Oogwenk

Eerste druk september 2017

© Paul en Arianne Trossèl, Laura van der Burgt | Uitgeverij Water BV

Ontwerp omslag en binnenwerk

Hermen Grasman Ontwerp

Foto omslag: Jeremy Bishop on Unsplash

Foto auteur: Hester Doove

ISBN 978 94 9249 523 5

Arianne en Paul Trossèl

in samenwerking met

Laura van der Burgt

Oogwenk

Ineens kan de vader van een jong gezin alleen nog met zijn ogen knipperen

UITGEVERIJ WATER BV, HILVERSUM

Voor Hugo en Nienke,
die meer moeten verdragen
dan wij zouden willen.

Onze liefde voor jullie
ontstijgt alles.

papa & mama

Als ik van tevoren had geweten dat mijn leven zo zou lopen, dan had ik op mijn 36e dood gewild. De eerste maanden na mijn hersenstaminfarct wilde ik dat ook echt – dood, weg hier. Ik had hoge verwachtingen van het leven en die werden me in één klap ontnomen. Gevangen zitten in een totaal verlamd lichaam, het was de hel op aarde voor de man die ik was.

Er is heel veel dat ik niet meer kan. Mijn prachtige vrouw omhelzen. Voetballen met mijn zoon, zingen met mijn dochter. De druk op mijn bovenbenen voelen tijdens een afdaling op de piste. Krabben als ik jeuk heb. Bier drinken met mijn jaarclubgenoten. Meepraten. Vooral dat laatste went nooit. Ik slijt mijn dagen roerloos en in stilte. Ik kwijl, plas soms in mijn broek en als ik lach, lijkt het of ik zwakzinnig ben.

Maar ik ben er nog.

En wat ik nog steeds kan, is nadenken. Ik heb gewikt en gewogen, getwijfeld en gewanhoopt. En uiteindelijk ben ik anders naar mijn lot gaan kijken. Ik concludeer dit: over honderd jaar zijn we allemaal dood. En de dood is het einde, dat weet ik zeker. Onze tijd is dus kostbaar, zelfs die van mij. Er is nog steeds genoeg dat mijn korte bestaan de moeite waard maakt. Dat zijn boven alles mijn vrouw en kinderen. Bij hen zijn, zolang het leven mij dat toestaat – het heeft meer waarde dan ik ooit had kunnen denken.

Winnen kan ik niet meer. Maar ik zal zorgen dat ik niet verlies.

PAUL TROSSÈL

Paul leek onaantastbaar. Ik viel op zijn kalme zelfverzekerdheid, ging houden van zijn wilskracht en zijn drang naar avontuur. Zijn sterke persoonlijkheid bracht hem ergens, en ik wilde daar ook zijn. We hadden dezelfde dromen, hij en ik. Samen ontdekten we de wereld; eerst als studenten, later als academici en jonge ouders. We waren oersterk, vooral als we op elkaar waren aangewezen.

Ik maakte een vrije val toen hij dreigde te sterven. Ik heb hem gesmeekt te blijven leven, voor mij, voor onze kinderen. Alles was beter dan verder moeten zonder hem.

Ik verloor hem niet, maar hij is dezelfde niet meer. Hij is nu in alles afhankelijk van mij. Het sloopt me, soms. En dan haat ik het, leven met een zwaar gehandicapte man. Maar in dat beschadigde lichaam zit nog steeds de sterke man die ik trouwde. Van die man houd ik, zielsveel. Zijn mentale veerkracht is onvoorstelbaar, wie ben ik dan om de moed te laten zakken?

ARIANNE TROSSÈL

Arianne

JANUARI 2006

•

‘Nog een biertje, mannen? En jij, Arianne? Een glaasje wit?’ Juliëtte kwam de kamer in met twee Heineken en een fles wijn.

‘Lekker hoor, kom maar door,’ zei Paul. Hij zat naast me op de bank, met zijn arm over de leuning achter me.

Juliëtte zette het flesje voor hem neer en hield de wijnfles voor mijn neus. ‘Het is een Bulgaarse. We hebben hem gekocht bij de Damianitza Winery in het zuiden, pal aan de grens met Griekenland. Prachtige, ongerepte natuur daar; je moet die streek zeker eens bezoeken.’

Ik knikte, ik had zin in een wijntje. ‘Lekker. Eentje mag hè?’ In april verwachtten Paul en ik ons eerste kind. Vijftien weken nog, dan kon ik weer meedoen met de borrels.

‘Voel je je nog steeds goed?’ vroeg Juliëtte toen ze weer ging zitten. We hadden elkaar ontmoet bij de International Women’s Club, waar ik lid van was geworden toen we in Bulgarije kwamen wonen. Ik mocht haar direct: een bescheiden vrouw die heel goed wist wat ze wilde – beslist niet het type dat zich volledig ondergeschikt maakte aan haar mans carrière. Zo was ik ook niet. Zij en Ronald waren iets eerder dan wij in Sofia neergestreken. Hij werkte als zelfstandige voor een Bulgaarse telecomprovider.

‘Ja hoor, prima. Al heb ik al dat gewandel door de stad inmiddels wel gehad. Het is een mooie manier om de omgeving te verkennen, maar het wordt nu echt tijd voor een auto.’ Ik keek nadrukkelijk naar Paul. ‘Vorige week werd ik bijna aangevallen door een roedel zwerfhonden, in het bos bij de geboortekliniek.’

Saint Lazar was voor Bulgaarse begrippen een moderne kliniek, lag in een levendige buitenwijk en was populair onder expats.

Collega’s van de chocoladefabriek van Nestlé waar Paul sinds kort productieleider was, hadden ons ernaar verwezen. Op de heenweg had ik een taxi genomen, maar na afloop was er nergens een te bekennen geweest. Het was koud en grauw buiten, ik wilde naar huis. Toen de zoveelste bezette taxi me voorbij reed, besloot ik te gaan lopen. Via het wandelpad door het bos kon ik een flink stuk van de route afsnijden, ik schatte in dat het niet meer dan een halfuurtje was naar ons appartement. Het bos zag er verwilderd en verlaten uit, maar ik had er vaker mensen in en uit zien lopen. Ik besloot het erop te wagen.

‘Jezus, Arianne. Hoe kwam je daar nou bij? Je weet toch dat die beesten mensen aanvallen? Er worden regelmatig mensen gebeten, iemand van de Women’s Club moest pas nog naar het ziekenhuis voor een tetanusprik. Ze zijn hartstikke gevaarlijk, vooral in jouw situatie,’ zei Juliëtte geschrokken.

‘Ze had ook gewoon een taxi moeten nemen. Maar ja, ongeduldig hè... Mevrouw Trossèl kon weer eens niet wachten,’ sneerde Paul, terwijl hij een handje pinda’s in zijn mond gooide.

‘Wij moeten gewoon snel een auto kopen, schát,’ zei ik, terwijl ik hem in zijn ribben stompte.

‘Wat gebeurde er nou precies?’ vroeg Ronald.

‘Ik lette gewoon niet goed op. Ik was al te dichtbij, toen ik zag dat er een hele groep in de struiken lag. Het waren er een stuk of tien, twee ervan kwamen direct recht op me afgelopen. Smerige beesten waren het. Een van de twee liet meteen zijn tanden zien, doodeng.’ Ik rilde toen ik eraan terugdacht. ‘Eentje droop gelukkig vrij snel af, maar die grommende achtervolgde me tot het eind van het bos. Pas toen ik de straat overstak, liep hij terug het bos in. Ik ga daar echt nóóit meer heen.’

‘Nee, dat lijkt mij ook niet. Je hebt geluk gehad,’ merkte Paul op. ‘We gaan dit weekend op zoek naar een auto. Weet jij een handelaar die een beetje betrouwbaar is Ronald?’

Ik grinnikte. Betrouwbaarheid was een rekbaar begrip in Sofia. De politie liet zich gretig omkopen en de maffia koketteerde schaamteloos met haar macht en rijkdom. In dikke auto’s scheurden de Bulgaarse maffiosi door de stad, steevast met opgedirkte trophy wives naast zich. Ze gedroegen zich alsof de stad van hen was. Misschien was dat ook wel zo, want er was niemand die ze tot de orde riep; de politie al helemaal niet. Deze mannen regelden hun eigen zaken, daarvan was de doorzeefde Porsche Cayenne vlakbij ons appartement een angstaanjagend bewijs. Enkele weken terug had ik een warenhuis met Italiaanse meubels bezocht en bij het protserige sanitair stuitte ik op een groepje kleerkasten met grimmige gezichten. Het duurde even voor ik doorhad dat ze op de uitkijk stonden terwijl hun baas met de verkoper sprak. Ik had er op een afstandje geamuseerd naar staan kijken.

‘Ik wil iets leuks, misschien een jeep of zo, een auto waarmee we de bergen in kunnen en die bestand is tegen de idioot grote gaten in het wegdek hier,’ zei Paul tegen Ronald.

‘Daar zijn we het dan over eens. Gaaf, een 4-wheeldrive,’ zei ik opgetogen.

We waren allebei gek op auto’s. Na onze studie waren we tot oude barrels veroordeeld geweest, maar zodra het kon hadden we een groene Golf Cabrio aangeschaft. Paul had in Nederland nog een prachtige, mosterdgele Jaguar uit 1978 staan, die we afgelopen november als onze trouwauto hadden gebruikt. De cabrio hadden we verkocht, maar de Jag wegdoen was onbespreekbaar.

‘Maar zal ik eerst de baby eens heelhuids op de wereld zetten, voordat we gaan crossen?’ grinnikte ik.

Paul lachte ook. Ik nipte van mijn wijn en zakte genoegzaam terug in de bank.

Paul

APRIL 2006

Een paar weken na het gedoe met de zwerfhonden kochten we een metallic blauwe Toyota RAV4. We waren allebei direct om toen we de jeep met vierwielaandrijving bij de garage zagen staan. In een klein, rommelig kantoortje hadden we de koop rond gemaakt. Arianne zat onderuit gezakt naast me, de baby kon elk moment komen.

‘Is de auto verzekerd?’ vroeg ik de handelaar in het Engels. Hij wendde zich tot zijn collega, die aan een ander bureau over een stapel papieren gebogen zat. Er ontstond een verhitte discussie in het Bulgaars, die ik niet kon volgen.

‘What did you say?’ onderbrak ik de verkoper. De collega gooide zijn handen in de lucht en foeterde door.

What did you say?’ probeerde ik nogmaals, dwingender dit keer. Het irriteerde me dat ik niet wist wat ze bespraken. Ik vond het onbeleefd, maar het stond me vooral niet aan dat ik niet zeker wist of we straks verantwoord de weg op konden. In Bulgarije wilde je geen gedoe met de politie. Mijn collega’s bij Nestlé hadden me al gewaarschuwd dat ik bij een snelheidsovertreding om een ecologische boete moest vragen; dan kon je ze afkopen zonder bonnetje. Corruptie was eerder norm dan uitzondering.

De mannen rondden hun gesprek af en de handelaar keek me geruststellend aan.

‘Yes,’ was het enige dat hij zei.

Naast me barstte Arianne in lachen uit.

‘Nou, dat is dan geregeld, denk ik,’ zei ze. Ik hield van haar sarcasme, maar dit keer kon ik er niet om lachen.

‘Wat bedoelt u? Zijn we verzekerd? Ik wil daar een schriftelijk bewijs van,’ besloot ik.

Enkele dagen later haalde ik Arianne met de RAV op in Saint Lazar, waar onze zoon Hugo met een keizersnede ter wereld was gekomen. We wisten al dat het een jongen zou worden. Bij een van de laatste echo’s had de gynaecoloog zich versproken.

‘Kijk dan, de baby heeft net zo’n grote neus als jij,’ had Arianne vertederd tegen mij gezegd.

Waarop de arts opmerkte: ‘Yes, he looks just like his father’.

‘Zegt u nou ‘hij’?’ vroeg Arianne geschrokken. Toen pas drong tot de arts door dat ze de verrassing verpest had.

‘Och, mijn excuses. U wilde niet weten wat het werd, dat is waar ook,’ zei ze.

Heel gemeend klonk het niet, ze begreep duidelijk niet waarom we wilden dat het een verrassing bleef. Desondanks was ik door het dolle dat ik een zoon kreeg. Een jongen, een voetballer, een stamhouder! De bevalling was een uitputtingsslag geweest. Arianne had anderhalve dag weeën gehad, maar de ontsluiting zette niet door. Urenlang hadden we samen op bed gelegen in de familiekamer van de kliniek. Ik masseerde haar rug, haalde glaasjes water, liet haar in mijn handen knijpen en deed mijn best om haar te laten ontspannen. Ik wist niets van ademhalingstechnieken en Arianne ook niet, want in Bulgarije deden ze niet aan zwangerschapsgym. We zuchtten maar wat. Het had weinig opgeleverd en tegen de ochtend besloot de gynaecoloog tot een keizersnede over te gaan. Ik kon niet inschatten of het echt noodzakelijk was, in Bulgarije begrepen ze sowieso niet veel van Arianne’s wens om zonder verdoving op de natuurlijke manier te bevallen. Maar ik zag hoe moe ze was. Ik was blij dat er een einde kwam aan haar lijdensweg.

Vanachter een glazen luchtsluis die grensde aan de operatiekamer zag ik hoe mijn zoon ter wereld kwam. Twee uur later hield ik hem voor het eerst in mijn handen. Een golf van trots en tederheid overspoelde me toen hij zijn ogen opende en verwonderd naar me opkeek. Ik was meteen stapelgek op hem.

‘Hé kereltje. Wat ben ik blij dat jij er bent,’ fluisterde ik, terwijl ik met hem voor het raam van onze kamer stond. ‘Wat ben je mooi en sterk, Hugo Trossèl. Ik ben jouw vader en ik ga jou de wereld laten zien. Wij gaan samen heel veel mooie dingen meemaken, dat beloof ik je.’

Ik had een laptop meegenomen naar het ziekenhuis en daar een los cameraatje aan gekoppeld, zodat ik via Skype onze zoon kon laten zien aan de familie in Nederland.

‘Kijk eens, mama. Dit is de nieuwe meneer Trossèl,’ had ik vol trots tegen mijn moeder gezegd.

‘Fantastisch, jongen,’ had ze geantwoord.

Ik wist hoe gelukkig het haar maakte dat ik een stamhouder had voortgebracht. Ik was haar laatste hoop geweest; mijn zus Annelieke had drie dochters gekregen. Vooral nu ze weer ziek was, betekende de geboorte van mijn zoon veel voor mijn moeder. Na zestien kankervrije jaren was er opnieuw een tumor in haar borst gevonden. De eerste jaren hielden we er nog rekening mee dat het terug zou komen, maar de kanker sloeg pas toe toen we hem al lang en breed vergeten waren. Dit keer was mijn moeders andere borst geamputeerd. Ze had de operatie zo snel mogelijk laten uitvoeren, omdat ze direct naar Bulgarije wilde komen als Hugo geboren was. Annelieke had me verteld dat ze een fotolijstje naast mama’s ziekenhuisbed gezet, waarin vier fotootjes van de kleinkinderen pasten. Op de plek van Hugo had ze zolang een foto uit een advertentie gestopt. Mijn moeder was ontdaan toen ze uit de narcose kwam; ze dacht dat Hugo was geboren toen ze op de operatietafel lag. Lachend stelde Annelieke haar gerust, daarna was mijn moeder tevreden haar nagels gaan lakken. Ziek of niet; een mens moest er netjes uitzien, vond ze. Nu moest mijn moeder alleen de bestralingen en chemokuren nog door. Het deed me zeer om haar alleen achter haar computer te zien zitten.

‘Ik kom zo snel mogelijk met Annelieke naar jullie toe!’ zei mijn moeder opgetogen.

‘Kan dat wel, zo snel na de operatie?’ vroeg ik, terwijl ik Hugo nog wat dichter voor de webcam hield.

‘Natuurlijk. Wat is-ie lekker tevreden, zeg. Is de bevalling goed gegaan?’

‘Het is een keizersnede geworden, Arianne is behoorlijk uitgeput. Maar ach, dat zijn we nu al bijna weer vergeten.’

Naast me protesteerde Arianne. ‘Spreek voor jezelf, alsjeblieft! Ik ben nog helemaal niks vergeten hoor.’

‘Ik kom zodra het behandelschema het toelaat,’ zei mijn moeder. ‘Ik zal toch wel mogen vliegen met die hechtingen?’

‘Dat denk ik wel, maar voel je je wel goed genoeg om te reizen? Geen pijn of misselijkheid?’ Ik vroeg het zonder haar aan te kijken, al mijn aandacht ging naar Hugo.

‘Nee hoor, ik voel me prima. Zal ik weer slibtongetjes voor je meenemen? Die stop ik dan wel in mijn koffer, vacuüm verpakt. Wat een prachtige baby is het,’ zei ze vertederd.

‘Ja, hè. Hij is erg goed gelukt,’ antwoordde ik tevreden.

Arianne en ik waren allebei opgetogen toen we voor het eerst als gezin in onze nieuwe auto stapten. De kleine man op de achterbank gaf ons het gevoel dat we met een kostbaar cadeau naar huis reden. Ik genoot ervan om Arianne zo gelukkig te zien. Haar ouders zouden langskomen om haar te helpen in huis, maar zelf zou ik haar ook flink verwennen, zodat ze goed zou herstellen en we er snel met zijn drieën op uit konden in de weekenden.

We hadden eerder al eens een poging gedaan om de bergen buiten te stad te verkennen, in een oud afdankertje dat ik van Nestlé leende. Maar het was zo’n gammel brik dat we halverwege waren omgedraaid. Ik wilde niet stranden langs de weg met een hoogzwangere vrouw naast me.

Ik had zin om samen Bulgarije te ontdekken. Het landschap bood werkelijk alles: bergen en bossen, meren en stranden; ongerepte natuur en schandalige vervuiling. De mensen leefden er in bittere armoede en puissante rijkdom; een arme boerenfamilie met paard en wagen werd hier zomaar voorbij gestoven door een glanzende Mercedes s5oo. Het klimaat kende hete zomers en zeer strenge winters. Ik wist al dat je fantastisch kon skiën op Vitosha Mountain, tegen de zuidkant van Sofia. Ik skiede al sinds mijn achtste en verheugde me op het maken van lange tochten met Arianne; niks zo lekker als een snelle afdaling in de verse sneeuw. Als we onze vaste oppas Verginia wat vaker zouden inschakelen, konden we af en toe een middagje samen weg. Een míddagje op wintersport; wat een luxe.

Eigenlijk wilde ik ook een motor aanschaffen, want de slingerwegen leenden zich uitstekend voor mooie toertochtjes. Maar daar was Arianne fel op tegen.

‘Je bent echt gek als je dat doet!’ zei ze tegen me. ‘De wegen zitten vol kuilen en ze zijn ontzettend onoverzichtelijk door al die bochten en heuvels. Van de Bulgaren hoef je echt niet te verwachten dat ze rekening houden met tegenliggers. Je weet hoe gevaarlijk het verkeer hier is.’

Ik wist dat ze gelijk had, maar dat zei ik niet. Inschikken kon altijd nog.

Arianne

MEI 2007

Vanaf mijn witte, plastic ligbed keek ik naar ze. Paul bouwde een zandkasteel met Hugo, of iets wat ervoor moest doorgaan. Zijn lange lijf zat hem duidelijk in de weg, hij had zijn benen zo ver mogelijk opgevouwen om ruimte te maken voor hun bouwwerk. Ik glimlachte. Ik had zijn lengte altijd aantrekkelijk gevonden, zelfs als hij er zo onhandig bij zat. Ik genoot van Pauls onverdeelde aandacht voor ons. Hij werkte hard, deze vakantie had hij verdiend. Zijn gedrevenheid had zijn positie bij Nestlé versterkt, in de fabriek werd veel efficiënter en veiliger gewerkt sinds zijn aantreden. Ik had het geen probleem gevonden om mijn eigen carrière tijdelijk opzij te zetten voor die van Paul, al had ik een interessante baan in de jeugdzorg opgegeven. Paul wist precies wat hij wilde, ik was minder doelgericht. Maar een leven in het buitenland had ons allebei aangetrokken, altijd al. Via Nestlé kregen we de kans om die droom waar te maken.

Het expat-leven beviel me prima, maar het was niet mijn bedoeling om altijd de vrouw-van te blijven. Paul wist dat, maar toch moest ik hem er regelmatig aan herinneren dat we onze toekomst sámen bepaalden. Ik wist dat ze hem over een paar jaar graag naar een ander land zagen gaan, om daar een nieuwe fabriek op te starten. Zo’n aanbod weigeren werd niet gewaardeerd, dat hadden we wel gemerkt toen Paul vóór Bulgarije had bedankt voor een positie in Moskou. Maar niemand mocht van mij verwachten dat ik me zomaar naar elke willekeurige uithoek van de wereld liet sturen. Ons leven draaide niet alleen om Paul, al zag hij dat zelf soms anders. Het was niet zo dat hij zichzelf belangrijker vond; meer dat hij altijd meende te weten wat het beste was voor ons. Daarin was hij behoorlijk onverstoorbaar.

Het was nog rustig op het strand van Nea Potidea. Tien uur was voor de meeste vakantiegangers kennelijk nog iets te vroeg, maar voor Hugo was deze tijd ideaal. Er stond een zacht voorjaarsbriesje en de zon was nog niet zo fel. De Griekse zon deed ons allemaal goed. Ik dacht terug aan enkele weken geleden, toen we middenin de nacht wakker schrokken van een hoop kabaal op straat. We schoten ons bed uit om te kijken wat er aan de hand was. Geschokt deinsde ik terug van wat ik beneden zag: aan de overkant was vanaf de derde verdieping een enorme kluis op straat gegooid. Mannen in zwarte kleding probeerden het ding in een Mercedes SUV te tillen.

‘Ga weg bij dat raam. Straks zien ze je,’ siste ik naar Paul. Paul hief zijn hand naar me op, maar reageerde niet. Pas toen we een auto met piepende banden hoorden wegrijden, kwam hij in beweging. Hij pakte zijn telefoon, belde de politie, schoot een joggingbroek aan en liep naar de voordeur.

‘Wat doe je nou, man! Blijf gewoon hier, je hebt er niks mee te maken. Laat iemand anders dit oplossen,’ riep ik.

‘Misschien zijn er gewonden. Ik ga kijken of ik kan helpen,’ antwoordde hij, terwijl hij de trap naar beneden afliep. Ik snoof geërgerd, want ik wist dat protesteren geen enkele zin had. Ik liep naar Hugo’s kamer om te kijken of hij wakker was geworden van de ramkraak en toen ik zag dat hij rustig sliepliep ik terug naar het raam. Op straat zag ik mensen verdwaasd van het beroofde huis naar de straat kijken. Paul stond met onze portier te praten, ik zag hoe de man vol ongeloof zijn hoofd schudde. Ik besloot weer in bed te gaan liggen, het zou zich allemaal wel oplossen. Een halfuur later kwam Paul terug naar boven.

‘En?’ vroeg ik, ‘nog nieuws?’

‘De portier begreep niet waarom ik de politie had gebeld,’ schamperde Paul. ‘Toen de agenten arriveerden had ineens niemand uit de hele straat iets gezien. Onvoorstelbaar, dit land.’

‘Nou, daar ga je met je bemoeizucht,’ gniffelde ik. ‘Niet iedereen zit erop te wachten dat jij de wereld redt, schat. Kom op, slapen nou.’

Ik had hem tegen me aangetrokken en was snel weer in slaap gevallen.

‘Heerlijk hè?’ hoorde ik Rian zeggen. Ze lag op het ligbed naast me en smeerde haar armen in met zonnebrandolie. Naast haar lag Edo, haar echtgenoot. We kenden elkaar uit onze studietijd en hadden hier afgesproken voor een gezamenlijke vakantie. Zij kwamen met het vliegtuig vanuit Nederland, wij waren komen rijden. Bulgarije was de perfecte uitvalsbasis voor vakanties, we hadden alle buurlanden al bezocht: Roemenië, Macedonië, Griekenland, Turkije.

Rian en ik kenden elkaar van Ceres, de studentenvereniging in Wageningen waar ik ook Paul had ontmoet. We waren jaarclubgenoten. Rian had onze liefde van dichtbij zien opbloeien toen Paul me had gevraagd voor het bestuur van Ipharra, de zeilvereniging van Ceres waarvan hij een jaar lang voorzitter was. Het was een slinkse poging geweest om met me in contact te komen, mijn bestuurlijke kwaliteiten interesseerden hem nauwelijks. Het had me weinig kunnen schelen. Al op de eerste zeiltocht was ik verliefd geworden. ’s Nachts hadden we voor het eerst gekust, verscholen onder het zeil in de kajuit.

Ik rekte me uit en zwaaide naar Hugo in het zand.

‘Zalig, ja,’ zei ik tegen Rian.

Het vertederde me om te zien hoe zachtaardig Paul omging met zijn zoon. Zijn grote handen om de kleintjes van Hugo, in een poging te voorkomen dat Hugo de zandhoop met zijn enthousiaste getimmer meteen weer verwoestte. Het was een uiterst inefficiënt project, maar dit keer deerde het Paul niet.

‘Heel goed gedaan, jochie. Wat is-ie groot hè, ons kasteel!’ zei Paul. Met een grote zwaai tilde hij Hugo op en liep met hem naar het water om hem af te spoelen. Hugo stampte erin en kraaide van plezier, terwijl Paul met zijn handen zeewater over het witte lijfje schepte. Ik zag hoe Hugo bij elke schep even naar adem hapte.

‘Kom, we gaan wat drinken bij mama.’

Ik strekte mijn armen uit naar de grote man met het hummeltje op zijn arm. Ik wilde graag een tweede kind met hem. Paul kuste me, gaf Hugo aan en plofte neer op het ligbed naast me. Nadat hij een tuitbeker met sap voor Hugo uit de tas had gepakt, viste hij er een studieboek voor zichzelf uit. Hij was begonnen met vlieglessen en studeerde voor de theoretische certificaten. Ik liet hem zijn gang maar gaan; ik was allang blij dat hij het motorrijden in Bulgarije uit zijn hoofd had gezet.

De dronken motorrijder die een tijdje terug achterop onze auto knalde had de doorslag gegeven. We waren met de auto op weg geweest naar een feestje, Hugo zat in zijn kinderstoel achterin. De weg liep omhoog en ik wilde rechtsaf slaan, toen ik ineens een fietser naast ons zag rijden. Ik moest vol in de remmen. We schrokken ons wezenloos van de enorme klap die volgde: een motorrijder was achterop onze auto gereden toen ik remde – hij kwam ons aan de linkerkant voorbijgevlogen. Terwijl wij ons in shock omdraaiden naar Hugo die verdwaasd om zich heen zat te kijken, zagen we vanuit een nabijgelegen restaurant mensen de straat op komen rennen. De motorrijder bleek te gast op een bruiloft die daar werd gevierd. We belden direct de politie en vroegen de geschrokken fietser of hij wilde blijven als getuige. Terwijl we samen op de politie wachtten, legden de bruiloftsgasten een motorhelm op straat, naast de motor. Daarna wendden ze zich tot de fietser. Hoewel hun Bulgaars voor ons te snel ging, merkten we aan alles dat ze hem intimideerden. Toen dat niet werkte, waren wij aan de beurt. We begrepen van ze dat de bestuurder teveel had gedronken, en vervolgens zonder motorrijbewijs of verzekering op de motor van een andere bruiloftsgast was gestapt voor een proefritje. Hij zou zijn autorijbewijs kwijtraken als de politie dat hoorde; of wij daarom wilden verklaren dat de eigenaar van de motor had gereden.

‘Ja, daag. Dat gaan we echt niet doen,’ zei ik meteen. We besloten ons van de domme te houden en belden Evgenia, een collega van Paul bij Nestlé. Met haar als tolk deden we ons verhaal bij de politie, die zich gelukkig niet liet omkopen door de luidruchtige Bulgaren. De bestuurder werd aansprakelijk gesteld en onze auto werd zonder kosten gemaakt, maar daarna was de aanschaf van een motor voor mij onbespreekbaar geworden. Dat Paul zijn zinnen nu had gezet op een vliegbrevet nam ik voor lief. In de lucht bevonden zich in elk geval minder idioten dan op de weg.

Paul

JANUARI 2008

Ik hing mijn jas op en rekte me uit. Het was rustig op kantoor, de nachtploeg was net naar huis en voor het kantoorpersoneel was het nog te vroeg. Ik was moe, mijn hoofd zeurde en mijn armen tintelden een beetje. Het was de zoveelste keer deze maand dat ik om zeven uur begon. De nieuwe Kit Kat Senses lijn moest vandaag draaien. De test runs waren goed geweest, maar er waren nog enkele risico’s die ik vandaag wilde uitsluiten. Als dit in één keer lukte, was dat een stevige boost voor mijn carrière.

Ondanks de werkdruk genoot ik van mijn baan. Op mijn 36e gaf ik leiding aan een management van 42 man, die samen 1.000 fabrieksmedewerkers aanstuurden. Elk jaar produceerden we 13 miljoen kilo chocolade. Ik was trots op wat we het afgelopen jaar hadden bereikt, het productieproces was in veel opzichten verbeterd.

De eerste weken was ik van de ene verbazing in de andere gevallen. Toen er een liftschacht gesloopt moest worden, had een van de managers twee Roma van straat geplukt en ze een sloophamer in handen geduwd. Zonder enige aandacht voor de veiligheidssituatie waren ze aan de slag gegaan. Toen ikzelf later een loodgieter liet komen voor het lassen van een nieuwe pijp, had die goochemerd geen rekening gehouden met het openstaande raam. Toen hij klaar was, liep de nieuwe pijp voor het raam langs, waardoor het niet meer dicht kon. Ik vond het onvoorstelbaar.

‘Jullie moeten zelf nadenken!’ bleef ik tegen mijn medewerkers zeggen. De Bulgaren waren gewend aan het gedachteloos opvolgen van orders. Eigen inzicht zat er niet in; een erfenisje uit het communistische verleden, vermoedde ik.

Bij Nestlé zagen ze wat ik voor elkaar kreeg. Ze wisten dat ik verder wilde en openstond voor opdrachten in andere landen. Uiteindelijk wilde ik in Zwitserland belanden, op het hoofdkantoor in Vevey, waar de wereldwijde top van het bedrijf zetelde. Dáár wilde ik terechtkomen. Het pand was prachtig, de onderste verdieping was helemaal van glas en keek uit over het meer van Genève. Tijdens een van onze vakanties had ik Arianne ermee naartoe genomen. Ik wilde dat ze het met eigen ogen zag; mijn einddoel. Ze had me uitgelachen om mijn schaamteloze ambitie, maar ik wist zeker dat ik het waar kon maken.

Arianne lachte wel vaker om mijn passie voor Nestlé. Bijvoorbeeld als ik op vakantie in kleine winkeltjes op zoek ging naar Nestlé-producten die ik niet kende, of als ik een foto naar mijn collega’s op kantoor mailde omdat ik een verpakking had gevonden die niet goed gesloten was. Ze lachte het hardst toen we in Cuba door de politie een supermarkt werden uitgezet omdat ik producten van Nestlé fotografeerde. Ik weet niet waarvan ze me verdachten, maar dat ik een onschuldige vakidioot was, konden ze zich kennelijk niet voorstellen. Arianne deed het bijna in haar broek toen ze me de winkel uit dirigeerden.

Ik was blij dat ze net als ik hield van buitenlandse avonturen, we hadden al veel reizen gemaakt. Dan waren we op ons best.

Ik klapte mijn laptop open en zette hem aan. Ik wilde snel nog even wat mails versturen, daarna zou ik de fabriek inlopen om de planning voor vandaag door te nemen.

Toen ik aan de eerste e-mail wilde beginnen, klopte er een fabrieksmedewerker op de deur.

‘Boyan komt niet vandaag. Hij heeft zijn vinger gebroken en nu kan hij niet meer lopen,’ zei Borislav in het Bulgaars.

Ik ging achterover hangen in mijn stoel met mijn handen in mijn nek, en grinnikte.

‘Hoezo? Loopt hij op zijn handen of zo?’ vroeg ik. Na twee jaar sprak ik de taal redelijk goed.

Borislav keek me verongelijkt aan en liep mompelend weg. Fout grapje kennelijk.

Ik stuurde een mail naar Evgenia, in het Engels dit keer. ‘Hi Jenny, Boyan heeft zijn vinger gebroken en nu kan hij kennelijk niet eens meer lopen. Ik zal hem even bellen om te vragen waar dat op slaat, want we hebben alle mankracht nodig. Meld jij hem toch vast ziek voor vandaag?’

’s Middags kwam Evgenia mijn kantoor binnengelopen.

‘You idiot,’ zei ze. ‘Boyan heeft zijn téén gebroken, niet zijn vinger. Vandaar dus dat hij niet meer kan lopen. In het Bulgaars kennen we slechts één woord voor vingers en tenen, wist je dat niet?’

Ik keek haar aan en schaterlachte.

Enkele weken later leverden we de eerste vijfhonderd ton Kit Kat Senses op. Ik liet champagne aanrukken voor iedereen die eraan had meegewerkt.

‘Allemaal gefeliciteerd met dit mooie resultaat. We hebben hard gewerkt en kunnen trots zijn. Proost!’ zei ik, terwijl ik een plastic champagneglas hief. Ik had erop gestaan dat er geen glas de fabrieksruimte in kwam. In hun witte stofjassen hieven ook de medewerkers hun glas. Ik was blij dat ik de mijne zo uit kon doen. Ik was gesloopt. Ik wilde naar huis, naar Hugo, Arianne en de baby die over vier maanden geboren zou worden. Ik verheugde me op ons tweede kind. We waren net verhuisd naar een ruimer appartement, nu zou ik eindelijk wat meer tijd krijgen om te helpen met de afwerking en het klaarmaken van de babykamer. Arianne had duidelijk laten merken dat ze ervan baalde dat ze de hele verhuizing alleen had moeten regelen. Ze klaagde zelden, dus het was hoog tijd voor wat family time.

Arianne

17 FEBRUARI 2008

Het was fris in de zalmkleurige badkamer. Ik draaide de douchekraan open – snel, zodat het koude water mijn armen zo min mogelijk raakte. Eigenlijk wilde ik best nog even terug naar bed, maar voor Hugo was de dag al begonnen. Hij had een uur tussen ons in gelegen, draaiend, babbelend, spelend met mijn neus en Pauls oren. Om acht uur waren we maar opgestaan. Ach, we sliepen vroeg gisteren. Paul was om half tien al in slaap gevallen. De nieuwe productielijn draaide op volle toeren, maar hijzelf was op.

‘Het is gewoon hetzelfde, maar dan anders,’ zei ik vaak plagerig tegen Paul, als hij over zijn project vertelde. ‘Gewoon een ander formaatje voor de reep, nieuw wikkeltje erom – meer is het niet. Dat die consumenten van jullie daar nog intrappen. En Nestlé maar cashen.’

Paul zag dat natuurlijk anders. Kit Kat Senses was wel degelijk nieuw, want de vulling was van hazelnootcrème. Heel anders. De planning voor de nieuwe lijn was ambitieus geweest, maar Paul was er de man niet naar om daar gestrest door te raken. Hij was hondsmoe, dat zag ik wel, maar gespannen was hij zelden. Zelfs als hij moest overwerken, kwam hij tussendoor naar huis om te eten en even met Hugo te spelen. Dat kalme competente had ik altijd aantrekkelijk gevonden. Paul was een sterke, sympathieke leider, ik kon me voorstellen dat de fabrieksmedewerkers zich graag voor hem inspanden. Dat 700 van de 1.000 arbeiders vrouwelijk waren, werkte ongetwijfeld in zijn voordeel. Als hij wilde, kon Paul erg charmant zijn. Maar hij had ook een drammerige kant, ik had er geen seconde aan getwijfeld dat hij die nieuwe lijn op tijd draaiende kreeg.

Ik ademde diep in en zette mijn handen in mijn onderrug. Het zeurde een beetje. In de half beslagen spiegel keek ik naar mijn buik. Vanochtend had ik Hugo’s handjes erop gelegd toen ik de baby voelde bewegen. Hij had er verwonderd naar gekeken.

Terwijl wolken stoom de ruimte vulden, trok ik mijn shirt en onderbroek uit en stapte onder het warme water. In de huiskamer hoorde ik de begintune van De wielen van de bus, Hugo’s lievelingsfilmpje.

Er scheen zonlicht door het hoge badkamerraam. Het zou een heerlijke, koude dag worden. Ik had zin in deze vrije zondag. Vandaag hadden we geen plannen, we zouden rustig ontbijten en lekker rondhangen in ons nieuwe appartement aan Dimcho Debelyanov, waar we sinds twee maanden woonden. Misschien konden we Hugo straks nog even op de slee zetten in de binnentuin.

De meeste expats woonden in de heuvels, net buiten de stad, maar wij wilden liever een huis in het centrum van Sofia. Hugo was nog geen twee; de gezamenlijke tuin die bij dit complex hoorde, was voorlopig ruim genoeg voor hem. Omdat we op de begane grond woonden, konden we er via ons appartement direct inlopen. Ik had weinig aan Paul gehad de laatste tijd; zelfs tijdens de feestdagen had hij veel geslapen en was hij nergens voor te porren. Nu zou hij eindelijk wat meer tijd krijgen. Het werd hoog tijd dat we met de babykamer aan de slag gingen. Eerst moest Hugo een nieuw bed, de baby zou het houten ledikantje in Piet Hein Eek-stijl krijgen dat we nog in Nederland hadden gekocht. Hugo’s kamer kon ook nog wel een lik verf gebruiken. Er hing alleen een muursticker van Winnie the Pooh aan de muur, die de vorige bewoners er hadden opgeplakt.

De inrichting van ons appartement was hopeloos ouderwets toen we erin trokken, vooral de keuken met het barretje vond ik spuuglelijk. Desondanks voelde ik me aardig thuis. Het Bulgaarse meubilair hadden we direct laten vervangen door onze eigen spullen uit Nederland. We vonden het fijn om vertrouwde dingen om ons heen te hebben.

Moeizaam pakte ik een flacon van de doucherand. Ik kneep in de fles en zeepte mijn buik in. Het was een flinke toeter, voor een zwangerschap van vijf maanden. Het was zwaar geweest om Hugo de afgelopen weken steeds alleen te moeten verzorgen.

Een paar weken geleden waren we samen naar Griekenland gereden om onze verblijfsvergunning te verlengen, de Nederlandse ambassade in Thessaloniki was het dichtstbij. Tijdens die uren in de auto was er eindelijk weer eens tijd voor een goed gesprek.

‘Ik ben echt blij met ons leven hier,’ had ik tijdens de rit tegen Paul gezegd.

‘Ik ook,’ zei hij. ‘Jullie maken me zo gelukkig.’

De emigratie had goed uitgepakt. De stad was leuk, we hadden nieuwe vrienden gemaakt en Paul had het erg naar zijn zin in de fabriek. We waren goed samen, hij en ik.

Ik draaide de kraan uit en pakte de handdoek van de verwarming. Terwijl ik mijn haren afdroogde, hoorde ik Paul roepen.

‘Arianne. Je moet komen.’

Ik grijnsde – typisch Paul. Die zat weer zo in zijn eigen wereld dat hij vergat dat ik stond te douchen. Ik duwde de deur van de badkamer een stukje open. Stoom ontsnapte. Op de gang zag ik Poes wegschieten, de zwarte kater die we in Nederland uit het asiel hadden gehaald.

‘Even wachten, man. Je bent niet op je werk. Ik sta me net af te drogen.’

‘Je moet nu komen. Het gaat niet goed,’ zei Paul met een harde stem.

Dit keer schrok ik. Hij klonk dwingend. Zou er iets met Hugo zijn? Ik sloeg mijn handdoek om en liep met een half nat lichaam de woonkamer in. Hugo zat in zijn canvas kikkerstoeltje naar de tv te kijken. In de uitsparing in de armleuning hing zijn tuitbeker met melk. Paul zat achter hem, op onze groene driezitsbank uit Nederland. Mijn hart sloeg over – zijn hele lichaam schokte. Wat was dit?

‘Bel dokter Stoitchkov, mijn telefoon ligt hier,’ bracht hij moeizaam uit. Hij klonk alsof hij dronken was.

Ik griste de telefoon van de bank en zocht naar het nummer.

‘Enne wiele vanne bus ga hond e ond, hond e ond,’ zong Hugo.

‘Ik kan het niet vinden. Waar staat het? Het staat er niet in, Paul!’ riep ik na amper vijf seconden zoeken. Ik voelde paniek opkomen. ‘Ik bel Amanda, zij heeft het zeker.’

Ik zag hoe Paul opzij zakte en geluidloos omviel op de bank. Hugo had niets door.

‘Wat is het nummer van Stoitchkov? Ik moet het nu hebben, er is iets helemaal mis met Paul,’ riep ik tegen Amanda. ‘Kun je hierheen komen?’

‘Ik verlies mijn spraa...,’ stamelde Paul. Hij keek me verdwaasd aan, het schokken was gestopt.

Ik deed mijn uiterste best om me te concentreren op het nummer dat Amanda opnoemde, hing op en belde de huisarts. Stoitchkov droeg me op om Paul op zijn zij op de grond te leggen en beloofde meteen te komen. Ik gooide de telefoon op de bank en begon aan Pauls linkerarm te trekken.

‘Je moet op de grond liggen. Hoor je me? Je moet erbij blijven, Paul.’

Het lukte me niet om zijn lichaam op te vangen; hij was te groot en mijn buik zat in de weg. Met een bonk viel Paul op ons grijze kleed uit Nederland, in zijn T-shirt en boxershort. Mijn handdoek viel ernaast, haastig graaide ik hem van de grond en sloeg hem om me heen. Halfnaakt ging ik naast hem op de grond zitten.

‘Paul, hoor je me? Heb je ergens pijn? Kijk eens naar me. Je moet wel wakker blijven hoor.’

Paul zei niets, maar keek me aan met een scherpe blik.

Dobbie, onze tweede kat, sprong op de rugleuning van de bank en sloeg ons onaangedaan gade.

‘Ik doe even kleren aan. Stoitchkov is onderweg.’

Ik rende naar de slaapkamer en trok zo snel ik kon een trui en een grijze joggingbroek aan. Toen ik terugkwam, had Hugo zich omgedraaid in zijn kikkerstoel. Hij keek naar Paul.

‘Doet papa nou?’ vroeg hij.

‘Hé schatje. Het komt goed hoor. Papa voelt zich niet zo lekker. De dokter maakt hem weer beter,’ zei ik tegen hem. Zou hij me geloven? Ik aaide hem vluchtig over zijn bol en rende naar de hal om de voordeur open te zetten. Direct daarna liet ik me weer op mijn knieën zakken naast Paul.

‘Gaat het? Hoor je me nog Paul? Het komt goed. Ben je er nog?’ Mijn man knikte en keek me aan met een alerte blik. Hij zei niets. Hugo kwam naast me zitten.

‘Papa. Papa,’ zei hij, terwijl hij Pauls gezicht aaide.

Er liepen waterdruppels in mijn nek.

Twintig minuten later kwam Stoitchkov binnen. Ik vertelde hem kort wat er was gebeurd, gelukkig sprak hij goed Engels.

‘Misschien is het een plotselinge daling van zijn bloedsuikerspiegel,’ zei Stoitchkov, terwijl hij Pauls pols voelde. Ik kon het me niet voorstellen; daarvoor zag dat schokken van daarnet er veel te ernstig uit.

Nadat hij Paul kort had onderzocht, belde Stoitchkov de emergency room van het Tokuda ziekenhuis. Uit het snelle Bulgaars dat hij sprak, dacht ik te begrijpen dat ook Stoitchkov inmiddels vermoedde dat het ernstig was.

Opnieuw hoorde ik de voordeur opengaan. Amanda, mijn Engelse vriendin, liep de kamer in en sloeg haar hand voor haar mond. Paul lag er hulpeloos bij in zijn onderbroek.

Tien minuten na het telefoontje van Stoitchkov hoorde ik ambulancebroeders de hal binnen rennen. De huisarts overlegde kort met ze in razendsnel Bulgaars. De brancard die ze bij zich hadden, kon de bochten naar buiten niet maken, begreep ik uit hun gebaren.

‘Arianne, we hebben een deken nodig, iets waar we Paul op kunnen leggen. Heb je iets in de slaapkamer?’ vroeg Stoitchkov.

Ik rende naar ons bed en kwam terug met het dekbed. Het was nog warm.

De broeders schoven de houten kubussen opzij die we gebruikten als salontafel. Samen met Stoitchkov tilden ze Paul op het dekbed. Het was zwaar, want Paul was groot en werkte op geen enkele manier mee. De broeders pakten allebei een punt van het dekbed aan de kant waar Paul met zijn hoofd lag. Stoitchkov pakte de punten bij zijn benen. Moeizaam schuifelden ze de huiskamer uit naar buiten, de vrieskou in.

‘Moet hij geen deken?’ vroeg ik aan Stoitchkov. Op mijn blote voeten liep ik achter ze aan, naar een oude, grijze bus die voor ambulance doorging. Het was ijskoud. Bij de buitentrappen hield Amanda me tegen.

‘Lieverd, ga wat kleding voor hem inpakken,’ zei ze. ‘Jij gaat naar het ziekenhuis en ik neem Hugo mee. En gooi wat te eten in je tas, anders ga je straks nog onderuit in jouw toestand.’

‘Ik kom achter je aan, Paul! Ik zie je zo!’ riep ik naar mijn man, die in zijn dekbed de ambulance in werd gesjord. Zijn blote voeten staken eruit. Toen draaide ik me om en rende terug naar binnen.

Paul

17 FEBRUARI 2008

Terwijl ik heen en weer schudde in het dekbed, zag ik boven me een helderblauwe lucht verschijnen. Een vogel vloog over. Het was uitstekend ski-weer: zonnig en koud, geen weer om in je ondergoed naar buiten te gaan. De mannen zwoegden om me van de trap af te krijgen, ik hoorde ze hijgen aan weerszijden van mijn hoofd. Hugo zou het heerlijk vinden om op deze manier gedragen te worden. Als ze maar niet uitgleden in de sneeuw.

Ik voelde hoe de kou bezit nam van mijn voeten. Ik probeerde ze tegen elkaar te wrijven, maar ze bewogen niet. Ik wilde vragen of iemand wat kleding voor me kon halen, maar mijn ademhaling miste de kracht om geluid te produceren. Ze zagen niet dat ik iets wilde zeggen.

Wat was er in godsnaam aan de hand? Al mijn zintuigen functioneerden nog, maar ik kon helemaal niets meer bewegen. Hoe kon het zijn dat ik ineens als een levend lijk naar buiten werd gedragen? Geen paniek, zei ik tegen mezelf. Het kón niets ernstig zijn. Het moest iets tijdelijks zijn, iets lulligs, een bacterie-infectie of zo. Kalm blijven, bleef ik in mezelf herhalen. Geen paniek. Het beste wat ik nu kon doen, was me overleveren aan mijn dragers. Ik moest me rustig houden en ze niet afleiden, zodat ze niet zouden vallen.

Ik was blij dat ik Stoitchkov had horen bellen naar Tokuda en niet naar dat andere ziekenhuis; daar vlogen de duiven doorheen, dat had ik zelf gezien. Een paar maanden geleden had ik op een vrije middag met Hugo een ritje langs de ziekenhuizen in de stad gemaakt, zodat ik wist waar we naartoe moesten als hem of de baby iets overkwam. Ik wist dat Tokuda werd gerund door een Japans bedrijf. Het was gloednieuw en hypermodern – veruit het beste ziekenhuis in Sofia.

De ambulancebroeders probeerden achteruit in een busje te stappen, met ieder een punt van het dekbed in hun handen geklemd. Ingespannen mompelden ze in het Bulgaars instructies naar elkaar. Het plafond van het busje was mat grijs gespoten. De rood aangelopen gezichten van de broeders hingen nu boven me. Met gekromde rug tilden ze me verder het busje in, het moest loodzwaar voor ze zijn. Ineens voelde ik hoe een van de mannen zijn greep om het dekbed verloor. Ik rolde naar links en kon niets doen om de klap op te vangen. Met een harde bonk viel ik op mijn zij, mijn elleboog porde in mijn ribben. Verdomme.

Bij mijn voeten hoorde ik Stoitchkov vloeken. De broeders lieten het dekbed even zakken om hun grip te verstevigen en in die paar seconden zag ik de geribbelde zijkant van de bus. Ik herkende de carrosserie meteen, dit was een echte Citroën HY – een klassieker. Kalm blijven, zei ik tegen mezelf. Dit komt goed.

Met een zachte plof legden de mannen me op een kort, hard bedje. Het dekbed sloegen ze om me heen, maar mijn ijskoude voeten staken er nog steeds uit. In de verte hoorde ik Arianne roepen. Ik verstond haar niet.

Toen werd alles zwart.

Arianne

Terwijl ik gehaast mijn gympen aantrok en wat kleding voor Paul bij elkaar graaide, kwam Amanda aanlopen met een rugzak. Snel duwde ze me een banaan in mijn handen, daarna nam ze Hugo op de arm. Ik griste Pauls telefoon en de autosleutels van tafel en rende naar de kapstok. Terwijl ik met één arm in mijn jas schoot, kuste ik mijn zoon.

‘Dag mannetje, ik moet even met papa mee. Ze gaan hem beter maken. Jij mag bij Amanda blijven, goed? Tot straks lieverd.’

Met mijn jas nog open rende ik de bevroren trappen af naar buiten. De vrieskou sloeg op mijn voorhoofd en mijn natte, ongekamde haren. De ambulance wilde net vertrekken.

‘Ik kom in mijn auto achter jullie aan,’ riep ik naar Stoitchkov.

Het was nog rustig op de weg, de sirenes bleven uit. Amper een uur geleden leek deze zondagmorgen nog de opmaat voor een heerlijke dag. Nu reed ik in mijn eentje door een ontwakende stad achter een vooroorlogse ambulance aan, met mijn bewegingsloze man achterin. Ik zag zijn schuddende lichaam weer voor me. Zou het een beroerte zijn geweest? Rustig blijven, zei ik tegen mezelf.

Godzijdank woonden we niet ver van het ziekenhuis, amper tien minuten later arriveerden we. De ambulance reed door naar de spoedeisende hulp, Stoitchkov dirigeerde mij vanuit zijn auto richting de parkeerplaats bij de hoofdingang. Ik parkeerde de auto en rende de riante, met marmer betegelde ontvangsthal in, op zoek naar de emergency room.

De zaal was groot en verlaten. De verwarming loeide en het was er bloedheet, zoals overal in Bulgarije. Middenin de ruimte stond een bed met Paul erin, Stoitchkov stond naast een jonge arts en twee verpleegsters. Zou hij nog bij kennis zijn? Snel zocht ik een plek in de buurt van zijn gezicht, waar ik niemand in de weg stond. De baby bewoog. Ik legde mijn linkerhand op het duwende voetje, met mijn rechterhand streek ik Pauls haren uit zijn gezicht. Hij had zijn ogen open en staarde apathisch voor zich uit. De arts luisterde naar zijn longen, een verpleegkundige legde een infuus aan.

‘Kun je me horen? Gaat het?’ vroeg ik.

Het knikje dat hij me gaf, was zwakker dan thuis.

‘Begrijp je wat ik zeg? Kun je nog knikken met je hoofd?’ vroeg ik. ‘Ben je nog bij me?’

Paul keek me glazig aan.

‘Het komt wel goed, rustig maar,’ zei ik.

Stoitchkov kwam tegenover me staan en tikte een paar keer stevig met zijn vingers tegen Pauls rechterwang.

‘Paul, kun je me horen?’

Het leek erop dat Paul iets bewuster werd, zijn ogen draaiden in de richting van Stoitchkov.

‘Heb je ergens pijn? Kun je knikken als je pijn hebt?’

Paul keek hem aan, maar knikte niet.

‘Kun je nog knikken met je hoofd?’

Paul bewoog niet.

‘Kun je met je ogen knipperen als je me begrijpt?’ vervolgde Stoitchkov.

Langzaam deed Paul zijn ogen open en dicht. Goddank, hij was er nog.

‘Heb je ergens pijn? Als je met je ogen knippert, betekent dat ja. Als je niet knippert, betekent dat nee.’

Paul bleef hem strak aankijken. Geen pijn dus. Hij leek ook niet bang te zijn.

Ineens veranderde er iets in de sfeer rondom het bed. De arts gaf de verpleegkundigen enkele korte instructies die ik niet begreep, gehaast liepen ze weg.

‘Wat gebeurt er?’ vroeg ik Stoitchkov.

‘Ze willen een aantal onderzoeken bij je doen om de oorzaak van de klachten te identificeren,’ vervolgde Stoitchkov tegen Paul. ‘Ook willen ze je ademhaling stabiliseren, want die is te onregelmatig. Daarvoor brengen ze je onder narcose. Arianne gaat met mij mee. We wachten op de gang, oké? Je bent in goede handen. Maak je niet druk.’

‘Ho even,’ zei ik. ‘Wat is er dan met zijn ademhaling?’ Stoitchkov pakte me bij mijn arm en trok er zachtjes aan. ‘Kom, Arianne. We laten deze mensen hun werk doen,’ zei hij gedecideerd. ‘We kunnen hier niets doen. Kom, hij is in goede handen.’

Ik wilde niet weg. Snel zocht ik oogcontact met Paul, hulpeloos beantwoordde hij mijn blik. Hij zou toch niet doodgaan? Een gezond mens sterft toch niet zomaar?

Een verpleegkundige sloeg haar arm om me heen en duwde me resoluut richting Stoitchkov.

‘You need to go now,’ zei ze met een zwaar Bulgaars accent.

De andere verpleegkundige rolde een apparaat met slangen naar binnen; was dat voor beademing? Dit zou toch niet de laatste keer zijn dat ik hem zag?

‘Ik zie je zo weer, Paul. Ik ben vlakbij,’ riep ik. Ik voelde hoe mijn ogen volliepen en liet me meevoeren naar de gang.

In de wachtruimte van de eerste hulp plantte Stoitchkov me op een stoel.

‘Ik ga kijken of ik kan helpen en kom zo snel mogelijk bij je terug,’ zei hij. Direct daarna liep hij terug naar binnen. Ontgoocheld bleef ik achter. Er zaten meer mensen in de ruimte, ze keken meewarig naar me. Weer schopte de baby. Paul móest blijven leven, dat kon toch niet anders?

Een verpleegster bracht me een kartonnen bekertje met thee en wat tissues. Toen ik een paar slokken had gedronken, drong tot me door dat ik mensen moest informeren. Familie. Nestlé. In de zak van mijn jas zocht ik naar de telefoon. Wat moest ik zeggen?

Door de schuifdeuren zag ik Amanda binnenkomen. Ze had een tas bij zich, de lieverd.

‘Is Hugo bij David?’ vroeg ik, toen ze naast me ging zitten. Ze knikte. ‘Ik heb nog wat spullen voor je meegenomen. Hoe is het met hem?’ vroeg ze bezorgd.

Ik sloeg mijn handen voor mijn gezicht en begon te huilen. Eerst zachtjes, daarna met lange, diepe halen.

‘Niet goed.’

Amanda sloeg haar arm om mijn schokkende schouders.

‘Is hij...,’ stamelde ze. ‘Hij leeft toch nog wel, Arianne?’

‘Dat weet ik niet. Ik moest weg toen zijn ademhaling stokte. Misschien is hij al dood, ik weet het niet,’ huilde ik. ‘Dit bestaat toch helemaal niet? Paul is hartstikke gezond en we zijn zo gelukkig hier. Hij moet erbij zijn als de baby wordt geboren. Hij kan toch niet zomaar doodgaan?’

Amanda leunde achterover en wreef over mijn rug.

‘Ik kan het niet geloven,’ zei ze.

Ik ging wat rechter zitten om mijn buik ruimte te geven en legde mijn handen erop. Ik voelde hoe de baby erop reageerde.

‘We geven de hoop niet op hoor,’ zei Amanda. ‘Zolang ze niet komen vertellen dat hij dood is, leeft hij nog. Je moet moed houden en sterk blijven. Hier, ik heb een broodje voor je meegenomen. Waarschijnlijk zit je hier nog wel even, dus eet wat.’

‘Straks. Ik moet eerst wat mensen bellen,’ antwoordde ik. Waar moest ik beginnen? Mijn moeder, besloot ik en ik opende de lijst met contacten in Pauls telefoon. Ik schrok van wat ik zag: alleen het nummer van zijn moeder stond erin. Wat was het mobiele nummer van mijn ouders ook alweer? Ik wist het niet meer. Het enige nummer dat ik me kon herinneren, was dat van mijn oudste zus Jasmijn. Plotseling realiseerde ik me dat haar zoontje Tim maandag vier werd. Vandaag zouden ze zijn verjaardag vieren, door het tijdsverschil zouden ze daar nu waarschijnlijk aan de koffie zitten. Met trillende vingers draaide ik haar nummer.

‘Halloooo? Met wie spreek ik?’ Het was Tim, natuurlijk.

‘Dag Tim, mag ik papa of mama even?’

‘Ik ben bijna jarig,’ zei hij.

‘Dat weet ik schatje, gefeliciteerd. Mag ik nu papa of mama, Tim? Het is heel belangrijk.’

Ik hoorde hoe de kleuter naar zijn moeder rende. ‘Máááma. Voor jou.’

‘Hoi zussie,’ klonk het.

‘Ja, hoi. Ik heb verschrikkelijk nieuws. Paul is niet goed geworden. Hij ligt in het ziekenhuis.’ Ik begon weer te huilen. Haar stem sloeg even over toen ze antwoordde. ‘Wat? Hoe bedoel je, niet goed geworden? Wat is er gebeurd?’

Ik deed mijn best om te kalmeren, zodat ik verstaanbaar kon praten. ‘Ik weet het niet precies. Hij zat thuis op de bank en toen begon hij ineens te schokken. Daarna viel hij om, zijn lichaam viel helemaal uit. Hij is verlamd of zo. Hij kan niet eens meer praten. Ik denk dat het misschien een herseninfarct is. Ik ben zo bang.’

‘Dat meen je niet. Hoe kan dat? En waar is hij nu?’

‘Zijn ademhaling stokte toen ze hem wilden onderzoeken. Toen moest ik weg. Ik denk dat hij nu aan de beademing ligt, of misschien wordt hij geopereerd. Of hij is dood. Ik weet niks.’

‘Het is niet wáár. Wat verschrikkelijk.’ Even was ze stil, daarna herpakte ze zichzelf: ‘En nu? Wat kunnen we voor je doen?’.

‘Ik weet het niet,’ zei ik. ‘Ik weet echt niet wat me staat te wachten. Kun je mama vragen of ze mij belt? Ik heb haar nummer hier niet. En ik moet Pauls moeder nog bellen en wat mensen bij Nestlé.’

‘Dat is goed, papa en mama zijn in Duitsland op vakantie, maar ik bel ze meteen. Hou je ons op de hoogte? En bel je als we iets voor je kunnen doen? Sterkte, zus. Probeer je hoofd koel te houden.’

Nadat ik had opgehangen, belde ik Pauls moeder. Ze kon het nieuws niet bevatten. Paul was haar enige zoon, ik kende weinig moeders die hun zoon zo op handen droegen als zij dat deed. Het moest onvoorstelbaar voor haar zijn dat uitgerekend hem iets overkwam.

‘Wat moet ik met deze informatie...?’ vroeg ze na een korte stilte.

‘Dat weet ik ook niet precies. Maar het lijkt me verstandig dat je Annelieke belt en zo snel mogelijk hier naartoe komt,’ antwoordde ik. Ze was duidelijk in shock.

Toen ik ook de fabrieksdirecteur en het hoofd HRM van Nestlé had gesproken, duwde Amanda me opnieuw een broodje in de hand.

‘En nu eet je wat,’ besloot ze. ‘Je ziet lijkbleek.’

Ik kreeg het nauwelijks weg. Misschien was ik al weduwe, maar wist ik het nog niet.

‘Heb je Hugo ook iets gegeven?’ vroeg ik haar. ‘We hadden nog niet eens ontbeten.’

‘Natuurlijk joh. Maak je daar nou maar niet druk om.’ Terwijl ik met moeite een hap doorslikte, ging mijn telefoon.

‘Lieverd, met mij. Wat is er gebeurd?’

‘Mama, ik ben zo blij dat je belt!’ riep ik en meteen begon ik weer te huilen.

In tranen vertelde ik haar wat ik wist, mijn moeder bleef kalm en luisterde aandachtig. Ze vroeg me waar Hugo was, of Paul in een goed ziekenhuis lag en of ik het fijn vond als ze naar me toe kwam.

‘Ik heb geen idee hoe lang dit gaat duren,’ stamelde ik.

‘Het klinkt behoorlijk ernstig, Arianne,’ zei ze rustig. ‘Ik zal Pauls moeder bellen en vragen wat zij en Annelieke doen. Daar stemmen wij ons bezoek op af, zodat er steeds iemand bij je is. Je hoort snel van mij. Doe je best om sterk te blijven.’

Na een uur kwamen de behandelend arts en Stoitchkov naar ons toe gelopen. De arts ontweek mijn ogen niet, daaruit maakte ik op dat hij me in elk geval geen overlijdensbericht kwam brengen.

‘Uw echtgenoot ligt op de intensive care,’ vertelde de arts via Stoitchkov. ‘We hebben hem onder narcose gebracht, zodat we hem op de beademing konden aansluiten. We willen zijn lichaam rust geven, zodat het zich kan stabiliseren. Pas daarna kunnen we hem onderzoeken. Voorlopig kunt u dus niet anders doen dan afwachten.’

‘Maar is hij dan in levensgevaar?’ vroeg ik. ‘Heeft u enig idee wat er is gebeurd?’

‘Uw man is op dit moment stabiel, maar meer kan ik er niet over zeggen. Voorlopig houden we hem in een kunstmatig coma, daarna brengen we hem weer bij en kunnen we gaan onderzoeken wat de oorzaak is. Het is nog te vroeg om conclusies te trekken, we zullen eerst de komende dagen moeten doorkomen.’

Verbluft zak ik terug op mijn stoel.

‘U kunt nu even naar hem toe, als u dat wilt. Loopt u maar mee.’

Snel stond ik op en liep achter de arts aan.

‘Het is belangrijk dat u rustig blijft,’ benadrukte de arts, nadat hij me een groene papieren muts, overschoentjes en een blauwe jas had gegeven. Mijn buik paste er net in. ‘Zijn lichaam heeft het erg zwaar gehad, rust is essentieel voor zijn herstel. We moeten het bezoek daarom tot tien minuten beperken.’