Boek 1   

Iunagos   

Dirk Willaert

Copyright © 2015: Dirk Willaert   

E-publicatie: Eboekuitgeverij  

Ontwerp kaft: Dirk Willaert    

Foto kaft: Klaartje Jansen   

ogen Alain Haeck   

auteur Shanti Willaert    

Illustraties: Dirk Willaert   

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.  

ISBN 978-94-92274-02-1  

Dankwoord  

Ik kan veel mensen danken. Eigenlijk te veel om hier op te sommen. En eigenlijk heeft het geen nut al die mensen bij naam te noemen, omdat men eigenlijk niet besefte dat onze ontmoeting, hoe toevallig ook, bijdroeg aan de realisatie van dit boek. Misschien herkent iemand zichzelf wel in een van de personages. Mocht dit zo zijn, ervaar het als een compliment.  

Toch wil ik enkele mensen vermelden. In de eerste plaats mijn echtgenote Michèle en dochters Yentl en Shanti, omdat ze me dikwijls alleen thuis lieten zodat ik verder kon schrijven. Van de Universiteit Gent dank ik graag hoogleraar Jean Bourgeois en zijn rechterhand Guy De Mulder, die altijd tijd maakten om mijn vragen te beantwoorden. Een bijzondere dank gaat ook naar al wie ooit deel uitmaakte van de vzw Legia. De kennis en ervaringen die ik samen met deze vrijwilligers opdeed, zijn van onschatbare waarde. Mijn proeflezers die enorm veel tijd staken in het nalezen van de teksten. Zij waren de kritische geesten en tilden dit boek naar een hoger niveau. Sofie Daninck, Alain Haeck en Pieter Van Damme, ik neem mijn hoed af. 

Tot slot wil ik enerzijds Ugo Janssens danken, gekend van zijn succesvolle fictie en non-fictieboeken zoals De Oude Belgen of De Germanen en anderzijds Ken Broeders, gevierd striptekenaar die met zijn historische reeks Apostata internationaal doorbreekt. Zij namen de moeite om dit verhaal voor u te lezen en te beoordelen. 

Ik wens jullie veel leesgenot!

Voorwoord      

De Oost-Vlaamse stad Gent krijgt sinds het begin van de 21e eeuw door de internationale vakpers vaak lof toegezwaaid. Over haar kunst, haar festivals en vooral haar historisch patrimonium. De stad heeft echter veel voor- en tegenspoed gekend om te worden wat ze vandaag is. De kleine nederzetting aan de ganda (samenvloeiing) van Scaldis (Schelde) en Legia (Leie) was al duizenden jaren voor de komst van de christelijke Amandus quasi permanent bewoond. Sinds de stichting van de Ganda (Sint-Baafsabdij) en de Blandinium (Sint-Pietersabdij) zou de fragmentarische nederzettingskernen uitgroeien tot een der grootste steden van West-Europa. Zelfs de in Gent geboren Roomse Keizer Karel V kon in de 16 e eeuw niet nalaten de Franse koning te schofferen dat zíjn Gent groter was dan diens Parijs (echter een persiflage).    

Deze boekenreeks, waarvan u nu het eerste boek in de hand heeft, zal u het verhaal vertellen over de geschiedenis van Gent. Het is gebaseerd op academisch onderzoek, maar de dichterlijke vrijheid als auteur stond me toe een fictieve noot in het verhaal te brengen. Het blijft in de eerste plaats een historische roman, gebaseerd op gekende feiten, en heeft nooit de intentie een wetenschappelijk werk te zijn.    

Dit eerste boek vertelt het verhaal over een kleine gemeenschap die aan de ganda leefde, enkele decennia voor de Romeinse legioenen van Julius Caesar een bedreiging vormden. Volgens de tijdsbalk die we allen op de schoolbanken leerden, speelt het verhaal zich af in de late ijzertijd, ook gekend als de La Tèneperiode, zo’n tachtig jaar voor het begin van onze jaartelling.    

Het verhaal zal dikwijls jouw inbeeldingsvermogen prikkelen. Het zal pogen het oorspronkelijke landschap van wat nu Gent is voor de geest te halen. De hutten en andere gebouwen van de oorspronkelijke bewoners richten zich op in jouw geest. Je zult de warmte voelen van de ovens waarmee men voedsel bereidde, aardewerk bakte of ijzererts smolt tot smeedijzer.    

Mijn jarenlange ervaring als deelnemer in living history bij de vereniging Legia (niet toevallig deze naam), bracht mijn persoonlijke ervaringen in dit verhaal.    

De daaropvolgende boeken zullen nieuwe hoofdstukken uit de lange geschiedenis van Gent aan elkaar rijgen, waarin telkens de kansen en uitdagingen van de gemeenschap aan bod komen.    

Maar beginnen we alvast met dit verhaal en laten we terugkeren naar het jaar 84 voor onze jaartelling, toen de Scaldis en de Legia nog in hun natuurlijke bedding stroomden en nog niet onderhevig waren aan eb en vloed; toen er geen universitaire boekentoren op de Blandijnberg stond of een gulden draak over de stad waakte. Maak bij het omslaan van de volgende bladzijde jouw hoofd leeg. Leg alle moderne technologieën stil – behalve jouw e-reader – en vergeet jouw educatieve bagage. Reis mee naar een ver verleden, naar een plek die voorbestemd was later een machtige stad te worden. Reis mee naar ganda !    

Dirk Willaert, 28 juli 2015    

Sommige woorden iets te technisch?    

Achteraan staat een woordenlijst.

Proloog  

Herfst, 84ste jaar voor het begin van onze jaartelling  

Jongeren gooiden hout op een groot vuur. Het brandde vlakbij een eenvoudig heiligdom. Van de boerderijen uit de wijde omgeving klommen mensen de heuvel op en namen plaats op een van de boomstammen. Het vormde een halve cirkel rondom het vuur. Het had nog niet gesneeuwd of gevroren, toch was de namiddag koud. Dikke wollen kleding en extra vachten over de schouders verzekerden een warme rug. Kruiken warme honingdrank gingen rond. Kogos de Verteller stapte de halve cirkel binnen. De gloed van het vuur schroeide zijn huid. Alle stemmen verstomden. Iedereen wachtte gespannen af op zijn eerste woorden. Met grootse gebaren en heldere stem begon zijn verhaal:  

WEG HIER! De jongen van elf winters oud veerde rechtop in z’n bed. De ruimte om Vegos was nog gevuld met nachtelijk duister. Angstig keek hij rond. Het was slechts een nare droom. Een droom waarin de hoeve van zijn ouders in brand stond. In het grote bed dat de hele familie deelde lag naast hem zijn jongere zus onverstoord verder te slapen. Aan het andere uiteinde hadden zijn ouders de schreeuw niet opgemerkt. Hij trok de deken van wolvenvacht over de schouders van zijn zus. Ze reageerde maar sliep verder. Vegos gaf haar een kus op het voorhoofd en stapte uit bed. Een schaap in het stalgedeelte sprong opzij door de onverwachte beweging.  

Het vuur uit de centrale vuurplaats smeulde nog. Het gaf voldoende licht om de silhouetten van de inboedel grillig op de wanden af te tekenen. Hij stak zijn beide handen in een kom met water die op een schap tegen de wand stond en besprenkelde zijn gezicht. Het frisse water bezorgde hem een rilling. Vervolgens nam Vegos de kom en dronk een flinke teug. Bij het terugplaatsen stootte hij een kleinere kom van het schap. Het gebakken aardewerk spatte uit elkaar toen het de aarde raakte. Hij keek snel op naar de slaapruimte. Zijn vader gromde enkel. Zijn moeder en zus bleven onbewogen in het comfortabele bed. Vegos’ vader fokte, naast zijn landbouwactiviteiten, ook paarden. Hij bezat een grote kudde. Hierdoor hadden ze de luxe om hun matrassen te vullen met het zachte veulenhaar in plaats van het harde stro 

Vegos voelde geen slaap meer. Kroop hij terug in bed of zou hij een frisse neus halen? Hij nam zijn omslag en sloeg het over zijn schouders. Met een bronzen mantelspeld speldde hij het aan zijn hals dicht. Voorzichtig ontweek Vegos alle obstakels op weg naar de deur. Zachtjes schoof hij de grendelbalk opzij. Door een kleine kier sloop hij naar buiten en deed achter zich de deur dicht, maar niet op slot. 

Vegos schuifelde barrevoets door het mulle zand naar de waterput en leunde tegen de rand. Het beeld dat Vegos zag was magisch. Slierten nevels gleden langs het rieten dak van de rechthoekige hut terwijl de maan hoog in de hemel piepte en op de aarde zachte schaduwen tekende. De hut was een van de zes gebouwen die zich binnen de omheining van het erf bevonden. Het stond een heel eind weg, dwars op de toegangspoort. Naast een kleiner bijgebouw herbergden vier opslagschuurtjes, op vier of zes palen gezet, hooi, graan, linzen, bonen, kool en vlas van de laatste oogst. De vijfde spieker was gevuld met zaden. Het gezin was goed voorbereid op de komst van de winter. 

Waar het erf van Vegos gelegen was weten we niet exact. Het was zeker hier aan de ganda. Hier, waar de machtige rivieren Scaldis en Legia elkaar omarmen, stonden de boerderijen van onze voorouders op grote afstand van elkaar met brede stukken akkerland ertussen. Zo had elk gezin genoeg ruimte om de levensnoodzakelijke oogst binnen te halen. Vandaag is het de verantwoordelijkheid van onze gemeenschap om voor iedereen voldoende voedsel te voorzien. Dat was toen niet zo.  

De jongen stapte op de toegangspoort af. De ijzeren scharnieren knarsten toen de poort opendraaide. Het was de enige onderbroken plek van de meidoorn die het erf omgaf. Meidoornstruiken vormden een efficiënte bescherming tegen wilde honden, wolven of vossen die het maar al te graag gemunt hadden op de paarden, schapen, geiten of ganzen op het erf. Vegos begaf zich door het hoge riet. Erachter stroomde de Scaldis. Aan de oever van deze trage waterloop had zich bij een meander een zandstrand gevormd.  

‘Ons strandje aan de rivier?’ riep een kleine jongen. ‘SSSSSSSST!’ klonk het van alle kanten. Kogos ging onverstoord verder met zijn verhaal.  

De Scaldis was ook toen een belangrijke transportroute voor de handel. Vegos herinnerde zich dat hij op een ochtend naast zijn vader op de hoogste heuvel tussen Scaldis en Legia stond. Achter de kleinere heuvel in het noorden keek hij uit op het uitgestrekte meersengebied waardoor de Legia in een wijde bocht stroomde. Tussen de waterplassen en moerassen gedijden bosjes op hoger gelegen delen. Rechts van de Legia verrezen de grote grafheuvels, door voorouders opgericht. De noordelijke horizon was ingenomen door het immense Moeraswoud.  

Vegos plaste zijn ochtendurine in de rivier en hurkte verderop neer op het klamme zand van het strandje. Met de winter voor de deur was het water al ijskoud.  

Achter hem hoorde hij een tak knakken. Vegos sprong overeind en keek in de richting van het geluid. Hij hield een tijd zijn adem in om te luisteren of hij nog meer kon horen. In zijn gedachten herinnerde hij de wijze raad van zijn vader: ‘Buiten het erf loert het gevaar!’ Vooral ’s nacht kon een roedel wolven of wilde honden een onbeschermd kind als prooi aanzien. Maar ook wilde varkens kwamen tot vlak bij de hoeve. Wilde varkens, zeker met hun jongen in de buurt, waren geducht om hun onvoorspelbare en agressieve gedrag.  

Het bleef stil. Een graspieper kwinkeleerde overmoedig naar het eerste licht dat in het oosten de hemel van indigo naar donkerroze kleurde. Belenos, de zon, stond bijna op.  

Vegos besefte welk risico hij nam door alleen buiten de veilige afsluiting van het erf te komen. Hij moest terug in bed liggen voordat zijn vader wakker zou worden, of er zwaaide wat.  

Bij zijn eerste stap staarde de jongen verbaasd in de lucht. Een oranje lichtpuntje bewoog snel in een boog door de hemel. Een tiental strepen van vuur volgde erop. Even later prikten ze in het rieten dak van de hoeve waarin hij even tevoren nog sliep. Het duurde niet lang of het riet vatte vuur.  

Vegos baande zich een weg tussen de rietstengels. Zijn mond hapte naar adem. Zijn ogen glommen van angst en ongeloof. Het rieten dak stond in lichterlaaie. De vuurgloed verlichtte de omgeving. Toen pas zag Vegos, op een paar stappen van de weg verwijderd, mensen naar de toegangspoort rennen. Hij wilde hun toeschreeuwen zijn familie te redden. Maar het besef kwam eerder dat zij de oorzaak van de brand waren.  

Vegos dook instinctief weg. De groep liep hem voorbij, door de openstaande toegangspoort het erf op. Vegos verliet zijn schuilplaats. Vanop de weg zag hij ze naar de hut rennen. De vlammen torenden al hoog. Een rieten dak brandt in honderd tellen volledig af. Er was dus weinig tijd om de vuurzee heelhuids te verlaten.  

Vegos smeekte de Goden om zijn familie te redden. Het volgende moment sloeg de deur van de hoeve open. Te midden van een dikke wolk rook zag hij zijn vader met zijn zusje op de arm naar buiten vluchten. Zijn moeder volgde hen op de voet. Ze liepen van de hitte weg tot ze verrast tegenover de groep vreemdelingen tot stilstand kwamen. In een reflex zette zijn vader zijn dochter neer en riep haar iets toe. Vegos kon niet horen wat, maar hij zag ze zijn richting uit rennen. In haar ogen waren verbazing en angst te lezen.  

Tot zijn ontsteltenis zag hij zijn vader door de knieën zakken. Een zwaard stak door zijn borstkas. Achter hem hield een van de mannen het bebloede zwaard in de hand. De man plaatste zijn voet op de schouder en trok diens zwaard terug. Vegos’ vader viel levenloos voorover.  

Na het zien van dit afschuwelijk beeld rende hij door de toegangspoort en riep zijn zus toe. Achter haar vluchtte zijn moeder, maar ze zeeg neer met een speer kaarsrecht in de rug.  

Drie schutters richtten hun boog naar het kleine meisje. De angst sloeg om Vegos’ hart. Hij begon nog harder te rennen. De boogschutters losten hun pezen en de puntige pijlen vlogen op hun doel af. Vegos schreeuwde het uit.  

Hij rekte zich om zijn zus te grijpen maar was te laat. Voor hem doorboorden twee pijlen haar kleine lichaam. Een derde suisde rakelings langs zijn hoofd. Voor zijn voeten stortte het meisje neer. Met een gezicht vertrokken van pijn gleed ze onder de benen van haar broer door. Bijna struikelde hij over haar.  

Daar lag ze! In de geeloranje gloed van het immense vuur zag hij een donkere vlek onder haar uitvloeien. Hij viel op z’n knieën en legde zijn hand op haar rug. Het voelde warm aan door het kleverige bloed. Een laatste stuiptrekking maakte een einde aan haar korte leven.  

Woede borrelde in Vegos op. Hij verloor daarnet op wrede wijze zijn familie. Schaamteloos vermoord door een groep vreemden. Hij spelde zijn omslag los en spreidde het liefdevol over het lichaam van zijn zus. Zou hij naar hen toe stormen en zijn vermoorde familie wreken? Neen, de groep was te omvangrijk, de strijd ongelijk.  

Vegos stond op en rende terug naar het strandje. Zonder dralen sprong hij de Scaldis in. Het geschreeuw van zijn achtervolgers verstomde toen hij onder het wateroppervlak dook. Terug boven water zwom Vegos met krachtige slagen naar de overkant. Een regen van pijlen en speren dook rondom hem het donkere water in. Vegos zoog een flinke teug lucht en dook opnieuw onder water waardoor het geluid van voortgedreven pijlen nog werd versterkt. Hij had al zo vaak de Scaldis overgezwommen zodat hij wist wanneer hij de overkant zou bereiken. De pijlenregen hield op. Zijn longen begonnen naar zuurstof te snakken. Hij besloot nog een paar stevige slagen te doen voordat hij naar het wateroppervlak zou stijgen. Verrast voelde Vegos al de met waterplanten begroeide bodem onder zich. Hij was er bijna. Met zijn handen trok hij zich langs de bodem voort, de oever op. Gretig zogen zijn longen verse lucht. Hij rende snel verder. Achter hem hoorde Vegos opnieuw geschreeuw; hij was ontdekt.  

Zonder om te kijken naar de plek die hem zoveel leed aandeed rende Vegos naar de bosrand voor hem. Een pijl sloeg naast zijn voet in de grond. Een van de boogschutters spande zijn pees opnieuw, schatte de afstand tot zijn doel goed in, richtte en loste. De pijl scheerde in een boog over de rivier.  

Vegos bereikte net de struikrand van het bos toen hij een slag op zijn linkerarm voelde. Zonder erbij stil te staan rende hij door de struiken het bos in. Na enkele passen merkte hij de eerste pijnscheuten in zijn linkerarm. Instinctief wreef hij over zijn arm. Hij voelde het warme bloed. Vegos hield halt om zijn arm beter te bekijken. Toen pas zag hij dat een pijl zijn bovenarm had doorboord. De slag had de wonde tijdelijk verdoofd, maar nu kwam de pijn pas aanzetten. De jongen schreeuwde het uit.  

Hij keek achterom uit vrees dat hij zijn positie verried. In de richting van zijn ouderlijke boerderij zag hij de immense vuurgloed tussen de bomen. Het gehinnik van hun paarden verried waar deze rovers op uit waren. Paarden zijn kostbaar. En Vegos’ vader was in de verre omgeving gekend als uitstekende paardenfokker. Zijn succes werd zijn dood, besefte de wees.  

Een nieuwe pijnscheut bracht Vegos terug bij zijn wonde. Hij bekeek de pijl. Het stak langs beide zijden door zijn arm. Die moest er snel uit. Vegos trok aan de pijlpunt in de hoop die uit zijn arm te kunnen schuiven. De pijn maakte hem misselijk. Nadat Vegos er ook niet in slaagde de pijlstaaf te breken, besloot hij deze te laten zitten en vluchtte hij verder het bos in, op zoek naar hulp.  

Boven de boomtoppen kleurden de wolken oranje in een blauwere hemel. Plots begon Vegos’ hoofd te tollen. Een tel later viel hij neer. Een poging terug op te staan mislukte. Zijn lichaam was moe, had veel bloed verloren en wilde rusten. Even later viel hij uitgeput in slaap.  

De zon stond al hoog aan de hemel toen de zonnestralen tussen de kale kruinen van hoge loofbomen op het schamele lichaam van Vegos schenen. Langzaam opende hij de ogen. Eerst herinnerde hij zich niks. Toen kwam het besef waarom hij zich middenin een bos bevond. Vegos sprong recht. Zijn hoofd tolde. Hij hurkte zich om te vermijden dat hij om zou vallen. Nu pas herinnerde hij zich zijn gewonde arm. Het bloeden was gestopt, maar zijn gevoelloze arm kleurde nu donkerpaars. De arm bewegen lukte niet.  

Vegos besefte dat hij meteen verzorging nodig had, wilde hij deze wonde overleven. Rustig rechtte hij zich op. Langzaam zocht hij in de omgeving naar een herkenningspunt. De struiken hazelaar herkende hij met daarachter het overvloedige licht dat wees op de rand van het bos. In die richting, wist hij, stond een boerderij. Zo snel zijn toestand het toeliet liep Vegos naar de hazelaarstruiken, het bos uit. Zijn arm bengelde nutteloos naast zijn lichaam. Toen hij eindelijk de boerderij bereikte, verloor hij opnieuw het bewustzijn. Het landbouwersgezin ontfermde zich over hem en haalde er een Genezer bij. De arm was helaas niet te redden en de Genezer besloot het te amputeren.  

‘Wat is dat “ampoeteren”?’ fluisterde een kleine jongen in het oor van zijn moeder op wiens schoot hij zat. ‘Zijn arm werd eraf gehaald omdat het niet meer kon genezen.’ ‘Jakkie!’ reageerde de jongen verontwaardigd.  

Later reisde Vegos met de Genezer mee naar Camulodunum, de zoutstad op de berg waar nu het land van de Morinen is. In Camulodunum groeide Vegos op bij een ver familielid. Culognos, de smid en zijn partner Ralis, de pottenbakster. Culognos beschouwde Vegos als zijn eigen zoon, maar Ralis zag hem als indringer in het gezin en liet hem als slaaf de vuile werkjes opknappen. Vegos liet zich niet intimideren en leerde veel van Culognos. Zoals gebruikelijk koppelde Vegos zich na zijn vijftiende winter en reisde met zijn nieuwe partner terug naar zijn geboorteland aan de ganda.  

Daar aangekomen bezocht Vegos de restanten van zijn ouderlijke hoeve. Zoals de Goden het wilden, liet men de ruïnes van het beroofde goed ongemoeid. Dit gaf de geesten van de overledenen de kans afscheid te nemen van hun aardse wereld. De verwilderde meidoorn rond het erf kon nu vrijelijk groeien. Tegen de vervallen toegangspoort hingen uitgerafelde en door de zon gebleekte linten als teken van het noodlot dat zich daar had afgespeeld. De hoeve op het erf was volledig afgebrand en ingestort. Enkele zwartgeblakerde restanten van dikke palen waarop de dakconstructie rustte, waren de enige getuigen. Spiekers in de buurt stonden ofwel nog overeind of waren half in elkaar gezakt. Anderen waren samen met de hoeve in vlammen opgegaan. Niemand zou ooit de behoefte krijgen het vervallen erf te betreden waar zich zoveel leed en verdriet afspeelden.  

Nadien beklom Vegos de hoogste heuvel tussen de rivieren Scaldis en Legia. Waar hij ooit met zijn vader vol bewondering van het uitzicht genoot, ervoer Vegos geen euforisch gevoel meer. Vegos bad er tot Belenos, de Zonnegod, Heler en Begeleider van Zielen naar de Andere Wereld. Hij dankte hem voor zijn genezing en vroeg zijn vermoorde vader, moeder en zusje rust te laten vinden in hun nieuwe leven in de Andere Wereld. Hij was ervan overtuigd dat hij ze zou terugzien wanneer hij als oude man dit leven voor het andere zou inruilen. Hij bracht een offer aan de God en bouwde enkele zomers later op het hoogste punt een heiligdom. Sindsdien noemen we deze heuvel de Belenosheuvel. Zijn boerderij bouwde hij op de kleinere heuvel, de Spiekersheuvel.  

Sinds de terugkeer van Vegos werd de gemeenschap aan de ganda gevrijwaard van moorden en diefstallen. Elk jaar herdenken we onze stamvader Vegos met dit verhaal en eren we Belenos voor de voorspoed waarmee we gezegend…  

‘AAAAAAAH!’ klonk uit de groep toehoorders. De kreet was niet de roep van verwondering maar van pijn. Helse pijn die uit de buik kwam van een jonge vrouw. ‘Wat is er, Sarag?’ vroeg haar partner.  

‘Weeën… mijn water is gebroken!’ beet de vrouw op haar lip. Op de grond dijde een natte vlek uit. Brunos hoefde geen hulp te vragen. Verschillende vrouwen hadden al een kring rond Sarag gevormd.  

‘Lig neer!’ ‘Blijven ademen!’ ‘Haal warme doeken!’ ‘En een deken!’ bevalen opgewonden stemmen door elkaar. Van het verhaal was er geen sprake meer. Kogos stond voor het eerst in zijn leven er beduusd bij. De kinderen waren de enigen die morden omdat hun lievelingsverhaal abrupt ten einde kwam.  

Dumorix, de Ziener en invloedrijkste man van de gemeenschap aan de ganda , keek over de schouders van de toegestroomde vrouwen. Sarag lag met opgetrokken benen op de grond. Een nieuwe wee verkrampte haar gezicht. Vervolgens keek hij in de richting van de zon. Hij wilde achterhalen hoever de dag al gevorderd was.  

‘Vanavond is het de derde Nieuwe Maan na het Feest van Lugnar, het feest na het binnenhalen van de oogst,’ mijmerde Dumorix. ‘Bij Belenos, alle tekenen staan goed!’ De Ziener raakte opgewonden. In snelpas bereikte hij het heiligdom. ‘Als Sarag nu nog net voor de zon ondergaat de kleine laat geboren worden én het is een jongen, dan zijn alle voorwaarden vervuld. Ik moet snel handelen!’ Hij stapte langs de greppel die het heiligdom omgaf. Aan de binnenzijde ervan stond een palenrij zo hoog als een groot kind. Het was de grens. Verder mocht een gewone ziel niet komen. Het heiligdom was het exclusieve domein van de Ziener.  

Langs een smalle onderbreking aan de westkant betrad Dumorix de sacrale zone. Centraal stond een eenvoudige constructie. Vier eiken balken staken in de grond. Ze vormden een exact vierkant van vier bij vier passen. De vlakken waren uitgesneden met abstracte vormen, vooral kettingspiralen. Bovenaan verbonden dwarsbalken de hoeken. Gevitste takken gaven de structuur een plat dak. Dikke lagen graszoden deden dienst als dakbedekking. Het hield de linnen zakjes die aan het plafond hingen droog, alsook het vuur dat in het centrum brandde. Aan de oost- en westkant van de constructie was tussen de hoekbalken een planken muur opgericht. Ook deze planken waren met kunstige vormen versierd.  

Dumorix nam een zakje van het plafond, graaide een handvol gedroogd kruid en wierp het in het vuur. Een geur verspreidde zich snel en bracht hem tot rust. De volgende momenten richtte hij zijn gedachten tot de Zonnegod.  

De tijd ging voorbij terwijl de Ziener mediteerde. De zon zakte snel naar de horizon. Nu moest het gebeuren. Dumorix verliet het heiligdom en keek vanaf de heuveltop tersluiks in de richting van Sarag. Hij was benieuwd of de geboorte nakend was. Maar niks gaf daartoe aanleiding. Hij riep opnieuw de Zonnegod aan. Als Belenos wilde dat de geboorte op het juiste moment zou geschieden, dan was er geen tijd meer te verliezen. Ongeduldig keek hij naar de vrouwen.  

Terwijl ze zich over haar ontfermden en aanwijzingen gaven, kreunde en vloekte Sarag erop los. Vooral Brunos kreeg ervan langs. Hij hield zich wijselijk afzijdig.  

Plots was er tumult in de groep. Allen sprongen recht en hielpen Sarag overeind om gehurkt te bevallen. Dumorix zag niks achter de ruggen van de vrouwen, maar hij wist wat dit betekende. Rauwe kreten klonken uit de keel van Sarag tot plots het gekrijs van een kind het overstemde. Iedereen juichte. Brunos perste zich als trotse vader doorheen de groep vrouwen.  

Ook Dumorix stapte erop af. ‘Laat me door!’ en schoof enkele vrouwen opzij. Bij het zien van de Ziener ging de kring open en werd het muisstil. ‘Laat mij het kind zien, Sarag!’  

Sarag toonde trots haar eerstgeborene. Dumorix controleerde het geslacht. De voor jongens typische grote teelballenzak liet geen twijfel. Hij gromde en verdween. Met een vastberaden tred liep hij terug naar het heiligdom. Sarag keek Brunos verbaasd aan. Haar partner trok enkel zijn schouders op. Beiden waren te opgewekt om zich vragen te stellen over het vreemde gedrag van Dumorix.  

Een van de vrouwen nam de kleine van Sarag over om de nageboorte te laten komen. Ondertussen kwamen de conversaties terug op gang. De omstaanders poogden het kind te zien of aan te raken. Het kwam trouwens zelden voor dat tijdens een grote samenkomst een kind tot leven kwam.  

In het heiligdom legde Dumorix vers hout op het vuur. Hij nam een ander linnen zakje en gooide een handvol kruid in het vuur. Het vatte vlam en verspreidde een zoete geur. Hij vergewiste zich nog eens op de zonnestand en wandelde terug naar Sarag. Ze had ondertussen haar kind ingewikkeld en aan de borst gelegd. ‘Sarag, mag ik jouw kind eventjes overnemen?’ vroeg de Ziener.  

‘Natuurlijk, Dumorix,’ en ze gaf hem haar zoon in het volste vertrouwen. Als ervaren grootvader nam hij het kind over en keerde terug naar het heiligdom waar hij het ontdeed van zijn warme wikkels. De boorling zette zijn keel open bij de confrontatie met de koudere omgevingstemperatuur.  

Sarag waggelde bezorgd naar haar kind en stopte abrupt aan de palissade. Ze zette geen voet binnen. Dat zou haar het leven hebben gekost.  

Brunos kwam naast Sarag staan. Toen Dumorix achter de met houtsnijwerk versierde wand verdween, liepen ze beiden de hoek om. Ze vroegen zich af wat Dumorix met hun pasgeboren kind van plan was. Dit was uiterst ongewoon! Bij een geboorte was het niet gebruikelijk om het kleintje bij de moeder weg te halen. Het was tenslotte niet mismaakt. Mismaakte kleintjes of het zwakste tweelingkind offerde de Ziener onmiddellijk na de geboorte aan de Goden. Maar Sarag was ervan overtuigd dat haar kind normaal was. Toen de Ziener allerlei handelingen deed met haar zoon kreeg Sarag vochtige ogen. Een krop verkrampte haar keel. Manen lang had ze dit kind in haar gedragen. Ze keek uit naar het moment wanneer ze haar kind in de armen kon sluiten. En nu al ontnam de Ziener haar eerstgeborene. Ze vroeg zich af wat ze had misdaan. Wat was de reden waarom de Goden haar straften.  

Ondertussen kwam iedereen rondom het heiligdom staan. De kleinsten door vader of moeder op de arm genomen, of in de nek geplaatst om over de palissade mee te kijken.  

Dumorix stond naast het centrale vuur. Hij bracht het naakte kind boven de vlammen.  

Sarags en Brunos’ adem stokten. Het gekrijs van hun kind sneed ze door merg en been.  

‘Aanhoor mij, Belenos!’ begon Dumorix op zangerige toon. ‘Op deze dag zijn alle tekenen vervuld om dit kind aan U op te dragen. Aanschouw deze zoon en laat Uw geest zich meevoeren met de zoete geur van dit heilige vuur.’  

Sarag liet het hoofd zakken en begon te wenen. De Ziener offerde haar zoon, dat was nu wel duidelijk.  

Dumorix ging onverstoord verder: ‘Schenk dit kind een deel van Uw zonlicht opdat hij later voor onze gemeenschap het licht zal zijn tijdens duistere tijden. Plaats deze zoon onder Uw bescherming!’  

Het was Brunos nu pas opgevallen dat het licht in de hemel een doffere kleur had dan korte tijd ervoor. Hij keek naar de plek waar de zon rond deze tijd onder de horizon zou verdwijnen. Door de lage bewolking heen zag hij vol ontsteltenis dat aan de bovenzijde van de vale zon een grote hap verdwenen was. Hij spreidde zijn armen en richtte zich tot de zon: ‘Oh Belenos, oh Zonnegod, ik zie dat U de helft van jouw lichaam afstaat aan mijn zoon.’ De gedeeltelijke zonsverduistering was net voor zonsondergang met het blote oog zichtbaar.  

Iedereen zag dezelfde verschijnselen als Brunos en vroeg bescherming aan hun Zonnegod. Terwijl Belenos bijna de horizon raakte en ieders blik erop gericht was, maakte Dumorix van de afleiding gebruik om met gele pasta een spiraal te tekenen op het voorhoofd van het kind.  

‘Ik noem dit kind Iunagos. Iunagos, Zoon van Belenos!’ besloot Dumorix met luide stem die net niet brulde.  

Nog maar net had Dumorix deze woorden uitgesproken of het restantje van de zon was ondergegaan.  

Alle omstaanders stonden aan de grond genageld. De duisternis viel sneller dan normaal. Langzaamaan begonnen de aanwezigen, met Sarag voorop, te vatten waarvan ze zopas getuige waren. Niet alleen de mysterieuze zonsondergang, niet omdat haar kind al meteen na de geboorte, in plaats van na drie nieuwe manen, een naam kreeg, maar omdat Belenos haar kind zegende én aan Hem opdroeg. De Ziener offerde haar kind niet áán de Goden, zoals Sarag vreesde, maar noemde hem náár een God: Iunagos, Zoon van Belenos. De naam weergalmde in Sarags oren; Iunagos… Iunagos…  

De verstomming verdween toen Dumorix een lied zong. Het legde de nadruk op Iunagos als Zoon van Belenos; Iunagos, Zoon van de Zonnegod. Nadien stak hij een fakkel in het vuur om zichzelf van licht te voorzien. Met de fakkel in de hand stapte hij naar de toegang van het heiligdom en gaf Iunagos terug aan zijn moeder.  

Sarag zag in de gloed van de fakkel de gele spiraal op het voorhoofd van haar kind. Ze vroeg zich af vanwaar die plots kwam.  

‘Voed Iunagos met al jouw liefde op,’ gaf Dumorix de jonge moeder als raad mee. ‘Dat zal ik doen,’ en ze draaide zich om.  

Sarag wikkelde haar kind opnieuw in en legde het aan de borst. Terwijl ze van het heiligdom de helling af daalde liepen mensen om haar heen. Iedereen wilde het kind opnieuw zien en feliciteerden de jonge ouders met de geboorte van hun bijzondere zoon.  

Dumorix kruiste heel even de blik van de verhalenverteller, Kogos. Ze knikten naar elkaar. Beiden begrepen het belang van deze gebeurtenis.

Hoofdstuk I  

Stamhoofd  

Lente, 79ste jaar voor het begin van onze jaartelling  

Gestaag klom de zon boven de boomtoppen. De nevelen temperden zijn gloed. De kille ochtendlucht week langzaam naar de Westelijke Landen. De voorbije winter duurde lang en was vergezeld van een dik sneeuwtapijt. De hemelsblauwe lucht van de afgelopen dagen met aanvoer van een warme bries uit het zuiden, ontdeed het landschap snel van zijn witte dekmantel. De rivieren zwollen door het smeltwater en dijden uit over de meersen. In een palet van witte en gele voorjaarsbloemen rezen twee heuvels uit boven de samenvloeiing, de ganda, van de rivieren Scaldis en Legia. De Belenosheuvel waarop het heiligdom stond en de lagere Spiekersheuvel waarop de gemeenschap hun voorraden in spiekers opsloegen. 

Er waren vijf nieuwe manen geweest sinds het Feest van Sowin. Toen slachtten ze de dieren voor de winter en herdacht de gemeenschap hun dierbare overledenen. Nu trokken vanuit alle windstreken tientallen gezinnen traditioneel naar de Spiekersheuvel. Men kwam samen om tijdens het Feest van Belenos de zonnegod een vruchtbare zomer te vragen. De vroegste reizigers konden nog genieten van enigszins vaste ondergrond. Maar de gezinnen die nog onderweg waren, slenterden over zompige wegen. 

Op de helling van de heuvel leunde een slanke man tegen een steunpaal van een spieker. Brunos bekeek met zijn hemelsblauwe ogen de stoet van mensen langs de Noordweg. Zijn haar vertoonde grijze accenten. Het zat perfect gevlochten in een paardenstaart en wiegde mee met een stevige ochtendbries. Een modderig spoor trok langs de Noordweg, vanaf de grafheuvels naar de smalle houten brug. De brug was voor hen, en voor de reizigers uit het oosten, de enige plek om de gezwollen Legia te overbruggen. Meerdere ossenkarren waren ondertussen in de dikke brij vastgelopen en achtergelaten. Het juk werd afgeworpen en de os geleid naar de graasplek, op een eilandje verderop dat ze via een doorwaadbare plaats konden bereiken. Een massa aan hooi uit de gezamenlijke voorraadschuren voorzag in voldoende kauwplezier. De vroegste reizigers die de brug wel hadden gehaald, lieten hun karren aan de oever van de Legia achter. De bewoners uit het zuiden en het westen bereikten de Spiekersheuvel via de Zuidweg, langs de steile flank van de Belenosheuvel. De aardeweg liep door een lager gelegen moerasbos dat tussen de twee heuvels lag. Op de zuidelijke uitloper van de Spiekersheuvel konden de reizigers hun karren en trekdieren op de graasweide achterlaten. Langzaam maar zeker bereikte iedereen het feestplein: klein, groot, jong en oud. Tientallen honden waren als trouwe dienaars meegereisd en speelden onder elkaar of met de kinderen. Een bruin exemplaar zat aan de spieker trouw naast zijn baasje. Hij genoot van het krauwen op zijn kop, tot hij een kleine jongen de helling zag oprennen. Braco schoot weg naar het kind. 

Tussen snor en sik lachte Brunos’ mond breed, terwijl hij zijn zoon Iunagos volgde die langs groepjes mensen zijn kant uitrende. Hij werd achternagezeten door een meisje dat net als Iunagos haar vijfde winter had beleefd. Braco had hen ondertussen bereikt en huppelde speels om hen heen. Brunos was een trotse vader binnen een gelukkig gezin. Hij was de zoon van de Nervische koning en verhuisde naar de Menapische ganda nadat zijn familie twintig runderen, waaronder een viriele dekstier, schonk aan de aristocratische vader van Sarag. Zij was een nazaat van Vegos, de stamvader van de gemeenschap aan de . De boerderij van Brunos en Sarag stond, net als de ouderlijke hoeve van Sarag, op de Spiekersheuvel. Het was het exclusieve woongebied voor de nazaten van Vegos. Ze hadden twee knechten en drie slaven in dienst om hun boerderij te bestieren. Doordat hij het zich kon veroorloven op zijn boerderij mensen in te zetten, had Brunos tijd vrij voor andere bezigheden zoals bronsgieten. Hij gebruikte de techniek van de verloren was en specialiseerde zich in het vervaardigen van met email ingezette mantelspelden. Zijn kwaliteiten als vakman waren gekend in de wijde omgeving. Ook verdiepte Brunos zich in een nieuw materiaal dat men glesum noemde. Het woord klonk vreemd in Brunos’ oren, daarom noemde hij het glas. Hij leerde het glas kennen van een rondreizende handelaar die jaarlijks de ganda aandeed. De handelaar had naast afgewerkte producten, zoals bont gekleurde glaskralen of arm- en halsbanden, ook dunne schijfjes gebroken glas bij zich. Uit deze scherven maakte hij nieuwe glaskralen. Na het toevoegen van andere stoffen en oxides kleurde hij ze blauw, groen, geel of wit. Sommige kralen sierde hij met banden of stippen in een andere kleur. Brunos was enorm geïnteresseerd in zijn vakmanschap. Hij vroeg de ambachtsman om de winter bij hem thuis door te brengen, in ruil voor het mogen aanleren van de ambacht. De man had even getwijfeld, maar stemde na onderhandeling toch in. Brunos zou zijn glazen producten de eerste drie winters niet aanbieden aan andere handelaars of op de markten waarop zijn leermeester verhandelde. Brunos besefte dat het toch enkele winters zou duren alvorens hij de techniek voldoende zou beheersen. Ondertussen was hij een ervaren glasmaker geworden en kon hij zijn waren ruilen met wie hij wilde. 

Iunagos dook achter de benen van zijn vader en stak zich voor zijn speelkameraadje weg achter de wollen pijpen van zijn braca. Braco ging trouw naast zijn baasje zitten. 

‘Wel Varanis, ik heb de indruk dat je iemand zoekt,’ glimlachte Brunos naar het kleine meisje dat voor hem halt hield. Hij speelde het spel mee. 

‘Heb je Iunagos gezien? Ik zag hem jouw kant uit lopen,’ zuchtte het blonde kind met blozende wangen van inspanning. 

Iunagos trachtte zich stil te houden maar kon het niet nalaten te grinniken. 

‘Oh Iunagos, daar zit je! Je stak je weg achter jouw papa!’ 

‘Had ik niet gelachen, dan had je me nooit gevonden, Varanis.’ 

‘Oh jawel hoor, ik zou dat wel! Ik vind je altijd!’ 

‘Wel, zoek me dan maar terug!’ riep de kleine Iunagos. Hij rende onder de spieker door naar het struikgewas. 

‘Mijn dochter en jouw zoon spelen graag samen. Misschien groeien ze naar elkander toe en kunnen we ze later koppelen,’ sprak een breedgeschouderde man. Hij stapte op Brunos af. 

‘Goedemorgen, Cardinos,’ antwoordde Brunos hartelijk terwijl hij zijn arm om de man sloeg als teken van vriendschap. ‘Gelijk heb je, ik heb Varanis graag in de buurt van Iunagos. Het zijn twee schattige kinderen. Ze kunnen goed met elkaar opschieten.’ 

Cardinos was kleiner dan Brunos en stevig gebouwd. Zijn felblauwe ogen en witte tanden stonden opvallend in een gebruinde teint, ook al was het winter geweest. Hij was naast landbouwer, wat in elk gezin de hoofdbezigheid was, ook schapenfokker. De wol gebruikte Cardinos voor het weven van prachtige en duurzame stoffen. Zijn lichaam rook altijd naar de lanoline uit de schapenvachten. Het maakte zijn huid gaaf en zacht en zo verkreeg de schapenfokker zijn bruine huid. Cardinos streek zijn blonde haren met zijn vettige vingers steeds naar achter, zodat het in een stijve dot in zijn nek hing. Het maakte zijn kalende voorhoofd zichtbaarder. 

‘Ik stel vast dat het Belenosfeest goed is voorbereid. De speenrijpe lammeren werden volgens Dumorix door de Goden zeer gewaardeerd,’ ging Brunos verder, ‘en ik geloof het ook, want sindsdien is de winterkoude verdwenen als sneeuw voor de zon.’ 

‘Je kent mijn standpunt, Brunos,’ reveleerde Cardinos, ‘ik veracht de Goden! Sinds Dumorix in naam van zíjn Natuurgod Cernunnos besloot om het zwakkere tweelingzusje van Varanis te offeren, zogezegd omdat de krachten en levenssappen van haar tweelingzus haar sterker zou maken. Cernunnos, pfoe, ik zie nog zo voor mijn ogen het houten beeld dat Dumorix me toonde, een man gezeten in kleermakerszit met een gewei op het hoofd in een mouwloos hemd, een torque om zijn hals en één in z’n hand. Dumorix zei dat hij niet alleen de God van fauna, flora, landbouw en voorspoed is, maar tevens die van de onderwereld waar de mensen heengaan als ze sterven. Hoe hypocriet kan een God zijn om tegelijkertijd de God van voorspoed als van rampen te zijn. Voor mij is die Cernunnos een houten beeld, prachtig vormgegeven door een ervaren houtsnijder, niet minder, maar ook niet meer.’ 

‘Ik begrijp jouw verdriet en frustratie, Cardinos, maar waar zouden we staan zonder onze Goden? Denk maar aan het verhaal van Vegos. Belenos gaf hem deze prachtige streek om in te wonen. Onze stam werd tot twee winters terug nooit geconfronteerd met rooftochten en plunderaars.’ 

‘Maar waarom kozen ze dan net mijn erf en niet dat van die zuipschuit Yuris? Hij verwaarloost z’n huis en akkers, en slaat zijn zoon Porkos alle dagen verrot. Wij hadden een liefdevol gezin!’ spuide Cardinos. ‘Waarom werden mijn partner en ons zoontje vermoord tijdens de raid op mijn schapenboerderij? De Goden kunnen de boom in! Ik was beter die dag samen met Varanis thuisgebleven. Dan kon ik die gasten op z’n minst mijn vuist op hun bakkes laten neerkomen! Och, ik besef dat Varanis en ik het niet zouden hebben overleefd, maar ik kon op z’n minst mijn gezin beschermen en me eens goed uitleven.’ 

‘Laat het rusten, man!’ troostte Brunos. ‘Wat de Goden voor ons in petto hebben zullen en kunnen we nooit achterhalen. Laat dat de taak van de Zieners zijn. Zij vertoefden vele winters in het Heilig Woud om alle geheimen van de Goden te doorgronden.’ 

‘Doorgronden, doorgronden! Ach jong, de Zieners mogen wat mij betreft in het diepste hol onder de grond kruipen. Ze kunnen er Cernunnos een groet brengen? Het kan me geen reet schelen! Ik geloof enkel in de mens en kan niet geloven dat onze levens gestuurd worden door de grillen van de Goden! Vergeet het maar, we zijn zelf verantwoordelijk voor ons doen en laten!’ 

‘Je hebt deels gelijk, Cardinos, maar laat het rusten. Laat ons het over de gebeurtenissen van vandaag hebben. Het is voor ons beiden een belangrijke dag! Na vandaag is een van ons het nieuwe stamhoofd.’ 

‘Gelijk heb je, Brunos. Laten we aan de toekomst denken en zien wat úw Goden vandaag in petto hebben,’ lachte Cardinos fijn. Zijn frustratie was gekoeld door zijn ongezouten mening te geven. 

‘Je bent een waardige tegenstander, Cardinos. Als onze stam vandaag jou tot stamhoofd verkiest, dan zal ik een gerust hart hebben. Ik weet dat je een rechtvaardig man bent, met het hart op de tong. Maar als ik je een goede raad mag geven, Cardinos, ik zou bij jouw redevoering de Goden niet te veel door het slijk halen. Zeker niet met Dumorix in de buurt.’ 

‘Bedankt voor het vertrouwen en de tip, Brunos! Toch geloof ik niet dat ik tegen je opkan! Ik mis een sterke vrouw die achter me staat’, en wees in de richting van een groepje mensen dat aan de rand van het plein stond. Brunos’ vrouw stond met veel overredingskracht haar toehoorders te woord. 

‘Ik mag me inderdaad gelukkig prijzen met Sarag en het spijt me echt wat er met jouw gezin gebeurde. Sarag is een sterke vrouw en een prachtige moeder. Zie, ze heeft duidelijk het gesprek in de hand.’ 

‘En laat ons raden voor wie ze stemmen staat te ronselen? Jouw Sarag is een geboren handelaar.’ 

Sarag keek tijdens haar gesprek slinks naar Brunos die hoger op de heuvel met Cardinos stond te praten. Ze nam haar drie winters oude dochter op de andere arm en ging onverstoord verder in haar gesprek. De slanke vrouw had een trots en zelfzeker voorkomen, wat haar aristocratische afkomst verried. Haar haar zat mooi opgestoken. Bronzen en met email bezette spelden hielden het samen. Brunos had ze speciaal voor deze gelegenheid gemaakt. Ook haar kleding viel op. Nochtans had elke vrouw voor deze speciale dag haar mooiste kleed aangetrokken. Sarags uit wol geweven en nadien uitzonderlijk fijn gevilte kleed toonde een bont ruitpatroon van rode, blauwe, gele en groene lijnen op een wit vlak. De zomen waren met ragfijn rood borduurwerk afgezet. Het kleed was een meesterwerkje van Cardinos. Ze ruilde het destijds voor een slaafkind dat een passie toonde voor bandweefsels en er bijzonder vaardig in was. Onder haar kleed droeg Sarag een fijngeweven linnen onderkleed om zich te beschermen tegen het ergerlijke jeuken, eigen aan de wol. Rond haar middel droeg ze een ketting van kleine bronzen schakeltjes. Aan de ketting hing een zakje van hazenvel waarin haar persoonlijke bezittingen staken: een kam van been, een nagelschaartje, een pincet van ijzer en rode bijenwas die ze gebruikte om haar lippen te kleuren. Bronzen spiralen zaten over haar bovenarmen geklemd. Om haar polsen droeg ze blauwe glazen armbanden, rondom versierd met witte stippen met zwarte puntjes in het midden. Om haar hals zat een fijne bronzen torque om haar bijzondere status als erfgenaam van Vegos kenbaar te maken. Enkel mensen van hoog aanzien mochten een torque dragen. Zo droegen Dumorix en Kogos vanuit hun functies als Ziener en Verteller er één. Dikke wollen sokken en kalfslederen laarzen reikten tot Sarags knieën en een dubbeldikke zool van paardenleer beschermde haar tegen natte en koude voeten. Ze stak een halve kop uit boven de grootste vrouw in de groep. 

‘Geloof me vrij, Brunos en ik hebben de voorbije winter concrete plannen voorbereid hoe we onze stam beter kunnen beschermen,’ overtuigde Sarag haar toehoorders. ‘De dreiging van de stammen uit het oosten is niet te onderschatten. We hebben onlangs van Ferdis, de wagenmaker, vernomen dat er voor de winter aanbrak opnieuw een stam de Renos overstak. Ze komen onze richting uit. Daarbij plunderden ze elke boerderij op hun pad en stalen ze de runderen. Zij die het overleefden namen ze als slaaf mee!’ 

‘Alle Goden, bescherm ons van die wildemannen!’ reageerde een van de bezorgde vrouwen. 

‘Daarom is het zo belangrijk dat jullie Brunos als nieuw stamhoofd kiezen. Hij weet hoe we ons kunnen beschermen tegen de oprukkende barbaren.’ Sarag keek haar omstaanders één voor één in de ogen om zeker te zijn dat ze van elke vrouw een stem had. 

Dumorix wandelde de Spiekersheuvel op en begroette Sarag en de andere vrouwen. ‘Dames, wat een heerlijke lentedag om ons nieuwe stamhoofd te kiezen, nietwaar?’ Hij zette een brede glimlach op. De groep vrouwen beantwoordde het gebaar met instemming. Dumorix mocht dan al meer dan vijftig winters hebben overleefd, hij zag er op zijn leeftijd nog kwiek uit. Zijn braca stak in zijn lederen laarzen. Toch kon hij niet verhinderen dat spatten modder de stof vervuilden. Met een stevige tred liep hij verder de heuvel op. Hij knikte vriendelijk naar de mensen die hem in het passeren hartelijk begroetten. 

‘Cardinos, Brunos, goed dat ik jullie hier tref. Laat ons samen zitten onder de spieker. Mijn oude lijf kan wat koelte gebruiken op deze eerste warme dag. Enkele nachten terug bevroor het water nog en nu is het snikheet. De Goden zijn grillig,’ hijgde de oude man. 

De drie mannen zochten de schaduw op. De spieker stond op negen palen, drie rijen van drie, met een verhoogde plankenvloer waaronder een grote man zoals Brunos makkelijk kon staan. De buitenste palen reikten tot aan de dakconstructie, die een manshoogte hoger kwam ten opzichte van de verhoogde vloer. De middelste paal liep door tot de nok van waaruit het rieten dak, als de hoed van een paddenstoel, de inhoud tegen de regen beschermde. De spieker had geen muren zodat de wind het opgeslagen hooi kon drogen. Verspreid op de Spiekersheuvel stonden tientallen schuurtjes, ook kleinere exemplaren met vier, vijf, zes of zeven palen, naargelang het gewicht het moest dragen. Sommige spiekers hadden muren of een zadeldak. De gesloten spiekers verborgen in linnen zakken het zaaigoed. Een landbouwersgezin dat voedseltekort had tijdens de winter mocht gebruikmaken van de inhoud uit de gemeenschappelijke spiekers. Ook als ze geen hooi meer bezaten om hun schapen, geiten, runderen of paarden te voederen. Was hun zaaigoed vernietigd, dan kon men eveneens terecht bij de gemeenschappelijke spiekers. Bij een langdurige winter gebeurde het vaak dat de gemeenschappelijke spiekers bijna voor driekwart opgebruikt waren, maar deze keer waren ze nagenoeg leeg. Brunos had zich vaak geërgerd aan de beslissing van het Stamhoofd om meer graan en vlas te oogsten dan te hooien. De gemeenschappelijke spiekers waren daarom bij de aanvang van de winter nog niet voor de helft gevuld geraakt. Brunos was dan ook blij dat de eerste zonnestralen de winter achter zich lieten en de natuur deed opbloeien. De dieren konden binnenkort grazen op de weilanden en iedereen zou zijn akkers zaaiklaar maken. 

Vandaag gebruikten ze de spieker als podium. Elke kandidaat-stamhoofd kon zich voorstellen en diens beleid voor de komende twee winters toelichten. 

‘Laten we het hebben over de verkiezing van het nieuwe stamhoofd dat straks zal plaatsvinden,’ begon Dumorix. ‘Jullie weten allebei dat ons vorig Stamhoofd de winter niet overleefde. Hij was al vele winters oud en sukkelde de laatste maanstonden met zijn gezondheid. Het was een man met weinig leiderschap waardoor de gemeenschap sinds zijn verkiezing een passief bestaan leidde. Ik hoop dat het nieuwe Stamhoofd een actievere rol zal spelen in de gemeenschap. Een Stamhoofd moet doordachte beslissingen nemen.’ 

Beide kandidaten bevestigden met een knik. Brunos kreeg het idee dat hij dit in zijn verkiezingsrede kon gebruiken. 

‘Als de zon op zijn hoogste punt staat, zal ik iedereen samenroepen om ons te richten tot Belenos. We vragen Hem onze gemeenschap een goede zomer met veel oogst te gunnen…’ Cardinos trok zijn neus op. Brunos zag het in zijn ooghoek en kon niet vermijden een glimlach te onderdrukken. Dumorix ontging het gebaar en ging onverstoord verder: ‘…zodat alle spiekers gevuld raken. Nadien stel ik jullie beiden als kandidaat voor.’ 

‘Wie spreekt eerst?’ vroeg Brunos. 

‘Cardinos, hij is de oudste. Nadat jullie uitgesproken zijn, gebeurt de stemming door zich te verdelen over het plein. De kant waar de grote eik staat, is de kant van de kiezers voor Brunos. De andere zijde is de kant van Cardinos. Als op het eerste gezicht niet meteen duidelijk is wie gewonnen heeft, tel ik de mensen aan elke zijde. Eens de stemming gekend, trek ik me terug om me hierover te bezinnen met de Goden. Pas als ik van de Goden het signaal krijg dat Ze welgestemd zijn, zal ik dit plechtig aankondigen. Daarna kunnen we feesten.’ 

‘Wat als we evenveel mensen hebben?’ wilde Cardinos weten. 

‘De Goden hebben het laatste woord.’ 

Deze informatie was voor beide mannen voldoende en er volgden geen vragen meer. 

De ochtend vorderde langzaam. De lucht vulde zich met heerlijke geuren, afkomstig van de vele spitten waaraan lammeren braadden. Zowel Cardinos als Brunos maakten van de tijd gebruik om zo veel mogelijk mensen te overtuigen. Het was het moment om te aanhoren welke wensen en grieven de stam had. Ze konden elke informatie in hun verkiezingsrede gebruiken. 

Beide kandidaten maakten evenveel kans. Cardinos was als schapenfokker en wever enorm geliefd in de gemeenschap. Door een goede foktechniek, ingezet door zijn vader, was hij erin geslaagd de wol fijner, regelmatiger en zachter te krijgen. Zijn schapen hadden een blekere vacht tegenover de donkerbruine tot zwarte schapen. Voor zijn geweven stoffen reisden handelaars graag enkele dagen om. Iedereen prees de kwaliteit van zijn wol. Naargelang het beschikbare ruilmiddel verwierven ze gewassen, gekaard of ongewassen wol. De meeste ruilden met graan, vlas of hooi, soms noten. Maar sinds het overlijden van zijn vrouw bracht men vaker gemalen graan mee. Dat had een aanzienlijk grotere waarde. Men wist dat hij de tijd niet vond om voor hem en zijn dochter graan te malen; een bezigheid die nagenoeg een halve dag duurde om voldoende te hebben om een brood te maken. Voor een gebakken brood gaf Cardinos een compleet, maar ongewassen schapenvacht mee. Nu en dan en vooral tijdens het slachtseizoen bracht iemand een geslacht, versneden, geprepareerd en gezouten varken mee, dat hij voor de wintermaanden kon stockeren. Zijn waardevolle schapen stonden borg voor zijn levensonderhoud. Dit succes moest hij twee winters terug bekopen met een brutale roofmoord op zijn boerderij. Alle schapen op het erf werden gestolen. Het was slechts een klein aandeel van zijn kudde. Het gros liep ergens te grazen. Toch leek het verlies van enkele honderden schapen niks in vergelijking met het verlies van zijn partner en zijn pientere zoon. Het enige dat zijn leven nog zin gaf, was zijn dochter Varanis. De gebeurtenissen hadden Cardinos veranderd. Sindsdien was hij sarcastisch. Hij had lak aan religie of Zieners. Volgens hem bespeelden ze de mensen met hun betoverende woorden en gezangen of neptoverkracht. 

Ondanks dit alles bleef hij vriendelijk en behulpzaam. Zijn pragmatische kijk op de wereld had er tijdens stamvergaderingen al vaak voor gezorgd dat hij zonder moeite een oplossing vond voor een probleem. Het grootste nadeel van Cardinos was dat hij zijn mening niet zo goed kon verwoorden, wat dan wel een sterk punt was van Brunos. 

Beiden hadden zin voor initiatief en konden, wanneer nodig, kordaat en krachtdadig optreden. Het was dus onmogelijk een inschatting te maken wie van de twee het Stamhoofd zou worden voor de komende twee winters. 

De zon bereikte zijn hoogste punt en Dumorix beklom de spieker. Hij torende hoog boven de menigte uit die zich op de heuvel had verzameld. Bij het zien van Dumorix schuifelden de mensen dichterbij. Sommigen klommen op andere spiekers voor een beter zicht. Op de Noordweg zag Dumorix nog enkele mensen langs de grafcirkels stappen, vermoedelijk diegenen die het verst verwijderd van de ganda woonden. Dankzij zijn lange opleiding was Dumorix in staat om snel grote aantallen te tellen. Hij schatte de aanwezigen op zo’n vierhonderd mannen en vrouwen. Allen uitgedost in hun mooiste garderobe met bonte ruitpatronen in geel, bruin, rood, blauw of zwart. Naar-gelang de gebruikte plant kon men wol verven in de gewenste kleuren. De mannen droegen vooral wollen of linnen bracas en hemden met mouwen. Aan hun middel zat een lederen riem, dichtgemaakt met een bronzen gesp. De meeste vrouwen droegen een lang mouwloos kleed dat op hun schouders was vastgespeld. Hun linnen onderkleed, dat wel over lange mouwen beschikte, stak onderaan iets verder uit dan het bovenkleed. Een sierlijk gevlochten of geweven riem accentueerde de taille van de vrouw. Naargelang de smaak en de behendigheid van de vrouw waren de zomen van de kledingstukken grof of verfijnd versierd. Dumorix kende bijna iedereen bij naam en concludeerde dat nagenoeg iedereen er was. Hij stak zijn handen op om hun aandacht te vragen. 

Dumorix schraapte zijn keel en riep zo luid hij kon: ‘Volk aan de ganda en verre omstreken. We zijn vandaag met velen samengekomen om deel te nemen aan het feest ter ere van Belenos. Bij zonsopgang offerde ik een lam aan Belenos opdat hij de komende periode met zijn warme lichtstralen onze akkers zou beschijnen. Net voordat ik de Spiekersheuvel beklom, schonk ik onze Natuurgod Cernunnos een lam voor een goede oogst en vruchtbare kuddes.’ Er steeg geroezemoes over het plein. Dumorix stak zijn hand op. ‘Maar voor we kunnen genieten van de heerlijke lammeren aan de spitten, dienen we eerst een nieuw stamhoofd aan te duiden nadat de vorige de reis naar de Andere Wereld aanving.’ Opnieuw stak er gemompel boven de menigte uit, vooral in de achterhoede bij de mensen die als laatsten aangekomen waren. Door hun late aankomst hadden ze het nieuws over het overlijden nog niet vernomen en waren Brunos en Cardinos niet in de mogelijkheid geweest zich voor te stellen als kandidaat-stamhoofd. De verkiezing was voor de laatkomers een complete verrassing, dacht Dumorix. ‘Ik stel jullie twee kandidaten voor. De eerste is Cardinos, de wolmeester.’ 

‘Mag ik het woord, Ziener?’ riep een mannenstem. De stem kwam van achter uit het publiek, maar Dumorix kon de man in de menigte niet ontwaren. 

‘Natuurlijk!’ antwoordde Dumorix. ‘Maar wie sprak er? Steek je hand op, zodat ik je tussen de menigte vind.’ 

Een corpulente man met fel oranje sluik haar, snor, een lange onverzorgde baard en doorlopende zware wenkbrauwen, stak zijn arm op. 

Dumorix herkende de man als Ruiva. Hij werd door de man nooit aangesproken met zijn naam maar gebruikte steeds zijn vaardigheid als ziener. Of hij het uit minachting of uit respect deed kon Dumorix niet achterhalen. Ruiva bleef kinderloos en woonde samen met zijn partner op de noordelijke zandheuvels achter het Moeraswoud. Hun boerderij en die van zijn broer Karak en zijn gezin, wat verderop, waren omringd door een uitgestrekt woud met verraderlijke broeken en vennen. Door de grote aanwezigheid van brokken ijzeroer smolten Ruiva en Karak vaak ijzererts tot smeedijzer. Voor de aanmaak van houtskool hakten ze de eeuwenoude bomen rond hun boerderijen, waardoor de open plek in het woud jaar na jaar uitdijde en werd omgezet tot graas-, hooi- en akkerland. Ook al lieten ze hun runderen voor de bemesting op de akkers lopen, de arme, zurige bodem gaf elk jaar een magere oogst. Zoals bij elke gelegenheid hadden ze ook vandaag een karrenvracht ijzeren wolf, halffabricaten en eindproducten bij zich. Ze hoopten het te kunnen ruilen voor graan, geweven stoffen, leder, gereedschap of andere producten. Een weg naar hun boerderijen was er nauwelijks omdat slechts weinig mensen de reis tussen de ganda en het woeste land maakten, laat staan kenden. Wie niet vertrouwd was met het gebied liep verloren of verdween voorgoed.  

Dumorix had in zijn lange leven slechts vier keer de tocht gemaakt, eerst naar de boerderij van Ruiva’s en Karaks vader, later naar hun boerderijen. Hij kon zich echter niet herinneren wanneer de laatste keer was. Toch kende hij de weg nog: vanaf de ganda de weg langs de grafheuvels tot het noordelijkste punt van de Legia. Daar het moeras doorsteken tot de Dormia, een andere rivier. De Dormia stroomafwaarts volgen in noordoostelijke richting tot de rivier zich opsplitst in een noordelijke en zuidelijke stroom. Daar was een doorwaadbare plek met een nagenoeg onzichtbaar pad dat naar de noordelijke heuvels trok. Het pad leidde naar de boerderijen van Ruiva en Karak. Achter de heuvels strekte zich een woud met vennen en broeken uit tot het Grote Rivierenland. Daar stroomden de Scaldis, de Mosa en de Renos samen in zee. 

Dumorix besefte dat Ruiva van alle reizigers vermoedelijk de grootste, om niet te zeggen de moeilijkste reis had gemaakt om tot de ganda te geraken. Vermoedelijk was hij al midden in de nacht vertrokken, misschien zelfs de dag voordien. Hij kende Ruiva als een norse en brutale man, waarschijnlijk door het harde leven dat hij had in een vijandig landschap vol wilde dieren. 

‘Je hebt het woord, Ruiva.’ 

‘Ik zou weleens willen weten hoe het komt dat ik niet op de hoogte was dat ons Stamhoofd kwam te sterven,’ begon de man verontwaardigd. ‘Het is zeer ongebruikelijk dat we het nieuws over zo’n belangrijke gebeurtenis niet tijdig vernemen en ten tweede: wie zegt dat er geen andere kandidaten zijn? Ik wist niks over een verkiezing en vermoedelijk zal ik niet de enige zijn!’ 

In de menigte klonk rumoer en Dumorix besefte plots dat Ruiva een oude vriend was van het oude Stamhoofd. Hij besefte dat hij zijn antwoord goed moest afwegen of de kans bestond dat Ruiva iedereen zou opjutten zodat het feest en de verkiezing in duigen zou vallen. 

‘Ruiva, ik begrijp jouw bekommernis en je hebt gelijk dat het gebruikelijk is om berichtgevers rond te sturen naar de verschillende boerderijen. Maar je zult beamen dat het een uitzonderlijke lange én strenge winter was. Het was onverantwoord boodschappers door het misleidende Moeraswoud te sturen. Het landschap was danig ingesneeuwd dat een kind onder de sneeuw verdween. Veel bomen zijn door de winterse stormen afgeknakt of omgewaaid. Het is maar pas enkele nachten terug beginnen te dooien en sinds twee nachten zijn de wegen begaanbaar geworden, ondanks dat ze in modderpoelen zijn herschapen door het gesmolten sneeuwwater.’ 

‘Daar heb ik begrip voor,’ antwoordde Ruiva door zijn rosse hoofdharen. Dumorix slaakte in zichzelf een zucht van verlichting. ‘Maar…’ ging Ruiva verder. Ik was te snel, berispte Dumorix zichzelf. ‘Het betekent niet dat je hier ter plekke niet de vraag kon stellen of er andere kandidaten zijn voor de functie van stamhoofd. Je gaat er zomaar vanuit dat er slechts twee kandidaten zijn. Ik vermoed dat je ze zelf al goedkeurde.’ 

‘Ik wil je gelijk geven over het eerste punt, maar het tweede spreek ik formeel tegen. Ik kon inderdaad de vraag stellen of er nog kandi-daten waren voor de functie, maar ik heb niet de exclusiviteit om persoonlijk een verkozen kandidaat goed te keuren. Ik spreek námens de Goden, maar heb geen recht om kandidaten te bevestigen of te weigeren. Deze belangrijke beslissing laat ik enkel aan de Goden over.’ Dumorix kruiste onbewust de blik van Cardinos die onder aan de trap stond te trappelen om de spieker op te klimmen en zijn redevoering te starten. Hij merkte aan zijn gezicht dat hij hem niet geloofde. Hij wist dat Cardinos twijfels had over de manier waarop hij de mensen liet verstaan dat hij slechts een medium was dat in verbinding stond met de Goden. Hij herinnerde zich dat Cardinos hem bijna had gekeeld toen hij besloot om het tweelingzusje van Varanis te offeren aan Cernunnos, zo woest was hij. Hij kon niet begrijpen dat het de wil van Cernunnos was om het zwakkere kind van de tweeling te offeren om het sterkere kind een grotere kans op overleven te geven. Cardinos vond het idee belachelijk dat voor een wezen waaraan hij geen geloof hechtte, zijn dochter diende te sterven. Het hele godengedoe was volgens hem niet meer of minder een manier om de mensen gehoorzaam en bang te maken. Dumorix had hem toen met veel woorden willen tegenspreken, maar Cardinos was toen gewoon weggewandeld. Nu keek hij met dezelfde minachting en dat verontruste hem enigszins. 

Dumorix wilde een mogelijke discussie over dit heikel punt niet uitlokken. Hij rechtte zijn rug en riep de menigte toe. ‘Om aan jouw vraag tegemoet te komen, Ruiva, doe ik hierbij een oproep aan alle aanwezigen of er kandidaten zijn. Steek dan nu een hand op! …Niemand? Goed, dan is de bezorgdheid van Ruiva opgehelderd en kunnen we starten met de redevoering van de eerste kandidaat: Cardinos, de wolmeester.’ 

Cardinos kwam gezwind de trap op en draaide