FIDESSA

DOOR LOUIS COUPERUS

MET PLATEN VAN REITH

Tekst: Louis Couperus

Ilustraties: B. Reith

Nederlandse ebook-uitgave © 2017 Reith | Hendriks & partners

ISBN 978-94-92351-04-3

Voor deze digitale editie is de tekst ontleend aan de eerste druk uit 1899.

I.

In den nacht scheen het woud onmetelijk van maagdelijke ongereptheid: zwart van reusachtige boomstammen en knoestige takken, die in het spoken der maan zich wrongen met een wanhopig gebaar van machtige strijdersarmen, als in ééne heroïsche marteling zwaar gespierder leden.

Zoo spookte het woud een somberen kamp van bovenmenschelijke athleten, roerloos geslagen door een vloek van voortaan eeuwig onbewegelijk blijven in dit allerlaatste gebaar hunner titanenhartstocht: gigantenoorlog, in ééne seconde van noodlot versteend nu gedoemd.

De dikke bladerenmassa’s bewogen niet, en de schaduwen tusschen het onnaspeurlijk gebaar der spierige boomarmen dropen er tusschen als plakkaten van inkt, stroomden er af als dikke vloeisels van inkt, vloeibaar fluweel, dat dik en traag uitkrinkelde en zich ophoopte tot eene chaos van opake duisternis.

Maar vreemde verrassing was — diep-in — een doorzichtiger worden van het inktwoud, waar de boomen verijlden langzamerhand, waar de inktschaduwen dunner verschemerden, waar het titanengebaar van de takken vermenschelijkte, en waar in de maan opblankten bleeke abeelen, geheel onverwachts, in een weemoed van heel matte schijnsels, in een droppelende tinteling van lichtende vonken, wanneer het maanlicht hangen bleef aan het loover, dat duidelijker dan opzilverde. Zoo verijlde het woud, zoo verschemerde het in transparantere nachtperspectieven, tot plotseling het was met de boomen gedaan, en de laatste abeelen, duidelijk uitgeknipt, louter zilver, als met muntdragende twijgjes rijk opdroomden in een mist van de maan.

En een wijde vlakte, als een weide, strekte zich in de manemist uit, transparant en schijnbaar eindeloos, naar een horizon toe van vochtigen dauw, of strak gespannen wazen optrokken, wazen van vocht, zilverwazen van vochtige glanzen, opdoomende en opdauwende uit het gras der nachtgedrenkte weide.

Het was alles heel stil, heel licht en heel vochtig. Leefde er niets en bewoog er niets in dezen wijden en glanzenden nachtdauw, in den glansmist onder de maan?

Was het oprijzen van nevel, was het trillen van waas, was het vaag opspoken van glans, die zich verplaatste, links, rechts, die wisselde, nu wat dichterbij en dan iets verder af? Zoo teeder en heel doorzichtig rezen dan de nevels, en het waas trilde als een spinnewebsluier; en de glans, die opspookte, ver-ommelijnde zich, onuitzegbare vorm; iets van schimmen, maar toch niet van leven, tot plotseling een gebaar van armen, opgeheven, zich verduidelijkte in den manemist, tot plotseling kopjes zich rondden met stroomende haren van zilverglans, en uit den nacht opdansten zoo bevallige ijlgestalten, dat zij niet schimmen bleken maar leven, zoo luchtig, zoo vroolijk als schimmen niet dansten: haar dans was éen lach, haar spel was éen blijdschap, een zilveren lach en een zilveren blijdschap, verrassend van teedere kinderlijkheid en gedachteloosheid en zorgeloosheid, of haar bestaan was niet meer dan dit huppelend bewegen, met zoo fijne voetjes, die nauwlijks neêrtraden, die nauwlijks neêrdrukten de grashalmpjes der weide; zoo lachende blij was het heel snelle zweven, met knikkende kopjes, met stroomende haren, met armen wijd-uit en hoog-op, klaarder en klaarder in het heldere maanlicht, de leden zoo teêr en zoo licht en zoo luchtig, zoo blank in het wazen van dauw en van maanlicht, etherische naaktheid, wier ziel was dáns alleen, omdat de nacht zoo stil was, de maan zoo heel klaar scheen en haar aller leven was niets dan blijdschap en vroolijke luchtigheid; niets dan huppelen met natbloote voetjes over de wijde weide en verzinkende weêr in den mist, in den nevel, aan den eindeloos verschemerenden horizon...

Geluid van muziek trillerde op, of snaren de mane- stralen waren, snaren van etherische, luchthooge harp, waarover de nimfehandjes dwalen... De zilveren harp stond op de weide, hoog tot den hemel, in eéne luchtgolving van geluid, zee van vibratie, tusschen wier bevingen telkens klonk de éven-schelte van zachte cymbalen, getemperd door ingehouden slagen van de metalen schalen, dof op elkaâr. Of het tingen van glazen klokjes, geluidfijn, of het belletjes waren van bloemen, lelietjes van dalen, die even de klepeltjes tikten tegen de blanke bloemenblaadjes, als de wazen der nimfen waaiden tegen de stengelen aan.

De nimfen dansten, de nimfen zongen, blij in den nacht van maneschijn, blij om de harp van luchtgeluid, die op de weide stond, diep in het duistere woud.

De nimfen zongen en dansten.

En zij lachten om haar geheimenis.

— Haha... Haha...! Niemand weet van de weide, niemand weet van de harp, die hemelhoog is en etherisch! De saters kennen de weide niet, de plek van ons zilveren mysterie, en de saters zagen de harp nooit, want ze denken, dat de harp maar maneschijn is...! Haha... haha... wij tikken de snaren; de gamma’s droppelen neêr en op, de melodie lacht in den nacht! Haha... haha... onze rozige vingertjes glijden langs de luchtfijne draden: we zweven tusschen de snaren heen en de zoomen van onze waden waaien tegen de luchtkoorden aan... Op, hooger op, zweven we op, boven het loover uit... O, we zien over de boomen heen; zwart is het woud en somber...! Niet zoo hoog, niet zoo heel hoog; we glijden weêr langs de snaren af... Bang zijn we voor het inktzwarte woud, waar de booze saters loeren... Haha, haha, hier zijn we alleen, op onze heilige weide!

— Haha, hier zijn we op onze heilige weide...!

II.

In het zwarte bosch sliep de Eenhoorn.

In de fluweelen plakkaten van inktschaduw sliep het edele dier, en hij was er een vaag blanke vlak, een roerlooze bleekende schemering.

Maar hij sidderde in zijne sluimering en plotseling waakte hij op.

Hij richtte den kop omhoog.

Hij trok de voorpooten knielende samen, bleef liggen met het blankende achterlijf, en luisterde, de ooren bewegend.

In de fluweelige, inktzwarte schaduw luisterde de edele Eenhoorn.

Wat hoorde hij? Wat stoorde hem in zijn slaap...?

Heel in de verte bewoog de lucht.

De lucht bewoog als een rythme.

Het rythme golfde als muziek, muziek van heel fijne snaren, zacht schelle cymbalen en tingelende belletjes, waartusschen een lachen weêrklonk. De lucht zwol van het geluid, en door den fluweelen nacht lokte wondere harmonie.

De Eenhoorn rees plotseling op.

Hij trilde op zijn slanke pooten, hij sidderde over zijn blankende huid en zijn nerveuze ooren bewogen. En hij hinnikte zacht, stak den kop vooruit en duwde met zijn horen in het loover.

Hij hinnikte zacht en liep vooruit, gelokt door de lucht, die zong.

Hij kon niet weêrstaan en liep.

Doorzichtiger werd het inktwoud, de boomen verijlden, de abeelen zilverden op in den stroomenden maneschijn. Aan den zoom van het woud bleef de Eenhoorn staan en hij was wit als sneeuw in den manemist. Over zijn zijdigen sneeuwblanken pels trilden nerveuze huiveringen. Op zijn bevende pooten rilde hij en hij krabde met fijnen hoef in het gras en hinnikte zacht. Zijne glanzende oogen knipten verblind. Zijne ooren bewogen luisterend. Hij rekte den hals, hij strekte zijn langen, eenigen horen, dien hij droeg als een lans op zijn kop...

Hij zag de weide, hij zag den hemel en van de weide tot den hemel rees omhoog de zilveren harp van louter manestralen, en de nimfen zongen en dansten. Hare muziek en haar dans lokten het dier en deden van wellust hem sidderen. Maar hij was schichtig en schuw en naderde niet... Hij stond aan den zoom en hinnikte...

Toen luider de nimfen lachten, schrikte hij plotseling en draafde in het woud terug.

Weêr stond hij, hinnikte klagend en vol verliefd verlangen... Hij keerde weêr om, en nu, als kòn hij niet langer weêrstaan, draafde hij over de weide in halven cirkel van den eenen zoom naar den andere, en terug... De nimfen bespeurden hem, en zij wezen en zij lachten en riepen en tikten luider de snaren. Dol hinnikend rende het dier, breidend zijn draafcirkel uit, en naderde en naderde...

O, hoe blij waren de nimfen, hoe lachten zij: zij wierpen de armen op, zij spreidden de haren uit en velen vatten elkaâr bij de hand en reiden zich rond, rondom de weide, om den schuwen Eenhoorn te vangen.

Anderen bleven de snaren bespelen. De Eenhoorn stond stil, rende weêr rond in een kring, duwde zijn hoorn in het gras en wierp de zoden hoog op. Dol was hij van manemuziek, van nimfegelach, dol was hij, omdat zij hem vangen wilden, maar hij zoû zich niet laten vangen.

Overmoediger werden de nimfen, ze drongen in dichten kring om hem heen; een oogenblik stond hij trillende stil; toen rende hij als om zichzelven rond, en de nimfen, verschrikt, deinsden terug, deinsden terug en lachten...

Door de harp van manestralen heen rende de sneeuwblanke Eenhoorn, en zijn horen ontstreek aan de stralen een trillende gamma... O, hoe lachten de nimfen, hoe lachten zij het muziekschuwe dier uit...

Hij, rende weg. Zij ijlden hem achterna, zij zweefden hem windsnel vooruit en eene van haar wierp zich om zijn hals met haar blanke leliënarmen, slingerde zich met een klaterlach op zijn rug, en trok aan zijn manen en dwong hem, en wilde hem temmen... Hij, hinnikend, schudde zich woest om haar af te werpen, maar zij lachte luid en zij klemde hem vaster. Hij kon niet. Maar hij ijlde voort. Temmen kon zij hem niet, hoe zij ook rukte aan zijn blankzijden manen. Hij ijlde voort. De nimfen, verschrikt, ijlden mede, zweefden windsnel met hem mede en smeekten haar zuster los te laten. Maar zij durfde niet meer. Angst vergrootte haar vioolblauwe oogen, nu zij wist, dat de Eenhoorn ontembaar was. Zij lag, schuimblank, op zijn sneeuwblanken rug, om zijn hals hare armen, en heur haren stroomden wijd-uit, als een vlag van zilverblond. Zij klemde hem vaster, in doodsangst. Zij dacht nog éen pooze hem los te laten en op te zweven met een kreet van victorie, omdat zij zoo licht was, ijle dochter der lucht, maar zij vertrouwde hare zweefkracht plotseling niet meer. Zij voelde zich loodzwaar in haar kloppende hart. De Eenhoorn ijlde, de nimfen riepen, maar zij bleven al achter; haar zweven was luchtig fladderen als vlinders, maar volhardender, krachtiger, ijlde de Eenhoorn en verdween aan de andere zijde der weide in den inktnacht van het woud.

De nimf om zijn hals klemde zich vaster en zij riep hare zusteren om hulp. Maar de zusteren hoorden niet meer. De inktnacht was om haar heen en zij zag niets: zij voelde alleen de vaart van den Eenhoorn schuren langs reusachtige stammen van boomen, die haar schramden de fijne schouders.

Nu was doodsangst in hare ziel. Zij kende het woud niet, zij kende den nacht niet, zij was een kind van den zeegod, zij was geboren uit schuim en uit licht, haar leven was spel, over de zee, in de lucht, langs de rivier, op de weide, spel in den maneschijn, spel aan de luchtharp. Zij kende alleen de zee en de weide; zij kende de stralende dagen, de maneschijnnachten, maar zij kende niet den nacht van het inktwoud. De Eenhoorn voerde haar meê, dol. Waar wilde hij heen?? Hij rende woest voort, hij slingerde tegen de stammen; hij bleef met zijn hoorn in de boomen steken, zijn vaart werd gestuit, maar hij rukte zijn hoorn schuddende uit; hij bevrijdde zich, ijlde verder...

Telkens dacht zij zich los te laten en te glippen van zijn rug in het donker: zij dorst niet. Het woud scheen haar de hel toe. Uit de inktduisternis van het woud schenen gedrochtelijke vormen uit en staarden haar aan met grijnslach. Zij schrikte telkens voor oogen, die glommen, voor muilen, die hapten, voor vleêrmuisvlerken, die flapperden. En zij klemde den Eenhoorn vaster. Zij hoopte hem nog te temmen. Zoo zij rukte aan zijn manen? Zij rukte... en hij werd woester. Hij trapte achteruit; hij hinnikte dol, hij poogde haar van zich te schudden. Zij klemde hem vaster, bang voor den nacht, bang voor het woud. Toen smeekte zij, aan zijne ooren. Hij wendde nerveus den kop van haar af: hij trilde in al zijne spieren. Hare allerliefste stem wond hem op. En hij ijlde voort, in den donker...