. Het is beter zo. Het kind zal niets tekortkomen.’

‘Maar wacht dan tenminste tot de bevalling! Hoelang kan dat nog duren? Denk aan het kind, ons kind!’ Zijn stem brak.

Despina draaide zich abrupt om en ging aan boord zonder nog om te kijken.

Pinto bleef staan totdat ze in de kajuit verdwenen was. ‘Breng haar veilig thuis,’ zei hij met schorre stem tegen de kapitein.

In de kajuit verborg Despina haar gezicht in haar trillende handen, ze huilde geluidloos. Ze sprak met niemand meer, totdat haar zoon geboren werd. Ze stierf voordat haar schip de haven van Trebizonde bereikte. ‘Aan een gebroken hart,’ zeiden de hofdames tegen haar vader.

San Leo
Mei 1791

Het niet kunnen schrijven, maakt me gek. Het ontbreken van pen en papier is op dit moment de grootste marteling voor mij. Ik ben altijd goed in staat geweest om in mijn eigen imaginaire wereld te vluchten, maar nu is het niet genoeg. Alles wat ik bedenk, vervliegt als damp boven heet water. Als ik niets kan noteren, schieten dezelfde gedachten steeds weer door mijn hoofd om daar in een kring rond te draaien. Zal ik morgen vergeten zijn wat ik vandaag nog weet? Dat is mijn grootste angst, het idee alleen al brengt mij in paniek. Ook flarden van de toekomst, die in mijn dromen voorbijkomen, moeten genoteerd worden. Voordat ze verdwijnen, voordat ze werkelijkheid zijn geworden, voordat ik ze vergeten ben. Soms kunnen rampen nog voorkomen worden door andere wegen in te slaan. Ik ben bang dat ik de controle over mijn geest zal verliezen en dat niemand meer zal weten wat er nog komen gaat.

Het hol waarin ik opgesloten zit, meet drie bij drie meter, het is niet meer dan een grot, uitgehakt in de rots. Alleen door het kleine getraliede venster kan ik de wolken voorbij zien trekken, als troostende gedachtespinsels aan een blauwe hemel. Ik kijk neer op het stadje San Leo, dat ver onder mij op de rand van de klif ligt. Door het vierkante gat in de dikke muren zie ik de Duomo met daarnaast de oude klokkentoren. Het ritme van de dag wordt bepaald door de galmende klanken van de beierende klokken. Aan de andere kant van de Duomo staat het oude paleis van de Medici, met schuin ertegenover de Santa Maria Assunta. Achter de kleine stad lost het glooiende landschap op in nevelige blauwe heuvels. Er lopen wat mensen over de piazza met de fontein, ze doen de gewone dingen van elke dag. Het zien daarvan doet een verlangen in mij ontwaken dat zich als een pijnlijke golf door mijn borst beweegt.

Er is geen deur in mijn cel, door het luik boven mijn hoofd worden mijn eten en drinken in een mand naar beneden gelaten. In een emmer takelen de cipiers mijn stinkende uitwerpselen omhoog. Verveling is mijn ergste vijand.

De gevangenisbewaarders zijn bang voor mij. Mijn reputatie is mij vooruitgesneld. Ik merk het aan hun reacties, ze durven me niet te negeren, bang als ze zijn dat ik een vloek over hen zal uitspreken. In het houten luik zit een kleine opening, waardoor ze me in de gaten kunnen houden. Ik richt me tot de magere jongen met de donzige wangen wiens gezicht altijd wat langer voor de opening blijft hangen dan dat van de anderen. Hij is nieuwsgierig, onbedorven door zijn jeugd.

‘Jongen, breng mij papier, inkt en een rietpen. Alsjeblieft. Ik ben een goed katholiek, ik wil mijn biecht opschrijven. God zal je belonen.’ Ik gebruik mijn meest zoetgevooisde stem om hem te overtuigen. ‘Help mij, ik ben toch ook een mens? Ik kan hier niets anders dan mij richten tot God. Ik doe je niets.’

Zelfs vanaf mijn plek kan ik zien dat hij medelijden met mij heeft.

De volgende dag zit er een boekje onder het brood verstopt, met maagdelijk witte bladzijden. Hoe gelukkig kan een mens worden van zoiets simpels?! Maar daarna zie ik hem niet meer en ik heb nog steeds niets om mee te schrijven.

Het duurt lang, maar tijd is een van de dingen waarover ik in overvloed beschik. Van strootjes uit mijn matras maak ik schrijfgerei. Met mijn gebroken nagels peuter ik net zo lang, totdat ik er scherpe punten aan heb gemaakt. Dan maak ik inkt. Ik vang mijn urine op in de drinkkom en vermeng dat met een beetje roet van de kaars. De proefstreepjes die ik maak, zijn nog niet helemaal wat ze zijn moeten. Bij het opdrogen verbleken de dunne lijntjes en ik wil juist dat de letters goed leesbaar blijven. Het moet beter kunnen.

De volgende dag houd ik een paar kippenbotjes achter, die ik aan de muren scherp slijp en waarmee ik in mijn vingers prik. De druppels bloed geven precies de goede kleur aan mijn inkt, die nu ook na het opdrogen zichtbaar blijft. De blanco bladzijden van mijn boekje juichen mij toe. Ik zet mij aan het schrijven, de letters maak ik zo klein mogelijk. Elke dag kan ik nu verse inkt maken.

I
Mekka en Egypte
1760-1765

Drie dagen nadat Acharat in het paleis van de sjarif van Mekka was aangekomen, werd hij vroeg in de ochtend gewekt en met extra zorg gebaad en gekleed. Nieuwe kleren lagen klaar op zijn bed, hij liet zijn smalle jongenshanden over de stoffen glijden. Het lange hemd was van zuiver wit linnen, op de mantel van karmozijnkleurige zijde waren met gouddraad en gekleurde garens ingewikkelde patronen geborduurd. Aan zijn voeten werden sloffen met krullende punten geschoven. Zijn slaven spoten parfum over hem heen uit een verstuiver met een gouden dop.

Nog steeds was hij moe van de reis uit Medina. ‘s Nachts werd hij wakker van de stilte en de rust in het paleis. Hij was gewend geraakt aan het ritme van de dromedaris die hem op zijn hoge bult in slaap wiegde, aan de snijdende wind, de flapperende kledingstukken, zelfs aan het gruis in zijn mond. Hij had het dier benijd, dat zijn neusgaten kon sluiten voor het gloeiendhete zand, terwijl zijn adem in groezelige lappen werd gesmoord. Het was een helse tocht geweest. De brandende zon en de hete wind hadden hem uitgedroogd, ondanks de doeken die hij om zijn hoofd gewikkeld had.

Althotas had op zijn eigen rijdier naast hem gereden, van voor naar achter wiegend. Zijn hoofd kwam bij elke stap een beetje achter zijn lichaam aan, waarbij de kin omhoog wipte. De zwarte priemende ogen van zijn leraar waren vrijwel onafgebroken op hem gericht. Acharat, die niet wilde laten merken hoe zwaar de reis hem viel, had zo veel mogelijk stram en kaarsrecht in het zadel gezeten, zijn handen met witte knokkels om het handvat klemmend. Na een paar dagen waren ze aangekomen in het paleis met de vele torens, de gouden en rode daken blikkerden in het zonlicht. De ramen hadden puntige lijsten en overal op de muren zag hij Arabische tekens in blauw en wit.

Vandaag zouden ze dan eindelijk de sjarif ontmoeten. Het hart van Acharat begon wild te bonzen zodra hij daaraan dacht. Zoals zo vaak kwam onvermijdelijk de vraag in hem op die zijn leven beheerste sinds hij erover na kon denken: wie is mijn vader? Hij raakte er steeds meer van overtuigd dat het de machtige en rijke sjarif moest zijn. Waarom waren ze anders hier in het paleis? Niemand had hem ooit antwoord op die brandende vraag gegeven. Dat frustreerde hem tot op het bot.

Vanaf zijn derde jaar had Acharat in Medina in het paleis van mufti Salahaym gewoond. Het had hem aan niets ontbroken en al die tijd had hij gedacht dat de bezadigde wetsgeleerde zijn vader was, maar toen hij ouder werd, begon hij zich steeds vaker af te vragen hoe hij dan aan zijn blanke huid en aan de opvallende kleur van zijn haren kwam. Vooral in de zomer, als hij veel buiten was, schoten lichte strepen door het kastanjebruin. Ook de haartjes op zijn armen bleekten op als donzig goud. Ik ben anders dan de meeste kinderen, dacht hij vaak. Er werd over hem gezegd dat als hij boos werd, zijn blik je overal volgde. Net zolang totdat je toegaf en excuses maakte.

Urenlang kon Acharat in de spiegel kijken naar de amberkleurige vlekjes die rond het zwart van zijn pupillen dansten. Hij wist dat hij anderen in verlegenheid kon brengen door zijn blik strak in die van hen te boren en hij oefende elke dag om te leren hoe hij zijn oogopslag nóg intenser kon maken. Door zichzelf in de spiegel te bestuderen, hoopte hij te ontdekken hoe dat moest, hij wilde zijn kracht gebruiken om zijn zin te krijgen. Hij draaide met zijn ogen en probeerde minutenlang niet te knipperen. Maar als het echt nodig was, dan hoefde hij niet na te denken, dan deed zijn felle blik het vanzelf. ‘Je hebt een natuurlijk gezag, dat is aangeboren,’ zei Althotas vaak. Maar hij zei nooit waar het vandaan kwam. Of van wie.

De bedenkingen die Acharat over zijn uiterlijk had, waren niet geheel ongegrond. Op een avond had de oude mufti eindelijk toegegeven dat hij niet zijn vader was. ‘Je was al drie jaar oud toen je in mijn paleis kwam wonen,’ had hij met enige spijt toegegeven.

‘Maar daarvóór dan?’ drong Acharat aan. ‘Ik moet toch ergens vandaan gekomen zijn? Wie zijn mijn ouders? Alstublieft, het is belangrijk voor me, vertel het mij.’ Maar de mufti draaide zijn hoofd weg, staarde uit het raam en gaf geen antwoord. Zijn oude handen, overdekt met levervlekken, grepen zich vast in zijn mantel. Het was duidelijk dat hij vocht met een belofte die hij had gedaan en met zijn behoefte aan openheid.

‘Ik houd van je als van een eigen zoon, de tijd zal komen dat je alles zult weten en dat je oud genoeg bent om het geheim van je afkomst te bewaren,’ dat was zijn laatste opmerking erover.

***

De sjarif van Mekka wachtte hen op, zijn lijf hing scheef in de gouden troon alsof het een zachte sofa was. Op zijn hoofd stond een tulband met in het midden een rode vilten kegel. Zijn neus was zo smal dat het hem een vogelachtige uitdrukking gaf, die nog eens werd versterkt door de snelle bewegingen van zijn hoofd. Een pluizige baard rustte op zijn borst. Zijn mantel was nog vele malen weelderiger dan die van Acharat.

Acharat zag het allemaal niet, hij keek in de vriendelijke ogen van de indrukwekkende man die op het platform boven hem uittorende. Onverwacht voelde hij tranen opwellen. Het kan niet anders dan dat deze man mijn vader is, dacht hij. Waarom ben ik anders hier? Is het soms een geheim en ben ik een bastaard? Zou dat het zijn?

Hij had niet in de gaten dat hij zelf ook indruk op zijn omgeving maakte. Het zonlicht dat schuin door de ramen viel, gleed over zijn weelderige krullen, waarvan de punten wel van koper leken. Achter hem stonden zijn twee slaven, traditioneel gekleed in lichtblauwe kaftans en op het hoofd een rode fez. De blanke knecht had een dienblad in zijn handen met daarop de brief van de mufti. Acharat zag dat Althotas vanuit de verte bemoedigend naar hem glimlachte.

De sjarif leunde wat naar voren om hem beter te bekijken. ‘Kom eens dichterbij, mijn zoon,’ zei hij. ‘Wat ben je een fiere knaap.’ Hij zakte weer terug in zijn troon, dacht even na en glimlachte. ‘Het zal je hier aan niets ontbreken. Je mag zo lang in mijn paleis blijven als je wilt.’

***

De dagen regen zich aaneen tot maanden en jaren. Later zou Acharat zich die periode in het paleis van de sjarif herinneren als een onafgebroken roes van geluk, hij werd behandeld als een prins en baadde in weelde. Hij dwaalde door de vele ruimtes en over de uitgestrekte binnenpleinen, die omzoomd werden door schaduwrijke zuilengangen. Hij liep onder puntige bogen door en langs honderden pilaren, hij speelde met papieren bootjes in de vijver, waar dikke goudvissen naar hem toe zwommen en in zijn vingers hapten. Hij leefde op het ritme van de zangerige gebeden die hem bij zonsopgang wekten en viermaal per dag herhaald werden. De vrouwen van de sjarif verwenden hem met zoete hapjes en knuffelden hem alsof hij een van hun kinderen was.

Althotas gaf hem les in talen en wetenschappen, uren zat hij gebogen over boeken en manuscripten. Zijn honger naar kennis was onverzadigbaar, hij nam alles gretig in zich op om nooit meer iets te vergeten. Hij hoefde maar eenmaal iets te lezen om het voor altijd in zijn geheugen op te slaan. Al snel was hij even bedreven in het lezen van het krullende Arabische schrift als in het ontcijferen van Griekse en Romeinse lettertekens. Elke dag werd hij bij de sjarif geroepen, die hij inmiddels met zijn naam Masaad mocht aanspreken. De enorme nieuwsgierigheid van Acharat amuseerde Masaad ibn Said, er ontstond een diepe genegenheid tussen de twee, die gebaseerd was op hun gemeenschappelijke interesses.

De intelligentie en de leergierigheid van Acharat waren ongewoon voor een jongen van zijn leeftijd, hij ontwikkelde zich gestaag onder toeziend oog van Althotas, die zelf een onuitputtelijke bron van kennis was. Toen Acharat vijftien werd, sprak hij zes talen vloeiend, maar vooral plantkunde, natuurkunde en medicijnen interesseerden hem. Althotas sprak vaak met hem over de geheimzinnige wereld van de alchemie en samen deden ze proeven, in de hoop nieuwe dingen te ontdekken. Soms ging het ook vreselijk mis, dan ontploften de verhitte grondstoffen in hun gezicht en lieten daar een vettige zwarte laag op achter, wat Acharat deed schateren van de lach. ‘Ooit zal het ons lukken om goud te maken,’ zei Althotas met veel overtuiging. ‘Als ik maar wist welke metalen ik moet smelten en samenvoegen. Er ligt voor ons een grote toekomst in het verschiet, mijn jongen.’

Acharat was er in het begin van overtuigd dat Masaad zijn vader was, daarom werd de vraag naar zijn afkomst naar de achtergrond verdreven, maar uiteindelijk viel ook deze droom in duigen. Het drong tot hem door dat er een wezenlijk verschil werd gemaakt tussen hem en de anderen in het paleis. De sjarif was overtuigd moslim, zijn titel hield in dat hij een rechtstreekse nakomeling van de profeet Mohammed was. Massaad was de beschermheer van Mekka en Medina en iedereen in het paleis leefde naar de regels van de islam, maar voor Acharat was er speciaal een priester aangenomen. Het frustreerde hem enorm dat hij werd opgevoed met het christelijke geloof en hij voelde zich buitengesloten. Niemand wilde hem uitleggen wat daar de reden voor was, ook Masaad niet. Langzaam begon hij te beseffen dat als hij niet met de Islam werd opgevoed, de sjarif nooit zijn echte vader kon zijn. De behoefte om bij de familie van Massaad te horen, verteerde hem diep van binnen. Waar kwam hij dan wél vandaan? Waarom die geheimzinnigheid? Het mysterie rond zijn afkomst werd een regelrechte kwelling voor hem.

In zijn hoofd begon uiteindelijk alles door elkaar te lopen. Hij was boos en verdrietig, hij las op zijn kamer in het geheim de Koran en knielde op een matje om tóch tot Allah te bidden. Ondanks dat fascineerde het katholieke geloof hem ook, alleen al omdat hij alles over de verschillenden soorten religies wilde weten. Althotas stimuleerde hem hierin. ‘Tenslotte is er maar één God, of deze nu Allah heet of Christus,’ zei hij vaak. Acharat vergeleek de Bijbel en de Koran en kwam tot de conclusie dat er inderdaad meer overeenkomsten dan verschillen waren.

Elke avond sliep de slaaf Anjani, zijn persoonlijke lijfwacht, bij hem op de kamer. Als hij lachte, lichtten zijn ogen wit op in het schemerdonker en werden zijn tanden zichtbaar als een lichtgevende streep. ‘Ik ben al bij mijn kleine meester vanaf de dag dat hij nog niet eens kon praten,’ zei Anjani vaak. Maar verder was ook zijn mond verzegeld als het graf.

Tientallen keren vroeg Acharat hem naar zijn kindertijd. ‘Waar ben ik dan geboren, Anjani? Ik heb toch het recht om dat te weten? Wie is mijn moeder?’

Op zulke momenten werd de blik van de slaaf wazig en staarde hij naar een onzichtbaar punt in de verte, maar op een avond versprak hij zich. Acharat had hem een cocktail van geperst fruit gegeven en voegde steeds wat van de alcohol toe, die hij had meegenomen uit de werkplaats. Anjani ging steeds onduidelijker praten en ten slotte stelde Acharat behoedzaam zijn vraag. Eindelijk kreeg hij iets dat op een antwoord leek.

‘Je vader is van hoge adel en een christen, maar het is een groot en gevoelig geheim. En je moeder … als je Mekka ooit verlaat, zal het ongeluk je op de hielen zitten. Blijf vooral weg uit Trebizonde, daarheen gaan, zou een zekere dood betekenen,’ zei Anjani. Op dat moment werden de ogen van de slaaf groot van schrik en klapte zijn mond dicht. Moors, dacht Acharat. Ik ben een Moor. Of ben ik soms een christelijke Ottomaan? Maar waarom is dat dan zo’n groot geheim?

Niet lang daarna kreeg Acharat bezoek van de sjarif. Hij was verrast, Masaad was nog nooit op zijn kamers geweest en het voelde als een enorme eer. Snel ging hij rechtop staan en hij voelde zijn wangen warm worden. Hij was verlegen met de chaos op zijn tafel, die bedekt was met boeken en manuscripten. Het was ook vreemd, wat stond er te gebeuren?

De sjarif draaide zijn gezicht met de snavelachtige neus onrustig alle kanten op en krabde in zijn baard, alsof hij iets wilde zeggen wat hij moeilijk vond. Nooit had hij meer op een vogel geleken dan nu. Een paar maal opende de sjarif zijn mond alsof hij met zijn verhaal wilde beginnen, ten slotte keek hij Acharat diep in de ogen en drukte hem toen zo stevig tegen zich aan dat de jongen de parelknoopjes van de zijden mantel door zijn eigen kaftan heen voelde prikken. Daarna duwde hij hem weer van zich af om hem nogmaals aan te kijken. ‘Vergeet nooit op jouw God te vertrouwen en blijf hem eeuwig trouw,’ zei hij, terwijl hij iets weg probeerde te slikken, hij knipperde met zijn ogen. ‘Ik heb je alles gegeven wat in mijn macht ligt, je moet nu vertrekken, de wereld in om verder te studeren.’

‘Maar Masaad, ik wil niet weg,’ protesteerde Acharat geschokt. ‘Ik hoor hier. Bent u dan écht mijn vader niet?’

‘Er komt een dag dat alles duidelijk zal worden, jongen. Ik heb ooit aan je familie beloofd dat ik je de wereld in zou sturen. Je moet studeren, er is nog zoveel te ontdekken.’ Hij sloeg zijn ogen op en toen sprak hij de raadselachtige zin: ‘Ma salama, ongelukkig kind uit een prinselijk geslacht.’

De toon waarop hij de woorden uitsprak, zou Acharat nooit vergeten. Masaad draaide zich snel om, alsof hij zijn ontroering wilde verbergen en liep weg zonder nog om te kijken.

***

Buiten het paleis wachtten paarden om Acharat, de slaven, Althotas en de bagage te vervoeren. De doffe pijn die Acharat in zijn hart voelde bij het achterlaten van alles waar de laatste drie jaar zijn wereld uit had bestaan, maakte al snel plaats voor opwinding. Hij besefte dat er een geweldige toekomst voor hem lag en dat er veel te ontdekken viel. Een van zijn diepste wensen was al heel lang om alles waar hij over las, in werkelijkheid te beleven. Hij dacht terug aan de dagelijkse verhalen van Masaad over de landen aan de andere kant van de Rode Zee en verder naar het noorden, de Middellandse Zee over. Europa was het centrum van de wereld en van de wetenschap, hij had afbeeldingen gezien van kathedralen met torens die hoog de lucht in staken, met ramen gemaakt van duizenden stukjes gekleurd glas. Toen hij besefte dat deze reis een gift was van de sjarif prikten tranen achter zijn ogen.

Een koopvaardijschip, dat geladen was met Chinees porselein, keramiek, peperkorrels en rollen zijde bracht hen over de Rode Zee naar de kust van Egypte. In een kleine karavaan reisden ze verder naar de oever van de Nijl, waar ze een feloek namen, die hen naar Caïro zou brengen. ‘We blijven daar tot je opvoeding voltooid is,’ zei Althotas. ‘Daarna trekken we weer verder. Nog heel veel verder.’

***

De ranke feloek doorkliefde het gladde oppervlak van het water. Acharat stond op de voorsteven om alles gretig in zich op te nemen. De Nijl was breed, aan weerskanten zag hij akkers en dorpen voorbijglijden. Bleekblauwe bergen vormden een schilderachtige achtergrond voor de harde werkers op de moerassige oevers, waar de hitte ondraaglijk moest zijn. Trossen bananen kleurden geel tussen grote groene bladeren, vogels op lange, dunne poten scharrelden tussen het riet, af en toe schoot een krokodil weg. Wat een rijkdom, zoveel water, dacht hij.

Althotas kwam naast hem staan, zijn donkere baard, doorschoten met grijze strepen, wapperde in de wind, hij moest zijn fez met beide handen vasthouden. Zijn ogen onder de zware doorlopende lijn van zijn wenkbrauwen waren op een punt in de verte gericht, alsof hun bestemming al opdoemde. ‘We verblijven bij Omar al-Fayed, een oude vriend van de sjarif,’ zei hij. ‘Hij is geneesheer en geeft les op de beroemde Al-Azhar-Universiteit. Omar is niet rijk, maar hij heeft een comfortabel huis aan de rand van de stad. Het mooiste is, dat je door zijn ramen de piramides van Gizeh kunt zien liggen.’

Acharat was dankbaar dat zijn vriend en beschermer met hem meegekomen was. Hij had zich geen raad geweten als hij hem had achter moeten laten, de oudere man was zijn anker in de steeds veranderende wereld.

Een dag later doorkruisten ze de stad Caïro op gehuurde paarden, ze zagen dat het een echte handelsstad was, bedekt met stof en zand. Bedelaars leunden tegen de gevels of lagen op straat te slapen. Overal stonden hoge gebouwen die in appartementen waren onderverdeeld. De onderste verdiepingen werden gebruikt als kantoren en opslagruimtes, daarboven bevonden zich de woonruimtes. Ze kwamen langs tientallen moskeeën met gouden koepels, waarop het zonlicht met felle schitteringen weerkaatste. ‘Caïro wordt ook wel de stad van duizend minaretten genoemd,’ zei Althotas. ‘Er wordt hier veel handel gedreven.’

Eindelijk kwamen ze in een buitenwijk waar villa’s en landhuizen stonden. De vermoeidheid van Acharat verdween op slag, toen hij in de verte de toppen van de beroemde Egyptische piramides zag opdoemen. De magische vormen trilden in de hete lucht. Hij voelde een diepe emotie; het verlangen er direct heen te rijden, trok door zijn lijf. Althotas volgde zijn blik ‘We zullen ze snel gaan bekijken, jongen. Nu eerst eten en slapen. Als ik me niet vergis, zijn we bijna op de plaats van bestemming.’

Omar al-Fayed ontving hen enthousiast, hij was een grote stevige man met een bulderende stem, die door het hele huis galmde. Zijn witte linnen kaftan was eenvoudig, op zijn achterhoofd prijkte een rond keppeltje. Een stalen bril met smoezelige glazen stond scheef op zijn neus. De wetenschapper spreidde zijn armen breed uit toen Althotas en Acharat zijn huis binnenliepen, een spoor van fijn woestijnzand achter zich latend. Een kaneelkleurige hond sprong tegen hen op en blafte opgetogen. ‘Goed volk, Anubis,’ riep hij naar de hond.

‘Welkom, welkom lieve vrienden. Anubis is blij met jullie komst, net als ik. Kom toch verder. Mijn goede vriend Massaad vroeg in zijn brief of jullie een tijdje bij mij konden blijven.’ Hij keek Acharat onderzoekend aan. ‘En jij moet de jonge Acharat zijn. Ik heb gehoord dat je in de geneeskunst geïnteresseerd bent, dan zul je je snel thuis voelen in dit huis. Maar neem nu eerst een bad en daarna zullen wij samen eten en drinken.’ Hij klapte in zijn handen en twee gesluierde vrouwen snelden toe om hen naar hun kamers te brengen.

Het avondeten bestond uit gebraden eend met knoflook en mosterd, grof brood, uien en radijs, met vijgen en room als dessert. Acharat en Althotas zaten na het eten te knikkebollen, ze waren zo’n overdaad aan voedsel niet meer gewend, maar ze kwamen weer enigszins bij hun positieven door de sterke zoete thee.

Omar bleek een vriendelijke man die graag over zijn roeping sprak. ‘De traditie van de geneeskunde is in dit land al eeuwenoud. Dat komt door het geloof van onze voorvaderen, de oude Egyptenaren wisten al dat hun lichaam bewaard moest blijven, zodat hun ziel dan altijd op aarde kon terugkeren, maar dat weten jullie als onderzoekers natuurlijk. Ons volk heeft er veel van geleerd. Priesters, farao’s en degenen die het konden betalen, werden na hun dood als mummie geprepareerd, maag, darmen, longen en lever werden verwijderd en in kruiken bewaard, het hart bleef in het lichaam, dat gezalfd en in linnen stroken gewikkeld werd. Onze geneesheren weten daardoor al van oudsher heel goed hoe het lichaam er vanbinnen uitziet.’ Hij klopte daarbij op zijn borst. ‘Nog steeds doen we op de universiteit veel onderzoek op de doden. Het is bijvoorbeeld boeiend om te weten hoe het hart het bloed door het lichaam pompt. We weten nu dat als het hart stopt, je het door massage weer op gang kunt brengen. Dat is een van mijn specialiteiten.’

‘Ik zou dat dolgraag een keer meemaken,’ zei Acharat gretig. ‘Als ik mijn handen op een ziek lichaam leg, kan ik vaak voelen wat eraan mankeert, maar ik zou heel graag leren hoe ik het kan genezen. Ik vraag me af of je het bloed kunt sturen naar waar het heen moet.’

‘Jouw tijd komt nog wel, jongen. Daar ben ik niet bang voor,’ antwoordde Omar glimlachend. Hij legde zijn grote knuisten over de smalle jongenshanden van Acharat en kneep er zacht in. ‘Maak gerust gebruik van mijn laboratorium, zoveel als jullie willen, maar pas op dat Anubis niet mee naar binnen glipt. Hij vindt het daar geweldig, maar hij eet alles op wat hij vindt en de dampen zijn niet goed voor hem.’

De volgende dag toen Omar naar de universiteit verdween, doken Althotas en Acharat de bibliotheek in om er de talloze boeken en manuscripten te bekijken. Voor hen waren die een onuitputtelijk bron van nieuwe kennis en regelmatig lazen ze elkaar fragmenten voor. Ze namen zich voor eerst eens uit te zoeken wat ze allemaal nog wilden bestuderen, de stapel groeide elke dag. De vrouwen van Omar brachten zwarte thee, platte broden met schapenkaas, olijven en dadels.

De grootste wens van Althotas was nog steeds: uitvinden hoe hij goud kon maken.

In de dagen die volgden, waren ze vaak in het laboratorium van Omar om proeven te doen. Ook nu waren ze alweer een paar uur bezig in de ruimte, die vol stond met geheimzinnige constructies waarvan ze de werking onderzochten. De tafel was bedekt met glazen kolven in verschillende soorten en maten, in de wandkast stonden potten, flessen en rieten manden met ingrediënten. Een aardewerken smeltkroes met een dikke vuurvaste wand stond op pootjes boven een kolenvuurtje in de haard. Althotas verhitte wat rode aarde en maalde poeder van verschillende steensoorten. Uit de aarde begonnen dunne zilverkleurige straaltjes te lopen die op gesmolten metaal leken. ‘De transmutatie van metalen is een geheim van de natuur,’ zei hij, waarna hij magnesiumpoeder in de smeltkroes gooide en vloeistof uit een flesje druppelde. ‘Wij hoeven alleen maar te ontdekken hoe het moet.’ Ongeduldig bladerde hij in een van de tientallen manuscripten die ze uit de bibliotheek hadden meegenomen. Zijn kaftan was alweer besmeurd met vlekken, zijn glinsterende zwarte ogen onder de brede strook van zijn doorlopende wenkbrauwen richtten zich afwisselend op de inhoud van de smeltkroes en op de tekst. Acharat kneep met regelmatige tussenpozen in de blaasbalg om het vuur hoog te houden en keek gespannen toe.

Een grijze damp kwam vrij, Althotas keek nog eens in de pruttelende massa, hoestte en wapperde met zijn handen om de rook te verdrijven. Zijn gezicht betrok. ‘Ik wil geen zilver, maar goud,’ zei hij teleurgesteld. ‘Ik weet zeker dat het mogelijk is, als ik maar wist hoe!’

De twee staarden nogmaals gebiologeerd in de smeltkroes, totdat een zacht gejank tot hen doordrong. Het kwam van onder de tafel. ‘Anubis,’ zei Acharat geschrokken. De hond was blijkbaar ongezien het laboratorium ingeslopen en hapte naar adem, schuim stond op zijn bek. Althotas viel op zijn knieën en bevoelde en beklopte de hond. Hij sprenkelde water over hem heen en probeerde hem te laten drinken, maar niets had effect. ‘Hij heeft misschien iets van de vloer gegeten,’ zei hij na een tijdje met een lichte paniek in zijn stem. ‘Of het is de damp. Als hij doodgaat, vergeeft Omar ons dat nooit.’

‘Laat mij maar,’ zei Acharat. Hij liet zich op de grond zakken en nam de grote kop van de hond op schoot. Eerst dwaalden zijn handen onderzoekend over het trillende lijf, daarna liet hij ze rusten op de zwoegende ribbenkast. Hij concentreerde zich, sloot zijn ogen en begon te ademen in het ritme van de hond, hij voelde waar de blokkade zat die de ademhaling van het dier bemoeilijkte en probeerde de prop met vuil vanuit de longen naar de bloedbaan van de hond te sturen. Toen hij merkte dat het lukte, voelde hij zich euforisch. Ik kan dit! dacht hij trots.

Althotas keek geboeid toe en zag hoe het benauwde gepiep van de hond na een tijdje in een rustige ademhaling veranderde. ‘Wat doe je?’ vroeg hij verbaasd.

‘Het ging vanzelf,’ reageerde Acharat, die zich plotseling dodelijk vermoeid voelde. Op dat moment sprong Anubis op en liep kwispelend het laboratorium uit. Met openvallende mond keek Althotas de hond na. ‘Bij de baard van Mohammed, het is ongelofelijk,’ riep hij uit.

Acharat realiseerde zich daarna steeds vaker dat hij anders was dan zijn leeftijdgenoten, niet alleen door zijn uiterlijk, maar ook als persoon. Hij hield niet van de wilde spelletjes die buiten op straat gespeeld werden. Jongens vochten en vielen elkaar aan met stokken en schreeuwden daarbij. Hij trok zich liever terug om te lezen of te studeren. Elke dag was voor hem vol met nieuwe ontdekkingen. Soms leek het alsof hij urenlang niets uitvoerde, maar dan dacht hij na en filosofeerde hij over de zin van het leven. Hij kon er slecht tegen als iemand leed of ziek was en hij probeerde altijd behulpzaam te zijn door wat van de pijn over te nemen. Dat het hem veel energie kostte, nam hij voor lief.

Het zinloos doden van een dier kon tranen in zijn ogen brengen, zelfs een spin of regenworm bracht hij in veiligheid. Urenlang kon hij de mestkever bestuderen terwijl deze zijn bolletje met aarde en mest over de grond rolde. De kever was hier heilig omdat het bolletje de vorm van de zon had, die door de Egyptenaren vereerd werd. Je kon overal ivoren of houten afbeeldingen van ‘de heilige scarabee’ kopen, die soms ook als blauwe amuletten van lapis lazuli verkocht werden. Acharat bewaarde er een paar tussen zijn kleren, maar nooit zou hij een levende kever vangen.

Er was een periode geweest dat hij genegeerd werd door anderen van zijn leeftijd, door de jongens die met hun ouders bij Omar op bezoek kwamen. Ze vonden hem vreemd en pakten zijn eten af, ze gooiden steentjes naar zijn hoofd en maakten vlekken op zijn kaftan. Hij merkte dat nauwelijks en reageerde er nooit op. Als hij dat wel deed, was een enkele blik voldoende om hen te laten ophouden. Uiteindelijk werd hij geaccepteerd en veranderde het gedrag van de anderen in bewondering. Ze kwamen speciaal langs in het huis van Omar om hem om raad te vragen, ze probeerden op hem te lijken, stelden vragen. De meisjes wilden zijn haren strelen, die knisperden onder hun aanraking. Zijn uitspraken hadden invloed, hij hoefde alleen maar naar ze te kijken om ze te doen stilvallen. In zijn hart genoot hij van die macht en vooral van de bewondering, soms probeerde hij die zelfs uit te lokken. Ze namen de plaats in van het donkere gevoel dat hij altijd bij zich droeg: de wetenschap dat hij was weggegeven door zijn ouders.

Althotas probeerde hem vergeefs bescheidenheid bij te brengen.

‘Maar Althotas, ik mag toch wel trots zijn op wat ik kan?’ ‘Natuurlijk, maar die trots kun je ook in je hart bewaren. Pas op, bewondering en jaloezie liggen heel dicht bij elkaar. Velen zijn niet in staat die twee van elkaar te scheiden. Je zult er je hele leven last van houden.’

***

‘Deze universiteit was er eerder dan de stad,’ legde Omar uit terwijl ze gedrieën over de binnenplaats van Al-Azhar liepen, die omzoomd werd door honderden zuilen. ‘Al-Azhar is ooit het bolwerk van het Egyptische intellect geweest. Helaas is het gebouw nu verloederd. Wetenschap en filosofie worden met argusogen in de gaten gehouden, men vindt nu dat het goddeloze bezigheden zijn. De wereld buiten de Islam bestaat hier voor velen niet. De universiteit werd ooit opgericht om de islam te bestuderen, maar nog niet zo lang geleden kon je hier ook alles over geneeskunde en natuurkunde leren. Dat is nu wat ingewikkelder. Ik wil jullie graag voorstellen aan een aantal bevriende wetenschappers, die net als wij geïnteresseerd zijn in alles wat zich tussen hemel en aarde bevindt en die verder kijken dan de besloten wereld om hen heen.’ Hij keek over zijn schouder of er niemand in de buurt was en dempte zijn stem. ‘Ze geloven net als ik in de leer van Hermes Trismegistus, die hier in Egypte Toth genoemd wordt. De bijeenkomsten zijn verboden, want waar wij over praten, gaat tegen alle regels van de islam in. Ik breng jullie nu naar een afgelegen vleugel van het gebouw. Als iemand ernaar vraagt, dan krijgen jullie gewoon een rondleiding van mij.’

Via een van de galerijen aan de rand van de binnenplaats kwamen ze in de universiteit. Er hing een oude geur in het gebouw, alsof achter elke deur stapels boeken met verbleekte letters lagen. Door een wirwar van gangen kwamen ze terecht in een uithoek van het enorme complex. Terwijl het eerst nog wemelde van studenten, was het nu stil. Af en toe zagen ze iemand in een vensterbank zitten, gestrand op een traptrede, lezend en verdiept in een boek. Ze liepen verder naar het oudste gedeelte, totdat het overal uitgestorven en leeg was.

Omar stond stil voor een verweerde deur met een klein luik in het midden, hij klopte aan met drie korte tikken, die in hetzelfde ritme beantwoord werden, daarna klopte hij nogmaals met tweemaal drie tikken. ‘We hebben bezoekers die naar binnen willen, Achtbare Meester,’ hoorden ze iemand met een zachte stem vanachter de deur zeggen.

‘Kijk wie er aanklopt,’ was het antwoord.

Het luik ging open en ze werden onderzoekend bekeken. ‘Mijn vrienden en ik vragen toestemming om binnen te komen,’ zei Omar. Het luik ging weer dicht.

‘Het is onze broeder Omar al-Fayed, Achtbare Meester. Hij vraagt toestemming om met twee profanen onze ruimte te betreden,’ klonk het gedempt door de dikke deur.

‘Die heeft hij,’ luidde het antwoord.

Acharat wierp een nieuwsgierige blik naar binnen toen de deur openging. Omar ging hen voor en fluisterde iets in het oor van de man die hen door het luik aangekeken had, ook gaf hij hem een hand. Het viel Acharat op dat de handdruk langer duurde dan normaal. Althotas gaf ook een hand en ze mochten doorlopen. Er stonden ongeveer twintig mannen om een tafel waarop vellen papier gerangschikt lagen. Voor het enige raam in het vertrek hing een doek. Olielampen wierpen flakkerend licht over de ernstige gezichten van de aanwezigen.

In het midden op de tafel lag een groot vel papyrus met daarop een afbeelding van een menselijke figuur die de kop van een vogel met een lange kromme snavel had. Acharat herkende de ibis die hij langs de oevers van de Nijl in het water had zien scharrelen. Het wezen stond in de onmogelijke houding, waarin alle Egyptische goden werden afgebeeld. De kop was opzij gedraaid, de schouders naar voren en de voeten wezen weer naar de zijkant. De god hield een staf in zijn rechterhand en in de andere de ankh, het Egyptische levensteken, een kruis met een cirkel erboven dat hij als handvat gebruikte.

De mannen keken hen belangstellend aan. Op dat moment werd Acharat zich er scherp van bewust dat hij nog maar een jongen was. In een reflex ging zijn hand naar zijn gladde, baardloze wangen, als enige was hij blootshoofds. Hij zette een stap dichter naar Althotas, die beschermend een arm om zijn schouders sloeg.

‘Dit is Toth,’ zei een gezette man, terwijl hij naar de afbeelding op tafel wees. Zijn snor was pikzwart. Om zijn hals droeg hij een gevlochten koord met daaraan vastgeknoopt een gouden symbool met een driehoek. Hij legde zijn rechterhand op zijn hart. ‘Hier vereren we de God van de schepping. In zijn leven op aarde schreef Toth de Hermetica, bestaande uit tweeënveertig boeken, die samen de filosofie van de oude Egyptenaren bevatten.’

‘Hier lezen en onderzoeken we de geschriften,’ voegde Omar toe. De glazen van zijn bril weerkaatsten het spaarzame licht, zodat Acharat zijn ogen niet kon zien. ‘Toth is de uitvinder van het schrift, hij gaf zijn kennis 4500 jaar geleden aan de mensheid door. In zijn Dodenboek zijn de geheimen van de goden zelf opgetekend. Hij spreekt met de overledenen en begeleidt hen naar het dodenrijk. Toth kan ervoor zorgen dat een menselijke ziel goddelijk wordt en onder de geesten van de goden kan verblijven. Zolang er nog een lichaam van de gestorvene op aarde is, kan de ziel heen en weer blijven reizen.’

Acharat dacht aan het gesprek dat ze eerder met Omar hadden en hoe dit geloof nog steeds zo diep geworteld was bij de meeste Egyptenaren, die al eeuwen geleden hun doden mummificeerden en geloofden dat ze op die manier weer naar hun lichaam konden terugkeren. Zonder lichaam zou hun ziel voor eeuwig blijven ronddolen. Hij herinnerde zich ook uit de boeken van Omar, dat Toth ooit een Egyptische farao was die in zijn leven op aarde al als God werd beschouwd en uiteindelijk tot het rijk der goden toegelaten werd om zelf God te worden.

Hij zoog elk woord op dat gesproken werd en wenste dat het nooit meer zou ophouden. Dolgraag wilde hij in deze groep opgenomen worden, hij hunkerde naar erkenning, maar durfde zijn gedachten niet hardop uit te spreken. Hij was nog maar een jongen, zijn leeftijd voelde als ballast. Alles wilde hij weten over de geheimzinnige boeken van Toth die al zo oud waren als het schrift zelf.

‘Toth beoordeelt of de dode genoeg spiritueel en puur heeft geleefd om een plaats in de hemel te verdienen,’ hernam de gezette man met de zwarte snor. Hij wendde zich nu speciaal tot de nieuwkomers. ‘Toth onderwees geometrie, astronomie, architectuur, medicijnen en chemie. Al zijn geschreven wetenschappelijke teksten worden samen de Hermetica of ook wel het Dodenboek genoemd. Het zijn de belangrijkste spirituele documenten die ooit gevonden zijn, omdat ze uitleggen hoe mensen zélf goddelijk kunnen worden en onsterfelijkheid kunnen verdienen. Er bestaan helaas maar nog maar enkele originele geschriften, de rest is al lang geleden door de christenen vernietigd. Wat we nog wel kunnen lezen, is de prachtige tekst die beschrijft hoe Toth, door één te worden met de geest van God, getuige was van de schepping van de aarde en zo de wetten van het universum kon begrijpen.’

Omar vulde aan: ‘In het Dodenboek staan geheime en magische spreuken waarmee de doden zich kunnen beschermen tegen dreigende gevaren op hun reis naar het dodenrijk. Toth schreef deze spreuken, die later vaak gekopieerd zijn en aan de overledenen in het graf werden meegegeven. Er is bijvoorbeeld een spreuk om het dodenrijk binnen te gaan en een andere om het te verlaten. Wij hebben een heel oude kopie van het originele Dodenboek in ons bezit, die we met ons leven bewaken.’

Omar pakte een van de beschreven vellen perkament, schoof zijn bril op zijn voorhoofd en las hardop voor: ‘Geboorte is niet het begin van nieuw leven, maar het begin van een nieuw bewustzijn. Overgaan naar een andere toestand is geen dood, alleen de beëindiging van dit bewustzijn.’

Alle aanwezige mannen knikten instemmend en zeiden in koor: ‘Zo sprak Toth.’

Een diepe stilte spreidde zich uit naar alle hoeken van het vertrek. Het was alsof elk voorwerp een ziel kreeg en begon te gloeien. Acharat dacht dat hij de planken hoorde kraken en hij ving geluiden op van zachte voetstappen die langs de deur gingen, hij hoorde zelfs insecten scharrelen. Hij rilde van gespannen verwachting en vroeg zich af wat er nu ging gebeuren.

‘Wij bestuderen de Hermetica in het geheim, want zowel christenen als moslims verbieden de leer. Wij geloven in de wedergeboorte,’ hernam de dikke man terwijl hij de kring rondkeek. ‘Maar zelf goddelijk worden is natuurlijk het hoogste doel.’

Weer was hij een hele tijd stil en toen liet hij zijn blik aandachtig over de jongen glijden. Acharat voelde zich ongemakkelijk en wist niet goed hoe hij moest reageren. Moest hij iets zeggen? Zijn keel was dik. Hij had het zo warm dat hij het zweet in zijn nek voelde glijden.

‘Toth spreekt met de goden. En heel soms ook met ons. Hij liet ons weten dat deze jonge knaap over bijzondere talenten beschikt. Ik wil hem en zijn leraar, die al eerder ingewijd is, daarom graag uitnodigen voor een van onze spirituele bijeenkomsten in de piramide van Cheops, morgennacht. Kom met Omar, onze broeder mee, en als je wilt, jongen,’ en daarbij keek hij Acharat nogmaals doordringend aan, ‘zul je als jongste persoon ooit, ingewijd worden en de geheimen van onze broederschap leren kennen. Wij geloven in jouw bijzondere gaven.’

‘Dat is het hoogste wat je kunt bereiken,’ fluisterde Althotas zacht en aangedaan in zijn oor.

Die nacht kon Acharat de slaap niet vatten. De opwinding over het komende bezoek aan de piramides hield hem wakker. Dat hij ooit in het binnenste van een van de oude grafmonumenten zou komen, had hij nooit kunnen bedenken. Het was de plek waar de geest van Cheops eeuwenlang teruggekeerd was naar zijn dode lichaam. Dat hij nu in de grafkamer van de farao zou komen, voelde als heiligschennis, maar de mummie was al lang geleden uit het graf gestolen en verdwenen. Zou de farao nu ergens ontheemd ronddolen? dacht hij. Of een ander lichaam gevonden hebben? Misschien leefde hij inmiddels onder de goden en interesseerde het hem niet meer.