De Gekwelde Man
en de
Overeenkomst met de Geest

Geschreven door Charles Dickens in 1848

In een nieuwe vertaling door Mark van Dijk

Een kerstgedachte

Ter kennisgeving

In uw handen houdt u het meest recentste Nederlandse E-book van “De Strijd van het Leven” (The Battle of Life). Schrijver Mark van Dijk (bekend van o.a. Bloeddorst, Kwade Geest en Gerechtigheid) heeft van dit tijdloze verhaal een nieuwe vertaling gemaakt, waarbij hij zo dicht mogelijk bij het originele verhaal uit 1846 is gebleven. Het is het vierde deel van de eindejaarsverhalen van Dickens, die buiten Nederland ook wel liefkozend The Christmas Books worden genoemd. Mark van Dijk en illustrator René Hazebroek hebben van ieder deel uit deze serie ook een prachtige hardcover versie gemaakt, met een linnen omslag, een leeslintje en schitterende illustraties, kortom: een sieraad voor uw boekenkast!

In deze serie is reeds verschenen:

Een Kerstlied (Vertaling van: A Christmas Carol)

Het Carillon (Vertaling van: The Chimes)

De Krekel bij de Haard (Vertaling van: The Cricket on the Hearth)

De Strijd van het Leven (Vertaling van: The Battle of Life)

De Bezeten Man (Vertaling van: The Haunted Man)

Voorwoord van een liefhebber

De Gekwelde Man is alweer de laatste novelle uit de geliefde kerstboekenserie van Charles Dickens. Een werk dat hij in amper twee maanden tijd heeft geschreven. Toen het verhaal in 1848 verscheen, leek het erop dat het de populariteit van de andere kerstboeken ging evenaren, zeker aangezien er op de dag van verschijning ruim 18.000 exemplaren werden verkocht en in de dagen daarna nog eens zo’n 2.000 stuks. Helaas was de lauwe (en soms zelfs kritische) ontvangst van dit spookachtige verhaal er verantwoordelijk voor dat er na deze veelbelovende aantallen bijna niets meer van De Gekwelde Man over de toonbank ging. Sterker nog: er waren zo veel boeken gedrukt dat er bij het overlijden van Dickens in 1870 (ruim twintig jaar later!) nog altijd onverkochte exemplaren in de winkels lagen.

Persoonlijk vind ik het wél een mooi verhaal. De thematiek draait om de stelling dat pijnlijke herinneringen en verdriet essentieel zijn voor mededogen en sympathie. Ik denk dat Dickens daarmee de spijker op zijn kop slaat. Dickens was immers zelf ook maar al te bekend met de pijn van een traumatisch verleden. Op jonge leeftijd werd hij door zijn vader, die vanwege schulden de gevangenis in moest, in de steek gelaten. Zijn moeder kon hierna de eindjes niet meer aan elkaar knopen en voegde zich bij haar man, iets wat in die tijd niet ongewoon was. De twaalfjarige Charles moest niet alleen al zijn boeken verkopen, maar werd ook gedwongen om zijn school te verlaten, zodat hij onder erbarmelijke omstandigheden in een schoensmeerfabriek kon gaan werken. Die periode schijnt zo heftig voor de gevoelige Dickens te zijn geweest dat hij, zelfs als volwassene, in tranen uitbarstte wanneer hij Warren’s Shoe Blacking Factory passeerde, de fabriek waar hij zo wreed behandeld was.

Slechts twee dagen na zijn twaalfde verjaardag, op 9 februari 1824, ging Dickens voor de eerste keer naar Warren’s Shoe Blacking Factory. Na een wandeling van drie kilometer bereikte hij de fabriek, waarover hij later aan John Forster1 vertelde: ’Het was een gek, vervallen, oud huis, dat aan de oever van de rivier stond en letterlijk werd overspoeld door ratten. De rotte vloeren en de trap, de oude, grijze ratten die in troepen in de kelders zaten, het geluid van hun piepende en ruziënde bewegingen wanneer ze weer de trap opkwamen en het vuil en verval van die plaats zie ik weer levensecht voor me, alsof ik me er opnieuw bevind. Het kantoor bevond zich op de eerste verdieping en keek uit over de met kolen volgeladen schepen en de rivier. Er was een nis waarin ik moest gaan zitten en werken: potjes schoensmeer verpakken. Eerst moest het potje in een stuk oliepapier gewikkeld worden, dan in een stuk blauw papier, om het papier vervolgens met een touwtje dicht te binden. Overtollig papier moest ik rondom netjes afknippen, zodat het er even mooi uitzag als een potje zalf van de apotheker.’ Tien uur per dag, van maandag tot en met zaterdag, werkte de kleine Dickens met potjes schoensmeer. Hij verdiende hiermee zes shilling (ongeveer 35 eurocent, wat tegenwoordig vergelijkbaar is met bijna 15 euro) per week, waarmee hij in het levensonderhoud van de opgesloten familie Dickens voorzag. Het is niet duidelijk hoelang Dickens in de fabriek heeft moeten werken. Hij werkte er nog op het moment dat zijn vader werd vrijgelaten en het is goed mogelijk dat Dickens er het daaropvolgende jaar nog steeds werkte, totdat hij naar de Wellington Academy vertrok, waar hij weer een gewone jongen kon zijn.

Hier ontpopte Dickens zich tot een creatieveling. Hij schreef korte verhalen, die overal door de school circuleerden. Ook zette hij samen met andere leerlingen theaterstukjes op en startte een krantje dat Our Newspaper heette en dat hij voor een paar knikkers aan geïnteresseerde lezers verhuurde. Dickens leek de schoensmeerfabriek achter zich te hebben gelaten, maar het zou nog ruim twintig jaar duren voordat hij bovenstaande herinnering met John Forster kon delen.

De enorme impact die Warren’s Shoe Blacking Factory op Dickens had, verklaart waarom er in zijn boeken (al dan niet in de hoofdrol) zo vaak verloren en hulpeloze kinderen voorkomen, zoals ook weer in De Gekwelde Man het geval is. Het verklaart tevens waarom hun redding, als er een redding is, vaak hartverscheurend en aangrijpend is en voor sommigen zelfs iets onrealistisch kan aandoen. Het staat buiten kijf dat de verhalen van Dickens een heel andere toon hadden gekregen wanneer hij deze periode, waar hij altijd geheimzinnig over is blijven doen, in zijn leven had overgeslagen. Ook al lijkt lijden de rode draad in het leven van veel scheppende beroepen, het is geen verklaring voor het succes dat een aantal van hen ten deel gevallen is. Dickens’ grootste beweegredenen waren toch vaak zijn economische gedrevenheid en zijn creativiteit. Maar het is wèl dat pijnlijke verleden dat ervoor zorgt dat zijn verhalen een ziel hebben, waardoor ze een onuitwisbare indruk achterlaten. Dickens weet zijn personages levensecht te maken en in ieder verhaal zit wel iemand die je nooit meer vergeet. Dit is bij De Gekwelde Man niet anders en voor mij is dat mevrouw Swidger, die kracht weet te putten uit iets waar de meeste anderen aan onderdoor zouden gaan.

Ik zal u niet langer ophouden. Geniet van dit vijfde en laatste deel uit de serie kerstverhalen van Charles Dickens. Laat u zich nog één keer meevoeren met dit tijdloze verhaal en beslis zelf of mijn opvattingen gerechtvaardigd zijn of niet. Ik wens u heel veel leesplezier!

Mark van Dijk

Liefhebber van de verhalen van Dickens en auteur van o.a. Kwade Geest, Bloeddorst en Gerechtigheid. Vertaler van de vijf kerstverhalen van Charles Dickens, die samen met illustrator René Hazebroek opnieuw zijn uitgebracht in een eigentijdse versie.

Hoofdstuk 1
De gave wordt gegeven

Iedereen zei het.

Ook al is het niets voor mij om te beweren dat wat iedereen zegt waar moet zijn. Het is meestal zo dat iedereen er even vaak naast zit als dat men gelijk heeft. In het algemeen heeft iedereen het al zo vaak fout gehad (en in de meeste gevallen kost het bijzonder veel moeite om te bewijzen hoe verkeerd men zat) dat hiermee wel bewezen is hoe feilbaar de publieke opinie is. Iedereen heeft weleens gelijk, ‘maar dat is géén vaste regel’, zoals de geest van Giles Scroggins in de ballade zegt2.

Het afschuwelijke woord “geest” roept me terug naar waar ik het over wilde hebben.

Iedereen vond dat hij er als een gekwelde man uitzag. En wat betreft mijn vorige bewering over iedereen: in dit geval moet ik zeggen dat men gelijk had. Zo zag hij er ook uit.

Wie zijn holle wangen zag, zijn diepliggende, fonkelende ogen of zijn in het zwart gestoken postuur (hoewel hij er netjes en verzorgd uitzag, kreeg hij door die kleding ook iets oneindig sombers over zich) kon niets anders zeggen dan dat hij eruitzag als een gekwelde man.

Wie naar zijn grijze haren keek, die als warrig zeewier langs zijn gezicht hingen (alsof hij al zijn hele leven symbool stond voor de deuken en butsen uit de grote diepten van de mensheid) kon niets anders zeggen dan dat hij eruitzag als een gekwelde man.

Wie naar hem keek, naar zijn zwijgzaamheid, zijn bezorgdheid of naar zijn triestheid, zag een man die altijd overschaduwd werd door een natuurlijke terughoudendheid. Wie naar hem keek, zag een man die nooit eens vrolijk was. Hierdoor leek het alsof hij hopeloos terugverlangde naar een vervlogen tijd en plaats, alsof hij naar oude echo’s van zijn gedachten probeerde te luisteren. Men kon dan ook niets anders zeggen dan dat dit het doen en laten was van een gekwelde man.

Wie naar zijn trage, diepe, ernstige stem luisterde, waarvan hij de natuurlijke volheid en de zangerige toon zelf leek te willen onderdrukken, kon niets anders zeggen dan dat het de stem was van een gekwelde man.

Wie hem in zijn kamer zag, half bibliotheek en half laboratorium – want hij was niet alleen een wereldberoemd en geleerd scheikundige, hij was ook een leraar aan wiens lippen iedere dag leergierige oren en ogen hingen – wie hem daar zo kon zien, wanneer hij klaar was met zijn werk en hij peinzend in zijn stoel voor de verroeste haard zat, zwijgend als de Dood, terwijl zijn dunne lippen bewogen alsof hij sprak, kon niets anders zeggen dan dat die man er gekweld uitzag.

Wie hem daar zag, tijdens een winternacht, alleen en omringd door zijn chemicaliën, instrumenten en boeken, terwijl de schaduw van zijn overkapte lamp een monsterlijke kever op de muur projecteerde en het flikkerende vuur spookachtige schimmen op de vreemde voorwerpen om hem heen liet verschijnen (en sommige van die spoken: de weerkaatsing van de glazen kolven die vol vloeistoffen zaten, van top tot teen beefden, alsof ze wisten dat hij de kracht had ze te ontbinden en hij hun samengestelde stoffen terug kon geven aan vuur en damp) kon niets anders zeggen dan dat niet alleen die man er gekweld uitzag, de kamer ook.

Wie zou niet, met slechts een heel klein beetje verbeelding, kunnen geloven dat alles wat met hem te maken had deze gekweldheid bezat en dat hij op spookachtige grond woonde?

Zijn woning lag afgezonderd en had veel weg van een grafkelder. Het was een in onbruik geraakte kamer in een afgelegen gedeelte van een oude universiteit – ooit een dapper bouwwerk, opgetrokken op een open plek – maar nu een verouderde gril van vergeten architecten. Donker geworden door rook, ouderdom en het weer. Aan alle kanten bekneld door de uitdijende stad. Door stenen verstikt als een oude put. Met kleine, verzakte pleintjes, verscholen tussen de vele straten en gebouwen die in de loop van de tijd rondom zijn zware schoorsteenpijpen waren opgetrokken. Met oude bomen, verzwakt door de omringende rook die graag laag bleef hangen wanneer het windstil en bewolkt was. Met grasveldjes, verwikkeld in een voortdurende strijd om wat sprietjes te kunnen laten groeien op de schimmelende grond, of in ieder geval bezig om tot een soort van compromis te komen. Met stille trottoirs, niet meer gewend aan de tred van voeten of zelfs maar aan een oogopslag, behalve dan wanneer er vanaf de wereld daarboven een verdwaald gezicht naar beneden keek en zich afvroeg wat voor plekje dat toch was. En dan was er nog de zonnewijzer, die in een klein, opgemetseld hoekje stond dat de zon al in geen honderd jaar meer had kunnen bereiken, maar waar ter compensatie de sneeuw nog weken bleef liggen, terwijl die nergens anders meer lag. De barre oostenwind kon hier grommen als een bromtol, wanneer het op iedere andere plek rustig en stil was.

De woning van de scheikundige, zijn thuis, in het hart van het gebouw, was laag en oud, met door wormen aangevreten balken in het plafond, maar ook stevig, met een solide vloer die afliep naar de grote eikenhouten haard. Zijn woning was niet alleen omgeven, maar ook ingesloten door de druk van de stad, en stond inmiddels ver van alle mode, leeftijd en gebruik af. Zijn woning was stil en toch bulderde het er van de echo’s als er een verre stem klonk of een deur werd dichtgeslagen; echo’s die zich niet beperkten tot de vele lage gangen en lege kamers, maar die rommelden en mopperden tot ze verstikt raakten in de zware lucht van deze vergeten crypte, waarvan de Normandische bogen half in de grond wegzonken.

U had hem eens in zijn woning moeten zien, zo rond de schemer, in die sombere wintertijd, wanneer de wind floot, scherp en snijdend, bij het ondergaan van een waterig zonnetje. Wanneer de vormen van dingen zich onduidelijk en groot in de duisternis aftekenden, maar er nog niet helemaal door werden verzwolgen. Wanneer degenen die bij het vuur zaten in de kolen verwilderde gezichten en gedaanten, bergen en ravijnen, hinderlagen en legers begonnen te zien. Wanneer de mensen in de straten voorovergebogen wegvluchtten voor het weer. Wanneer zij, die het weer toch moesten trotseren, inhielden op scherpe hoeken en geprikt werden door vallende sneeuwvlokken – die op hun wimpers neerstreken, weer vlug wegwaaiden en die met te weinig waren om op de bevroren grond hun sporen achter te laten. Wanneer de ramen van huizen gesloten werden, warm en knus. Wanneer het gaslicht3 begon te branden in zowel de drukke als de rustige straten, waar het anders snel donker zou worden. Wanneer verdwaalde voetgangers huiverend voorbijliepen en omlaag keken naar de knisperende vuren in keukens, terwijl hun knagende trek groeide doordat hun neuzen kilometers aan etensgeuren opsnoven.

U had hem eens in zijn woning moeten zien, zo rond de schemer, in die sombere wintertijd, wanneer reizigers te land het bitterkoud hadden en vermoeid naar het sombere landschap keken dat door de wind ruiste en heen en weer bewoog. Wanneer zeelui over afgelegen ijzige vlakten voeren en op een afschuwelijke manier door de huilende oceaan door elkaar werden geschud en gesmeten. Wanneer vuurtorens op rotsen en landtongen eenzaam en alert hun taak volbrachten en door de nacht overvallen zeevogels tegen hun logge lantaarns botsten en dood neervielen. Wanneer jonge liefhebbers van avonturenverhalen bij het licht van het haardvuur huiverend over Cassim Baba4 lazen, die gevierendeeld in het rovershol hing. Of de rillingen kregen van het idee dat ze dat kleine, venijnige, oude vrouwtje met de kruk, die altijd uit de kist in de slaapkamer van handelaar Abudah5 wist te springen, op een keer zouden tegenkomen op de trap, op hun lange, koude, donkere reis naar bed.

U had hem eens in zijn woning moeten zien, zo rond de schemer, in die sombere wintertijd, wanneer de laatste glimp daglicht aan het einde van de straten wegstierf en de bomen, met hun naar elkaar gebogen boomtoppen, er zwart en grimmig uitzagen. Wanneer in parken en bossen de hoge, natte varens, doorweekte mossen en de deken van gevallen bladeren en boomstammen verloren gingen in de vele ondoordringbare schaduwen. Wanneer de mist bij dijken, sloten en rivieren kwam opzetten. Wanneer verlichting de oude landhuizen en de vensters van hutjes een vrolijk gezicht gaf. Wanneer de molen stilhield, de wagenmaker en de smid hun werkplaatsen sloten, de tolpoort dichtging, de ploeg en de eg eenzaam op de velden werden achtergelaten, de boer en zijn paarden naar huis liepen, het slaan van de kerkklok een diepere klank had dan ’s middags en het poorthek van het kerkhof die nacht niet meer zou openzwaaien.

U had hem eens in zijn woning moeten zien, zo rond de schemer, in die sombere wintertijd, wanneer de ondergaande zon overal de schaduwen bevrijdde die de hele dag gevangen hadden gezeten en ze opjoeg tot ze samenklonterden alsof ze een zwerm spoken waren. Wanneer ze loerden vanuit hoeken in kamers en dreigend keken vanuit halfgeopende deuren. Wanneer ze leegstaande appartementen volledig overnamen. Wanneer ze dansten over vloeren en muren en plafonds van bewoonde kamers, telkens als het vuur lag te smeulen en zich terugtrok alsof het eb was, om daarna toch weer op te vlammen. Wanneer ze met veel succes de spot dreven met alle vormen in huis, ze van het kindermeisje een vleesetende reus maakten, van het schommelpaard een monster en ze ervoor zorgden dat het verbaasde kind, half bang en half uitgelaten, zichzelf niet eens meer herkende. Wanneer ze de tang bij de haard veranderden in een wijdbeens staande reus, die met zijn handen in zijn zij blijkbaar het bloed van menig Engelsman rook en mensenbotten wilde vermalen om daar zijn brood van te bakken.

U had hem eens in zijn woning moeten zien, zo rond de schemer, in die sombere wintertijd, wanneer diezelfde schaduwen bij oude mensen andere gedachten opriepen en hen andere beelden lieten zien. Wanneer ze uit hun verborgen hoeken kwamen aansluipen, zich voordoend als vormen en gezichten uit het verleden, uit het graf, uit de diepe, diepe afgrond, waar de dingen die hadden kunnen zijn, maar nooit zo waren geweest, eeuwig ronddwaalden.

Toen hij daar zo zat, starend naar het vuur, terwijl de vlammen oplaaiden en afnamen en de schaduwen kwamen en gingen. Toen hij hen negeerde en de schaduwen liet komen en gaan, en ondertussen strak naar het vuur bleef staren: toen had u hem eens moeten zien.

Toen de geluiden, die samen met de schaduwen op bevel van de schemering uit hun schuilplaatsen kropen, de stilte om hem heen leken te versterken. Toen de wind in de schoorsteen gromde en in huis neuriede en soms zelfs huilde. Toen buiten de oude bomen zo door elkaar geschud en afgeranseld werden dat één zeurderige, oude roek, die niet in slaap kon komen, af en toe met een zwak, slaperig en schel ‘Kaw!’ wat weerstand gaf. Toen het raam met tussenpozen trilde, de roestige weerhaan op de torenspits klaagde, de klok eronder liet horen dat er weer een kwartier voorbij was en het vuur in elkaar stortte, waarbij de kolen ratelend omvielen.

Om een lang verhaal kort te maken: toen hij daar zo zat, werd er op zijn deur geklopt, waardoor hij wakker schrok.

‘Wie is daar?’ zei hij. ‘Kom binnen!’

Het staat vast dat er niets tegen de rug van zijn stoel leunde en dat er niemand overheen keek. Het is zeker dat er geen voetstappen over de vloer gleden toen hij met een ruk zijn hoofd optilde en sprak. Ook hing er geen spiegel in de kamer waarop zijn eigen lichaam een schaduw had kunnen werpen. En toch … was er iets duisters voorbijgegleden en verdwenen!

‘Ik ben werkelijk bang, meneer,’ zei een blozende man, die druk bezig was de deur voor zichzelf en het houten dienblad dat hij droeg, met zijn voet open te houden. Zodra ze allebei binnen waren, sloot hij uiterst voorzichtig de deur, zodat deze niet met een luide knal dicht zou slaan. ‘Ik ben werkelijk bang, meneer, dat ik vanavond aardig aan de late kant ben. Maar mijn vrouw is zo vaak onderuitgegaan …’

‘Door de wind? Ai! Ik hoorde hoe hij opstak.’

‘Inderdaad, meneer, door de wind. Het is een wonder dat ze nog thuisgekomen is. Lieve Hemel, nou! Ja, het kwam door de wind, meneer Redlaw. Door de wind.’

In de tussentijd had hij het dienblad neergezet, spreidde hij het tafelkleed uit en probeerde de lamp aan te steken. Hij onderbrak zijn werkzaamheden al snel om eerst het vuur wat op te poken en er nog wat kolen op te gooien, voordat hij weer verderging. De lamp die nu brandde en het vuur dat onder zijn hand opleefde, veranderden de uitstraling van de kamer zo vlug dat het leek alsof deze aangename wijziging alleen gekomen was doordat de man met zijn frisse, rode gezicht en zijn drukke manier van doen, de kamer was binnengekomen.

‘Zelfs mijn vrouw kan haar evenwicht door de elementen verliezen. Daar staat ze dan weer niet boven.’

‘Nee,’ antwoordde meneer Redlaw gemoedelijk, maar kortaf.

‘Nee, meneer. De Aarde kan mijn vrouw best haar evenwicht doen verliezen, zoals bijvoorbeeld vorige week zondag, toen het nat en glibberig was en ze te voet ergens met haar jongste schoonzus thee wilde gaan drinken en daar volkomen vlekkeloos wilde verschijnen. De Lucht kan mijn vrouw best haar evenwicht doen verliezen, zoals die keer toen ze door een vriend was overgehaald om op de Packham Fair6 een schommel te proberen die door haar toedoen meteen als een stoomboot tekeerging. Het Vuur kan mijn vrouw best haar evenwicht doen verliezen, zoals toen er een loos brandalarm geslagen werd en ze bijna drie kilometer ver wegholde met haar slaapmuts nog op. Het Water kan mijn vrouw best haar evenwicht doen verliezen, zoals in Battersea7, toen haar twaalfjarige neefje Charley Swidger junior hen tegen de pier op roeide omdat hij helemaal geen verstand van varen had. Maar dat waren de elementen. Mijn vrouw moet los van de elementen worden gezien, willen haar krachten in het spel komen.’

Hij stopte even voor een reactie: het antwoord was ‘Ja’, op dezelfde haastige toon als eerst.

‘Ja, meneer. Oh, lieve Hemel, jazeker,’ zei meneer Swidger, die nog altijd verderging met zijn voorbereidingen en alles nog eens grondig controleerde tijdens het dekken van de tafel. ‘Dat is het hem nou juist, meneer. Dat is wat ik altijd tegen mezelf zeg. Er zijn er ook zo veel van ons Swidgers. Hier de peper! Neem bijvoorbeeld mijn vader, meneer. Hij is nu natuurlijk gepensioneerd, maar ooit was hij de conciërge van deze universiteit. Zevenentachtig jaar oud! Hij is ook een Swidger. Daar een lepel!’

‘Inderdaad, William,’ was het geduldige en verstrooide antwoord dat hij kreeg, toen hij weer even een stilte liet vallen.

‘Ja, meneer,’ zei meneer Swidger. ‘Dat is wat ik ook altijd zeg. U kunt hem rustig de stam van de boom noemen. Het brood! Dan komt u bij zijn opvolger, mijn onwaardige zelf, en mevrouw Swidger. Hier het zout! Allebei Swidgers. Daar het mes en de vork! Verder hebben we nog al mijn broers en hun gezinnen, ook allemaal Swidgers. Mannen, vrouwen, meisjes en jongens. En dan heb ik het nog niet eens over alle neven, ooms, tantes en de familieleden van iedereen in de volgende graad en wat voor graad u maar wilt. Hier nog een drinkglas! Met alle aan- en ingetrouwden zouden de Swidgers, als ze elkaar allemaal een hand zouden geven, een kring rond Engeland kunnen vormen!’

Er kwam geen antwoord van de in gedachten verzonken man. Om hem wakker te schudden, deed William net alsof hij per ongeluk een karaf te hard op tafel zette. Meteen kwam er een reactie, waarna hij opgewekt zijn verhaal vervolgde, alsof hij daar zojuist opnieuw toestemming voor had gekregen.

‘Zo is dat, meneer! Dat is precies wat ik zelf ook altijd zeg. Mevrouw Swidger en ik hebben het al vaak genoeg gezegd. “Er zijn al Swidgers genoeg,” zeggen we dan, “zonder onze vrijwillige bijdragen.” Hier de boter! Sterker nog, meneer, de zorg voor mijn vader lijkt al genoeg op de zorg voor een gezin. En het peper-en-zoutstel! Op deze manier komt het goed uit dat we zelf nog geen kinderen hebben, hoewel mevrouw Swidger daardoor soms wel wat aan de stille kant is. Bent u klaar voor het gevogelte en de aardappelpuree, meneer? Mevrouw Swidger zei zojuist dat ze alles binnen tien minuten kon serveren.’

‘Ja, ik ben zover,’ zei de ander, alsof hij uit een droom ontwaakte. Langzaam begon hij heen en weer te lopen.

‘Mevrouw Swidger was weer bezig, meneer,’ zei de conciërge, terwijl hij een bord bij het vuur warmde en de gloed aangenaam op zijn gezicht liet stralen. Meneer Redlaw stopte met zijn heen-en-weergeloop en er verscheen een geïnteresseerde uitdrukking op zijn gezicht.

‘Precies zoals ik altijd zeg, meneer. Ze wil het zelf. Haar moedergevoelens zitten zo diep, die moeten zich uiten.’

‘Wat heeft ze dan gedaan?’