De Strijd van het Leven

Geschreven door Charles Dickens in 1846

In een nieuwe vertaling door Mark van Dijk

Een Verhaal over Liefde

Ter kennisgeving

In uw handen houdt u het meest recentste Nederlandse E-book van “De Strijd van het Leven” (The Battle of Life). Schrijver Mark van Dijk (bekend van o.a. Bloeddorst, Kwade Geest en Gerechtigheid) heeft van dit tijdloze verhaal een nieuwe vertaling gemaakt, waarbij hij zo dicht mogelijk bij het originele verhaal uit 1846 is gebleven. Het is het vierde deel van de eindejaarsverhalen van Dickens, die buiten Nederland ook wel liefkozend The Christmas Books worden genoemd. Mark van Dijk en illustrator René Hazebroek hebben van ieder deel uit deze serie ook een prachtige hardcover versie gemaakt, met een linnen omslag, een leeslintje en schitterende illustraties, kortom: een sieraad voor uw boekenkast!

In deze serie is reeds verschenen:

Een Kerstlied (Vertaling van: A Christmas Carol)

Het Carillon (Vertaling van: The Chimes)

De Krekel bij de Haard (Vertaling van: The Cricket on the Hearth)

De Strijd van het Leven (Vertaling van: The Battle of Life)

De Bezeten Man (Vertaling van: The Haunted Man)

Dit

kerstboekje

draag ik van harte op aan mijn Engelse vrienden

in Zwitserland.

C. D.

Het eerste deel

Er werd eens – wanneer maakt niet zoveel uit – in het stoere Engeland – waar maakt ook niet zoveel uit – een hevige strijd gevoerd. Er werd gevochten op een lange zomerdag, toen het wuivende gras groen was. Menige wilde bloem, geschapen door de Hand van de Almachtige om als geurige kelk voor de dauw te dienen, voelde hoe zijn geëmailleerde beker tot de rand met bloed werd gevuld en verwelkte. Menig insect, dat zijn kleur ontleende aan bladeren en kruiden, kreeg die dag, door alle stervende mannen, een bespat uiterlijk en liet in zijn opgeschrokken vlucht een onnatuurlijk spoor na. De kleurrijke vlinder nam het bloed op de randen van zijn vleugels mee de lucht in. De beek kleurde rood. De platgetrapte grond veranderde in een modderpoel, en de door mensenvoet en paardenhoef gevormde plassen lieten die ene, allesoverheersende kleur zien, die schitterde in de ondergaande zon.

De Hemel beware ons voor wat de maan die avond allemaal op het veld gezien moet hebben, terwijl ze langzaam opkwam boven de ver weg gelegen helling waarvan de donkere randen door bomen werden vervaagd. Ze keek neer over de vlakte die bezaaid was met omhoog starende gezichten, die eens, terwijl ze aan de borst lagen, hun moeders ogen hadden gezocht of daar tevreden hadden gesluimerd. De Hemel beware ons voor de geheimen die daarna gefluisterd werden in de bedorven wind, die woei over het strijdtoneel van die dag en het lijden en sterven in die nacht! Vele eenzame manen schenen helder over het slagveld, vele sterren hielden er triest de wacht en vele winden, uit iedere streek van de aarde, bliezen eroverheen, voordat de sporen van het gevecht waren weggesleten.

Lange tijd verscholen ze zich, waardoor ze uiteindelijk in kleine dingen wisten te overleven. Want de natuur, ver verheven boven de slechte hartstochten van de mens, hervond al snel haar rust. Ze glimlachte naar het schuldige slagveld, zoals ze dat al gedaan had, toen het nog onschuldig was. De leeuweriken zongen hoog boven het veld. Zwaluwen scheerden en doken eroverheen. De schaduwen van overtrekkende wolken achtervolgden elkaar haastig over het gras, het graan, de kool, het hout en over de kerktoren van het aangrenzende dorpje, dat tussen de bomen verscholen lag. Ze achtervolgden elkaar steeds verder, tot aan de grenzen van hemel en aarde, tot waar avondrode zonsondergangen vervaagden. Gewassen werden gezaaid, groeiden en werden geoogst. De beek, die ooit bloedrood was geweest, dreef nu een watermolen aan. Mannen floten achter de ploeg, graanrapers en maaiers werden in stille groepjes aan het werk gezien. Schapen en koeien weidden er, jongens gilden en schreeuwden in de velden om de vogels te verjagen, rook steeg op uit schoorstenen, zondagsklokken luidden vredig, mensen werden oud en stierven. De schuchtere schepseltjes uit het veld, de eenvoudige bloemen van het struikgewas en de tuin, groeiden en verwelkten in de daarvoor aangewezen seizoenen. En dat allemaal op dat woeste en bloederige slagveld, waar duizenden en nog eens duizenden tijdens het Grote Gevecht waren gedood.

In het begin ontstonden er donkergroene plekken in de graanvelden, waar mensen vol afschuw naar keken. Jaar na jaar verschenen ze, steeds weer opnieuw. Iedereen wist dat er onder die vruchtbare plekken vele mannen en paarden begraven lagen die nu, zonder onderscheid, de grond verrijkten. De landbouwers die door deze plekken ploegden, schrokken van de dikke wormen die daar in overvloed leefden. De schoven1 die daar geoogst werden, werden jarenlang de strijdschoven genoemd en apart gehouden; het gebeurde dan ook nooit dat zo’n strijdschoof bij de laatste schoven hoorde van het Oogstfeest2. Lange tijd onthulde iedere ploegvoor weer nieuwe brokstukken van het gevecht. Lange tijd stonden er beschadigde bomen op het slagveld en lagen er restanten van kapotte hekken en muren, daar waar een dodelijke strijd was geleverd. Er waren platgetrapte stukken waar geen blad of spriet meer wilde groeien. Lange tijd was er geen dorpsmeisje dat haar kapsel of boezem nog niet met de mooiste bloem van dat veld des doods wilde opfleuren. En zelfs nadat er vele jaren waren gekomen en gegaan, geloofde men nog altijd dat de bessen die daar groeiden een veel te donkere vlek achterlieten op de hand die ze plukte.

Echter, de seizoenen, hoewel ze zo licht als zomerwolken voorbijtrokken, zorgden ervoor dat in de loop van de tijd ook deze overblijfselen van het oude conflict verdwenen. De overleveringen die de bewoners van de omliggende landerijen in hun geheugen bewaarden, verwerden tot oudewijvenverhalen die men zich rondom een winters vuur nog slechts vaag, en ieder jaar weer iets vager, kon herinneren. Waar wilde bloemen en bessen zo lang onaangetast hadden kunnen groeien, verrezen nu tuinen, werden huizen gebouwd en speelden kinderen veldslagje met elkaar. De beschadigde bomen hadden jaren geleden al dienstgedaan als houtblokken tijdens Kerstmis en waren allang opgebrand en weggeblazen. De donkergroene plekken waren niet veel groener meer dan de herinnering aan hen die eronder tot stof waren vergaan. De scharen van de ploeg trokken van tijd tot tijd nog steeds roestige en onbestemde stukjes metaal omhoog. De mensen die ze vonden vroegen zich af waar die ooit voor hadden gediend en discussieerden erover. Een oud, gedeukt borstharnas en een helm hingen inmiddels al zo lang boven de witgepleisterde boog in de kerk, dat dezelfde zwakke, halfblinde, oude man die ze nu tevergeefs probeerde te onderscheiden, er als baby al verwonderd naar had liggen staren. Als het leger van gevallenen voor even weer tot leven kon worden gebracht zoals ze waren voordat ze sneuvelden, als ze zich allemaal op de plek van hun vroegtijdige dood bevonden, dan zouden honderden gehavende en spookachtige soldaten door ramen en deuren naar binnen hebben gestaard. Ze zouden opstaan bij de haarden van vredige huizen en de oogst van dat jaar vormen in schuren en graanopslag. Ze zouden tevoorschijn komen tussen het kind in de wieg en zijn ouders, ze zouden met de stroom meegevoerd worden en om de molen wervelen. Het zou druk worden bij de boomgaard, de weide zou overlopen worden en de hooiberg zou tot zijn nok volgestapeld liggen met stervende mannen. Zo was het slagveld veranderd, waar duizenden en nog eens duizenden waren omgekomen tijdens de Grote Strijd.

Misschien was het terrein de afgelopen honderd jaar nergens méér veranderd dan in de kleine boomgaard die bij een oud, natuurstenen huis hoorde, waarvan de veranda met kamperfoelie was begroeid. Waar op een heldere herfstmorgen, gelach en muziek klonk en twee meisjes vrolijk over het gras dansten, terwijl een half dozijn boerenvrouwen, die op ladders bezig waren appels te plukken, stopten met hun werk om naar beneden te kijken, zodat ze in het plezier konden delen. Het was een aangenaam, levendig en ongekunsteld tafereel: een prachtige dag, een afgelegen plek en de twee meiden, die ongedwongen en zorgeloos dansten met de onbekommerde vrijheid die in hun harten lag.

Als alle vormen van uiterlijk vertoon in deze wereld zouden ontbreken, dan zouden we – naar mijn persoonlijke mening, en ik hoop dat u het daarmee eens bent – heel wat beter af zijn dan nu. Ook zouden we oneindig veel aangenamer gezelschap zijn dan nu. Het was een heerlijk gezicht om deze meisjes te zien dansen. Ze hadden geen andere toeschouwers dan de appelpluksters op de ladders. Hoewel ze blij waren dat de pluksters het leuk vonden, dansten ze vooral omdat ze het zelf erg naar hun zin hadden (dat mogen we tenminste aannemen) en je kon er niets aan doen dat je ze bewonderde, zoals zij er niets aan konden doen dat ze moesten dansen. En dansen deden ze!

Niet als operadansers. Helemaal niet. En ook niet als de afgestudeerde leerlingen van mevrouw Wiedanook. Absoluut niet. Het was geen quadrille3, het was geen menuet4 en het was zelfs geen volksdans5. Het was ook niet in de oude stijl en ook niet in de nieuwe stijl, of ook niet in de Franse of Engelse stijl. Maar het zou per ongeluk wel een beetje in de Spaanse stijl geweest kunnen zijn. Die is vrolijk en vrij, hebben ze mij verteld, en een beetje afgeleid van het heerlijke geklepper van castagnetten. Tussen de fruitbomen door dansend, tot aan het kreupelhout en weer terug, draaiden ze elkaar zachtjes rond en rond. De invloed van hun luchtige bewegingen leek zich, tijdens dit zonnige schouwspel, als kringen in het water te verspreiden. Hun golvende haren en wapperende rokken, het veerkrachtige gras onder hun voeten, de takken die ritselden in de ochtendbries, de glanzende bladeren en hun gespikkelde schaduwen op de zachte, groene grond, de zwoele wind die over het landschap streek en blij was dat hij de wieken kon laten draaien: alles tussen de twee meisjes en de mannen bij de ploeg, die in de verte tegen de lucht afstaken alsof ze de laatsten op de aarde waren, alles leek mee te dansen.

Eindelijk liet de jongste van de twee zussen, buiten adem en vrolijk lachend, zich op een bankje neerploffen. De andere leunde tegen een boom die in de buurt stond. De muzikanten, een rondtrekkende harpist en violist, eindigden met een zwierige noot, alsof ze nog vol frisse moed waren. De eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat het tempo wel erg hoog was opgelopen, en dat de muzikanten zich tijdens het wedijveren met de twee danseressen zo hadden laten opzwepen, dat ze dit nooit lang meer hadden kunnen volhouden, nog geen halve minuut. De appelpluksters bromden en mompelden wat bij wijze van applaus en repten zich, in overeenstemming met dat geluid, weer als nijvere bijtjes aan het werk. Misschien nog wel fanatieker dan eerst, aangezien er een wat oudere heer naar buiten kwam gestormd, die niemand anders dan dokter Jeddler zelf was – u moet namelijk weten dat dit dokter Jeddlers huis en boomgaard was en dat de twee meisjes zijn dochters waren – om te zien wat er verdikkeme aan de hand was en wie er op zijn terrein muziek maakte, nog wel voor het ontbijt. Want dokter Jeddler was dan wel een groot filosoof6, erg muzikaal was hij niet.

‘Muziek en dans vandaag!’ zei de dokter. Hij bleef stokstijf staan, terwijl hij in zichzelf praatte. ‘Ik dacht dat ze tegen vandaag zouden opzien. De wereld zit vol tegenstrijdigheden. Maar Grace! En Marion!’ voegde hij er luid aan toe. ‘Is de wereld vanochtend nog gekker dan anders?’

‘Wees toch niet zo streng, vader,’ antwoordde zijn jongste dochter Marion, terwijl ze bij hem kwam staan en hem aankeek. ‘Er is vandaag iemand jarig.’

‘Iemand jarig, Kitten?’ antwoordde de dokter. ‘Weet je dan niet dat het altíjd iemands verjaardag is? Heb je nooit gehoord hoeveel nieuwe spelers er iedere minuut verschijnen op dit – ha, ha, ha! – het is onmogelijk om dit serieus te nemen – absurde en belachelijke toneel dat wij Leven noemen?’

‘Nee, vader!’

‘Nee, jij niet, natuurlijk,’ zei de dokter. ‘Jij bent een vrouw, bijna dan. Trouwens,’ en hij staarde naar haar knappe gezicht, dat nog altijd dicht bij het zijne was, ‘ik neem aan dat het jóúw verjaardag is?’

‘Nee, maar. Zou u denken, vader?’ riep zijn lievelingsdochter, terwijl ze haar rode lippen tuitte om gekust te worden.

‘Hier dan! Met al mijn liefde,’ zei de dokter en hij drukte zijn lippen op de hare. ‘Dat je nog maar vaak – het idee alleen al – je verjaardag mag vieren. Wat een grap om iemand nog veel herhalingen van zoiets lachwekkends als dit toe te wensen,’ zei de dokter tegen zichzelf. ‘Ha, ha, ha!’

Zoals ik al zei, was dokter Jeddler een groot filosoof. De kern van zijn filosofie was dat hij de hele wereld beschouwde als een gigantische klucht7. Als iets wat te gek voor woorden was en onmogelijk serieus genomen kon worden door welk verstandig mens dan ook. Deze overtuiging was, vanaf het begin, onvermijdelijk verbonden met het slagveld waarop hij leefde, zoals u al snel zult begrijpen.

‘Goed dan! Hoe ben je eigenlijk aan die muzikanten gekomen?’ vroeg de dokter. ‘Kippendieven zijn het, natuurlijk! Maar dan nog, waar heb je die troubadours vandaan?’

‘Alfred heeft de muziek gestuurd,’ zei zijn dochter Grace, terwijl ze een paar bloemen herschikte in Marions haren. Bloemen waarmee ze haar zusje een half uur eerder zelf had versierd – vol lof over haar jonge schoonheid – en die nu door het dansen in de war waren geraakt.

‘Oh! Dus Alfred heeft die muziek gestuurd, hè?’ antwoordde de dokter.

‘Ja,’ zei Grace. ‘Hij was al vroeg op pad gegaan en ontmoette hen toen ze juist de stad verlieten. De mannen reizen te voet en hadden daar de afgelopen nacht geslapen. Aangezien het Marions verjaardag was, dacht hij dat ze het wel leuk zou vinden als hij ze hiernaartoe stuurde. Ze hadden een met potlood geschreven briefje bij zich, aan mij gericht, waarin stond dat, als ik er hetzelfde over dacht, ze haar een serenade wilden brengen.’

‘Zo, zo,’ zei de dokter, haast terloops, ‘hij vraagt wel altijd naar je mening.’

‘En omdat ik het een goed idee vond,’ zei Grace goedgehumeurd, terwijl ze even pauzeerde om van een afstandje het mooie hoofdje te bewonderen dat ze zelf had versierd, ‘en omdat Marion in een vrolijke bui was en begon te dansen, heb ik meegedaan. Dus dansten we op Alfreds muziek tot we buiten adem waren. En we vonden de muziek zelfs nog leuker, omdat we wisten dat Alfred deze gestuurd had. Nietwaar, lieve Marion?’

‘Nou, dat gaat wel heel erg ver, Grace. Wat plaag je me toch altijd met Alfred.’

‘Plaag ik je door je geliefde te noemen?’ vroeg haar zus.

‘Daar gaat het helemaal niet om,’ zei de eigenwijze schoonheid, terwijl ze kroonblaadjes van wat bloemen trok en ze over de grond uitstrooide. ‘Ik word er gewoon soms een beetje moe van om altijd maar zijn naam te moeten horen en dat hij mijn geliefde zou zijn …’

‘Dat is niet erg aardig! Alfred vindt jou erg leuk en heeft bijna alles voor je over, Marion,’ zei haar zus. ‘Daar mag je niet mee spotten, zelfs niet voor de grap. Hij is tot over zijn oren verliefd op je!’

‘Ja, ja,’ zei Marion en ze trok met een aangenaam gebaar haar wenkbrauwen omhoog, alsof ze moeite had de woorden van haar zus serieus te nemen, ‘misschien wel. Maar ik weet niet of dat nou zo’n groot verdienste is. Ik … ik wil helemaal niet dat hij mij zo leuk vindt. Daar heb ik nooit om gevraagd. Als hij verwacht dat ik … Ach, lieve Grace, waarom moeten we het over hem hebben, juist nu!’

Het was mooi om de sierlijke gestaltes van de opgroeiende zusjes tussen de bomen te zien dwalen, zo innig verstrengeld, terwijl ze met elkaar in gesprek waren. Ernst tegenover vrolijkheid en liefde die met liefde beantwoord werd. Maar het was wel een beetje vreemd om te zien hoe de ogen van het jongste zusje zich met tranen vulden, en hoe ze diep vanbinnen iets hevigs leek te voelen dat door haar eigenzinnige woorden heen brak en er op een pijnlijk manier mee streed.

Qua leeftijd kon het verschil tussen hen beiden niet meer dan hoogstens vier jaar zijn. Maar Grace leek ouder dan ze eigenlijk was door haar liefdevolle zorg voor haar jongere zusje, zoals we zo vaak zien wanneer er geen moeder meer is om over dochters te waken (de vrouw van de dokter was overleden). Anders dan men met het oog op haar leeftijd zou kunnen verwachten, had ze geen enkele last van zusterlijke haat en nijd. Ze voelde niets dan sympathie en toewijding voor haar jongere zusje en toonde die op haar eigen manier. Groot is het moedergevoel dat, zelfs in deze zwakke afspiegeling ervan, het hart zuivert en de nobele inborst dichter bij de engelen brengt!

Terwijl de dokter zijn dochters nakeek, filosofeerde hij wat over het onderwerp van hun gesprek. In het begin waren zijn gedachten beperkt tot wat vrolijke overwegingen over de dwaasheid van allerlei soorten liefde en genegenheid. Over het lege concept dat jonge mensen aanhingen, die ook maar één moment geloofden dat er iets echts in deze luchtbellen kon zitten en die daarna altijd uit de droom geholpen werden. Altijd!

Maar tegelijkertijd zag hij dat overweldigende, toegewijde karakter van Grace, samen met haar zachte persoonlijkheid: zo lief en teruggetrokken en toch zo evenwichtig en dapper. Zeker als hij haar rustige, huishoudelijke instelling vergeleek met die van zijn jongste en knapste kind. En het speet hem voor haar – het speet hem voor hen beiden – dat het leven toch zo’n verschrikkelijk belachelijke zaak was.

Het was duidelijk nog nooit bij de dokter opgekomen om eens aan zijn kinderen te vragen of ze de huidige gang van zaken iets serieuzer wilden nemen. Maar hij was dan ook een filosoof.

Gul en vriendelijk als hij van nature was, had hij per toeval een alledaagse Steen der Wijzen8 ontdekt (één die veel gemakkelijker te vinden was dan degene die alchemisten graag zouden onderzoeken). Dit type kon soms gulle en vriendelijke mensen laten struikelen en bezat de fatale eigenschap om goud in afval te veranderen en ieder kostbaar ding in een waardeloos prul.

‘Brittannië!’ riep de dokter. ‘Brittannië! Hallo!’

Een kleine man met een ongewoon zuur en ontevreden gezicht kwam uit het huis tevoorschijn en beantwoordde deze roep met de onbeleefde bevestiging: ‘Wat is er?’

‘Waar is de ontbijttafel?’ vroeg de dokter.

‘In huis,’ antwoordde Brittannië.

‘Ga je die hier nog in de tuin dekken, zoals ik je gisteravond heb gevraagd?’ vroeg de dokter. ‘Ben je soms vergeten dat er straks heren langskomen? Dat er vanmorgen zaken gedaan moeten worden, nog voor de postkoets passeert? Dat dit een hele bijzondere gelegenheid is?’

‘Ik kon toch niets doen, dokter Jeddler, voordat de vrouwen de appels hadden binnengehaald, is het wel?’ zei Brittannië, terwijl zijn stem met ieder woord steeds luider werd, zodat deze op het laatst wel erg hard was.

‘Nou, zijn ze daar dan nu klaar mee?’ antwoordde de dokter. Hij keek op zijn horloge en klapte in zijn handen. ‘Kom op! Schiet toch eens op! Waar is Clemency?’

‘Hier ben ik, meneer,’ klonk een stem van één van de ladders, waarlangs een onhandig stel voeten snel naar beneden kwam. ‘We hebben alles zojuist afgerond. Opruimen, meiden. Binnen een halve minuut is alles in gereedheid gebracht, meneer.’ Dat gezegd hebbende, begon ze ijverig heen en weer te hollen, waarmee ze een optreden liet zien dat vreemd genoeg was om een eigen introductie te verdienen.

Ze was ongeveer dertig jaar oud en had een behoorlijk mollig en vrolijk gezicht, dat er, hoewel het verwrongen was in een vreemde en strakke uitdrukking, toch leuk uitzag. Haar typische manier van lopen en haar aparte manier van doen zouden de aandacht van vrijwel ieder gezicht ter wereld hebben getrokken. Om te zeggen dat ze twee linkervoeten had, de armen van iemand anders en dat alle vier deze ledematen ontwricht leken te zijn (en dat ze op volkomen verkeerde plaatsen schenen te beginnen) zou nog het meest vriendelijke beeld oproepen. Maar als u zich afvraagt of ze helemaal blij en gelukkig met deze situatie was en ze haar armen en benen nam zoals ze nu eenmaal waren en ze het verder allemaal wel best vond: nee, dat was absoluut niet het geval.