KALAPATI

Frans van Liempt

Amsterdam Publishers

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord

Ouverture

De eerste 6 jaren

Allen (een hoofdstuk apart)

CloudNine

De ondergang

Familie

De weg gaat omhoog

Uit het hoofd-stuk

Willie (geen hoofdstuk maar een prachtmens)

Nawoord

Woordenlijst

Woord van dank

Over de auteur

VOORWOORD

Stel: je huis brandt af en alles gaat verloren. Of: je wordt ten onrechte je huis uit gezet en raakt alles wat je had kwijt. Je kunt op veel manieren reageren: verdrietig, wanhopig en boos. Het zijn heel natuurlijke, menselijke reacties. Maar je weet dat je verder moet. Stilstaan en afwachten is geen optie. Het is exact wat mij gebeurde. Tot het punt dat ik geen toekomst meer zag en maar één uitweg. Een uitweg die ik uiteindelijk niet kon inslaan.

Tot op de dag van vandaag weet ik niet welke hindernis die weg blokkeerde. Iets heeft mij een zekere richting ingestuurd. Een andere weg doen inslaan. Een weg die een keiharde leerschool bleek. Een weg waaraan ook vriendelijke, goedwillende mensen huisden. De juiste mensen blijken namelijk wel degelijk te bestaan. Langzaam laat je het verleden achter je. Zo ontstaat er ruimte voor een nieuwe toekomst en een nieuw jij. Want de gebeurtenissen en de nieuwe ervaringen hebben je aan het denken gezet. Je gaat alles relativeren. Oude waarden worden weggestreept om plaats te maken voor nieuwe. New and improved, zeg maar. En dan komt er uiteindelijk die dag dat je het leven in zijn volle glorie weer omarmt.

Kalapati* is Tagalog* voor duif. Vroeger had ik zelf een paar duiven en genoot ik intens wanneer ik ze in formatie zag vliegen. Nog steeds vind ik het schitterende vogels.

Kalapati is ook de naam die men hier in San Fernando aan een jongeman heeft gegeven. Het is een gehandicapte man. Vermoedelijk aan één oog blind, hij kan niet praten en heeft een soort bewegingsdrang. Veel mensen denken dat hij ook verstandelijk gehandicapt is. Daar zet ik zo mijn vraagtekens bij. Kalapati hangt vaak op de plaza rond en trekt veel bekijks wanneer hij zijn acrobatische kunsten vertoont. Ik denk dat Kalapati een prachtig mens is. Net zo prachtig als het woord kalapati zelf.

*In dit boek komen woorden voor in Tagalog, de officiële Filipijnse taal. Voor betekenissen zie de woordenlijst aan het eind van het boek.

OUVERTURE

“Gefeliciteerd! Het is een jongen en hij heeft een zwakke rug.” Dat waren de eerste woorden die ik gehoord moet hebben toen ik op 17 juli 1956 om 01.13 uur onder oorverdovend gekrijs -daar althans ga ik voor het gemak maar even vanuit want het is mij nooit verteld, maar alle baby’s maken tenslotte zo hun entree naar ik begrepen heb- ter wereld kwam.

Mijn ouders hadden een kleine vierkamerflat aan de rand van Haarlem in de Dr. Schaepmanstraat, Parkwijk. Recht tegenover ons een flink stuk braakliggende grond waarachter de autoweg naar Amsterdam, de Amsterdamse vaart en de spoorlijn.

Veel kan ik mij uit die periode niet meer herinneren, maar dat ik geen gemakkelijk kind was, is mij altijd bijgebleven. Een gegeven dat ik later maar al te graag als excuus zou gebruiken wanneer mij naar mijn kinderwens gevraagd werd. Met de genen die mij tot een haast onhandelbaar kind maakten moest ik er absoluut niet aan denken. (Het homo-zijn even daargelaten. “Kinderen maken kan elke boerenlul,” was een favoriete uitspraak van mijn eerste vriend Hugo.)

Als kleuter wilde ik eens met vader en moeder mee naar de Amsterdamstraat waar zij heen moesten voor de aankoop van het een of ander. Ik mocht mee als ik plechtig beloofde zelf te lopen want ik zou niet gedragen worden. Op de terugweg besloot ik echter dat ik nu wel lang genoeg gelopen had en gaf te kennen dat ik gedragen wilde worden. Dat kon ik vergeten en na enig gesteggel over en weer besloten mijn ouders door te lopen in de veronderstelling dat ik wel zou volgen. Niet van plan om nog een stap te verzetten, plantte ik mijn kleine krent op de stoeprand. Mijn ouders sloegen een zijstraat in, in de vaste overtuiging dat, wanneer zij uit beeld waren, ik ongetwijfeld in paniek zou raken en alsnog zou komen aanrennen. Ze hadden buiten de waard gerekend. Ik zat prima en bleef koppig zitten totdat mijn vader mij uiteindelijk optilde en naar huis droeg. Die vastberadenheid zat er al vroeg in.

Zo ook die keer na het middageten waar ik nagenoeg niets van had genomen omdat ik het niet lustte. Vaste regel bij ons was dat wij pas van tafel mochten als iedereen klaar was. Het wachten was op mij, maar ik wilde niet eten en ik zou niet eten. Mijn ouders vonden het na verloop van tijd niet helemaal terecht dat mijn zusjes aan tafel moesten blijven omdat ik mijn hakken in het zand had gezet. En dus besloten zij het eten dan maar onder dwang naar binnen te werken. Een van hen hield mijn mond open terwijl de ander alles naar binnen lepelde. Toen ik, in mijn beleving vele uren later, naar bed werd gebracht, kwam alles eruit. Ik had geen hap doorgeslikt.

Van het gezinsleven staan mij vooral de pakjesavonden bij en de kerstperiode. Dan waren we een heel hecht gezin. Mijn moeder vond dat de kerststal pas op 24 december neergezet kon worden, evenals de zilverkleurige boom. Geen ‘boerenkermis’ zoals mijn moeder de bomen met gekleurde ballen noemde. Onze boom noemde zij een witte boom. ‘s Avonds gingen wij naar de nachtmis en niet eerder dan na thuiskomst zette mijn moeder de kribbe met het kindje erin in de stal. Dat kindje met zijn duim in zijn mond -mijn moeder vond dat dit veel natuurlijker was dan een baby die zijn armen in een uitnodigend gebaar uitstrekt- was het enige dat ik ooit in mijn leven heb gezien. Ik heb tot lang daarna nog gekeken of er een soortgelijk kindje bestond, maar mijn zoeken is altijd vruchteloos gebleven. Terwijl wij elk jaar met de kerststal in de weer waren en de eettafel netjes dekten, plaatste mijn vader de worstenbroodjes, die hij eerder op de dag had gebakken, in de oven zodat wij ze heet geserveerd kregen. Ieder van ons had een kaarsje achter het bord. De drie koningen die ver verwijderd van de stal stonden, mochten wij elke dag een klein stukje verplaatsen tot zij op 6 januari, Driekoningen, dan eindelijk naar binnen mochten. Op oudejaarsavond werden wij op tijd uit bed gehaald. Wanneer wij dan de huiskamer in kwamen zaten daar altijd tante Annie (een jongere zus van mijn moeder) en oom Arie uit Hilversum. Hij had het mooiste vuurwerk dat ik mij als kind bedenken kon.

Op school was ik geen uitblinker. Dit tot groot verdriet van vooral mijn vader. Mijn beide zussen deden het stukken beter en op verjaardagen waar de hele familie bijeenkwam werd er dan ook vol trots over hen gesproken. Mijn broer en ik werden nauwelijks genoemd.

Voor mijn elfde verjaardag kreeg ik een single waar ik helemaal gek op was: The happening van The Supremes. Dit liedje luidde een levenslange bewondering voor Diana Ross in.

Op de mavo wist onze lerares Engels, Coby van Graven, al vanaf het begin dat ik homo was – vanwege mijn passie voor Diana Ross. Coby en ik zijn tot lang na de schoolperiode bevriend gebleven. Op school zelf had ik niet veel vrienden en voelde ik mij een buitenbeentje. (Is er ook zoiets als een binnenbeentje?)

Na school ging ik werken op een groot kantoor waar mijn vader ook werkte. Daar had ik al spoedig wat vriendinnen met wie ik graag de pauzes doorbracht. Mijn vader was dan apetrots als hij mij met die meiden zag zitten. “Dat is nou mijn zoon,” plachtte hij vol trots tegen zijn collega’s te zeggen. Het moet een enorme deceptie voor hem (en mijn moeder) zijn geweest dat ik op een dag thuiskwam met de mededeling dat ik homo was.

Het is maar goed dat mijn ouders nooit hebben geweten dat ik mij schandalig gedragen heb in de eerste jaren na mijn coming-out. Praktisch elke avond een vluggertje in de Haarlemmer Hout terwijl ik de weekenden in Amsterdam doorbracht. Met volle teugen genoot ik van de barbezoeken en was blind voor de feitelijke leegte van dit bestaan. Het waren de jaren van de disco en dat betekende elk weekend flink feesten.

Vaste vrienden heb ik genoeg gehad: Hugo, Jan, Harmen, Martin, Ruud en Ogie. Ik laat Allen (zie hoofdstuk Allen, een hoofdstuk apart) hier bewust buiten beschouwing. Relaties of niet, het sletterige in mij is nooit helemaal verdwenen. Monogamie kwam in mijn vocabulaire niet voor. Daar ben ik altijd heel open over geweest en het was aan de vrienden om te beslissen of zij daar akkoord mee konden gaan of niet. Hierbij moet ik wel aantekenen dat in de loop der jaren de accenten wat zijn verschoven – er mag toch ook wel wat diepgang in zitten.

Met Herman heb ik zeventien jaar iets gehad, maar dat iets kan ik met geen mogelijkheid benoemen. Een latrelatie? Niet echt. Wij zagen elkaar wel vaak in de weekenden, maar er konden ook maanden voorbij gaan waarin amper contact was. Herman was erg dominant en zijn kinky kant trok mij wel aan. Dat was voor hem het belangrijkste in onze relatie. Angstvallig leidde hij een dubbelleven. Niemand mocht weten dat hij in de SM-scene verkeerde. In die periode heb ik ook Ruud ontmoet met wie ik enkele jaren heb samengewoond. Na zijn vakantie in de zomer van 2002 kon ik Herman niet bereiken. Het duurde enkele dagen voordat er uiteindelijk contact was. Hij was vanuit het vliegtuig per ambulance naar het ziekenhuis gebracht vanwege nierstenen. Dat althans was het verhaal dat hij mij vertelde. Hierna heb ik hem hooguit nog twee keer gezien. In september stuurde hij mij enkele kleine privéspullen terug in verband met, zoals hij het zelf schreef, een onzekere toekomst. Artsen hadden bij hem kanker in de slokdarm geconstateerd. Hij had liever geen bezoek want eten en praten waren bijzonder pijnlijk. Tot half oktober kreeg ik aanvankelijk nog een antwoordapparaat te horen wanneer ik belde, maar na enige tijd bleek die ontkoppeld te zijn. Nu ging er bij mij een alarmbel rinkelen. Ik besloot het ziekenhuis te bellen waar hij was behandeld voor de nierstenen. De telefonist verbond mij door met de intensive care. Mededelingen deed men daar niet. Daarvoor moest ik de aangewezen contactpersoon bellen: Hermans vriendin Elma met wie hij een platonische verhouding had. Elma en ik wisten van elkaars bestaan maar hadden elkaar nooit ontmoet. Ik belde haar nu en zij vertelde dat Herman aan de beademing lag. Zij zou mij uiteraard op de hoogte houden over het verdere verloop. Enkele weken later loste zij die belofte in. Het was op een zaterdagmiddag in november dat zij mij vertelde dat Herman was overleden. Vrij nuchter en zakelijk nam ik de boodschap aan en vroeg wanneer de begrafenis zou zijn. Het antwoord was ontluisterend: Herman was die dinsdag ervoor al begraven en had mij er niet bij gewild. De spelers uit zijn dubbelleven mochten elkaar vooral niet ontmoeten, zelfs niet op de begrafenis. Ik heb een gedicht geschreven en een cd samengesteld. Een exemplaar wilde ik Elma geven. Zij bezocht mij thuis en wij hebben een paar uur gepraat waarbij wij soms van de ene verbazing in de andere vielen. Herman bleek veel verhalen te hebben verzonnen. Nierstenen? Had hij nooit gehad! Het heeft mij allemaal zwaar teleurgesteld. Om er maar eens een cliché tegenaan te gooien: wonden helen, maar de littekens blijven. In maart van het jaar daarop zijn Elma en ik samen naar zijn graf gegaan. Ik huilde, zij troostte. Mede door omstandigheden hebben wij elkaar daarna nooit meer gezien of gehoord.

Terug naar vroeger. Na ongeveer twee jaar op dat grote kantoor in Amsterdam gewerkt te hebben solliciteerde ik bij het GAK in Haarlem. Het kantoor stond pal tegenover onze flat in Schalkwijk. Daar ontdekte ik dat een saai kantoorleven te weinig uitdagingen bood. Elke dag dezelfde koppen en dezelfde flauwe grappen zorgden er wel voor dat ik weg wilde. Dat ik het nog meer dan twaalf jaar heb uitgehouden komt mij nu onbegrijpelijk over.

Na het GAK heb ik van alles en nog wat gedaan. In een kleine buurtsuper op de Haarlemmer Dijk in Amsterdam werkte ik een tijdje met veel plezier. Ook in de bar van een vriendin had ik het uitstekend naar mijn zin tot ik mij ging toeleggen op de fotografie. Fotograferen was een grote hobby van mijn vader die mij erg veel geleerd heeft en nu eindelijk eens wèl mijn keuze wist te waarderen.

Als freelancefotograaf werken viel om verschillende redenen tegen. Later, toen ik met Ruud samenwoonde in Leiden, fotografeerde ik veel met iemand die ik op de Vrije Universiteit in Den Haag had ontmoet. Het leverde allemaal niet genoeg op. Een aanbieding om voor een jaar in een ziekenhuis in Leiderdorp te werken als medisch fotograaf nam ik onmiddellijk aan. Een jaar waarin ik het ziekenhuisleven van binnenuit kon observeren. Nu wist ik het: ik wilde de verpleging in.

De opleiding verpleegkunde was goed te doen, maar in het ziekenhuis liep ik tegen heel wat zaken aan die weinig motiverend waren. Omdat ik dertigplusser was kreeg ik soms taken die ik in die fase van de studie helemaal niet mocht doen. De verpleegkundigen zeiden dan: “Kom op zeg, je bent toch geen kind meer?” Ga er maar aanstaan als het ontzettend druk is en je weet dat je bepaalde handelingen goed kunt uitvoeren ook al mag het officieel nog niet. Je collega’s zaken weigeren (ik had in de opleiding geleerd dat ik mijn grenzen moest bewaken) waardoor zij op zijn minst geïrriteerd raken, wil je voorkomen. Zij zijn het immers die jou moeten beoordelen. In het laatste jaar besloot ik te stoppen. Ik kon als verzorgende aan de slag en dat was precies wat ik ging doen. In mijn laatste baan werkte ik als vaste nachtdienst in de thuiszorg. Aan die periode bewaar ik nog goede herinneringen.

Als ik alles overdenk was het allemaal goed, maar ontbrak het aan echte uitschieters. Mijn leven was van een gemiddeld niveau. Doorsnee. En dat is nu juist waar ik een enorme hekel aan heb.

DE EERSTE 6 JAREN

Na een periode van enkele maanden vol chatsessies met Ogie stapte ik in september 2006 op het vliegtuig richting Filipijnen. Vanaf onze ontmoeting op het vliegveld voelde ik mij vertrouwd en het was alsof wij elkaar al jaren kenden. Buiten zag alles er wereldvreemd uit. Wat mij het meest is bijgebleven van die eerste autorit naar huis zijn de mensen die straten vegen en de groenvoorziening onderhouden. Volledig ingepakt om zich tegen de zon te beschermen zagen zij eruit als levende vogelverschrikkers. Het hoofd en gezicht bedekt met een T-shirt en zonnebril waarboven een grote strooien hoed.

Ogie en ik hadden drie heerlijke weken waarin hij mij meenam naar enkele zeer bezienswaardige plaatsen. Regelmatig verzuchtte ik dat ik hier wel zou willen wonen en Ogie maakte mij duidelijk dat die wens bewaarheid kon worden. Het enige wat ik hoefde te doen was in Nederland alles afsluiten en terugkomen. Het klinkt te simpel om waar te zijn, maar het was exact wat ik deed.

Mijn wens om uit Nederland (ik noem het sinds enkele jaren Neederland) weg te gaan bestond al enkele jaren en ik kan niet zeggen dat ik met pijn in het hart wegging. Dat ik vrienden zou gaan missen was wel duidelijk maar dat kon mijn vertrek uit de Lage Landen beslist niet tegenhouden.

Een beetje gecompliceerd was de situatie overigens wel. Ogie had sinds kort een relatie met een Amerikaan die nu zeventig jaar oud was. Deze man, Chuck, was erg blij met het feit dat ik bij Ogie ging wonen. Dit verdient uiteraard enige uitleg. Chuck vertelde mij tijdens een chat dat hij het huis in San Juan samen met Ogie had gekocht. Zij hadden bewust gekozen voor een plek, ver van Ogie’s familie. In de Filipijnen zijn de familiebanden erg sterk en men komt dagelijks bij elkaar over de vloer. Ogie en Chuck hadden daar beiden absoluut geen trek in. Chuck heeft een zaak in New York en daarnaast enkele huizen langs de oostkust van Amerika. Hij kan dus niet veel op de Filipijnen zijn en als hij er dan is, zit een uitbundig romantisch leven er voor hem niet meer in, zo legde hij mij uit. Ondertussen zat Ogie in dat grote huis met bijbehorende gigantisch grote tuin. Hij was nieuw in San Juan en kende derhalve weinig mensen. Al met al vond Chuck het een fantastisch idee dat ik bij Ogie ging wonen en wanneer hij dan vanuit Amerika zou overkomen, zouden wij samen een gelukkig gezin vormen. Hij kwam in november 2007 inderdaad over en zou tot eind maart het volgende jaar blijven.

Dat wij echt gelukkig waren kan ik niet zeggen. De aardige man vol humor bleek een regelrechte tiran. Alles moest precies zoals hij het wilde. Om de kleinste zaken kon hij enorme woede aanvallen krijgen. Natuurlijk was ik nog niet volledig ingeburgerd en daardoor voelde ik mij vaak onzeker. De situatie was allesbehalve prettig en op een dag pakte ik mijn rugzak en vertrok naar vrienden om enkele dagen bij te tanken. Helaas betekenden deze vier maanden met Chuck het einde voor Ogie en mij. Alles was totaal anders geworden. Wij bleven goede vrienden en huisgenoten, maar het vuur was gedoofd en iedere poging om het nieuw leven in te blazen liep hopeloos mis.

Begin 2010 stelde Ogie mij via Yahoo Messenger voor aan een Duitser die in Thailand woonde. Ik wierp een blik op het scherm en zag een breedlachende man die uitbundig begon te zwaaien. Hij werd Spike genoemd. Deze Spike zou in april voor enkele weken overkomen en de geschiedenis herhaalde zich: ook hij keerde terug naar Thailand om daar de boel af te sluiten en vervolgens bij Ogie in te trekken. In principe had ik er geen bezwaar tegen. Ogie en ik hadden niks meer wat ons als koppel samenhield en bovendien had ik inmiddels ook een vriend gevonden in Allen.

Je in een ander land vestigen gaat natuurlijk niet zonder slag of stoot en dat gold ook voor Spike. Het viel mij op dat binnen enkele weken hij en Ogie al regelmatig behoorlijke meningsverschillen hadden. In huis was één kamer waar wij alle drie onze pc hadden. Ook daar werden ruzies uitgevochten en ik was bepaald niet blij hier getuige van te moeten zijn. Verderop in de gang, naast de keuken, had ik mijn eigen kamer. In de tuin was een kleiner huisje, ooit bedoeld voor het personeel. Ogie vroeg mij of ik liever in mijn kamer bleef of naar het kleine huis wilde verkassen. Een vraag waar ik geen seconde over na hoefde te denken. Overdag deed ik het huishouden en sproeide de tuin. Na het avondeten keerde ik dan naar mijn eigen huisje terug waar ik alle privacy had die ik mij maar kon wensen en waar ik verlost was van de strubbelingen tussen Ogie en Spike. Eten deden wij gezamenlijk en ik weet nog goed dat ik enkele malen van tafel ben opgestaan om mij terug te trekken. Het voelde alsof ik op een schip zat met twee kapiteins.

Op de vrijdagavonden gingen wij eten in een restaurant in San Fernando. De Duitse eigenaar was al langere tijd een vriend van ons. Wij aten daar met vrienden en speelden ons dobbelspel. De sleur kwam erin en aan het eind van een lange periode zat iedereen alleen nog maar op zijn smartphone te koekeloeren. Het dobbelen was eigenlijk strontvervelend want het haalde eenieder uit de bezigheden op de smartphone. Dit heb ik altijd gehaat. Samen uitgaan doe je voor de gezelligheid. Je praat met elkaar en maakt plezier. De komst van smartphones en tablets heeft daar een afschuwelijke verandering in gebracht. Het is ieder voor zich en vaak is een gesprek niet mogelijk want met oordoppen in het hoofd luistert iedereen naar zijn eigen muziek. Maar het meest afschuwelijke van die avonden was wel de weg naar het restaurant, en terug. Geen automobilist of motorrijder deed het goed en om de haverklap hoorde ik: “Look at that idiot over there!” Of: “Oh my… What an asshole!” In luttele minuten werden er talloze idiots en assholes waargenomen.

Begin 2013 overleed de laatste zuster van mijn moeder. Dat betekende dat alle neven en nichten in november dat jaar een aardig bedrag op hun rekening kregen gestort. Voor Ogie was het tijd om mij heel voorzichtig duidelijk te maken dat ik beter een andere plek kon gaan zoeken om te wonen. Natuurlijk zei hij het niet met zoveel woorden, maar de boodschap kwam over. Geen enkel punt want ik wilde zelf ook graag weg. Met Ogie een tikkeltje snobistisch en een enorme betweter kon ik het nog wel uithouden. Maar Spike was echt een vreselijk mens om mee om te gaan: naar de buitenwereld allervriendelijkst, thuis een enorme hork. Tijd om mijn periode in San Juan af te sluiten en om opnieuw mijn vleugels uit te slaan. Het voelde alsof ik voor het eerst het ouderlijk huis verliet.

ALLEN (een hoofdstuk apart)

Ergens rond oktober in 2008 waren Ogie en ik weer eens in Baguio. Wij gingen hier maandelijks heen met tweeërlei doel. Ten eerste kochten wij er zaken die bij ons in de directe omgeving niet verkrijgbaar waren terwijl het tevens een aardige ontsnapping was aan de hitte langs de kust. Wij hadden juist groenten en koffie gekocht op de markt en waren aan onze klim begonnen naar SM Mall waar de auto geparkeerd stond.

Onderweg op Session road zag ik een heel aantrekkelijke jongen zitten en mijn ogen bleven iets langer dan gebruikelijk op hem rusten. Een eindje verderop namen wij een ijsje en terwijl wij daarvan genoten kwam de jongeman langslopen. Tassen vol meeslepend vervolgden wij onze moeizame weg en zagen hem weer zitten. Nu begon hij ons te volgen tot aan de roltrap in de Mall die ons naar de ondergrondse garage bracht. Ik vermoedde dat hij zou denken dat wij vertrokken en was dan ook verrast te zien dat hij er bij onze gang naar boven nog steeds stond. Wij waren op weg naar de derde verdieping waar Ogie zoals gebruikelijk iets moest kopen bij Ace hardware. Hij vroeg mij voor de winkel te wachten. Mocht de jongen weer opduiken dan kon ik hem uitnodigen om met ons koffie of thee te drinken? En zo geschiedde. De knul liep zo’n twintig meter van mij verwijderd wat te slenteren, aldoor mijn ogen zoekend. Met een klein hoofdgebaar -kleine gebaren en seintjes zijn tenslotte overal hetzelfde- wenkte ik hem en daar had hij natuurlijk op gewacht want hij kwam direct naar me toe.