Rik Raven

Voor alle NAH’lotgenoten

Voorwoord

Allerbeste lezer,

Dit kan kort, maar ik ben niet zo van het korte woord.

Weet u dat het boek, dat u zojuist hebt geopend, geacht werd mijn debuut te zijn? Bedacht en geschreven terwijl er nogal wat bloed, zweet en tranen is rondgespetterd. Maar maakt u zich niet ongerust, het is allemaal schoongemaakt.

Ik heb namelijk nooit aan het verhaal getwijfeld, alleen aan het literaire vermogen van destijds om het vorm te geven. Met de tijd heb ik veel geleerd. Ik vond een uitgever, die het verhaal naar waarde wist te schatten en die me heeft geholpen bij een structurele verbetering.

U heeft nu het verhaal in handen dat mijn liefde voor het schrijven niet alleen heeft aangewakkerd, maar ook bevestigd. Vanwege de weg die deze roman heeft moeten gaan, is de titel ook heel toepasselijk gebleken.

Kritische lezers en recensenten zullen absoluut ontdekken dat het niet overal geheel volgens de richtlijnen des schrijverschaps is geconstrueerd. Maar dit verhaal staat, wat mij betreft, als een huis (dat het geen dertien-in-een-dozijn-verhaal is, behoeft geen betoog), de personages zijn (soms misschien wel te) levensecht en om het helemaal compleet te maken zou ik dit boek alleen al willen om de weergaloze cover.

Het ga u goed en wanneer u dit boek heeft gelezen, hoor ik graag wat u er van vindt. (Ja, ook als u het abominabel slecht acht.)

Rik Raven

Iedere gelijkenis met bestaande personen, gebeurtenissen en/of zaken berust op louter toeval. De straten in Eindhoven bestaan, maar zijn qua uiterlijk veranderd en het MacKinley Square in Inverness, The Red Dragon en The Arms zijn volledig fictief.

Drieënhalf jaar eerder

‘Trauma.’ Janneke vloekte. Jeu de boulestrauma, een ernstige aandoening en lastig te genezen, die, als de term nog niet bestond, zij direct zou gaan introduceren. Ze klemde haar tas met beide handen tegen haar borst, en zette er flink de pas in. In de tas zaten, in nagenoeg onleesbare krabbels, haar aantekeningen over de jeu de boulesclub, die ze thuis snel wilde uitwerken omdat het gesprek nog vers in haar geheugen lag. Janneke, die overigens door iedereen Jan werd genoemd, rende niet toen ze het steegje insloeg. Toch scheelde het weinig en ondertussen vervloekte ze de enthousiaste voorzitter om zijn geklets. Hoe vaak had ze niet gedacht dat de man gewoonweg vergat adem te halen? Vlug, deze weg in, dan sneed ze een stuk af en hoefde ze alleen nog de straat over te steken naar de parkeerplek waar haar Corsa stond te wachten.

Jan aarzelde. Oké, ze twijfelde er niet aan dat dit overdag absoluut de ideale binnendoorweg was, maar nu, om bijna negen uur ‘s avonds in oktober, terwijl het zonlicht door de schaduwen werd ingehaald, leek het haar plotseling een minder goed idee. Ze ademde de walm van natte hondenvacht en scherp gekruide nasi in en waande zich bijna op iemands binnenplaats. Het was er te donker en zeker te stil. Bovendien moest je als voetganger telkens de weg op omdat het hoge trottoir grotendeels werd geblokkeerd door grijze vuilcontainers.

Ze liep naar de lichtkring van de volgende straatlantaarn, maar het licht leek veel te traag dichterbij te komen, de afstand tussen de lantaarnpalen leek veel groter te zijn dan in andere straten.

Eerder was ze zeker van zichzelf geweest, had zich zelfs onaantastbaar gevoeld, want wie zou het in zijn hoofd halen om een zwangere vrouw aan te vallen? Waar ze totaal niet bij had stilgestaan, was dat haar buik nog niet zichtbaar was. Plotseling voelde ze zich niet meer zo zeker. Waarom moest ze haar auto daarstraks zo nodig op de gratis parkeerplaats zetten en niet in die parkeerhaven dichterbij, maar met een betaalautomaat?

Ze tastte in haar jaszak naar het Gerber-vouwmesje dat ze van Richard had gekregen. Speciaal voor situaties als deze. Ze had van hem moeten oefenen in het openen en sluiten, gebruikmakend van haar duim alleen.

Een hand op haar schouder. Bijna was ze verschrikt opgesprongen, maar ze kreeg het voor elkaar om zich beheerst en snel om te draaien. Boven haar uit stak de grote schaduw van een man. Jan hield haar adem in, en klapte het mesje open voordat ze het uit haar zak trok. De man boog zich naar haar toe. Haar tas liet ze vallen, maar ze gilde niet.

Echter…

Ze voelde even zijn adem, daarna fluwelen aanrakingen, die haar heel even verbaasden, maar eigenlijk meteen geruststelden. Ze proefde kamillethee en heerlijke chocolade. Het was als een warm bad.

Ze werd opgetild, omarmd. Er was liefde. Vergetelheid. Rust. Totale ontspanning.

Totdat de hemel openbrak en het warme bad in een koude douche veranderde. Totdat ze het mes omhoog bracht.

1

Ken uw mensen,

weet hun wensen

en draag dan uw mening.

Jack de Pater zat naakt op de rand van het bed. Met zijn ellebogen op zijn knieën en zijn voorhoofd in zijn hand. Haar zwoele stem klonk in zijn oor en haar warme adem voelde als een trillende zucht.

‘Schatje, zoals je erbij zit, lijk je superveel op de Denker van Rodin,’ zei Iris en ze klemde haar dijen om zijn heupen. Ze voelde aangenaam warm aan, omdat ook zij naakt was. Ze was bezig met het vlechten van zijn haar en het puntje van haar tong zou zeker tussen haar lippen te zien zijn. Geil.

‘Zeg schat, hoe heb je Gretta over kunnen halen?’ vroeg ze. ‘Ik vind dit zo’n fijne kamer. Soms zit ik hier alleen maar naar buiten te kijken. Heb jij weleens naar buiten gekeken? De zon, weet je, kan zo mooi schijnen op de blaadjes van die ouwe eik.’

Hij zei niets.

‘Zoals nu! Kijk ze eens glinsteren. Dat is toch magnifiek?’

Hij gromde maar wat. Sinds hij - negen jaar geleden - Huize Het Rode Koord in Eindhoven had geopend, was dit zijn favoriete kamer. Hij had er nog drie in een redelijke luxe staat laten inrichten, maar alleen deze had een badkamer met jacuzzi, eentje die nog groter was dan het hemelbed. De spiegel aan het plafond had echter geen doorgang gevonden. Hij hield er niet van naar zichzelf te moeten kijken. Als de klanten geen genoegen namen met de drie levensgrote exemplaren tegen de wand, dan moesten ze hun welbehagen maar ergens anders zoeken; het was hier geen Yab Yum.

Jack hoorde een elastiekje knisperen en voelde hoe Iris de vlecht uit haar handen liet glijden. Ze zuchtte diep, leunde achterover tegen het hoofdeinde van het hemelbed en zei: ‘Zeg knapzak, nu mag je mij gelukkig maken.’

Jack, die dacht aan de wildgroei van littekens op zijn gezicht, voelde zich wat kriegel worden, bijna kwaad. Bijna, want vandaag zou hij de rust in zichzelf bewaren. Het moest.

‘Koppijn.’ Geen beweging.

‘Weinig van gemerkt, schatje. Hé, mag ik je wat vragen?’ Ze kriebelde met haar grote teen in zijn rug.

‘Dat doe je toch wel,’ bromde hij, maar keek niet op.

‘Weet je, je bent gelukkig al wat bijgekomen sinds... Hoelang ben je nu terug uit Schotland? Een half jaar?’

‘Hm.’

‘Ja, dat dacht ik, maar jij moet echt wat meer vlees op je botten zien te krijgen. Je hebt vast nog niet gegeten vandaag. Zal ik een eitje voor je bakken? Wat brood erbij?’

Hij keek nog niet op, zuchtte alleen en wilde niet kwaad worden.

Vlug zei ze: ‘Ik zou willen dat je niet zo veel dronk.’ Haar grote teen werd in het vel van zijn bil gedrukt. Hij voelde haar lange nagel, scherp. Lekker, dat leidde af. Hij kreunde hard.

‘En je ziet zo wit, je bent nooit een zonnebanktype geweest, weet ik, maar de zomer komt er aan en dit kan gewoon niet gezond zijn. Eerlijk gezegd vind ik het echt een beetje griezelig, weet je.’

‘Niet doen.’ Jack opende eindelijk zijn ogen, en zag de wereld als in een bubbel. Zijn beelden liepen door elkaar heen. Hij zuchtte en cirkelde met zijn vingertoppen over de diepe rimpels naast zijn oog.

‘Lass,’ mompelde hij.

‘Schatje, zelfs Gretta gaf me gelijk.’

Gretta de Bouvrie was een gouden vrouw, die alles nauwgezet runde tijdens zijn afwezigheid en maar weinig gestuurd hoefde te worden. Wel had ze op zijn advies Iris in dienst genomen, naast zijn drie andere dames, want hij zag een bezetting van vier dames met ieder een eigen kamer als toereikend. Maar met Iris had hij iets speciaals. Ze was een sappige indomeid met wat extra vlees, puur natuur en geen silicone, en ze hield van seks. Dat was natuurlijk een eerste vereiste. Ging alles maar zo gemakkelijk.

‘Jack, alsjeblieft nou, ik ken je toch en ik weet precies…’

Ondanks zijn bonkende hoofd was hij snel, zette een hand op haar keel en cirkelde met zijn duim over haar strottenhoofd.

Hij mompelde opnieuw: ‘Je luistert niet.’

‘Schatje!’ Ze probeerde te hoesten en hij verlichtte de druk. Ze kuchte: ‘Sorry, Jack, ik ben gewoon bezorgd.’

Jack ontspande wat. ‘Ben je nog te jong voor,’ fluisterde hij.

Hij legde beide handen op haar borsten. Het was alsof hij twee met zachte boter gevulde kussens uit elkaar duwde. Hij sloot zijn ogen en legde zijn gezicht ertussen, slechts een spleetje openlatend voor zijn neus. Zo zou hij altijd willen blijven liggen. Zijn zere hoofd ingesloten, blind en doof voor alles om hem heen. Hij voelde dat ze sprak, maar omdat hij niets meer wilde horen, duwde hij haar borsten nog dichter tegen zijn oren. Opnieuw het trillen en het geluid als van een echo in een holle boomstam.

In stilte het zachte trillen vervloekend, hief hij zijn hoofd en sloeg zijn ogen op. Alleen om zich te laten vermurwen door haar smekende blik. Zijn handen sloten zich om haar bovenarmen en hij trok zich omhoog. ‘Zal ik je naar de hemel brengen of blijf je mekkeren over mijn lelieblanke huid?’

Iris knikte opgelucht. ‘Ik voelde dat je nagels een beurt nodig hebben, dat zal ik nog even doen en o ja, je moet naar Gretta. Ze wil je spreken.’

‘Ik moet helemaal niets,’ bromde hij en zuchtte. ‘Behalve doodgaan.’

Iris knipoogde even, sloot haar ogen en hief haar gezicht naar hem op. Eerst bevochtigde hij zijn lippen, daarna liet hij zijn tong door haar mondholte gaan en toen pas ademde hij haar adem, en schonk hij haar de zijne.

Jack spuugde op de grond en staarde over het terras, onder de rook van het overdekte winkelcentrum de Heuvel Galerie in Eindhoven. De echo van de hard op de grond kletterende asbak stierf weg. De tafel was verschoven en een van de gasten was verschrikt opgesprongen. Een man, een vrouw? Hij wist het niet, hij zag niet scherp.

‘Laat haar gaan.’

‘Doet niemand hier iets aan?’

‘Bel 112.’ Stemmen vanuit een ander universum.

Hij keek naar zijn trillende vinger waarmee hij naar de deuropening van het café wees, maar dat beeld drong niet echt tot hem door. ‘Waar blijft mijn fuckin’ whisky?’

Hij had net zijn motor geparkeerd voor De Gouden Tap en wilde hier gaan zitten op het terras, want dit was zijn plek. Hij was voor Het Koord bij dokter Manders nog een gepeperde rekening gaan innen. En wat hij daar had gezien, overtrof zijn stoutste verwachtingen: ze was bloedmooi en jong, erg jong. Hoewel Jack op de mouw werd gespeld dat het meisje Manders’ patiënte was, had hij daar toch wat problemen mee. Die grote ogen en de te ruime kamerjas deden deze bewering ernstig geweld aan. Maar Manders betaalde en daarmee was de kous af. Jack was daarna doodkalm naar het café gereden en bleef kalm. Tot hij wilde gaan zitten aan “zijn” tafeltje dat het dichtst bij zijn motor stond. Er zat al een vrouw, ze dronk van een espresso en weigerde op te staan. Dus werd hij kwaad. Verdomme. Kut, wat een trut. Hij trok haar omhoog en natuurlijk gilde ze. Hij klemde haar vast tussen zichzelf en de verschoven tafel. Onder hem de grote zonnebril van de jonge vrouw en een erg hoog getoupeerd, witblond kapsel.

Toen begon het kriebelen in zijn vingers en alles om de vrouw heen vervaagde. Ze leek op een actrice in een klassieke film: een Greta Garbo, met een hand voor haar mond. Hij greep haar arm en sloeg de zonnebril weg. Ze gilde, hij drukte haar achterover. Haar jas viel open en haar borsten priemden in de blouse omhoog. Hij gromde, deze wilde hij. Nu!

‘Jack. Kom op, zeg! Je whisky. Alsjeblieft, rustig nou.’ Ad Karstens hield hem het dienblad met een glas voor. ‘Jack, je hebt weer een rood waas voor je ogen. Hier, drink wat.’ Ad was de rondbuikige eigenaar van De Gouden Tap.

‘Aye?’ Jack schudde zijn hoofd en griste het glas whisky van het dienblad. Een respectabele slok maakte alle kleuren zachter, de bittere smaak in zijn mond verdween en de pijn werd draaglijk.

De koppijn bleef. ‘Ad, jij houdt je fuckin’ bek dicht!’ Iedereen op het terras keek naar hem, ontzet, sommigen zelfs kwaad. Collectief beledigd in naam van de vrouw die van de tafel omhoog kwam. Ze zette haar zonnebril op, die een andere vrouw met een al even hoog kapsel haar aangaf.

Jack gooide een honderdeurobiljet op Ads dienblad en vloekte. Hij had zijn pillen genomen en slechts één glas whisky gedronken.

‘Voor het ongemak,’ mompelde hij. Ad knikte slechts, omdat hij bezig was de geschrokken vrouw te zeggen dat politie niet nodig was, en dat Jack de Pater een trouwe klant was die wel vaker een aanval had, maar dat hij dit nog nooit had meegemaakt. Wat een onzin.

‘Breng me er nog eentje, Ad. Even bijkomen.’ Hoewel Ad niet liet merken dat hij hem hoorde, wist Jack dat Ad er als de kippen bij was, als er wat te verdienen viel.

Wat onhandig trok hij de tafel terug, zocht er een stoel bij en ging zitten. Hij voelde een hand op zijn schouder. Het was Ad. ‘Ja ja,’ mopperde hij, ‘ik vertrek zo. Waar is die dame?’

‘Wat denk je? Die klant ben ik kwijt.’

‘Kutwijf, dacht de fuckin’ Queen te zijn.’

Ad zei niets, maar draaide zich hoofdschuddend om. Jack gleed onderuit en stak zijn hand in zijn broek, lekker warm. Hij staarde naar zijn motor, zwart, robuust en smerig, een allroad Triumph Tiger, model 1994, voor het terras geparkeerd, in het zicht. Hij stond daar niemand in de weg of het moest zijn dat je niet van het uitzicht wist te genieten. Hij sloot zijn ogen. Een ritje in de warme zon, zonder helm, zonder shirt, tussen velden vol half volgroeide maïsstengels zodat hij nog ver kon kijken. Meid voor hem, benen gespreid, zonder broekje.

‘Hallo, jij bent toch Jack de Pater?’ Bij het horen van die ietsiepietsie trillende mannenstem opende hij zijn ogen.

‘Hm, je staat in de zon van Jack de Pater.’

‘Hoi, mag ik je wat vragen?’

‘Dat doe je al.’

De kerel ging op zijn andere been staan en pakte ook zijn glas in zijn andere hand. Zijn stem trilde nog steeds, maar minder. ‘Café De Hemel in Tilburg is toch van jou? Die ene schrijver, je weet wel Dorint, die compleet over zijn toeren zijn buurjongen doodstak en zijn huis liet afbranden. Die kwam toch best vaak wat bij je drinken?’

Jack kreunde. ‘Wat ben jij? Politie? Krant? Buurtblaadje?’

‘Nee, ik vroeg het me gewoon af. Ben John. Ik woon in Tilburg, maar ik moet bekennen dat ik nog nooit in De Hemel ben geweest. Ik bedoel, ik heb al zijn boeken en ik zag je zitten en ik dacht, ik vraag het gewoon.’ De trilling was weg.

‘Da’s eerlijk. Ga zitten, John.’

‘Hm, ik weet niet. Ik moet eigenlijk...’ En daar was het weer, dat trillen.

‘Je staat in mijn zon… Zjon.’

John deed een stapje opzij. ´Ik begrijp het als je er niets over wilt zeggen, ik bedoel, het is niet niks, natuurlijk. Maar juist omdat je er zo dicht bovenop zat, vroeg ik me af of je weet hoe het nu met hem gaat. Schrijft hij nog?’

‘Hm, weet niet, ik ben niet zo’n lezer.’ Jack wilde hier niet te veel over zeggen, want het had ook hem dwars gezeten. Dat Rolf Dorint zijn huis in brand kon steken, dat was niet zo moeilijk te geloven, met zo’n wijf, maar dat hij zijn buurjongen en passant zou vermoorden vond hij echt asociaal slecht te verteren. Een dag eerder hadden ze nog samen bij hem in de kroeg gezeten. ‘Nou ja,’ zei hij dan toch maar. ‘Ik heb ‘m gekend, die schrijver. Dorint, ja, was geen whiskydrinker, hij dronk liever... Weet ik niet meer. Maar De Hemel heb ik verkocht.’

‘Waarom?’

Hij keek John aan. ‘Wat heb jij daar mee te maken?’

John stak afwerend zijn handen op. ‘Niets, sorry.’ Hij was het trillen voorbij en hij schoof een stoel bij. Hij zat, dronk zijn pils op en zette het lege glas op de tafel. Goed zo. Mannen die zenuwachtig waren, waren altijd ergens bang voor en met bange mensen kon je amper een gesprek voeren.

Intussen duwde Ad hem eindelijk het glas in de hand. ‘Je laatste.’

‘Misschien, misschien.’ Jack grijnsde.

‘In je eigen kroeg doe je maar wat je wilt. Hier is...’ Ad stopte met zijn al vaak afgestoken riedel toen Jack zijn glas leegdronk, het omhoog hield en zei: ‘In De Naam komt niet zulk bekakt volk. Wij hebben vrouwen met ballen.’ Hij lachte hard.

Ad keek om zich heen en fluisterde dwingend: ‘Jack, ik heb hier gasten.’ Hij pakte het lege glas van Jack aan. ‘Trouwens, De Vries was hier gisteren. Hij vroeg naar je.’

‘De Kapitein, ons aller arm der wet. Wat had hij te zeiken?’

Ad ging nog wat dichter bij hem hangen. ‘Het gerucht gaat dat jij wapens in je bezit hebt. Da’s geen geheim, ik hoorde het ook, maar je zou er je vingers wel eens aan kunnen branden.’

‘Ad, sinds wanneer heeft de Kapitein invloed op mijn doen en laten? Dit is eigenbelang.’

‘Hoezo, eigenbelang?’

Jack keek naar John, die discreet en vol belangstelling over het plein tuurde en hij zei zacht: ‘Politie, Ad.’

Ad fluisterde verbaasd. ‘Hoezo?’

‘Man,’ siste Jack dwingend. ‘Uit een politiebusje gekieperd. Kop dicht.’ Ad was in zulke zaken wel te vertrouwen omdat hij ten eerste graag het idee had erbij te horen en ten tweede omdat hij liever niet had dat zijn vrouw iets over zijn bezoekjes aan Het Koord te weten kwam.

Ad ging weer rechtop staan. Hij zei hardop: ‘O ja, en een agente is blijkbaar helemaal over haar toeren geraakt toen ze je eergisteren aanhield. Je reed weer zonder helm. En na die uitbarsting van daarnet en nu ik je in je ogen kijk, begrijp ik haar wel. Het gaat niet goed met je, is het wel?’

Hij kneep in zijn handen en zijn tanden knarsten. ‘Ad, het gaat al vijfentwintig jaar niet goed met me. Hoelang ken je me? Ophoepelen.’ Jack zuchtte lang en luid. Hij moest tot rust komen. Hij keek naar John, stak zijn hand op en zei: ‘Rustig blijven zitten, niets aan de hand.’ Hij wees achter zich. ‘Ad is weg, hè?’

‘Ja, hij loopt net naar binnen.’

Jack diepte een langwerpig, wit doosje uit zijn jaszak, waaruit hij een pilletje haalde dat hij in zijn mond stopte. ‘Het gaat zo wel weer.’ Zichzelf had hij echter nog nooit kunnen voorliegen.

‘Hm, jij hebt niets gehoord, wel?’ vroeg hij en kneep zijn ogen vragend samen.

‘Wat?’ vroeg John, hij hield zijn hoofd wat scheef, en er speelde een piepklein glimlachje om de mond.

‘Geen woord van begrepen?’

‘Zei je iets, dan?’

‘Jij krijgt een pilsie van me,’ grijnsde Jack. ‘Maar dat hou je tegoed. Ik moet weg.’ Hij begon aanstalten te maken om overeind te komen. John, die al was opgestaan, werd aangesproken door iemand die Jack niet zag omdat hij de zon in zijn ogen had. Wel hoorde hij de stem, zacht en monotoon. ‘John, bedankt voor de koffie, praat morgen maar met Klaassen van PZ, dan komt het in orde. Moet nu echt gaan.’

‘Merci,’ zei John, terwijl hij zich opzij draaide. ‘Tot morgen.’

‘Dan ben ik er niet.’

John draaide zich nu helemaal van Jack af en zei: ‘Oké, ik zie je nog. Dag Richard, en bedankt, man.’

Jack kneep zijn ogen half dicht tegen de zon toen hij vroeg: ‘Wie was dat?’

‘O, ik heb pas een nieuwe baan en hij is een collega. Hij begeleidt stagiaires en dat heb ik bij mijn vorige baas ook gedaan, maar niet zoals hij dat doet. Ik heb gevraagd of ik zijn assistent mag zijn.’

Jack zuchtte, de man met de soepele gang was even interessant geweest. Kreunend kwam hij uit de stoel omhoog. ‘Aye, heb jij kinderen?’

2

Als verleden en heden samenkomen,

is er geen weg terug.

Het was zo’n straat in Strijp te Eindhoven, die vriendelijk oogde op het woensdagse middaguur, een straat waar kartonnen ooievaars nog met enige regelmaat neerstreken. Een bus hield halt bij een glazen bushokje in de uithoek van de bebouwde kom als verlaten symbool van de beschaving.

Jan wachtte tot de busdeuren openschoven. Ze keek onder de klep door van de te grote baseballpet die ze van Paul had gekregen. Hij had gezegd dat ze met zo’n pet niet direct in de kijkerd zou lopen. Hij had ook voorgesteld om haar bruine paardenstaart door het gaatje te trekken. Paul was een goede jongen, een van de weinige verplegers voor wie ze altijd een mens was gebleven, in plaats patiënte Huppeldepup.

‘Jan, vergeet je niet Richard de groeten te doen? Leuk dat je er weer bent.’

Jan stak haar hand op met haar rug naar de chauffeur. Soms leek het wel alsof iedereen wist wat er met haar aan de hand was geweest, hoewel Richard alleen maar naar buiten had gebracht dat ze zogenaamd een postnatale depressie hadden verwaarloosd.

Ze daalde het trapje af en bleef op het trottoir staan. Ze stak nog eens haar hand op naar de chauffeur van wie ze zich de naam niet herinnerde maar wel zijn ronde gezicht met de pretoogjes.

Nu keek ze twijfelend naar de strakblauwe lucht, vouwde de kraag van haar jas omhoog en hield hem vlak onder haar kin vast. De frisse wind in april waarschuwde om je niet te laten beetnemen door die nadrukkelijke belofte van lente in de lucht.

Ze was vrij, en eindelijk bijna thuis. Zou het moeilijk gaan worden? De waarheid was dat ook de doktoren geen zuivere diagnose hadden kunnen stellen. Vorige week echter, op de dag dat Nell drie was geworden, leek er een gewicht uit haar geest te verdwijnen. Haar omgeving werd helderder, de kleuren waren feller en de lucht rook zuiverder. En in minder dan een week was ze verschillende keren onderzocht en, eigenlijk verrassend snel, niet langer psychotisch verklaard. Evenmin was ze nog paranoïde schizofreen of manisch depressief, als ze dat al ooit was geweest. Ze was zelfs al begonnen met het afbouwen van de clozapine.

Ze wilde Nell zien.

Achter haar gleden de busdeuren dicht. Ze liep in de richting van het enige park dat de buurt rijk was. Het was een slecht onderhouden plantsoen, maar het bestreek een groter oppervlak dan menigeen in de gaten had. Op de strook gras stond een houten tafel met vastgespijkerde banken aan beide zijden. Ze had er vele nachten doorgebracht en uit misplaatste nostalgische overwegingen ging ze er weer even zitten. Om moed te verzamelen, om volkomen tot zichzelf te komen voordat ze het huis binnenstapte waar ze een half jaar niet meer was geweest. Chrissy, een oudere vrouw met de meest rustgevende stem die ze ooit had gehoord, gaf yoga in het ziekenhuis en van haar had ze geleerd hoe ze dat ontspannen gevoel moest oproepen. Ze sloot haar ogen.

‘Kom helemaal tot jezelf,’ hoorde ze Chrissy zeggen. ‘Laat alles van de afgelopen dagen van je afglijden en wees alleen nog maar in het nu.’ Jan kwam onmiddellijk in het nu omdat ze het al zo vaak had geoefend. Maar het was anders dit keer.

Haar aandacht werd getrokken door een aangename warmte. Even was alles stil. Ze ademde langzaam en ze kreeg een gedachte. Het leek op een herinnering, maar niet de hare. Ineens voelde het helemaal niet goed. Ze wilde zich eraan onttrekken, ze probeerde haar ogen te openen, maar er was geen ontsnappen mogelijk. Ze kon niet weg en werd gedwongen een levensbepalende gebeurtenis te ondergaan, doordrongen van pijn, machteloosheid en schaamte. Ze keek in andermans verleden. Ze zag het, voelde het bijna aan den lijve. Wat was dit?

Toen ze eindelijk haar ogen geopend kreeg, snakte ze naar adem. Haar ogen traanden. Ze staarde naar het huis waar Richard haar over de drempel had gedragen, maar dat ze al tijdens haar zwangerschap van Nell, als een gevangenis had ervaren. Haar hart bonsde.

3

Het spel der kinderen is de dood des vogels

Indiaas gezegde

Hij viel in het zand. De plof dreunde na in zijn maag. Hij probeerde het bloed, dat zijn hals helemaal nat maakte, tegen te houden.

De duisternis werd lichter. Alles verstomde. Stilte. Zo stil. Dit moest wel de dood zijn. Hij huilde niet meer want hij was heel nieuwsgierig.

Een fel licht in geel, oranje en roze verstoorde het zwart-wit. Hij zag even niets, verblind. Tot het licht werd geblokkeerd, en er ineens een man voor hem stond. Hij had zijn handen in de zij alsof hij hem eens flink de waarheid ging zeggen. Dat deed hem denken aan zijn vader. Maar deze man bleef zwijgen en boog zijn hoofd. Hij zag er raar uit, was kleiner dan zijn vader, maar wel groter dan zijn moeder. Hij droeg een veelkleurige korte mantel van een stugge stof; een soort kimono, zoals zijn moeder die altijd droeg maar toch zag het er anders uit, was zwaarder, en veel dikker, gemaakt uit een strak geweven, stugge stof. Twee smalle, licht gebogen zwaarden, een lange en een kortere, staken aan de linkerzijde in een brede band om zijn middel. Op zijn hoofd droeg hij een helm met brede flappen over de oren. Het was gemaakt uit smalle reepjes ijzer. Zijn schenen werden beschermd door donkere lappen leer, die in flarden uiteen gereten waren. Alles aan de man was besmeurd met modder en bloed. Alsof hij zojuist het slagveld had verlaten en als enige trofee het geklonterde bloed van zijn vijanden bij zich had.

Omdat hij leek op een plaatje uit een van zijn moeders boeken uit Japan concludeerde hij dat die man een Japanse krijger of misschien wel een generaal was. Hij was vast erg belangrijk want zijn uitdrukking was nors, zijn grote snor bewoog niet eens. Terwijl hij bij wijze van groet naar hem knikte, wenkte hij hem, vroeg hem mee te komen. Op dat moment wilde hij niets liever dan meegaan met de Japanse krijger. Weg van grote jongens die messen naar hem gooiden omdat hij anders was. Niets zou hem kunnen tegenhouden.

Maar toen hij zijn hand, rood van zijn eigen bloed, in de hand van de mysterieuze krijgsheer wilde leggen, keek de man op. Zijn hoofd en de helm schuin. Hij leek te luisteren. Iets op de achtergrond had hem gealarmeerd, en zijn verschijning loste op in het zwart–wit. De stralende, oranjerode zon reisde met hem mee.

De harde klik en het rukje in zijn hand, twee tekenen waarmee de pomp aangaf dat de tank van zijn Jeep Wrangler vol zat, brachten Richard van de Wal bij zijn positieven. Gedachten aan zijn jeugd waren teruggekeerd toen hij wezenloos naar de cijfers op de pomp had gestaard, zich half gedraaid en zijn nek gerekt terwijl zijn vingers in de hendel van de nozzle knepen.

O, man, hij draaide zijn hoofd, strekte zijn vingers en hing de slang terug. Hij schroefde de tankdop terug en voelde met zijn andere hand op zijn broekzak om zich te verzekeren van zijn portemonnee. Hij sloeg zijn colbert dicht en liep naar binnen. Eigenlijk had hij haast, maar toen hij terugkwam en werd aangesproken, stond hij toch stil. Een kerel, voorbij de middelbare leeftijd, met een grijze pet en rijkleding, inclusief glanzend gewreven, leren rijlaarzen, stak zijn hand uit.

‘Hoi, mag ik me snel even voorstellen?’ vroeg de man. ‘Robert van de Werken.’

‘Richard van de Wal,’ zei Richard verbaasd en schudde de hand. Een prettige greep, droog en ferm.

Bij het horen van zijn naam begon Robert opgelucht te lachen. ‘Zie je wel? Ik dacht het al. Jij was toch ooit de jongste karatekampioen van Nederland? Waar was het ook alweer?’

Richard glimlachte wat geforceerd. ‘Het WK in Marokko. Tja, lang geleden. Ik was zeventien.’

Robert wilde al reageren, maar werd afgeleid door het geluid van piepende remmen: ‘Moet je kijken, zeg. Wat een aso.’

Richard volgde zijn blik en zag hoe de rij auto’s zich in beweging zette op de Karel de Grotelaan toen het licht op groen sprong. Er klonk een langgerekt toeteren en hij zag een oude, zwarte BMW wiens achterruit vol zat geplakt met stickers van voetbalclubs. De bestuurder reed al gasgevend en remmend over de linkerrijbaan. Bezig alle auto’s in te halen, boden de paaltjes op de middenberm hem niet genoeg ruimte. Hij kwam niet zo snel vooruit als hem waarschijnlijk voor ogen had gestaan, maar omdat hij bleef toeteren, ging elke wagen uiteindelijk opzij. Eenmaal op de kruising aangekomen, stopte het getoeter, gaf de bestuurder luid gas en trok tegelijk de handrem aan. De banden slipten en de wagen kwam dwars voor de andere wagens te staan die net optrokken om de kruising over te steken.

De eerste twee auto’s van de rij moesten op de rem om een botsing met de BMW te vermijden en die daar weer achter moesten op de rem om niet op hun voorganger te botsen. Niet iedere bestuurder slaagde daarin. Het getoeter en de herrie van het gekraak van zeker vijf kop-staartbotsingen, was luid. Mannen riepen, een vrouw gilde. De BMW, die midden op de kruising stond, gaf nog eens luidruchtig gas en scheurde rechts de straat in.

‘Da’s toch niet normaal? Heb jij gezien wie er achter het stuur zat?’ vroeg Robert van de Werken.

‘Nee,’ loog Richard, want hij zou natuurlijk niet bepaald een geloofwaardige getuige zijn. De afstand was te groot. Toch wist hij het zeker. Vanwege de achterstevoren gedraaide baseballpet en dat specifiek langwerpige hoofd. Smeets, dacht hij, Eric Smeets. Was die jongen al oud genoeg om een rijbewijs gehaald te kunnen hebben? Robert observeerde de chaos en zei: ‘Alles op de weg staat muurvast.’

Er klonken sirenes.

Richard haalde zijn schouders op en mompelde: ‘Die zijn er snel bij, zeg. Sorry, ik moet gaan. Eens kijken hoe ik hier wegkom.’

‘Dat zal nog niet zo makkelijk worden,’ zei Robert.

‘Moet u eens opletten.’ Richard glimlachte. ‘Deze wielen brengen me overal waar ik heen wil.’

In een nieuwbouwwijk in het Eindhovense Woensel stond de voordeur van een twee-onder-een-kapwoning uitnodigend open. Drie moeders hielden hun jonge kroost, dat in de voortuin speelde, vanuit de deuropening in het oog. Drie peuters, twee meisjes en een jongen, waren druk doende met een poppenhuis in het gras. Een grijze kat lag hen lui te bekijken. Opgewonden kinderstemmen in de aprilzon.

Richard parkeerde de Jeep naast het trottoir. Hij zag de drie dames met wie hij enkele keren per week samen aan de poort van het schooltje stond: Marianne van Buren - de moeder van jarige Ilse -, Merel van Leest en Karen Groenen. Karen maakte zich los van haar twee vriendinnen en kwam naar hem toe.

Nu pas viel hem op hoe ongewoon stil het in de auto was en hij keek achterom, naar Nell, vastgesnoerd in haar kinderzitje. Had ze werkelijk de hele rit gezwegen? Het zat hem niet lekker hoe ze naar hem keek. Hij kreeg er bijna spijt van dat hij haar babbelzieke wauwelen zo vaak had vervloekt. Haar ogen, amandelvormig en in de kleur van een glanzend bruine paardenrug, zouden later de jongens het hoofd op hol brengen, maar nu keken ze alleen maar alsof ze in een andere wereld verkeerden.

‘Hé, meisje, schatje van me.’ Hij stapte uit, duwde de leuning van zijn stoel naar voren en gespte Nell los.

‘Hoi Richie,’ klonk er achter hem. Karen. Zij was de enige die hem Richie noemde. Ze wist niet dat hij in zijn jongensjaren iedereen die hem zo noemde op zijn minst een blauw oog, bloedneus of een verdraaide pols had bezorgd. Hij liet haar begaan. Van de drie dames kon hij het met Karen nog het beste vinden. Ze stond intussen vlak achter hem en zei: ‘Richie, wat zie je er goed uit in je pak. Hoe is het? Heb je Jan nog gezien?’

Met haar warme adem in zijn nek, tilde hij Nell uit de auto en zette haar op de grond. Ze verroerde zich niet. Maar hij was niet half zo kalm als hij klonk toen hij zei: ‘Karen, Jan komt binnenkort naar huis. Dan moet je ook eens komen. Zal ze leuk vinden. Gezellig.’

Ze boog zich naar hem toe. ‘Ja, gezellig.’ Ze knipoogde. ‘Heb je vanavond tijd?’

Hij week terug en knikte naar de andere moeders. ‘Nee, meis, ik heb te veel werk in te halen en ik wil echt nog wat quality time reserveren voor Nell.’

‘Ik wil ook quality time.’

Richard schudde zijn hoofd en fluisterde: ‘Dat zal best, maar niet van mij, Karen. Ik ben getrouwd.’

Hij begon zich lichtelijk zorgen te maken om de zwijgzaamheid van Nell. Waar kwam dit nu weer vandaan? Toen hij vanmiddag vanwege die kettingbotsingen wat later thuiskwam, had de oppas al op het punt gestaan om Nell naar buurvrouw Evie Straatman te brengen. Alles was toen pico bello in orde geweest.

Karen was volhardend. ‘Richie?’

Hij schudde nadrukkelijk zijn hoofd, in de hoop dat ze niet bleef doordrammen. Alsof ze hem begreep, keek ze snel achterom naar haar vriendinnen en zei: ‘Wat ben je trouwens laat, zeg. Iets met de oppas? Of met Nell? Ze is toch niet ziek?’

Richard haalde zijn schouders op. ‘Laat. Tja, wat kop-staartbotsingen op de Karel de Grotelaan. Ik heb geluk gehad, geen schade, maar wel oponthoud. Karen, luister, ik weet niet wat er met Nell is. Daarstraks was ze nog haar vrolijke zelf, maar net leek ze ineens mijlenver weg.’ Hij zakte voor Nell op zijn hurken, voelde bijna de elektrische vonken toen hij over haar haren streek en hij gaf haar een kus. ‘Wat is er, meis? Daar is Ilse. Ga er maar snel naar toe.’

Op het gazon stond een felgroene driewieler eenzaam te schitteren in de prille zon. Aan dit cadeau hadden ze alle drie bijgedragen.

Nell verzette geen stap. Waarom wist hij niet, maar hij dacht aan haar verjaardag, een week geleden. Toen had ze ook zo gestaard. Hij plaatste zijn hand in haar rug en fluisterde: ‘Je bent toch niet ziek, meis? Kijk eens, iedereen die op jouw feestje was, is er nu ook. Thuis is de taart op, hoor.’

Nell draaide haar hoofd en hij schrok. Haar ogen straalden pure haat uit, hij kon het niet anders benoemen. En meteen daarop was die blik verdwenen. Ze lachte en huppelde naar de drie andere peuters en naar poes Minous. Er was niets aan de hand.

Richard kwam langzaam overeind, verbaasd over het temperament van zijn dochter. Karen lachte. ‘Waarom draag je niet vaker zo’n pak? Staat je echt goed, zakelijk.’

Om zijn nadenkende uitdrukking een plaats te geven, stak hij zijn handen in de zakken van zijn colbert en fluisterde: ‘Je flirt te veel vandaag, Karen, dat is gevaarlijk.’

‘Voor wie?’

Hij veranderde opnieuw van onderwerp. ‘Wat ik zeggen wilde: Nell is sinds vorige week helemaal zindelijk.’ Het was waar, haar luiers waren ook ‘s nachts droog gebleven, hoewel ze ze dan nog wel droeg, want voorkomen is beter dan genezen. ‘Ze is net een volwassene en kan alleen naar het toilet.’

Karen zette grote ogen op. ‘Da’s mooi. Heb je een opstapje?’

Hij knikte. ‘Ja, hoor.’

‘Ach, het is niet uitzonderlijk vroeg, hoor, maar dat ze helemaal geen luiers meer nodig heeft, dat heb ik nog nooit gehoord. Kan ook aan mij liggen. Brechje vindt haar potje zelfs nog een eng ding. Sommige kinderen zijn gewoon wat sneller dan andere, maar of ze dat van papa heeft...’ Karen knipoogde, maar hij schudde zijn hoofd. Soms ging ze te ver. Gelukkig draaide ze zich om en liep naar de andere moeders, ongetwijfeld om hen van dit nieuws op de hoogte te brengen.

Hij keek toe hoe Nell de ouwe poes Minous ophitste en achterna rende over het gras. Het beest gaf het al snel op en strekte zich uit op het gazon. Ze kroop naar hem toe en nam het kattenkopje in haar handjes. Hij wilde Nell al zeggen dat ze moest uitkijken, kattennagels waren scherp, maar Minous liet het allemaal welgevallig toe. Het was zelfs alsof Nell hem kusjes gaf. Hij zag er geen kwaad in, dus zette hij koers naar de moeders.

Marianne hield haar blik in duidelijke afkeuring op hem gefocust. Haar lichaamstaal verraadde dat hij vanaf zijn aankomst tot dit moment onderwerp van gesprek was geweest. Maar hij trotseerde haar, zoals altijd, en bleef vlak voor haar staan. Ze wendde wat ongemakkelijk haar ogen af waarop hij zei: ‘Jullie bellen me toch? Meteen als er iets aan de hand is. Ik ben gewoon thuis, ik heb nogal wat werk in te halen.’ Zijn collega’s bij Automatiseringsbedrijf Network & System Management vonden het prima als hij werk mee naar huis nam, omdat hij niet altijd oppas kon regelen. Toch wilde hij deze twijfelachtige verdraagzaamheid liever niet te veel op de proef stellen.

‘Natuurlijk doen we dat,’ zei Karen als spreekbuis van de drie vrouwen.

‘Wanneer mag Jan naar huis?’ vroeg Marianne.

Richard keek haar aan. Een steek onder water of oprechte interesse?

‘Overmorgen, gelukkig,’ zei hij. Of was het morgen al?

Hij liep nog even naar Nell en kuste haar ten afscheid. Ze leek het niet eens te merken. Al haar aandacht ging uit naar Minous, de snorrende Europese korthaar. Richard twijfelde, maar hij liep toch weg, stak zijn hand op naar de drie vrouwen en stapte in de Jeep. Hij draaide zich niet meer om, want hij wist dat ze hem stonden na te kijken.

4

Achtergelaten sporen

zijn als woorden zonder betekenis

als men ze niet lezen wil.

In gedachten stond hij voor een van de smalle ramen en staarde naar enkele kauwen op het gras, onnatuurlijk stil, in een rij met hun vleugels gevouwen en hun snavels zijn kant op. Negen zwarte vogels met een grijze kop. De middelste kauw deed een verend stapje uit de rij en boog zijn nek. Richard kreeg ineens het benauwende idee dat de kauw hem indringend aankeek.

Zijn moeder had hem altijd gezegd dat de raaf geen dood en verderf meebracht, maar bescherming bood. Waar kwam dan dit unheimische gevoel vandaan? De vogels sloegen hun vleugels uit, alle negen tegelijk, en vlogen weg.

Maar dit waren geen raven!

Vertwijfeld liep hij naar het bureau, dat tegen de wand van de keuken was geschoven, en ging zitten. Hij duwde een iPad en zijn gps opzij en nam zijn laptop uit de tas. Maar voordat hij het deksel optilde, wierp hij een blik op de ingelijste foto’s, die in een serene ruitvorm aan de muur hingen. Het had hem meer dan eens geholpen onderliggende spanningen kwijt te raken.

De foto bovenaan toonde zijn vader en moeder tijdens hun trouwfeest. Ze waren vergeeld, net als de herinneringen. Zijn moeder, een jonge vrouw met een fijn gezicht en een grote innerlijke kracht, glimlachte innemend. Ze stond trots naast de grote Westerse gestalte van zijn vader die haar handen in de zijne geklemd hield alsof hij haar nooit meer wilde laten gaan.

Links onder de trouwfoto hing hun eigen huwelijksfoto: Jan in een rode strapless jurk en hij in een rokkostuum met bijpassende hoed. Aan de rechterkant van de ruit hing een foto van de moeder van Jan. Jolly Verzand, op het fotomoment eigenlijk nog een meisje met twee hoge staartjes en felle lippenstift, probeerde met een prachtige, onschuldige lach haar rok ervan te weerhouden op te waaien terwijl ze haar schommel omhoog stuwde.

Zij was in het kraambed gestorven en Jan had haar nooit gekend.

De foto in de onderste punt was een jaar geleden genomen toen Nell haar verjaardag vierde. Ze zat lachend achter een taart met twee kaarsjes. Omdat Jan toen ziek in bed lag, was hij de gastheer. Niet de beste, helaas, want deze taart was de eerste en enige die hij ooit zelf zou bakken. Nooit meer. Het chocoladeglazuur was grotendeels mislukt en om dat te verdoezelen had hij het er afgeschraapt en de taart in haar geheel door de hagelslag gerold. En hoewel hij betwijfelde of de ervaren taartbakkende moeders zich hadden laten bedotten, had geen van hen iets gezegd.

Vorige week was Nell drie geworden. De meeste kinderen van de peuterspeelzaal waren met hun moeders aanwezig geweest, en hij had Evie Straatmans aanbod om een taart te bakken dankbaar geaccepteerd. Verder had hij het zo druk gehad dat hij was vergeten foto’s te maken.

Richard kreeg kippenvel en wreef over zijn armen. Hij herinnerde zich dat hij en Nell aan een laag, inklapbaar tafeltje zaten. Nell speelde zwijgend met felgekleurde houten blokjes. Ineens had ze naar hem opgekeken.

Nu pas wist hij weer wat hij gezien had, maar blijkbaar vergeten was. Haar ogen waren blauw geweest!

‘Kun je leven opzuigen, papa?’ had ze gevraagd, maar had meteen haar blik afgewend om verder te gaan met het stapelen van de blokjes. Onverstoorbaar.

‘Leven opzuigen? Met een rietje, bedoel je? Nee, schatje, dat kan echt niet.’ En hij had de opmerking naast zich neergelegd met het idee dat kinderen de raarste dingen zeggen.

Hoe kon hij dat zijn vergeten? Die ogen. Blauw? Het moest zinsbegoocheling zijn geweest, maar inmiddels twijfelde hij.

Zijn moeder had hem de stellige overtuiging meegegeven dat alternatieve werelden en onverklaarbare fenomenen deel uitmaken van het dagelijkse leven. Vaak had ze hem sprookjes verteld om na afloop te vragen of hij de dubbele bodem had ontdekt. En wanneer hij daarin niet slaagde, kreeg hij haar boze ooggezicht te zien.

Welke kleur hadden Nells ogen vanmiddag gehad? Geen blauw, dat wist hij zeker. Had hij niet aan de jongens gedacht die in de toekomst als een blok voor die bruine ogen zouden vallen? Hij keek op zijn horloge. Er was bijna een uur verstreken sinds hij Nell had achtergelaten. Hij prees zich gelukkig dat ze in ieder geval in de gaten werd gehouden door drie moeders, want zijn mailbox puilde uit en tot overmaat van ramp moest hij nog enkele verslagen typen. Als hij ergens een hekel aan had…

Richard kon zich niet verder verwijderd voelen van zijn aardse bewustzijn dan op dit moment. Hij staarde maar wat voor zich uit met zijn vingers op het touchpad. Hij dacht aan Jan, aan hoe ze hem vorige week op de slaapzaal in het ziekenhuis had opgewacht, met een brede lach op haar gezicht. ‘Het is weg,’ had ze gezegd. ‘Ik ga naar huis, eindelijk. Ik heb je zo gemist.’ Stomverbaasd had hij haar net zolang in zijn armen genomen tot ze zichzelf loswurmde.

De laptop zoemde zacht en leek te wachten op een volgende toetsaanslag. Richard had alleen nog maar de dringendste mails beantwoord, toen hij buiten in de tuin iets hoorde. Hij reed zijn bureaustoel zo ver naar achteren dat hij tegen de eettafel botste. De vering in de rugleuning kreunde toen hij door de glazen deuren de achtertuin in keek. Niets bewoog in het uitgeschoten gras. Hij luisterde nog eens.

Hij reed weer terug naar zijn bureau, en hoorde in gedachten zijn moeder: Ts ts, vel geen oordeel over dingen waarvan je alleen de echo en de schaduw kent. Haar strenge stem, dat accent dat hem had gedwongen zijn afkomst nooit te verloochenen.

Hij hoorde de achterdeur met haar kenmerkende zucht open- en weer dichtgaan. Iemand kwam zijn huis binnen. Trage voetstappen liepen door de berging naar de keuken en hielden halt voor de deur naar de woonkamer. Eindelijk stond hij op, zette de nauwelijks drie passen naar de keukendeur en luisterde. Niets. Hij wachtte. Lang duurde het niet voordat de klink uit zichzelf naar beneden bewoog en de deur aarzelend opengeduwd werd. Hij zag een klep van een baseballpet. Groene ogen keken hem vertwijfeld aan.

‘Rich, hallo.’

Hij glimlachte verbaasd. ‘Wat doe jij thuis? Ik zou je overmorgen toch ophalen?’

‘Morgen, schat. Heb mezelf ontslagen. Ik moest gewoon naar huis. Ik hoor daar niet thuis. Ik moest Nell zien, knuffelen, en jou vasthouden in ons eigen huis.’ Jan zette de sporttassen neer. Tassen die hij destijds had gekocht. Nu waren ze voller, er zat meer kleding in. ‘Ik ben te lang weggeweest. Waar is Nell? Is ze boven?’

Richard staarde haar aan. Jan. Thuis. Hij trok de pet van haar hoofd en drukte haar tegen zich aan.

‘Met Nell gaat het goed, ik heb haar net naar Ilse gebracht, zei ik dat gisteren niet?’ Hij kuste haar kruin en rook de shampoo, zacht en zoetig. ‘Wat is er gebeurd, schatje?’ mompelde hij in haar haren. Hij wilde haar geur nog wat langer opsnuiven. Kon de tijd maar worden stilgezet.

Haar stem klonk even ontroerd als hij zich voelde. ‘Wat lief, Rich. Je hebt de foto van moeder toch opgehangen?’

Richard legde zijn handen om haar gezicht. ‘Wat dacht jij nou? Jij bent je moeders dochter, Jan. Als ik je moeder zie op die foto, zie ik jou. Wie het ook was die je moeder zijn zaad schonk, zijn invloed is miniem gebleken.’

Richard kuste haar.

Daarna pakte Jan zijn gezicht tussen haar handen en vroeg: ‘Schat, weet je dat ik jouw moeder ook altijd een beetje als mijn moeder heb beschouwd? Ze was speciaal voor je, dat weet ik. Heb je de Musashimap nog in de kluis liggen?’

Hij zuchtte en zei: ‘Mushahsimap. Veilig in de kluis onder in de jachtkast. Weet je dat jij de enige bent die daarvan afweet?’

Ze lagen tegen elkaar op de grote, leren bank. Buiten was het harder gaan waaien, de toppen van de jonge beuken in het park bewogen heen en weer. Richard hield Jan stevig in zijn armen en hij genoot van haar aanwezigheid.

‘Richirudo.’

Als zijn moeder hem op deze wijze aansprak, zweeg hij. Ze sprak niet veel. Er lag een zwarte map bovenop haar kleine handen. Alles aan haar was klein en ze leek een kwetsbare vrouw, maar hij wist beter. Soms kon hij zelfs bang voor haar zijn. Dan had ze iets mystieks, net als nu.

Hij had die avond zitten studeren op natuurkunde en gewoonlijk was hij blij met elke afleiding, maar die blik in haar schuine ogen verontrustte hem. Zijn moeder was kwaad. Ze had het natuurlijk gehoord van Luc Vreeswijk, dat hij door de ambulance was opgehaald. De blaaskaak had zoals gewoonlijk een te grote mond gehad. Hij zou inmiddels wel een toontje lager zingen, want hoewel Richard er nog lang niet tevreden over was, beschouwde hij zijn rondwaartse trap de mawashi geri op dit moment toch als zijn beste wapen.

Hij was hard aan het trainen voor de zwarte band. Hij kon bijna niet wachten tot hij vijftien was, eindelijk oud genoeg voor zijn examen eerste dan. Niemand begreep hem en zijn karate, daarom liet hij het liever zien. Hij wilde nog veel meer dannen halen. Misschien ging hij wel ooit verder in kendo. Hij wilde alles blijven winnen, net zo goed worden als Mas Oyama.1 Eens werd hij onverslaanbaar.

Maar nu zweeg hij uit respect.

Zijn moeder duwde hem de map in zijn handen, knikte kort en schudde met een zuinig mondje haar hoofd. Hij voelde zich vreemd opgelaten omdat hij vond dat het leek op een volgepropt plakboek, maar echt wel op zijn klompen aanvoelde dat het veel belangrijker was en veel meer moest betekenen. Hij wist niet waarom, dus hij sloeg het open.

Binnenin zaten losse vellen van flinterdun papier. Als zijde. Ze werden beschermd door een plastic hoesje. Een opstaande rand voorkwam dat ze weggleden. Hij keek zijn moeder aan. Maar zij wachtte, nog steeds met haar gekwetste, geërgerde blik.

Hij begon voorzichtig te bladeren. Het eerste wat hem opviel waren de ingewikkelde Japanse karakters en hoe prachtig die eruit zagen. Hij bewonderde de authentieke inkt- en potloodtekeningen van woningen, natuur en mensen. Sierlijk. Meesterlijk. Hij bladerde verder en zag vellen van dikker papier - niet in plastic hoesjes - waarop met een kroontjespen een Engelse tekst was geschreven. Hij voelde hoe de koele handen van zijn moeder de ruggen van de zijne raakten en de map dichtsloegen.

‘Je bent je nederigheid vergeten,’ zei ze zacht en haar accent uitte zich veel sterker. ‘Ik weet dat je zoekende bent, maar dit is niet de weg. Zie, lees... en begrijp wie je voorvader is.’

Op de voorzijde - hij was er zeker van dat die net nog egaal zwart was - stonden nu twee gouden Japanse karakters.

‘Open je boek opnieuw en kijk.’ Ze trok haar handen terug en wachtte tot hij het nogmaals opensloeg.

‘Hoe...’ begon hij. Vanaf de binnenkant van de voorpagina staarde hem nu een inkttekening aan. In sierlijke letters stond eronder: Miyamoto Musashi.

Het was een nauwkeurig gelijkende tekening van de Japanse krijger die hem vijf jaar daarvoor aan de arm had willen meenemen. Alleen de grote snor ontbrak.

Hij had haar nooit iets over de Japanse krijger verteld.

Jan draaide zich en hun neuzen raakten elkaar. ‘Ik wilde dat je moeder er nog was. Ik maak me zorgen, Rich. Zij zou geweten hebben wat ik moest doen.’

‘O?’ vroeg Richard, terwijl hij zijn hoofd tegen de leuning liet rusten.

‘Nou ja, als Paul me niet had tegengehouden, was ik vannacht al naar huis gekomen. Mijn onderbuik vertelde me dat ik onmiddellijk naar huis moest om bij jullie te zijn. Je weet wel, alsof je iets hebt georganiseerd, een evenement waar best veel van afhangt en wat koste wat kost goed moet gaan.’ Jan wachtte op zijn knik van bevestiging voordat ze vervolgde: ‘En eigenlijk heb ik dat al sinds Nells verjaardag. Maar het is geen prettige spanning. Ik ben zelfs een beetje bang want ik weet dát er iets komt, maar ik weet niet wat. En...’ ze pauzeerde even, alsof ze naar woorden zocht, ‘wat het allemaal nog ingewikkelder maakt, is dat ik daarstraks wat ontspanningsoefeningen deed, voordat ik hier naar binnen ging.’ Weer wachtte ze en keek hem aan.

‘Ja?’ Hij wist dat ze veel aan die yogaoefeningen had gehad, Chrissy heette het vrouwtje, dacht hij, een klein, en superlenig dametje van midden vijftig.

‘Het was alsof ik een herinnering te zien kreeg van iemand, als een droom.’

Hij wachtte tot ze verderging, maar ze zei: ‘Jij en je moeder…’ Na een korte pauze vervolgde ze: ‘Ze heeft er nooit een geheim van gemaakt dat ze je liever met dat meisje van dat Japanse restaurant had zien trouwen, maar ze legde zich erbij neer toen je mij aan haar voorstelde. Ze was blij voor jou.’

Richard werd verrast door deze plotse omschakeling, het was niets voor Jan om ineens van onderwerp te veranderen, maar hij zei: ‘Ach, moeder kon goed met Keiko’s vader overweg, maar ik vond die vent een eersteklas hufter. Zeurde alleen maar. Ik had te gedurfde opvattingen en ik was niet standvastig, een ronin2. De man kent zijn geschiedenis niet.’

Jan snoof: ‘Jij, niet standvastig?’ Ze keek hem aan op zo’n manier dat hij dacht dat ze nu toch op die bijna-droom ging terugkomen, maar ze vervolgde: ‘Nee, lieverd, dat ziekenhuis benauwde me en ik ben geen gevaar meer voor mezelf, noch voor anderen. Ik kan weer rationeel denken. Ik heb ook nooit een psychiatrische aandoening gehad, weet je. Het is alsof ik gewoon even…’ haar zekerheid kwam van diep, ‘even de weg kwijt was.’

‘Wat je de weg kwijt noemt.’ Hij twijfelde, maar verzweeg het zakje met gele pilletjes en de hasjiesj die hij vlak na haar opname in haar nachtkastje had gevonden. Hij overwoog het niet eens om haar poging hem te wurgen ter sprake te brengen omdat dit te pijnlijk was, voor hem en voor haar.

Ze keek hem recht in de ogen en zei: ‘Ik weet wat je denkt, maar dat was ik niet. Oké, ik was een beetje paranoïde.’ Ze bleef hem aankijken. ‘Dat is echt allemaal voorbij, ik weet ook wel hoe ik nu klink, maar je moet me geloven.’

‘Ik geloof je,’ zei hij.

‘Wanneer wordt Nell thuis gebracht? Of ga je haar halen?’ Jan knipperde niet eens met haar ogen. ‘Ik wil haar zo graag weer zien, haar in mijn armen nemen. Ik wil bewijzen dat ik mezelf in de hand heb, dat ik gewoon ben.’ Ze keek hem opnieuw diep in zijn ogen. ‘Dat jullie me nodig hebben. Ik wil jullie nu allebei om me heen.’

Hij dacht na. Hij besloot voorlopig de blauwe ogen te verzwijgen. ‘Jij bent nooit gewoon geweest, schatje, en ik zal je altijd nodig hebben.’ Eigenlijk wilde hij haar kussen, haar voelen, ruiken, proeven, alles wat in dat ziekenhuis onmogelijk was geweest omdat intimiteit alleen maar kon met één oog op de deur gericht.

Ze zei: ‘Misschien ben ik gewoon bang. Alleen maar heel bang om Nell. Om jou. Bang voor wat er met ons kan gebeuren.’

Hij lachte ongemakkelijk. ‘Je hoeft niet bang te zijn. Luister, we gaan dit heel rustig aanpakken. Er is niets aan de hand. Ik ga Nell straks halen.’ Hij keek op zijn horloge. ‘Over een uurtje, of zo. Ilse is ook drie jaar geworden. Eigenlijk best jammer dat je met Nells feest niet thuis was. Ze...’ Bijna had hij toch over die blauwe ogen gesproken. ‘Waarom ga je niet mee?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Rich, ik heb echt geen zin om die moeders vandaag al onder ogen te komen. En ach, dat ik er met Nells feestje niet kon zijn, was ook prima. Ik heb haar in het ziekenhuis nog uitgebreid gefeliciteerd.’

Hij kuste haar opnieuw en zei: ‘Je hebt gelijk, je bent lang weggeweest. Dat zou dat angstige gevoel ook kunnen verklaren en ook die droom of herinnering, heb je daar aan gedacht?’

Ze zuchtte langzaam. ‘Ja,’ zei ze. ‘Dat wat mij in het ziekenhuis deed belanden was geen angststoornis in de psychische vorm. Want hoe kan ik ineens zijn genezen? En waarom begon mijn genezing op Nells verjaardag? Ik weet niet wat het is, waarom ik het heb, maar ik weet zeker dat alles met elkaar te maken heeft.’

Richard streelde haar knokkels. Hij hield haar blik vast en zei: ‘Een herinnering. Van iemand anders? Was het echt niet een bepaalde droom, een dagdroom? Mijn moeder had zich gespecialiseerd in dromen duiden. Je weet dat een droom alleen maar een communicatiekanaal is naar de geesten en ik heb het je vaker gezegd: geesten discrimineren niet, schat. Ze komen bij iedereen binnen, je moet alleen de taal spreken om te begrijpen wat ze zeggen.’

‘Dat weet ik toch, Richard, en het was in ieder geval geen gewone dagdroom. Het was zo duidelijk.’ Toch ging ze er niet verder op in.

Richard zweeg. Hij bleef haar vingers strelen.

Tussen hen in hing echter een geladen stilte die nog beklemmender werd toen een wolk de zonnestralen tegenhield en de woonkamer in schaduwen hulde.

Jan fluisterde: ‘Rich, je moet me geloven.’ Ze keek naar haar handen. ‘Je gelooft me niet.’

‘Dat doe ik wel, Jan, het is alleen zo...’

‘Vreemd? Schat, je weet dat ik spijt heb van mijn buien, ik wil geen ruzies meer. Alles is voorbij en de mist in mijn hoofd is weg, maar...’

Jan schrok van het plotselinge zoemen van de telefoon en Richard veerde op, stond direct op scherp.

‘Nell?’ vroeg Jan.

‘Ik heb met Karen afgesproken dat ze zou bellen als er iets loos was. Nell leek wat afwezig toen ik haar bracht. Ik weet niet wat ze had, maar ze was niet ziek en ze speelde met Minous, dus...’ Richard griste de telefoon van het tafeltje en riep ongeduldig: ‘Ja?’ Hij zag de bovenkant van zijn hoofd weerspiegeld in de flatscreen-tv tegen de muur.

Een man met een typische, diepe basstem aan de andere kant van de lijn zei: ‘Van de Wal? Marianne vroeg me je te bellen. Of je meteen komt.’