Rembrandt De Etser

Kijken naar Rembrandt

(Secrets of Rembrandt 1)

Michiel Kersten & Liesbeth Heenk

Auteur: Michiel Kersten
Editor en Uitgever: Liesbeth Heenk/Amsterdam Publishers

© All rights reserved, 2014. Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd of gereproduceerd.

Deze publicatie is tot stand gekomen uit een samenwerking tussen Michiel Kersten en Liesbeth Heenk, en vormt het eerste deel uit de serie ‘Secrets of Rembrandt’.
www.secretsofrembrandt.com

Voorwoord

Rembrandt was misschien wel de allerbeste en meest originele etser van zijn tijd met een geweldig voorstellingsvermogen. Wie het geheim van Rembrandts grafiek wil ontrafelen moet aandachtig en lang naar zijn etsen kijken. Alleen door aandachtig te kijken ontdek je het ene na het andere detail dat met onvoorstelbaar veel liefde geproduceerd is.

Kijken naar de etsen van Rembrandt betekent onthaasten. Over ieder element in een voorstelling heeft de kunstenaar nagedacht en niets is toevallig. Michiel Kersten, kenner op het gebied van de zeventiende eeuw en van Rembrandt grafiek in het bijzonder, laat in detail zien hoe je de geheimen van Rembrandts etsen kunt ontrafelen. Ontdek zelf het meesterschap van Rembrandt!

Liesbeth Heenk

Inhoud

Rembrandt - De etser

Prentkunst als reclame

Experimenten in zwart en wit

Grafische technieken

Schilder-graveur

Prentkunst als bron van informatie en inspiratie

Niets komt zomaar uit de lucht vallen

Honderd gulden voor een ets

Kijken kost tijd

Schilderen in zwart en wit

Beroemde kunstenaars als voorbeeld

Oefenen met emotie

Rembrandts dagelijkse leven

De wereld van de zeventiende-eeuwer

Bedelaars aan de deur

Wandelen rond Amsterdam

Fantasie en werkelijkheid

Portretten van vrienden en zichzelf

Zelfportretten als studiemateriaal

Terugblik

Rembrandt in jaartallen

Verder lezen

Links

Wie is wie

Rembrandt - De Etser

Rembrandt geldt als een van de grootste prentkunstenaars die ooit geleefd heeft. Waaraan kun je dat zien? Waarom is zijn werk bijzonder? Hoe maakte hij zijn prenten? Wie kochten zijn etsen? Wat zijn etsen trouwens?

Dit boek is een visuele verkenningstocht waarin het verhaal van de etsen van Rembrandt wordt verteld. Kijken naar etsen van Rembrandt is te vergelijken met 'slow food': alleen als je aandachtig en lang kijkt geeft de voorstelling zijn geheimen en schoonheid bloot. Deze publicatie helpt je bij het kijken en het ontrafelen van de geheimen van Rembrandts schitterende grafiek. Het is een spannende verkenningstocht met veel verrassingen. Ik nodig je uit mee te gaan…

Ooit was Rembrandt bekender vanwege zijn etsen dan vanwege zijn schilderijen. Wij kunnen ons dat bijna niet meer voorstellen. Die bekendheid heeft alles te maken met de functie van prenten in een tijd dat foto's en fotografische reproducties niet bestonden. De naam en faam van een kunstenaar werden vooral verspreid door middel van grafiek.

Prentkunst als reclame

Tegenwoordig wordt Rembrandt Harmensz. van Rijn (Leiden 1606 - Amsterdam 1669) vooral bewonderd om zijn schilderijen. Als je aan Rembrandt denkt, dan zie je zijn beroemdste werken in gedachten voor je: De Nachtwacht, Het Joodse Bruidje, De Staalmeesters en zijn talloze zelfportretten. Tijdens zijn leven was Rembrandt al een beroemdheid. Er zijn maar weinig kunstenaars die zoveel geld voor een portret konden vragen. Rembrandt kon dat en deed dat ook.

Hij kreeg prestigieuze opdrachten. Zo werd hij uitgenodigd mee te werken aan de decoratie van het imposante nieuwe stadhuis van Amsterdam. Zijn particuliere opdrachtgevers behoorden tot de elite van Amsterdam. Toen Rembrandt in 1634 trouwde met Saskia Uylenburgh lag de wereld voor hem open en volgde de ene belangrijke opdracht na de andere.

Rembrandts schilderijen waren niet zozeer te zien in openbare ruimtes. Meestal hingen ze achter de deuren van chique grachtenhuizen, in de doelen van de schutterij (De Nachtwacht) of gilden gebouwen, zoals de Staalhof in de Staalstraat (De Staalmeesters) van Amsterdam, waar het lakengilde de kwaliteit van de stoffen beoordeelde. Alleen bij veilingen kwamen Rembrandts schilderijen in de openbaarheid.

Dat Rembrandt indrukwekkend kon schilderen wisten veel mensen waarschijnlijk alleen van horen zeggen. Mond-tot-mondreclame was een belangrijke manier waardoor de naam en faam van een kunstenaar zich verspreidde.

Er was nog een andere manier waarop een kunstenaar zijn faam kon vergroten: reproducties. In een tijd dat er nog geen fotografie bestond, was daarvoor maar één manier, namelijk prenten. De beroemde Vlaamse kunstenaar Peter Paul Rubens had een hele groep graveurs, etsers en uitgevers om zich heen verzameld met maar één doel: het in prent brengen van zijn geschilderde composities. De zwart-wit prenten werden over geheel Europa verhandeld. Met iedere verkochte prent werd de naam van Rubens bekender en daarmee zijn werk kostbaarder en ook gewilder. Wellicht speelde Rembrandt ook met dit idee toen hij in 1636 samen met Jan van Vliet, zijn leerling en navolger, zijn eigen schilderij Christus voor Pilatus kopieerde. Het is bij dit ene experiment gebleven. Waarom, weten wij niet.

Afbeelding 1. Jan van Vliet en Rembrandt, Christus voor Pilatus, 1636, ets en gravure, 54,9 x 44,7 cm, Teylers Museum, Haarlem.

Toch zou Rembrandt uitgroeien tot een van de meest baanbrekende prentkunstenaars van alle tijden. Hij gebruikte de prentkunst niet om zijn schilderijen te reproduceren, maar als zelfstandig artistiek product. Daarmee verwierf hij wijd en zijd faam. Hij verzekerde zich op die manier gelijktijdig van een stevige bron van inkomsten. Voor veel zeventiende-eeuwers was Rembrandt de meester van de prentkunst. Een tijdgenoot dacht bij de naam Rembrandt eerder aan diens prentkunst dan aan diens schilderijen.

Experimenten in zwart en wit