Anna’s twijfels is een uitgave van Mira Loves Books, Woerden

Copyright © 2018 Mira Loves Books en Dani van Doorn

Auteur: Dani van Doorn

Redactie: Inge Boesewinkel

Foto omslag: Pixabay

Omslagontwerp: Raymond Zachariasse | www.miralovesbooks.nl

Fonts: Boycott, Journal - fontsquirrel.com

ISBN: 978-94-92343-32-1 NUR: 342, 343, 344

WWW.MIRALOVESBOOKS.NL

info@miralovesbooks.com

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een ge-automatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Dani van Doorn

Anna’s Twijfels

Historische streekroman

MIRA LOVES BOOKS | ROMAN

Vrijdag 3 november 1911, Rotterdam

De brief

Het schijnt mode te zijn voor dames van stand om een dagboek of een journal – in het Frans klinkt alles chiquer – bij te houden. Waarschijnlijk gewoonweg uit verveling.

Aangezien ik me heb voorgenomen om me aan te passen aan mijn nieuwe omstandigheden, zal ook ik mijn belevenissen gaan neerschrijven. Niet dagelijks, maar wanneer het in me opkomt. Laat ik beginnen op die dag in november, toen ik, net als altijd, achter mijn bureau zat van de firma die ik samen met mijn broer Eduard leidde: De Rotterdamse Groothandel in Touwwerk.

Mijn schoonzus Clara legde met een nadrukkelijk gebaar een aantal enveloppen voor me neer. ‘Hier is de ochtendpost, Anna. Er is één persoonlijke brief voor jou bij, die heeft Eduard niet geopend. De rest valt allemaal onder zakelijke correspondentie.’

Zonder iets te zeggen pakte ik de gesloten envelop en legde hem opzij. Toen mijn schoonzus bijna mijn werkkamer uit was, zei ik langs mijn neus weg: ‘Stuur Neeltje met de koffie, wil je, Clara?’

Ze aarzelde en trok vervolgens met een zuur gezicht de deur achter zich dicht. Sinds haar kinderen waren opgegroeid tot jongvolwassenen en hun moeder niet meer nodig bleken te hebben, zocht Clara haar levensvervulling op kantoor. Ze bemoeide zich nu met zaken die onder mijn verantwoordelijkheid vielen. Eduard moest er echt wat van zeggen, dacht ik, terwijl ik geërgerd een envelop verscheurde. Maar dat deed hij niet, de pantoffelheld.

Janus stak zijn hoofd om de deur. ‘Koffie, Hoogheid?’

‘Jawel, lakei,’ antwoordde ik. Janus was één van mijn beschermelingen uit de achterbuurten. Ik had hem een plaatsje in ons magazijn gegeven, maar het viel niet mee om hem ‘af te richten’, zoals hij het zelf noemde. Het was een origineel type dat regelmatig vergat dat hij hier was om te werken. Zodra hij ontdekt had hoeveel ik op de zaak te vertellen had, sprak hij me aan met ‘Hoogheid’.

‘Ik dacht dat Neeltje zou komen,’ zei ik tegen Janus, toen hij het blad met de koffie voor me neerzette.

‘Nee, die hebt ’t te druk, juffrouw. Mevrouw heb haar aan de grote schoonmaak gezet in meneers kantoor.’

Daar zou hij blij mee zijn, dacht ik spottend. Nu werd zijn veilige verschansing op kantoor belegerd. Ik zag Janus een kroes uit zijn zak halen.

‘Geen sprake van,’ zei ik kordaat. ‘Ik ga hier niet met het laagste personeel koffie zitten drinken. Je kunt beneden bij de magazijnmeester een mok nemen.’

Janus grijnsde terug en schonk zowel voor zichzelf als voor mij koffie in. Eerlijk gezegd wist ik me niet goed raad met deze eigenzinnige jongeman. Ik was wel wat brutaliteit gewend van ‘mijn’ jongens, maar dit heerschap spande de kroon.

‘Hoe is het met barones van Bars tot Boos?’ vroeg Janus, die een voorliefde voor fantasievolle bijnamen aan de dag legde. Ik wist dat hij Clara bedoelde en al was ik nog steeds nijdig op haar, het fatsoen verbood me om hier antwoord op te geven. Mijn schoonzus was er duidelijk op uit om mijn positie bij onze firma te ondermijnen, terwijl ik hier al vanaf mijn zestiende op kantoor zat. Mijn eigen vader had me het klappen van de zweep geleerd en toen hij tien jaar geleden gestorven was, had hij de zaak aan mij en mijn tien jaar oudere broer nagelaten. In zijn testament stond uitdrukkelijk beschreven dat wij gezamenlijk het bewind zouden voeren en de winst zouden delen. En nu wilde een onnozel vrouwmens als Clara, die alleen ervaring had in het leiden van een huishouding, míj de wet voorschrijven! Straks kreeg ik de post helemaal niet meer te zien, dan schafte ze zichzelf een bureautje aan, (zo’n énig Frans ding!) en beheerde zij voortaan de correspondentie!

Kom Anna, zei ik tegen mezelf, nuchter blijven. Een eigenschap waar tenslotte iedere rechtgeaarde Rotterdammer prat op ging.

Janus zat ondertussen te slurpen van zijn koffie en doopte af en toe genoeglijk zijn koekje in de kroes. ‘Ik gaat over twee jaar met Neeltje trouwen,’ kondigde hij aan. ‘Ze maak de beste koffie van heelt de Mathenesserlaan.’

Ik schoot overeind uit mijn overpeinzingen. ‘Toe Janus, maak eens dat je wegkomt. Het geeft werkelijk geen pas zoals je hier met je voeten op de prullenbak koffie zit te slempen.’

Janus stond op en tikte met zijn vinger tegen de zijkant van zijn hoofd, waarop sinds kort een echt kapsel prijkte. ‘In orde, Hoogheid, uw wens is mijn bevel!’

Even later hoorde ik hem de trap afstommelen. Of het ooit zou lukken om Janus te ‘dresseren’, betwijfelde ik.

De gesloten envelop trok ineens mijn aandacht en ik pakte hem nieuwsgierig op. ‘Notaris Bentinck,’ prevelde ik. Eronder stond ‘Waalre’. Daar woonde oom Aleidus. Inderdaad, wóónde, want enige weken geleden was mijn geliefde oom overleden. Gunst, misschien wilde hij me iets nalaten, een of ander kleinood dat van oma was geweest. Oom Aleidus had gewoond op het landgoed dat hij van grootvader had geërfd. Iedereen wist dat het huis en het land eromheen volgens de traditie nu naar neef Gerrit uit Groningen zouden gaan, als oudste neef van oom Aleidus. Een grotere nietsnut dan Gerrit was er niet, maar traditie was traditie, dacht ik, en ik ritste de envelop open. Toen ik de inhoud gelezen had, staarde ik vijf minuten met open mond voor me uit. Daarna stond ik op en liep snel naar Eduard. Nadat ik Neeltje de kamer had uitgestuurd, ging ik tegenover mijn broer zitten. ‘Ik heb een brief van de notaris van oom Aleidus gekregen,’ begon ik. ‘Weet je wat erin staat?’

Mijn broer schudde zijn hoofd en speelde met zijn vulpen.

‘Dat ik het landgoed erf,’ zei ik kort en bondig en ik zag hoe hij net zo glazig begon te kijken als ík zojuist had gedaan.

En nee-eef Gerrit dan?’ stamelde hij.

‘Die erft het landgoed niet,’ zei ik nog steeds verbijsterd.

‘Je accepteert het natuurlijk.’ Ik zag Eduard in gedachten direct aan het rekenen slaan. ‘Daarna kun je het goed verkopen. Oom Aleidus heeft er de laatste twintig jaar alles aan gedaan om de boel op orde te krijgen. Het schijnt dat een van de pachthoeven aardig opbrengt.’ Hij leunde naar voren terwijl zijn ogen begonnen te schitteren. ‘Wacht, misschien moet je het niet verkopen, maar verhuren! Ja, dat brengt waarschijnlijk meer op. En dat geld kun je dan weer beleggen. De brandstofindustrie, daar ligt volgens mij de toekomst. En tegen de tijd dat je overlijdt, zal de waarde van die aandelen verdubbeld zijn of meer. Dat zou een mooie erfenis voor de kinderen zijn!’ Hij zweeg ineens alsof hij zich realiseerde wat hij had gezegd. ‘Ik neem te-tenminste aan dat je het aan de kinderen na-nalaat,’ stotterde hij.

Ik was heel stil blijven zitten en knikte. Op dat moment voelde ik me werkelijk een ‘Hoogheid’. ‘Inderdaad. Ik laat alles na aan jullie kinderen. Vóór die tijd zou ik er echter zelf profijt van willen hebben, als je het niet erg vindt, Eduard. En wel op de manier die míj het beste aanstaat.’ Ik stond op. ‘Ik ben van plan om zelf op Heidezicht te gaan wonen.’ Met een zwaai van mijn rokken draaide ik me om en liep naar de deur.

‘Anna!’

Ik keek om. ‘Ja, Eduard?’

‘Dat meen je toch niet?’

‘Ja, zeker meen ik dat,’ antwoordde ik op vastberaden toon, hoewel ik me al door twijfels overvallen voelde.

Eduards gezicht kreeg iets wanhopigs. ‘Maar Anna, wie moet dan jouw werk doen! Je laat me toch niet in de steek, Anna? En hoe moet dat dan met Clara?’

Op dat moment schaamde ik me gewoonweg voor mijn broer. ‘Dat mag je zelf bedenken. Jij bent tenslotte met haar getrouwd!’

Ik liet de deur dichtvallen en stampte met boze stappen de trap af naar het magazijn, waar mijn fiets stond. Hierop reed ik regelmatig heel Rotterdam door. Ik bezocht crediteuren en debiteuren, arm en rijk. Overal was ik geweest. Op dit moment wilde ik echter alleen maar buiten zijn en de vrijheid proeven die de fiets me als geen ander vervoermiddel bood. Ik wilde de wind in mijn haren voelen en de keien onder mijn wielen zien door vliegen! En vooral niet meer denken aan wat Eduard zojuist tegen me had gezegd. Straat na straat reed ik door, zonder te weten waar ik heen ging. Pas bij Het Park aan de West Zeedijk, waar ik geregeld met Toby wandelde, kwam ik weer bij mijn positieven. Toby! Ik was het even vergeten, maar de vacht van mijn lieve kooikerhondje werd vandaag voor het eerst bijgewerkt door de hondenkapper. Ach Toby, wat had ik je nu graag bij me gehad. Dan had ik al mijn gedachten aan jouw goudbruine ogen kunnen toevertrouwen en zou je me getroost hebben met een lik van je lange tong.

Ik zette mijn fiets tegen een bankje aan het water en ging zitten. Was Heidezicht nu echt aan mij nagelaten? Ik kon het nog niet bevatten. Wat had oom Aleidus bezield om mij vrouwe van zijn landgoed te laten worden? Hij had kennelijk op tijd ingezien dat Gerrit de boel naar de knoppen zou helpen. We vermoedden altijd al dat onze oudste neef het landgoed zou uitknijpen als een citroen, om vervolgens het geld over de balk te gooien, net als grootvader destijds had gedaan.

Maar waarom koos oom Aleidus nu míj als eigenaresse van Heidezicht? Waarom niet mijn broer of een ander mannelijk familielid? Vrouwen werden niet door iedereen serieus genomen als het ging om zaken als werk of maatschappelijke kwesties. Zouden de pachtboeren en boswachters waar ik mee moest overleggen wel naar me luisteren? Wat verwachtte oom Aleidus dat ik met het landgoed zou gaan doen? Tijdens mijn jaarlijkse bezoeken aan Heidezicht hadden hij en ik flink gediscussieerd over hoe de wereld er in de toekomst uit moest zien, maar we waren het nooit eens geworden. Oom Aleidus was een idealist, terwijl ik praktischer was aangelegd. Door mijn sociale werk in de Rotterdamse volkswijken was ik te veel met de realiteit in aanraking gekomen om de armen te idealiseren. Armoede ging vergezeld van stank, ziekte en gebrek, en doorgaans ook van onwetendheid en apathie. Daar was niets romantisch aan. Zou hij toch iets in mijn ideeën hebben gezien? dacht ik verwonderd, hij noemde me wel eens een ‘bittere jongedame’. Pfah! Zo jong was ik helemaal niet meer, vierendertig. De meeste vrouwen van mijn leeftijd waren al getrouwd en hadden kinderen op de lagere school. Niet dat ik daar jaloers op was – ik was erg op mijn vrijheid gesteld – maar een jongedame was ik allerminst.

Ik zat al een tijdje daar aan de waterkant te peinzen toen mijn maag begon te rammelen. Na een blik op mijn horloge sprong ik op. Het was tijd om naar de zaak terug te gaan, daar had Clara met behulp van Neeltje vast een heerlijk maal bereid. Want al viel er veel op mijn schoonzuster aan te merken, als kokkin was zij onovertroffen. Hoewel ik eerst stevig door peddelde, vertraagde ik gaandeweg mijn snelheid. Ik had eerlijk gezegd geen behoefte om mijn broer en zijn vrouw weer onder ogen te komen. Na de geringschattende manier waarop Eduard me had toegesproken, was hij een stuk in mijn achting gedaald.

Ik was in zijn ogen dus geen gewaardeerde zus en tante, zoals ik altijd had gedacht, maar een werkezel en een melkkoe. Het gesprek van die ochtend was zeer verhelderend geweest, concludeerde ik wrang. Het werd me wel heel gemakkelijk gemaakt om mijn schepen achter me te verbranden en voor een nieuwe toekomst te kiezen. Nu stond ik wel bekend om mijn kordate beslissingen, maar dit was zelfs voor mij een te grote stap om zomaar te nemen. We zullen zien hoe thuis de vlag erbij hangt, bedacht ik, laat ik daar mijn conclusies maar uit trekken.

Wat ik precies verwacht had, weet ik niet, in elk geval niet dat Clara de hele maaltijd zou zitten mokken en Eduard me mild verwijtende blikken zou toewerpen. Terwijl mijn schoonzus even de kamer uit was, vroeg ik mijn broer om opheldering.

‘Clara is een beetje overstuur,’ antwoordde hij op bezorgde toon. ‘We kunnen het beste normaal doen en niet over Heidezicht praten.’

Ik dacht een tijdje over zijn woorden na, maar kon met de beste wil van de wereld niet begrijpen waarom Clara overstuur moest zijn. Toen ze opnieuw naar de keuken ging om Neeltje een opdracht te geven, vroeg ik aan Eduard wat hij bedoelde.

Hij keek ernstig. ‘Clara is overstuur omdat Heidezicht naar jou gaat, in plaats van naar mij. Wat heel begrijpelijk is, want wat moet jíj nu met een landgoed?’

Hoewel ik me dat de afgelopen uren ook had afgevraagd, antwoordde ik: ‘Dat zullen jullie dan wel zien.’

‘Doe niet zo dwaas, Anna. Oom Aleidus had een rentmeester. Laat mij daar contact mee houden en enkele malen per jaar het landgoed bezoeken, dan kan jij fijn hier blijven waar je hoort: in de schoot van de familie.’

Ik fronste mijn wenkbrauwen bij het vertoon van zoveel broederliefde. ‘Doe niet zo dwaas, Eduard,’ kaatste ik de bal terug. ‘Ik ben van plan om op Heidezicht te gaan wonen en daar zelf het beheer op me te nemen. Met mijn ervaring bij de firma moet dat lukken.’

Prompt werd Eduard rood van drift. Hij nam een grote teug wijn en snauwde: ‘Ik hoor wel dat je hierbij volledig van je eigen wensen uitgaat en niet de belangen van je familieleden in het oog houdt. Wat moet er met jouw werk hier op de zaak gebeuren? Wie moet dat overnemen? En natuurlijk heeft oom Aleidus niet bedoeld dat je op Heidezicht moest gaan wonen, dat kan iedereen bedenken. Het was ongetwijfeld zijn intentie dat het het een vakantieoord voor de familie werd.’

‘Waarom heeft hij het dan aan mij nagelaten?’ vroeg ik met een geduld dat ik niet voelde.

Eduard veegde de wijn van zijn lippen. ‘Dat weet ik niet. Dat zullen we horen als we naar de notaris gaan.’

‘Als ík naar de notaris ga, zal je bedoelen,’ verbeterde ik hem. Hij keek me even sprakeloos van woede aan. ‘Hoe denk jij in je eentje in Waalre te komen?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Met de trein, hoe anders?’

‘Die gaat tot Eindhoven. En daarna? De ochtendtreinen naar Waalre zijn dan al vertrokken en de middagtreinen gaan te laat. Er rijden geen trams naar Waalre en het is de vraag of je...’

Ik stond abrupt op en liep naar de gangdeur. Mijn dessert moest ik maar overslaan, ik verdroeg het niet langer om in dezelfde kamer als Eduard te zijn.

Net voordat de deur sloot, vroeg ik: ‘Wanneer heb jij me voor het laatst in een tram zien stappen?’

‘Anna?’ hoorde ik hem nog roepen. ‘Je neemt níet die fiets mee naar de notaris, Anna! Ik verbíed het je!’

Dinsdag 21 november 1911, Rotterdam-Waalre

De reis

Het einde van het liedje was dat ik wel degelijk met mijn fiets op de trein ging, hierin geholpen dor een ijverige kruier die niet eens een fooi van me wilde aannemen. Helaas was er in Eindhoven geen even behulpzame perronknecht te ontdekken. Bang dat de trein met mijn fiets erin zou vertrekken, sleurde ik het ding zelf de goederenwagon uit en het perron op. Hijgend streek ik wat losgekomen haarpieken uit mijn gezicht. Wat kalmer wandelde ik het station uit naar het klinkerplein ervoor en stapte op mijn fiets. Vrolijk trapte ik een eind weg, richting het zuiden. Aanvankelijk was ik erg tevreden over mijn keuze om met de fiets van het station in Eindhoven naar Waalre te reizen. Als ik de steenweg naar Aalst volgde, dan hoefde ik daar aangekomen slechts de keienweg naar Waalre te nemen en dan was ik er al. Maar na twintig minuten flink doorfietsen kreeg ik het gevoel dat ik niet de juiste richting had gekozen. Ik kon me niet herinneren dat er een stoomtram reed langs de weg naar Aalst. Bij navraag bij een bakker bleek ik naar het westen gereden te zijn in plaats van naar het zuiden en bevond ik me nu in het dorp Mereveldhoven. De bakkersvrouw stapte bereidwillig de winkel uit om te wijzen hoe ik verder moest, terwijl nieuwsgierige kinderen om ons heen kwamen staan. Een juffrouw op een fiets was in dit rustige dorp waarschijnlijk nog een opvallende verschijning. Op aanwijzingen van de bakkersvrouw reed ik met nieuwe moed verder naar mijn bestemming.

Intussen had ik de steenweg moeten verruilen voor een zandweg en naarmate het zand muller werd en het trappen zwaarder, nam mijn zelfvertrouwen af. Ik kwam langs bos en hei en passeerde vele boerderijtjes. Het was allemaal even schilderachtig, maar ik wilde graag weten of ik in de juiste richting fietste.

Bij een landhuisje zag ik een man buiten aan het werk en ik stapte af. ‘Kunt u mij vertellen of ik in Aalst of in Waalre uitkom, als ik dit pad volg?’

Zonder op te kijken, ging hij verder met het kloven van hout. ‘Aalst, da ken ik niet.’ Hij kwam overeind. ‘Hier bende in Waalre. Rechtdoor rijen, dan kom de vanzelvers op de Mert.’ Hij knikte me vriendelijk toe.

Eigenaardig, dacht ik, terwijl ik weer opstapte. Als je in Waalre woonde, wist je toch wel waar Aalst lag? Beide dorpen deelden hetzelfde station!

Met nieuwe moed reed ik verder en zag vol opluchting eindelijk de kerktoren van Waalre tussen de bomen verschijnen. Al gauw werden de paden wat harder en ik zette koers naar de Markt met zijn mooie herenhuizen. Er was er één bijgebouwd, zag ik, ongetwijfeld door een van de textiel- of sigarenfabrikanten die het dorp welvarend hielden.

Toen ik voor de notariswoning stond, voelde ik ondanks de winterkoude het transpiratievocht langs mijn voorhoofd lopen. Het dienstmeisje dat opendeed, zag het vast ook. Ze bekeek me nogal afkeurend voordat ze me in de voorkamer liet. Daar weerkaatste de spiegel boven de haard mijn rode gezicht en mijn aan spelden ontsnapte haren. Ik herstelde de schade, poetste met behulp van een zakdoek en een flesje eau de cologne de roetspetjes van mijn gezicht en ging op een stoel zitten om bij te komen.

Vijf minuten later ontving de notaris me allerhartelijkst in zijn werkkamer.

‘Fijn dat u persoonlijk en op zo’n korte termijn gekomen bent!’ sprak hij welgemeend. Hij belde het meisje voor koffie en terwijl hij de papieren tevoorschijn haalde, ging hij verder met: ‘Het is me werkelijk een genoegen u te ontmoeten. Ik heb altijd een hoge achting voor uw oom gehad vanwege het vele werk dat hij de afgelopen twintig jaar heeft verzet. Ik bedoel de wijze waarop hij de omstandigheden van zijn pachters en de staat van de landerijen verbeterd heeft. Het landgoed was helaas door uw grootvader in zeer slechte staat...’ hij humde even. ‘Enfin, dat weet u wel... achtergelaten.’

Ik schuifelde wat met mijn voeten en keek naar de handschoenen in mijn schoot. Mijn grootvader was helaas berucht geweest om zijn nalatigheid en verkwisting. Gelukkig dat grootvaders zonen uit een heel ander hout gesneden waren. De vader van neef Gerrit was vrij jong gestorven. Maar mijn vader had de groothandel in touwwerk opgezet en oom Aleidus had er alles aan gedaan om weer orde op zaken te stellen op Landgoed Heidezicht, dat ten tijde van zijn aanvaarding met schulden beladen was. Het vermogen dat mijn oom in Indië door hard werken en verstandig investeren had verkregen, was er voor een deel aan opgegaan. Onwillekeurig gingen mijn gedachten naar Eduard en zijn plotselinge hebzucht. Zou hij soms iets van die slechte eigenschappen van grootvader in zich hebben? Ik schrok van mijn eigen gedachten.

Juist op dat moment zei notaris Bentinck: ‘Uw oom zaliger had u hoog zitten, als ik dat zo mag zeggen, juffrouw van Bergen. Het schijnt dat u samen vaak gedebatteerd hebt over armoede en andere sociale problemen en dat u daar hele praktische oplossingen voor had die hem erg aanspraken.’

‘Echt?’ was het enige wat ik uit kon brengen.

De notaris knikte ijverig. ‘Zeker, zeker, ik heb het hem vaak genoeg horen zeggen!’ Hij was even stil en vervolgde toen spijtig: ‘We waren goede vrienden, uw oom en ik, en ik zal hem zeer missen. Hij was een bijzonder mens.’

‘Dat was hij,’ beaamde ik volmondig, want oom Aleidus was een zeer hartelijke man geweest, die zoveel als in zijn vermogen lag het lot van andere mensen had verbeterd. Misschien was dat wat we gemeen hadden. Ik mocht me ook graag over mijn Rotterdamse sloppenklantjes ontfermen. Vaak tegen beter weten in, omdat de ouders niet van plan of in staat waren om hun levensomstandigheden te veranderen.

De notaris bracht me terug naar het heden door te vertellen wat er allemaal onder de nalatenschap viel. Al gauw duizelde het mij. Er was sprake van een aanzienlijke som geld op een bankrekening, bestemd om het beheer over het landgoed te voeren. Verder waren er een huis met bijgebouwen en twee pachthoeven met het nodige land eromheen, plus nog een aantal los te verpachten akkers. Daarnaast behoorden een bos, een heidegebied en een vennetje in een stukje bos achter het huis tot het landgoed.

‘Is het landgoed zo groot?’ vroeg ik verbaasd.

‘Niet als je het vergelijkt met een landgoed als Treeswijk, dat zoals u weet achter Heidezicht ligt. Vroeger waren er meer pachtboerderijtjes, maar die waren tot krotten vervallen en zijn opgeruimd.’ Op dit moment keek de notaris even weg, waarschijnlijk omdat het wanbeleid van mijn grootvader hiervan de oorzaak was. ‘Hoe denkt u het landgoed te gaan beheren?’ vroeg hij toen belangstellend. ‘Zoals u misschien weet, is er een rentmeester die zich zeer betrokken voelt bij het landgoed: Felix Verweyen. Een jonge kerel nog, maar met kennis van zaken. Momenteel verblijft hij op Heidezicht, maar hij zal verhuizen vóór u de woning betrekt. U zou overigens niet zelf op Heidezicht hoeven te gaan wonen. Een alleenstaande vrouw in zo’n afgelegen huis, terwijl u de stad gewend bent... Ik kan me voorstellen dat zoiets niet aantrekkelijk is. Als u twijfelt aan de rentmeester kunt u mij een volmacht geven, zodat ik de uitgaven kan beheren en u op de hoogte kan houden van het wel en wee van het landgoed. Het is een heerlijk buitenverblijf om de verlofdagen of de vakanties op door te brengen.’

‘Ik ben wel degelijk van plan er zelf te gaan wonen,’ zei ik haastig, want het voorstel van de notaris, hoe sympathiek ook, beviel me helemaal niet. ‘En dan zal ik tevens het beheer op me nemen. Het zal wel even duren voordat ik op de hoogte ben van alles. Ik zal echter een goede leraar hebben in de rentmeester, begrijp ik.’

Verbijsterd staarde de man me aan. ‘Maar mijn beste juffrouw! Er komt veel meer kijken bij het beheer van een landgoed dan u nu overziet. U moet verstand hebben van land- en bosbouw, waterbeheer, financiën en last but not least van omgang met mensen van alle standen en rangen, want in zo’n dorp als Waalre is iedereen afhankelijk van elkaar, begrijpt u.’

Ik glimlachte zo zelfverzekerd mogelijk en antwoordde kordaat: ‘Nu, van die laatste twee dingen heb ik in elk geval verstand. Op onze groothandel ben ik degene die de boekhouding doet en met de leveranciers en de klanten omgaat.’

De notaris begreep dat hij een fout had gemaakt en herstelde zich beleefdheidshalve met: ‘Natuurlijk, hoe onattent van me om daar niet aan te denken. Goed, als u werkelijk van plan bent om Landgoed Heidezicht zelf te gaan bewonen: het is mooi gelegen en aan Felix Verweyen zult u een prima rentmeester hebben.’ Vervolgens weidde hij verder uit over de werkzaamheden op het landgoed en de bijbehorende verantwoordelijkheden.

Ik merkte dat ik moe begon te worden. Het beheer van een landgoed hield inderdaad veel meer in dan ik had verwacht. Bovendien was ik de laatste tijd nogal in beslag genomen door de vraag of ik de firma moest verlaten of niet. Ik had er achttien jaar van mijn leven aan gegeven, kon ik dat in één keer achter me laten? En mijn volksbuurtklantjes, hoe moest het daarmee? Maar juist het feit dat ik zo lang bij beide zaken betrokken was, leek een reden om ermee te stoppen. Het was alsof er binnenin me een veer zat die ineens niet meer gespannen kon blijven. Ik moest een besluit nemen: óf verder gaan zoals ik tot nu toe had geleefd, óf het roer volledig omgooien en voor iets nieuws kiezen, al wist ik niet wat dat nieuwe allemaal inhield. Hoe eenzaam zou het zijn op Heidezicht, vroeg ik me af, met alleen een paar bedienden? Ik zou oom Aleidus daar meer missen dan in Rotterdam.

‘Is er nog personeel of is dat allemaal ontslagen na het overlijden van mijn oom?’ vroeg ik.

‘Buiten een oudere huishoudster zijn er nog twee meiden. De tuin en de buitenboel worden onderhouden door de keuterboer die schuin tegenover Heidezicht woont. Hij fungeert soms als koetsier, maar meestal is hij aan het werk op zijn landje. Ik neem aan dat u zelf kunt mennen?’

Ik? dacht ik geschrokken. Ik kwam niet eens in de buurt van paarden als ik het kon voorkomen! Grote, enge beesten vond ik het, die niet te vertrouwen waren.

‘Eigenlijk doe ik alles op de fiets,’ begon ik aarzelend.

De notaris keek me verbaasd aan over zijn brilletje. ‘Hier zijn de wegen niet bestraat of verhard. Alleen de Steenweg naar Aalst.’

‘En die van Waalre naar Mereveldhoven? Want daar heb ik ook niet veel van gemerkt.’

‘Dat is inderdaad een zandweg. Maar hoe bent u eigenlijk naar Waalre gekomen, want u schreef dat u zelf vervoer zou regelen?’

Toen hij hoorde dat ik op de fiets van de stad naar het dorp was gereden, was hij oprecht ontsteld. Hij stond erop me aan het eind van mijn bezoek in de koets – met de fiets achterop – naar het station te brengen. Zijn aanbod was een opluchting voor me, want stiekem keek ik erg tegen de terugweg op.

‘We zullen straks met het koetsje het landgoed gaan verkennen, juffrouw,’ vertelde hij en ik zuchtte inwendig bij de gedachte dat we er weer op uit moesten. Al met al was het een lange reis geweest van Rotterdam naar Waalre en mijn maag vertoonde tekenen van leegte. Gelukkig verraste de notaris me met de mededeling dat we na het tekenen van de akten een warme lunch zouden gebruiken, zijn huishoudster had erop gerekend. De Brabantse gastvrijheid redde me van een flauwte.

Na een heerlijke maaltijd zag ik niet meer zo op tegen de verkenningstocht in het koetsje.

We reden het dorp uit langs velden en boerderijtjes.

‘Dit is de Heikant, het buurtschap waar Heidezicht bij hoort,’ zei de notaris. Op het laatst passeerden we een van twee pachthoeves. Daarna zag ik een bekend huis opdoemen tussen de naaldbomen, dat moest Heidezicht zijn! Met zijn witgeschilderde gevel deed het vriendelijk aan tussen de donkere bomen. Het paard sjokte de zanderige oprit in die in een boog voor het huis lag. Zodra de koets stil stond, stapte ik voortvarend van het treetje op de grond en liep naar de voordeur die aan de kopse kant van het langgerekte huis zat.

‘Oorspronkelijk was het een langgevelboerderij,’ vertelde de notaris nadat hij zich bij me had gevoegd. ‘De voorganger van uw grootvader heeft er een degelijk huis voor in de plaats gezet en uw oom heeft het gemoderniseerd en goed onderhouden.’

Naar de voordeur moesten we een tweetal treetjes op, wat het vrij eenvoudige huis nog enige allure gaf. De notaris haalde een grote sleutel tevoorschijn en ontsloot de deur. Weldra stonden we in de vierkante hal met zijn vertrouwde plavuizen vloer.

De notaris klopte aan bij de keukendeur, waar de huishoudster en twee meiden zaten.

‘O, meneer Bentinck met de juffrouw!’ De huishoudster, mevrouw De Pin, stond haastig op. ‘Ik had u niet horen binnenkomen.’

Ze stelde me voor aan het personeel, een fris ogend dienstmeisje van begin twintig met donkere krullen en mooie blauwe ogen, en een werkvrouw van midden dertig met een vriendelijk gezicht en asblond haar. Daarna nam de huishoudster de taak op zich om ons door het huis te leiden, waarbij ze me allerlei details vertelde die mijn ene oor ingingen en mijn andere uit. Huishoudelijke zaken beschouwde ik als haar verantwoordelijkheid, niet de mijne. Het huis was ruim, maar voor een landhuis niet erg groot. Op de begane grond bevonden zich in de hal enkele nuttige ruimten zoals een provisiekast en een vestibule. Verder was er een vierkante salon, een tamelijk kleine studeerkamer en een grote eetkamer annex bibliotheek die uitkwam op de veranda opzij van het huis. Meteen kwamen er herinneringen terug aan onze vakanties op Heidezicht. Op warme zomerdagen was het op de veranda altijd zo heerlijk koel geweest.

Toen we de brede trap bestegen hadden, herkende ik de gang waar de slaapkamers aan lagen. Oom had de grootste van de drie kamers gehad en wij sliepen tijdens logeerpartijen altijd in de rode en de blauwe slaapkamer, zoals we ze noemden. Nog een trap hoger, trof ik onder het zadeldak drie vierkante bediendenslaapkamers aan, plus twee zolderruimten vol spullen die zich daar tijdens de afgelopen decennia hadden opgehoopt. Alles zag er goed uit, in elke slaapkamer was een stookplaats en de ramen waren groot genoeg om licht en lucht door te laten. Nadat we het huis doorlopen hadden, lieten we de bijgebouwen voor wat ze waren en stapten weer in de koets. Ik kon werkelijk niets meer in me opnemen, het was zo veel en zo anders dan wat ik was gewend. Terwijl het koetsje over zandpaden en de keiweg naar het station van Waalre hobbelde, had ik moeite om mijn ogen open te houden. Tijdens mijn terugreis in de trein moet ik zelfs geslapen hebben, want deze scheen me veel korter toe dan de heenweg.

Met een opgetogen Toby aan de lijn haalde mijn nichtje Esther me op van de trein. Eerst liefkoosde ik uitgebreid mijn hond en vervolgens voerde ik met beide handen mijn fiets aan het stuur mee, terwijl Esther naast me kwam lopen. Ik was erg op mijn twintigjarige nichtje gesteld. We scheelden slechts veertien jaar en ondanks mijn protesten behandelde ze me soms als een gelijke. Ze volgde de Rijks Normaalschool en over een halfjaartje zou ze haar onderwijzersakte halen en voor de klas kunnen staan. Net als ik was ze erg gedreven om de armen en onwetenden van onze stad te helpen. Ze was al begonnen om aan enkelingen uit de sloppen lees- en schrijflessen te geven. Janus was één van haar beste leerlingen, maar dat kwam ook omdat ik vaak met hem oefende in de middagpauze.

Ze vroeg naar mijn Waalrese avonturen. ‘Ik vind het zo spannend, tante Anna, dat jij straks een buiten hebt, ik kan het me gewoon niet voorstellen. En ga je dan ook met een jonkheer of baron trouwen?’

Esther was met haar grote donkere ogen en prachtige donkere krullen niet alleen een plaatje om te zien, ze was helaas ook ongeneeslijk romantisch. Iets wat bij de leeftijd hoorde, vermoedde ik, hoewel ik er zelf nooit last van had gehad. Haar woorden ontstelden me dan ook een beetje.

‘Esther toch! Wat heb ik eraan om een buiten te erven als ik ga trouwen! Dan moet ik het waarschijnlijk weer verlaten en bovendien heb ik dan niet meer alles te vertellen in mijn eigen huis. Ik moet er niet aan denken!’

Ze drukte mijn arm. ‘Je denkt er toch vast wel eens aan? Kom, tantetje, als je ’s avonds alleen op je etage zit, denk je dan nooit aan een charmante man die je komt redden uit een of andere nood?’

‘Nee,’ kon ik naar alle waarheid antwoorden. ‘Zo’n gedachte is nooit bij me opgekomen en ik hoop dat jij je ook niet te veel met dergelijke hersenspinsels bezighoudt, Esther! Je hele leven ligt nog voor je en zoveel kansen als nu heeft een vrouw nooit eerder gehad. Als je eenmaal getrouwd bent, is alle kans op avontuur en vrijheid voorbij. Dan behoor je thuis te zijn bij je man en het hem naar de zin te maken.’

Esther lachte parelend en drukte nogmaals mijn arm. ‘Ach tante, wat ben je toch nuchter, ik hou nu eenmaal van romantiek. Maar al ben je zakelijk aangelegd, je bent me niet minder dierbaar, hoor!’

Esther wist met haar ongedwongen genegenheid als geen van haar huisgenoten mijn hart te raken. We hadden een hechte band met elkaar opgebouwd omdat ik met mijn broer en zijn gezin een dubbele woning deelde. Beneden lag het magazijn van de groothandel, dat tot in de tuin was uitgebouwd. Daarboven bevond zich in het linkerhuis het kantoor en een verdieping hoger mijn etage. In het rechterhuis lagen op de eerste verdieping de woonvertrekken van Clara en Eduard. De slaapkamers lagen weer een trap hoger. Om van mijn etage naar mijn werkvertrek te gaan hoefde ik slechts mijn trap af te dalen. Mijn middagmaal gebruikte ik doorgaans bij Eduard. Toen de kinderen nog alle drie thuis aten, was dit altijd een gezellig gebeuren geweest. Nu Paul en Fred in de kost waren bij een hospita in Amsterdam, en Esther vaak at bij een vriendin die dichter bij school woonde, vond ik de maaltijden meer en meer een opgave worden. Clara was temerig en had overal iets op aan te merken. Mijn broer werd dan zwijgzaam of kortaf. De onderwerpen die ik aandroeg, konden nooit hun goedkeuring wegdragen, tenzij het om de zaak ging. Maar goed, daar was ik binnenkort allemaal vanaf.

‘Eet je je avondboterham bij mij?’ vroeg ik, want ik had geen zin om alleen te zijn na zo’n lange dag van huis te zijn geweest.

Esther huppelde even. ‘Tuurlijk, ik heb al van die heerlijke achterham gehaald bij slagerij Schell op de West-Kruiskade. En ik heb ook een pot perziken op sap gekocht bij de kruidenier.’

‘Perziken op sap! Schandalig verkwistend,’ mopperde ik quasi-verontwaardigd, terwijl het water me in de mond liep.

We stapten stevig door en al gauw stonden we voor de kantoordeur van de Mathenesserlaan. Terwijl we boven in mijn heiligdom smulden van onze lekkernijen, vertelde ik haar over Heidezicht.

‘Het klinkt zalig,’ verzuchtte Esther, die graag dweepte met modewoorden. ‘Maar je gaat er toch niet voorgoed wonen? Wat moet je daar in je eentje?’

‘Ik zal me er permanent moeten vestigen, het schijnt dat het beheer van een landgoed enorm veel met zich meebrengt. Ik denk dat het wel even duurt voordat ik het klappen van de zweep zal kennen,’ eindigde ik met een frons.

Esther veerde verschrikt op. ‘Tante, dat meen je niet! Je gaat ons toch niet verlaten!’

‘Voorlopig niet, ik heb je vader beloofd om niet weg te gaan voordat het ‘balansen’ voorbij is begin januari.’ Dat was altijd een enorm karwei waar iedere medewerker van de Groothandel bij nodig was.

‘Maar hoe moet het dan met ons werk in de volksbuurten! Je kunt die mensen toch niet in de steek laten!’ ging ze op dringende toon verder.

Ik trok een grimas en zuchtte diep. ‘Dat is inderdaad een van mijn grootste zorgen, gelukkig ben jij er nog.’ In mijn hart wist ik echter dat ik van de jonge Esther niet mocht verwachten dat zij met hetzelfde gezag als ik kon optreden. Ik moest iemand met meer ervaring zoeken die haar kon helpen. Ongetwijfeld zouden er onder mijn kennissen van De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen mensen zijn die in mijn voetsporen konden treden. Ik klopte mijn nichtje op haar hand. ‘Daar vind ik wel wat op, maak je maar geen zorgen. Jouw eerste taak is straks lesgeven aan een klas vol kindertjes, in plaats van aan Janus en zijn kornuiten.’

Esther keek ineens alsof ze een geheim had en haar slanke handen friemelden aan de franje van mijn tafelkleed. ‘Weet je, tante, ik heb iets gedaan, papa en mama weten er nog niets van...’

Ik trok een streng gezicht. ‘Nu, biecht eens op?’

Esther sloeg haar sprekende, donkere ogen naar me op. ‘Ik ben wezen praten met het schoolhoofd in Crooswijk...’

‘In Crooswijk?’ stoof ik op. ‘Bij die volksschool? Maar Esther, daar hoor je helemaal niet! Wat zullen je ouders ervan zeggen, zelfs ík vind het geen goed idee!’