Een Kerstlied

Geschreven door Charles Dickens in 1843

In een nieuwe vertaling door Mark van Dijk

Een Kerstlied in Proza

Feitelijk

Een spookverhaal over Kerstmis

Ter kennisgeving

In uw handen houdt u het meest recentste Nederlandse E-book van “Een Kerstlied” (A Christmas Carol). Schrijver Mark van Dijk (o.a. bekend van de thrillers Bloeddorst, Kwade Geest en Gerechtigheid) heeft van dit tijdloze verhaal een nieuwe vertaling gemaakt, waarbij hij zo dicht mogelijk bij het originele verhaal uit 1843 is gebleven. Het is het eerste deel van de eindejaarsverhalen die door Charles Dickens zijn geschreven en die buiten Nederland ook wel liefkozend The Christmas Books worden genoemd. Mark van Dijk en illustrator René Hazebroek hebben van ieder deel uit deze serie ook een prachtige hardcover versie gemaakt, met een linnen omslag, een leeslintje en schitterende illustraties, kortom: een sieraad voor uw boekenkast!

In deze serie is reeds verschenen:

Een Kerstlied (Vertaling van: A Christmas Carol)

Het Carillon (Vertaling van: The Chimes)

De Krekel bij de Haard (Vertaling van: The Cricket on the Hearth)

De Strijd van het Leven (Vertaling van: The Battle of Life)

De Bezeten Man (Vertaling van: The Haunted Man)

Voorwoord Charles Dickens:

Ik heb getracht om in dit spookachtige boekje de Geest van een idee op te roepen, die ervoor moet zorgen dat mijn lezers kunnen blijven glimlachen om zichzelf, om anderen, om de kerstperiode en om mij. Dat het maar aangenaam mag spoken in hun huizen en dat niemand deze geesten wenst te verjagen.

Hun trouwe vriend en dienaar,

C. D.

December 1843

Het eerste couplet:
Marley’s geest

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Marley was dood. Daarover bestond geen enkele twijfel. Zijn overlijdensakte was getekend door de priester, de secretaris, de begrafenisondernemer en door de eerste rouwdrager. Scrooge ondertekende de akte eveneens en zijn naam stond bij de Beurs garant voor alles waar hij zijn handtekening maar onder wilde zetten. De oude Marley was zo dood als een deurnagel.

Kijk, ik wil niet zeggen dat ik uit eigen ervaring weet wat er nu zo bijzonder doods is aan een deurnagel. Ik zou zelf geneigd zijn om een doodskistnagel als het meest doodse stuk ijzerwaren in de handel te beschouwen. Maar in deze uitdrukking schuilt de wijsheid van onze voorouders en mijn ongewijde handen gaan die niet overhoop gooien, anders is het gedaan met dit land. U zult me daarom toestaan dat ik nadrukkelijk herhaal dat Marley zo dood als een deurnagel was.

Wist Scrooge dat hij dood was? Natuurlijk wist hij dat. Hoe kon het ook anders? Scrooge en hij waren partners gedurende ik weet niet hoeveel jaren. Scrooge was zijn enige executeur1, zijn enige administrateur, zijn enige cessionaris2, zijn enige erfgenaam, zijn enige vriend en de enige die rouwde. En zelfs Scrooge was niet zo verschrikkelijk uit het veld geslagen door de treurige gebeurtenis; hij toonde zich op de dag van de begrafenis een uitstekend zakenman door deze te vieren met het sluiten van een uiterst voordelige overeenkomst.

Het noemen van Marley’s begrafenis brengt me terug naar het punt waar ik begonnen ben. Het lijdt geen twijfel dat Marley dood was. Dit moet glashelder zijn, anders kan er niets wonderbaarlijks komen uit het verhaal dat ik ga vertellen. Als we niet zeker wisten dat Hamlets vader gestorven was voordat het toneelstuk begon, dan zou zijn nachtelijke wandelingetje in de oostenwind lang zo vreemd niet zijn geweest. Hij had dan iedere willekeurige man van middelbare leeftijd kunnen zijn, die onbezonnen in het donker naar buiten zou zijn gegaan, om op een winderige plek – laten we zeggen: het kerkhof van de Sint Pauluskathedraal – de zwakke geest van zijn zoon te verbazen.

Scrooge had nooit de moeite genomen om de naam van de oude Marley over te schilderen. Daarom stond er, nog jaren later, boven de deur van de zaak: Scrooge en Marley. De firma stond ook bekend als Scrooge en Marley. Soms spraken mensen, die nieuw in het vak waren, Scrooge met Scrooge aan en soms met Marley, maar hij reageerde op beide namen. Voor hem was het allemaal één pot nat.

Oh, maar hij was een uitbuiter, die Scrooge! Een knijpende, wringende, schrapende, graaiende, hebzuchtige, oude zondaar! Zo hard en zo scherp als vuursteen, waarvan de vonken nooit tot een warm vuur zouden uitgroeien. Hij was stiekem, zelfgenoegzaam en zo gesloten als een oester. Zijn inwendige kou bevroor zijn oude gelaatstrekken, doorbeet zijn scherpe neus, verschrompelde zijn wangen en verstijfde zijn gang. Het maakte zijn ogen rood, zijn dunne lippen blauw en gaf zijn snerpende stem een bijtende klank. Op zijn hoofd, zijn wenkbrauwen en op zijn ongeschoren kin lag een laag ijzige rijp. Hij droeg zijn vriestemperatuur altijd met zich mee. Tijdens de hondsdagen3 maakte Scrooge zijn kantoor ijskoud en met Kerstmis liet hij die kou geen graad ontdooien.

Hitte en kou hadden weinig invloed op Scrooge. Warmte kon hem niet verwarmen en winterweer kon hem niet doen kleumen. Geen wind was guurder dan hijzelf, geen vallende sneeuw ging meer op haar doel af, geen striemende regen was dover voor elke smeekbede. Slecht weer had geen vat op hem. De zwaarste regen, sneeuw, hagel en ijzel konden zich erop beroemen slechts één ding op hem voor te hebben: ze waren vrijgevig en Scrooge was dat nooit.

Op straat hield niemand hem ooit staande, om hem vervolgens opgewekt te vragen: ‘Mijn beste Scrooge, hoe gaat het? Wanneer komt u weer eens bij me langs?’ Bedelaars smeekten hem nooit om een kleinigheid, kinderen vroegen hem nooit hoe laat het was. Geen man of vrouw had ooit in zijn hele leven Scrooge de weg gevraagd naar die en die plek. Zelfs blindengeleidehonden schenen hem te kennen en trokken, wanneer ze hem zagen aankomen, hun eigenaren naar doorgangen en portieken en kwispelden met hun staarten alsof ze wilden zeggen: ‘Helemaal geen ogen hebben, is beter dan een boos oog hebben, blinde meester!’

Maar wat kon Scrooge dit schelen? Dit was precies zoals hij het wenste; zijn weg te gaan langs de zijlijn van de drukke paden van het leven, daarbij iedere vorm van menselijk medeleven schuwend. Volgens hen die hem kenden, was dat het enige wat Scrooge verlangde.

Op zekere dag – eigenlijk op een van de fijnste dagen in het jaar: de dag van Kerstavond – was de oude Scrooge druk bezig in zijn kantoor. Het weer was guur en bijtend koud en mistig bovendien. Buiten in de steeg kon hij de mensen horen: hun piepende ademhaling in en uit, terwijl ze hun handen om hun borst sloegen; en hun voeten die ze op de stoep probeerden warm te stampen. De stadsklokken hadden nog maar net drie uur geslagen maar het was al helemaal donker. Het was de hele dag niet echt licht geweest. Kaarsen flakkerden achter de ramen van de omliggende kantoren als roodachtige vegen op de haast tastbare bruine lucht. De mist drong binnen door iedere kier en ieder sleutelgat en was zo dicht dat, hoewel de steeg een van de smalste was, de huizen aan de overkant slechts schimmen leken. Bij het zien neerslaan van de smoezelige wolk, die alles verduisterde, zou men kunnen denken dat de natuur hier vlakbij haar verblijf had en op grote schaal aan het brouwen was geslagen.

De deur van Scrooge’s kantoor stond open, zodat hij zijn klerk in de gaten kon houden, die wat verderop in een troosteloos, klein hokje met de hand brieven aan het kopiëren was. Bij Scrooge brandde al een heel klein vuurtje, maar het vuur van de klerk was zelfs nog een stuk kleiner dan dat, zodat het leek alsof er slechts één kooltje lag. Maar hij kon het niet aanvullen, want Scrooge hield de kolenkit in zijn eigen kamer. En als de klerk daar met de schop naar binnen zou gaan, zou hij vast en zeker zijn werkgever horen voorspellen dat, wanneer dit zo doorging, het noodzakelijk zou zijn dat hun wegen zich zouden scheiden. Daarom sloeg de klerk zijn witte das om en probeerde zich te warmen aan de kaars, waar hij jammerlijk in faalde, omdat hij nou eenmaal geen man was met een sterke verbeeldingskracht.

‘Een vrolijk Kerstfeest, oom! En God zegene u!’ riep een opgewekte stem. Het was Scrooge’s neef, die zo vlug was binnengekomen, dat zijn stem het eerste was wat Scrooge op zijn aanwezigheid attent maakte.

‘Bah!’ zei Scrooge. ‘Onzin!’

Hij had zo gehaast door de mist en de vrieskou gelopen, deze neef van Scrooge, dat hij nu helemaal warm was en gloeide. Zijn gezicht was blozend en knap, zijn ogen fonkelden en zijn adem dampte.

‘Kerstmis onzin, oom?’ vroeg Scrooge’s neef. ‘Dat meent u toch zeker niet?’

‘Dat meen ik wel,’ zei Scrooge. ‘Vrolijk Kerstfeest! Welk recht heb jij om vrolijk te zijn? Welke reden heb je om vrolijk te zijn? Je bent arm genoeg.’

‘Kom nou,’ antwoordde de neef opgewekt. ‘Welk recht heeft u om zo somber te zijn? Welke reden heeft u om zo zwartgallig te zijn? U bent rijk genoeg.’

Scrooge had zo snel geen beter antwoord klaar en herhaalde ‘Bah’, en liet daar meteen op volgen: ‘Onzin!’

‘Wees nou niet zo prikkelbaar, oom,’ zei de neef.

‘Hoe kan ik anders,’ reageerde de oom, ‘als ik in deze wereld vol idioten moet leven? Vrolijk Kerstfeest! Weg met dat vrolijke Kerstfeest. Wat is de kersttijd voor jou, behalve dat het een tijd is om rekeningen te betalen zonder geld? Een tijd om te ontdekken dat je weer een jaar ouder bent, maar nog geen uur rijker? Een tijd om de grootboeken op te maken en iedere post die erin staat, een dozijn maanden lang, als een dreiging te zien? Als ik mijn zin kreeg,’ vervolgde Scrooge verontwaardigd, ‘dan zou iedere idioot die rondloopt met dat vrolijk Kerstfeest op zijn lippen, gekookt worden in zijn eigen pudding en begraven worden met een hulsttak door zijn hart. Zo zou het moeten zijn en niet anders!’

‘Oom!’ vermaande de neef.

‘Neef!’ antwoordde de oom streng. ‘Vier jij het Kerstfeest op jouw manier en laat mij het op mijn manier vieren.’

‘Vieren?’ antwoordde Scrooge’s neef. ‘Maar u viert het niet.’

‘Laat mij het dan negeren,’ zei Scrooge. ‘Dat het jou maar veel geluk mag brengen. Net zo veel als het je altijd al gebracht heeft!’

‘Ik heb heel veel goede dingen mogen ontvangen, maar ik durf rustig te zeggen dat ik daarvoor nooit iemand heb hoeven uitbuiten,’ antwoordde de neef. ‘En daar valt Kerstmis ook onder. Maar ik ben er zeker van dat ik de kersttijd – afgezien van de eerbied die in de heilige naam en herkomst schuilt en voor zover iets dat bij Kerstmis hoort daarvan afgescheiden kan worden – altijd heb gezien als een fijne tijd: een vriendelijke, vergevingsgezinde, liefdadige, prettige tijd. De enige tijd die ik ken in dit lange kalenderjaar, waarin mannen en vrouwen, alsof het zo is afgesproken, hun gesloten harten openen en aan mensen van een lagere afkomst denken, alsof ze waarlijk reisgenoten naar het graf zijn en niet een ander soort schepselen met andere bestemmingen. En daarom, oom, hoewel het nooit ook maar een beetje goud of zilver in mijn zak gebracht heeft, geloof ik dat de kersttijd mij goed heeft gedaan en me goed zal blijven doen en daarom zeg ik: God zegene Kerstmis!’

De klerk in zijn kleine hokje applaudisseerde als vanzelf. Doordat hij zich meteen realiseerde hoe ongepast dit was, pookte hij het vuurtje maar op, waardoor het laatste zwakke vonkje voorgoed doofde.

‘Als ik nog één geluid van jou hoor,’ zei Scrooge, ‘dan kun je Kerstmis vieren met het verlies van je baan.’ Hij wendde zich weer tot zijn neef en zei: ‘Je bent nogal een vurig redenaar. Je zou de politiek in moeten gaan.’

‘Niet zo boos zijn, oom. Toe, kom morgen bij ons eten.’

Scrooge antwoordde dat hij hem liever ergens naartoe zag lopen. Inderdaad, dat zei hij echt. Hij gebruikte de hele lengte van de uitdrukking en zei dat hij hem graag in dat uiteinde zag.

‘Maar waarom?’ vroeg Scrooge’s neef geschokt. ‘Waarom?’

‘Waarom ben je getrouwd?’ vroeg Scrooge.

‘Omdat ik verliefd werd.’

‘Omdat ik verliefd werd!’ gruwde Scrooge, alsof dat het enige in de wereld was wat nog belachelijker was dan een vrolijk Kerstfeest. ‘Goedemiddag!’

‘Kom nou, oom, voordat ik getrouwd was, hebt u mij ook nooit opgezocht. Waarom geeft u nu dit als reden om niet te komen?’

‘Goedemiddag,’ zei Scrooge.

‘Ik wil niets van u en ik vraag u nergens om. Waarom kunnen we geen vrienden zijn?’

‘Goedemiddag,’ zei Scrooge.

‘Het spijt me, uit de grond van mijn hart, dat u zo vastberaden bent. We hebben nooit woorden met elkaar gehad. Maar ik heb mijn best gedaan, met de kerstgedachte in mijn achterhoofd, en ik houd mijn kersthumeur tot het laatst vast. Dus wens ik u een vrolijk Kerstfeest, oom!’

‘Goedemiddag,’ zei Scrooge.

‘En een gelukkig Nieuwjaar!’

‘Goedemiddag,’ zei Scrooge.

Ondanks alles verliet zijn neef de kamer zonder een onvertogen woord. Bij de voordeur stopte hij even om de wens van de dag tot de klerk te richten, die, zo koud als hij was, toch warmer was dan Scrooge, want hij groette hem hartelijk terug.

‘Daar heb je er nog zo één,’ bromde Scrooge, die hen gehoord had. ‘Mijn klerk die het, met vijftien shillings per week en een vrouw en kinderen, ook al over een vrolijk Kerstfeest heeft. Voer mij maar af naar een gekkenhuis.’

Toen de klerk Scrooge’s neef uitliet, liet hij tegelijkertijd twee andere mensen binnen. Het waren twee deftige heren met een aangenaam uiterlijk, die nu, met hun hoed in de hand, in Scrooge’s kantoor stonden. Ze droegen boeken en papieren onder hun arm en bogen voor Scrooge.

‘Scrooge en Marley, als ik het goed heb?’ vroeg een van de heren, terwijl hij zijn lijst raadpleegde.

‘Heb ik het genoegen te spreken met meneer Scrooge of met meneer Marley?’

‘Meneer Marley is al zeven jaar dood,’ antwoordde Scrooge. ‘Hij stierf vandaag precies zeven jaar geleden.’

De man overhandigde zijn geloofsbrieven4 en richtte het woord tot Scrooge: ‘We twijfelen er niet aan dat zijn vrijgevigheid prima vertegenwoordigd kan worden door zijn achtergebleven compagnon.’

Dat was zeker het geval, ze hadden samen altijd op één lijn gezeten. Maar bij het onheilspellende woord ‘vrijgevigheid’ fronste Scrooge zijn wenkbrauwen, schudde zijn hoofd en gaf de geloofsbrieven terug.

‘Tijdens deze feestelijke periode van het jaar, meneer Scrooge,’ zei de man, terwijl hij er een pen bij pakte, ‘is het meer dan ooit gewenst dat men een kleine donatie geeft aan de armen en behoeftigen, die het tegenwoordig zwaar hebben. Vele duizenden kunnen niet eens in hun eerste levensonderhoud voorzien en honderdduizenden zouden graag wat van die kleine dingen in het leven hebben waarmee ze het zich wat aangenamer zouden kunnen maken, meneer.’

‘Zijn er dan geen gevangenissen?’ vroeg Scrooge.

‘Er zijn zat gevangenissen,’ zei de man, terwijl hij zijn pen weer neerlegde.

‘En de werkhuizen van de staat5?’ wilde Scrooge weten. ‘Zijn die er nog?’

‘Ja, die zijn er nog,’ zei de man. ‘Maar ik wou dat ik kon zeggen dat ze overbodig waren.’

‘Dus de tredmolen6 en het bedelverbod zijn beide nog in werking?’ vroeg Scrooge.

‘Die zijn allebei nog in volle werking, meneer.’

‘Oh, ik schrok al. Door wat u eerst zei, dacht ik dat iemand ze plots had afgeschaft, terwijl ze juist zo nuttig zijn,’ zei Scrooge. ‘Ik ben blij dat dit niet het geval is.’

‘Wij hebben de indruk dat ze de mensen nauwelijks Christelijke vreugde voor lichaam of geest verstrekken,’ antwoordde de man. ‘Daarom streeft een aantal van ons naar een fonds zodat we voor de armen wat vlees, drinken en kolen kunnen kopen. We kiezen deze tijd, boven alle andere, omdat juist nu de vraag om hulp scherp wordt aangevoeld en het gevoel van overvloed ons verheugt. Welk bedrag mag ik voor u opschrijven?’

‘Niets!’ antwoordde Scrooge.

‘U wilt graag anoniem blijven?’

‘Ik wil graag met rust gelaten worden,’ zei Scrooge. ‘Aangezien u vraagt wat ik wil, heren, is dat mijn antwoord. Ik doe zelf ook niet vrolijk met Kerst en ik kan het mezelf niet veroorloven om klaplopers vrolijk te maken. Ik steun de inrichtingen die ik daarnet al noemde; ze kosten genoeg en degenen die het slecht hebben dienen daar naartoe te gaan.’

‘Velen kunnen er niet eens heen en vele anderen zouden liever sterven.’

‘Als ze liever willen sterven,’ zei Scrooge, ‘laat ze dat dan doen en op die manier de overbevolking verminderen. Neem het me overigens niet kwalijk dat ik dat niet wist.’

‘Maar u had het kunnen weten,’ merkte de man op.

‘Het zijn mijn zaken niet,’ antwoordde Scrooge terug. ‘Een man heeft al genoeg aan zijn eigen zaken en dan zou ik me ook nog eens moeten bemoeien met die van anderen? Met de mijne heb ik het al druk genoeg. Goedemiddag, heren!’

De heren zagen duidelijk dat het nutteloos zou zijn om hem te overtuigen van hun zaak en ze vertrokken. Scrooge hervatte zijn werk met een verhoogd gevoel van eigenwaarde en hij verkeerde in een beter humeur dan gebruikelijk voor hem was.

Inmiddels werden de mist en duisternis zo dik, dat overal mensen met brandende fakkels verschenen, die aanboden om tegen betaling voor de rijtuigen uit te lopen en deze zo te begeleiden op hun weg. De oude kerktoren, waarvan de norse, oude klok door een gotisch venster in de muur altijd heimelijk op Scrooge neerkeek, werd onzichtbaar. Hij sloeg de uren en kwartieren in de wolken, gevolgd door trillende nagalmen, die klonken alsof zijn tanden in zijn bevroren hoofd klapperden. De kou werd venijnig. In de hoofdstraat, op de hoek met de steeg, herstelden enkele arbeiders de gasleidingen. Ze hadden een groot vuur in een korf aangestoken, waar een aantal armoedige mannen en jongens omheen was komen staan. Ze warmden hun handen en knipperden in vervoering met hun ogen tegen de gloed. Aan de waterkraan, die aan haar eenzaamheid werd overgelaten, bevroor onmiddellijk het overstromende water, dat in grimmig ijs veranderde. Het heldere licht van de winkels, waar hulsttakjes en bessen knetterden in de hitte van de etalageverlichting, deed bleke gezichten blozen wanneer ze voorbij liepen. Poeliers en kruideniers toonden een bont tafereel: een glorieus schouwspel, waardoor het bijna niet te geloven was dat saaie zaken zoals onderhandelen en verkopen er nog iets mee te maken hadden. De burgemeester gaf in het chique Mansion House7 zijn vijftig koks en butlers opdracht om Kerstmis te vieren zoals het een burgemeestershuishouden betaamt. En zelfs de kleine kleermaker, die door de burgemeester afgelopen maandag nog voor vijf shillings was beboet, omdat hij dronken en bloeddorstig door de straten liep, roerde op zijn zolderkamer in de pudding voor de volgende dag, terwijl zijn magere vrouw met de baby de deur uitging om rundvlees te kopen.

Het werd nog mistiger en kouder. Als de goede Sint Dunstan8 de neus van de kwade geest slechts vluchtig had beroerd met deze doordringende, zoekende, bijtende kou, in plaats van met zijn eigen wapens, dan zou hij zeker net zo luid hebben gebruld.

De eigenaar van een schrale, jonge neus, beknaagd en beknabbeld door de hongerige kou zoals botten worden aangevreten door honden, bukte zich naar Scrooge’s sleutelgat om hem te trakteren op een kerstlied. Maar al bij de eerste tonen van

“God bless you, merry gentleman!

May nothing you dismay!”