Donkerluwte

ISBN: 978-94-92404-35-0

NUR: 961 (Energie), 100 (Educatief), 907 (Milieu)

Trefwoorden: energie-opwek, energietransitie, stroom, duurzaamheid, dunkelflaute, donkerluwte, waterstof, milieu, CO2

Titel: Donkerluwte

Ondertitel: Ombouw van de stroomvoorziening

Auteur: Henk Tolsma

Druk: 1e druk (juni 2021, v1.01)

Coverontwerp: Uitgeverij Sycorax

Opmaak: Ahmet Samsa

Proeflezing: Jaap Slager

Coverillustratie: VaclavVolrab – Pond5

Uitgever: Jeroen Horlings

Hoofdstukfoto’s: Tennet (01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 12, 15, 16, 17, 20), GE Renewable Energy (11, 13, 14, 19), Vestas (08, 18), SunPower (09)

Uitgeverij Sycorax - www.sycorax.nl © Copyright 2021

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, digitaal, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de uitgever te wenden. Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteur, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave.

Eenheden

Als het om energie gaat, gebruikt niet iedereen dezelfde eenheden. Dat kan verwarrend zijn. Om een goede vergelijking te kunnen maken kun je de ene eenheid omrekenen naar een andere.

Daarbij moet je allereerst onderscheid maken tussen de hoeveelheid energie en de hoeveelheid energie per seconde (ook wel vermogen genoemd).

Als eenheden voor de hoeveelheid geleverde of verbruikte energie kennen we kilowattuur (kWh; wordt meestal gebruikt voor elektrische energie) en joules (J; de standaardeenheid voor allerlei soorten energie). Als eenheid van vermogen (dus energie per seconde) kennen we de watt (W).

1 watt = 1 joule per seconde. Een stofzuiger met een vermogen van 1000 watt (ofwel 1 kilowatt, 1 kW), gebruikt elke seconde 1000 joule. Deze stofzuiger verbruikt elk uur dat hij aan staat 1 kWh.

Als laatste: we korten een duizendvoud af tot kilo (voorvoegsel k, zoals in kWh). Een miljoen krijgt voorvoegsel mega (afgekort M), een miljard giga (G), een biljoen tera (T) en een biljard peta (P).

Een paar voorbeelden om eenheden om te rekenen:

1 kWh = 3.600.000 joule = 3600 kJ = 3,6 MJ

1 kilowatt = 1000 watt = 1000 joule per seconde = 1000 J/s = 1 kJ/s

Een standaard Nederlands huishouden verbruikt in één jaar bijvoorbeeld 3500 kWh aan elektrische energie.

Hetzelfde standaard Nederlands huishouden verbruikt ruwweg 1500 m3 aardgas per jaar. Als je dat wil vergelijken met het elektriciteitsverbruik moet je weten hoeveel energie in ١ m3 aardgas zit: dat is grofweg ٣٦٠٠٠ kJ energie, dat weer om te rekenen is naar 10 kWh. Het energieverbruik per jaar van dat huishouden voor aardgas is dus 1500 x 10 kWh = 15.000 kWh. Dat is vijf keer de hoeveelheid die dat huishouden aan elektrische energie verbruikt.

De totale productie van duurzame energie in juli 2018 was 3,9 petajoule (PJ). 1 petajoule, ofwel 1 biljard (1.000.000.000.000.000) joule, is voldoende om ongeveer 15.000 huishoudens een jaar lang van energie te voorzien.

Bron: Klimaatakkoord.nl

Voorwoord

Het belang van een betrouwbare, betaalbare en schone elektriciteitsvoorziening staat centraal in dit boek. Qua betrouwbaarheid scoort de huidige manier van stroomopwekking en -distributie uitstekend. Wat betreft de prijs van stroom zitten we net boven het Europese gemiddelde. Maar qua uitstoot van kooldioxide moet het gewoon veel beter.

Het ontstaan van kooldioxide is een vervelende bijwerking van met fossiele brandstoffen gestookte technische verbrandingsprocessen. Niemand wil dat, maar het gebeurt, en in buitengewoon grote hoeveelheden. Daar moet vanwege de zorg voor het klimaat een eind aan komen, het moet in ieder geval fors verminderen.

Elke optie voor stroomopwekking heeft voor- en nadelen. Een keuze vóór een bepaalde optie heeft consequenties, maar dat geldt ook voor een keuze tegen. Dat is ook een leidraad in mijn boek.

Vaak verwijs ik in dit boek naar de situatie in Duitsland. Al 45 procent van de elektrische energie wordt daar gegenereerd door wind, zon, waterkracht en biomassa. De voor- en nadelen daarvan blijken in de Bondsrepubliek al veel meer dan in ons land.

Dit boek valt in twee delen uiteen. In de eerste vijf hoofdstukken schets ik een beeld van de huidige situatie rond stroomopwekking en – verbruik. In de hoofdstukken zes tot en met achttien behandel ik de verschillende opties om te komen tot een – vrijwel - CO₂-vrije stroomvoorziening in 2050. De conclusies van mijn onderzoek beschrijf ik in de hoofdstukken 19 en 20.

Media en politici behandelen de stroomvoorziening nog wel eens vooral als bron van emissies. Daarmee wordt deze branche, en zeker ook de tienduizenden werknemers daarin, tekort gedaan. Deze sector is veel meer dan dat. Ze speelt een cruciale rol in onze maatschappij. Energie, elektrische energie, is een mensenrecht. Stroom moet er altijd zijn!

Henk Tolsma

Inhoud

Voorwoord V

Huidige stroomvoorziening

1 - Een betrouwbare, betaalbare en weinig duurzame stroomvoorziening 01

2 – Huidige productie en consumptie – meer aardgas en meer duurzaam 11

3 – Betrouwbaar - top 17

4 – Betaalbaar – goed 25

5 – Duurzaam – slecht 33

Toekomstige stroomvoorziening

6 - Nieuwe aanjagers – verdrievoudigen de vraag 39

7 - Efficiencyverbetering productie en verbruik – kansen te over 51

Duurzame productie

8 – Wind – duurzaam, maar niet bij wind alleen 59

9 – Zon – duurzaam, maar niet bij zon alleen 73

10 – Donkerluwte – geen of weinig zon en wind 83

Back-up

11 – Waterkracht – helaas niet hier 89

12 – Biomassa – terughoudend mee zijn 97

13 – Waterstof – groen als gras 105

14 – Opslag – alleen op kleine schaal 115

15 – Kernenergie – de olifant in de kamer 125

Op weg naar 2050

16 – Netwerk – verzwaren en uitbreiden, en gauw 135

17 - Duizend bloemen – toekomstige alternatieven 145

18 – Voorspelbaarheid - onvoorspelbaar 155

19 - Stroomvoorziening op weg naar 2050 161

20 – 2050: Schoon, duurzaam! Maar ook betrouwbaar, betaalbaar? 175

Bibliografie 179

Index 180

01 | Betrouwbaar en betaalbaar

‘Elektriciteit vormt het hart van moderne economieën.’
Zo begint het hoofdstuk over elektriciteit in de World Energy Outlook 2019 van het International Energy Agency. ‘De vraag naar stroom zal verder toenemen als gevolg van stijgende inkomens, vanwege de elektrificatie van transport en verwarming, alsmede de groeiende vraag naar digitale apparatuur en airconditioning.’

Elektriciteit is van cruciaal belang voor de maatschappij. Dat geldt uiteraard voor meer goederen en diensten, zoals drinkwater- en voedselvoorziening, afvalverwerking en veiligheid. Daar wordt soms gemakkelijk aan voorbijgegaan. Als ik dit schrijf zitten we in 2020, middenin de coronacrisis. Artsen en verpleging redden levens, maar beademingsmachines spelen daarbij een cruciale rol. Dat kan alleen met een betrouwbare stroomvoorziening. Dat is begin mei 2021 nog vreselijk misgegaan in het ziekenhuis Maastricht waar twee corona-patiënten zijn overleden door een stroomstoring die hun beademingsmachines stil legde.

De coronacrisis hakt er stevig in, maar in het Algemeen Dagblad van zaterdag 4 april 2020 stelt de 84-jarige Ties Hogenbirk, die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt, dat het allemaal nog erger kan. ‘… ik ben nog steeds blij dat ik stromend water heb, en licht en warmte, en een dak boven mijn hoofd ….’.

Het is goed, dat besef, dat elektriciteit ook in dat rijtje thuishoort. Er zijn elke dag tienduizenden vakmensen in de weer die ervoor zorgen dat de voorzieningen die Hogenbirk noemt ons ongestoord bereiken. Zonder stroom komt het moderne leven tot stilstand.

Altijd elektrische stroom

Stroom moet er altijd zijn. Dat vraagt om een stabiele productie. Met het huidige park kolen- en gascentrales plus een kerncentrale is een stabiele stroomlevering zo goed als gegarandeerd. De centrales staan dáár waar het verbruik plaatsvindt, waardoor de stroomleidingen kort blijven.

Het is een qua betrouwbaarheid en betaalbaarheid bijna perfect werkend systeem. Jaarlijks valt in Nederland slechts 0,0001% van de tijd de stroom uit. De Nederlandse stroomprijs ligt net boven het Europees gemiddelde.

Maar qua duurzaamheid scoort Nederland slecht: landen met meer wind-, zonne-, waterkracht- en/of kernenergie scoren aanzienlijk beter (Noorwegen, Zweden, Frankrijk). Maar er zijn er ook die het nog slechter doen: waaronder Polen en Oekraïne (met veel steenkoolcentrales). Dat Nederland het relatief slecht doet, komt door de kleine bijdrage van kernenergie en het heeft te maken met natuurlijke omstandigheden, bijvoorbeeld het ontbreken van hoogteverschillen, waardoor waterkracht hier beperkt blijft tot enkele zeer kleine centrales in stromende rivieren.

Voordat we afscheid nemen van fossiele brandstoffen (kolen, olie en gas) – waarmee overigens enkele decennia gemoeid zullen zijn – is het goed erop te wijzen, dat ze een doorslaggevende rol hebben gespeeld in de welvaartsontwikkeling van Nederland. Techniekhistoricus Harry Lintsen toont dit uitgebreid aan in zijn uit 2018 daterende monumentale studie ‘De kwetsbare welvaart van Nederland’. Daarin neemt hij de welvaartsontwikkeling in ons land gedurende de afgelopen tweehonderd jaar onder de loep. In de negentiende eeuw was armoede de normale toestand voor het gros van de bevolking. ’Een oord van verschrikking’ noemt Lintsen ons land. Men leefde in bedompte huisjes zonder drinkwater- en rioolaansluiting. In 1885 kreeg Rotterdam als eerste stad in Nederland een elektriciteitscentrale.

Het energiegebruik per Nederlander is van 1850 op 2010 gestegen van 0,03 Terajoule naar 0,17 TJ. De Nederlander van nu gebruikt bijna zes keer zoveel energie als zijn voorganger halverwege de negentiende eeuw. Toen telde Nederland 3,1 miljoen inwoners, in 2010 waren dat er 16,6 miljoen. Dat houdt in dat de totale jaarlijkse hoeveelheid gebruikte energie in ons land – in tonnen steenkool, vaten aardolie en kubieke meters aardgas – in 160 jaar verdertigvoudigd is. Energieproductie is dus de pijler onder onze welvaart!

Schoner, duurzamer

Vrijwel alle huidige en toekomstige veranderingen in de stroomvoorziening zijn erop gericht deze schoner cq duurzamer te maken. Dan is energie uit zon en wind een logische keus. Zon en wind zijn groen, veel duurzamer kan het niet. En op termijn zijn het waarschijnlijk de goedkoopste technieken om stroom op te wekken.

Nederland en de doelen uit het Klimaatakkoord

Door het gebruik van energie stoten we broeikasgassen uit. Met klimaatbeleid proberen we de uitstoot terug te dringen. In Nederland hebben we hiervoor afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord. Het doel hiervan is om onze uitstoot met 49 procent te verminderen in 2030 vergeleken met 1990. Mogelijk gaat het doel binnenkort omhoog om aan te sluiten bij het opgehoogde doel van de Europese Unie, die de uitstoot met 55 procent wil verminderen in 2030. Het langetermijndoel is om onze uitstoot met 95% te hebben verminderd in 2050. Het tempo van de reductie ligt nu niet hoog genoeg om de doelen voor 2030 en 2050 te halen.

Jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen in Nederland als percentage van de uitstoot in 1990 en de doelen voor het verminderen van uitstoot uit het Klimaatakkoord.
Bron: CBS, 2020; EBN

Maar het heeft ook consequenties. We gaan van een systeem met stabiel producerende bronnen naar een systeem met wisselvallige (want weersafhankelijke) bronnen – zon en wind. Als in het huidige systeem de vraag naar elektriciteit toeneemt, wordt er productiecapaciteit bijgeschakeld. In het nieuwe systeem is de productie van stroom door windturbines en zonnepanelen leidend en moeten de netbeheerders hun uiterste best doen om te zorgen dat alle consumenten van de juiste stroom en spanning worden voorzien. We gaan van een vraaggestuurd naar een productiegestuurd systeem.

Dat is niet het enige. Stroom uit wind wordt in toenemende mate op zee geoogst, ver van de verbruikers. Stroomopwekking uit zon en wind kampt met slechte bedrijfstijden. En een ander nadeel is dat vanwege de lage energiedichtheid van daglicht en wind er veel installaties nodig zijn. Het is zaak daarvoor de juiste oplossingen te vinden.

Donkerluwte

De weersafhankelijke winning culmineert in het Duitse begrip ‘Dunkelflaute’. Als het donker is en windstil (vooral ’s nachts dus) en windturbines en zonnepanelen geen of weinig stroom leveren, terwijl ook ’s nachts de koelkast moet koelen, de vriezer moet vriezen en de elektrische auto moet opladen. In de industrie draaien machines gewoon door. In de zorgsector moet er op zijn minst licht zijn.

Waar komt onze stroom op die momenten vandaan? Er zal een stabiele bron van stroomproductie moeten zijn, die op elk gewenst moment in- en uitgeschakeld kan worden. In de klimaatplannen van Nederland en Europa – de zogeheten Green Deal – zijn dat met name groene waterstof en biomassa, aangevuld met waterkracht. Kernenergie – toch CO₂-arm – komt in die plannen niet voor.

Maar ook de keuze voor een populaire bron als groene waterstof heeft consequenties. Er moeten waterstoffabrieken worden gebouwd, waterstof moet worden opgeslagen – onder- en bovengronds - en er moet deels een pijpleidingnetwerk worden aangelegd. Waterstof is vluchtig en explosief.

Het is het lot van elke technologie zodra deze grootschalige toepassing krijgt. De eerste auto was een wonder op wielen, maar de huidige massale automobiliteit stuit op weerstand. Van internet werd bij de komst voorspeld dat het democratie over de aarde zou verspreiden, maar het blijkt ook een kanaal voor bedreigingen en vuiligheid.

Vier zuilen

De huidige elektriciteitsvoorziening rust op drie zuilen: productie, distributie en verbruik. In de toekomst moet daar een vierde zuil bijkomen: opslag. De omschakeling van stabiel producerende fossiele bronnen naar variabel producerende duurzame bronnen vraagt om ontwikkeling van technieken om stroom op te slaan. Vroeger werd gezegd dat stroom niet in grote hoeveelheden is op te slaan, en dat is nog steeds zo, maar er is zeker een begin gemaakt met technieken en methoden waarmee dat wél kan – weliswaar nog steeds op kleine schaal ten opzichte van het totale stroomverbruik, maar het begin is er. Al heel lang kan dat in de vorm van stuwmeren en waterbekkens, maar het lukt ook met waterstof (power-to-gas) en met grote accubatterijen en vliegwielen. Opslag moet ‘de vierde zuil’ worden onder de stroomvoorziening.

Drie voorwaarden

De elektriciteitsproductie moet aan drie voorwaarden voldoen: betrouwbaar, betaalbaar en schoon. Betrouwbaar omdat er altijd stroom moet zijn. De maatschappij is voor een goed functioneren in hoge mate afhankelijk van stroom. Als de straatverlichting het niet doet, is het donker op straat. Gelukkig is de stroomvoorziening in ons land zeer betrouwbaar.

Betaalbaar omdat iedereen afhankelijk is van stroom. Ook degenen die het minder breed hebben kunnen niet leven zonder stroom. Een afsluiting door de stroomleverancier is desastreus voor hen.

Schoon (of: duurzaam), omdat de CO₂-emissie – die gepaard gaat met stroomproductie uit fossiele brandstoffen – zo laag mogelijk moet zijn, en bij voorkeur nul. Het streven is om in 2050 (vrijwel) geen CO₂ meer uit te stoten. CO₂ draagt bij aan de opwarming van de aarde. Met al onze activiteiten – dus niet alleen met elektriciteitsproductie – zijn we verantwoordelijk voor zeker de helft van de huidige opwarming van de aarde, aldus de laatste IPCC-rapporten.

Dit zijn dus de drie belangrijkste voorwaarden: betrouwbaar, betaalbaar en schoon (= duurzaam). Maar er zijn er meer. De stroomvoorziening moet ook veilig zijn. Veilig, omdat aanraking met netspanning dodelijk kan zijn. Maar de maatschappelijke discussie over stroom gaat niet over veiligheid, want daar was iedereen al vóór.

Kernenergie

Een CO₂-vrije stroomproductie is niet alleen realiseerbaar met zon, wind, waterkracht, groene waterstof en biomassa, maar ook met kernenergie. Daarop rust echter al heel lang een taboe, hoewel er momenteel sprake is van een zekere kentering. Aan kernenergie kleven zeker bezwaren, maar elke vorm van energiewinning kent voor- en nadelen.

Stroomopwekking EU - 2018

(als percentage van totaal)

fossiel

nucleair

duurzaam

%

%

%

België

35

39

23

Duitsland

50

12

36

Denemarken

31

0

69

Spanje

40

20

38

Frankrijk

7

72

20

Groot-Brittannië

51

21

27

Italië

57

0

39

Nederland

81

3

16

Noorwegen

2

0

97

Zweden

2

42

56

EU

40

26

32

bron: ENTSO-E

fossiel: aardgas, steenkool, bruinkool
duurzaam: zon-pv, wind, biomassa/gas, waterkracht

Zo langzamerhand wordt ook duidelijk dat het bestaande stroomnet zelf een belemmering vormt voor de zo gewenste energietransitie van vervuilend naar schoon. In de huidige klimaatplannen is dit vrijwel over het hoofd gezien. Voorheen liep stroom in één richting: van de elektriciteitscentrale naar verbruikers (industrie, kantoren, zorginstellingen, huishoudens). Dat begint te veranderen. Decentrale opwekkers, zoals zonnepanelen op het dak, zorgen er voor dat stroom kriskras door de netten loopt. Zonneweides op het platteland, van oudsher een verbruiker van stroom met vaak een zwak net, zorgen ervoor dat deze gebieden stroomproducent worden.

Bedacht moet worden dat de netwerkinfrastructuur een veel langere levensduur kent dan stroomproductie-installaties. Windturbines en warmtekrachtinstallaties worden na gemiddeld vijftien à twintig jaar vervangen, elektriciteitscentrales na 25 à 40 jaar (behalve waterkracht- en kerncentrales die een langere technische levensduur hebben), maar stroomnetwerken blijven doorgaans meer dan een halve eeuw in gebruik. Leidingnetwerken die nu worden aangelegd zijn dus in 2070 nog steeds in bedrijf.

In dit boek behandel ik de belangrijkste ontwikkelingen in de elektriciteitssector en werk de stelling uit dat de elektriciteitsvoorziening op zijn minst fossielarm – en bij voorkeur fossielvrij – moet worden. Ik loop alle opties na die daar een bijdrage aan kunnen leveren, alsook hun voor- en nadelen. De vraag naar stroom zal fors toenemen en de productie ervan moet niet alleen betrouwbaar en betaalbaar zijn, maar ook duurzaam.

02 | Stroomproductie en -consumptie

meer aardgas en meer duurzaam

De stroomproductie in Nederland vertoont een stevige groei. Deze is – met ups en downs – gestegen van 70 miljard kWh (kilowattuur) in 1990 naar 119 miljard kWh in 2020. Het verbruik is sinds 2005 vrij stabiel rond de 110 miljard kWh.

De productie van elektrische energie kan grosso modo worden verdeeld in centraal en decentraal. Centrale productie betreft de stroomopwekkers die zijn aangesloten op het hoogspanningsnet van Tennet, zoals alle grote kolen- en gascentrales alsook de kerncentrale Borssele, evenals industriële warmtekrachtkoppeling(wkk)-installaties en alle windparken op zee.

Nederland telt 71 elektriciteitscentrales groter dan 1 megawatt. De grootste is de steenkoolcentrale van RWE in de Eemshaven met een elektrisch vermogen van 1560 MW. Maar liefst 42 – middelgrote – centrales gebruiken aardgas als brandstof. Vijftien kleinere centrales gebruiken afval en/of biomassa. Er zijn vijf hele kleine waterkrachtcentrales. En Nederland telt één kerncentrale (Borssele), met een vermogen van 485 MW.

De stroomproductie door aardgasgestookte centrales stijgt de laatste jaren. Die van kolengestookte centrales is in 2020 gehalveerd ten opzichte van het voorgaande jaar, zowel door technische problemen, door hogere prijzen voor kolen en CO₂-uitstoot en omdat Den Haag deze productie wil uitfaseren om in 2030 alle steenkoolcentrales te sluiten. Borssele is goed voor een kleine vijf procent van de Nederlandse stroomproductie.

Decentraal vermogen betreft een hele reeks kleinere opwekkers die zijn aangesloten op het midden- en laagspanningsnet: wkk-installaties (vaak aardgasgestookt) bij kleinere en middelgrote bedrijven, in de tuinbouw en bij utiliteitsgebouwen, en daarnaast windturbines op land, biogasinstallaties, afvalverbranders en zonneparken.

Deze decentrale productie, met name het hernieuwbare deel, is in 2020 fors gestegen. De productie van groene stroom groeide met 40%. Een kwart van de Nederlandse elektriciteit kwam in 2020 uit hernieuwbare bronnen. De meeste groene stroom kwam van windmolens, maar zonnepanelen droegen het sterkst bij aan de productiegroei. Een derde van de groene stroom kwam voort uit verbranding van biomassa, en in 2020 was dat aandeel anderhalf keer groter dan in het jaar daarvoor.

In- en uitvoer

Elektrische energie wordt zowel ingevoerd als geëxporteerd. In 2020 bedroeg de uitvoer 22,4 miljard kWh, bijna 20% van de binnenlandse productie. Dat is meer dan de jaren daarvoor en ook het hoogste uitvoercijfer sinds 1976. De export naar Duitsland steeg, omdat Duitse kolencentrales minder stroom produceerden vanwege een hogere CO₂-heffing. De uitvoer naar België nam toe vanwege deels technische, deels politieke problemen met kerncentrales aldaar.

De Nederlandse invoer van stroom daalde in 2020 juist – met 0,6 miljard kWh ten opzichte van 2019 – tot 19,8 miljard kWh. De invoer uit Duitsland en België daalde, maar die uit Denemarken en Noorwegen (= groene stroom) nam juist toe.

Uit de toegenomen uitvoer en gedaalde invoer resulteerde in 2020 een uitvoersaldo van 2,6 miljard kWh. Een trendbreuk, want doorgaans importeert ons land juist meer stroom dan het uitvoert.

CO2-emissie

De elektriciteitssector is goed voor bijna een kwart van de Nederlandse CO₂-uitstoot: 24% van het totaal van 189 MT, dus 45 MT. Dat is afkomstig van kolen- en gascentrales alsmede van gasgestookte wkk-installaties (bij het mkb, in tuinbouw en utiliteitssector). Die 45 miljoen ton moet volgens de huidige klimaatplannen in 2030 zijn afgenomen tot 27 MT, en tot (bijna) nul in 2050.

De fossiele centrales zijn er de afgelopen decennia in geslaagd hun efficiency te verbeteren (zie tabel) en de CO₂-emissie per kilowattuur te verminderen, door onder andere betere verbrandingstechnieken en hogere stoomdrukken.

Efficiencyverbetering fossiele stroomproductie

primaire fossiele energie-input (MJ/kWh)

2000

8,3

2019

5,9

rendement op primair fossiel

2000

40,5%

2019

55,8%

CO₂-emissie (kg/kWh)

2000

0,55

2019

0,37

bron: CBS

Het produceren van een kilowattuur stroom kost in Nederland iets minder dan zeven eurocent. Kleinverbruikers betalen daar echter 22 à 23 eurocent voor. Het verschil bestaat vooral uit energiebelasting en kosten van opslag duurzame energie.

Verbruik

Het verbruik van stroom schommelt in Nederland al sinds 2005 rond de 110 miljard kWh per jaar. In 2020 bedroeg het 111 miljard kWh. Het all-time-high lag in 2011 met 123 miljard kWh. Vanwege de de financiële crisis van 2008 en de geringere economische groei die daarop volgde, en ook door het gebruik van nieuwe energiezuinige apparaten is dat niveau sindsdien niet meer bereikt.