WAKKER

© Marnix Pauwels | Uitgeverij Water

Eerste druk mei 2019

Teksten: Marnix Pauwels (Amsterdam)

Ontwerp omslag: Lennart Driessen (Amsterdam)

Foto achterzijde: Lennart Driessen (Amsterdam)

Lay-out binnenwerk: Richard Sluijs (Den Haag)

Druk: Drukkerij Wilco Ten Brink (Amersfoort)

ISBN 978 94 92495 63 1

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

MARNIX PAUWELS

WAKKER

100% MENTAAL GEZOND

“If the only thing people learned
was not to be afraid of their experience,
that alone would change the world.”

Sydney Banks (1931-2009),

Schots schrijver en filosoof

Proloog

Ik zeg het regelmatig tegen mensen die ik coach, terwijl we door het bos wandelen of binnen tegenover mekaar zitten:

‘Je staat er misschien nooit bij stil, maar alle emoties en gedachten en pijn die je gisteren en eergisteren en alle jaren daarvoor hebt gehad, zijn er op dit moment niet meer.’

Hmmm. Meestal knikken ze dan wat, vaak een beetje aarzelend. Hun blik gaat schuin omhoog, onderzoekend, grijpend, om vat te krijgen op wat ik zeg, om het te vergelijken met hun kennis van het leven. Het kwartje valt vaak nog niet. ‘Je kunt er nog wel aan dénken en dat kan absoluut vreselijk veel pijn doen’ zeg ik dan, ‘maar dat is een herinnering, en niet de situatie zélf. Die is weg, voorbij’. Uhu, zie ik ze dan meestal denken. Dus?!

En dat is het lastige: we zien de werkelijke impact niet van hoe alles in ons leven spontaan komt en gaat, en beseffen niet dat het altijd al zo is geweest. Als we míddenin een nieuwe mentale shitstorm zitten, lijkt die storm nooit meer voorbij te gaan, alsof we geen dag meer wakker zullen worden zonder dit gruwelijke stinkende monster diep vanbinnen, loerend, snuivend, wachtend. We hebben het idee dat onze actuele emoties eindeloos lang zullen duren en ons zelfs voorgoed kunnen beschadigen. En het zijn deze en nog heel veel andere, strak geconditioneerde misvattingen die ons leven veel zwaarder maken dan nodig is.

Hoe zou je het vinden om op een fundamenteel andere manier met al je ervaringen om te gaan? Om moeitelozer en intuïtiever te leven, met minder stress en zorgen en onzekerheid, minder angst en somberheid? Wat zou je denken van een creatiever, speelser en tevredener bestaan, met veel meer plezier en vertrouwen?

Tijd om wakker te worden.

Wakker worden. Wat is het niet?

– Geen methode (maar wél een realisatie, een toenemende helderheid, een vanzelfsprekend maar heerlijk gevoel van thuiskomen dat zich vanzelf ontvouwt en ontwikkelt als het eenmaal is begonnen)

– Geen cognitieve gedragstherapie (want dat betekent dat je probeert de inhoud van je gedachten te veranderen, en daarvoor ben je altijd te laat, en het is super vermoeiend en heel veel gedoe)

– Geen mindfulness of meditatie (want dat is weer een handeling, iets dóen, iets heel bewust proberen te ontdekken of veranderen)

– Geen positief denken (veel te veel werk, echt, probeer het maar eens een hele dag vol te houden!)

– Geen ontkenning van emoties (maar een hérkenning van de aard van emoties, waardoor ze juist met veel meer sierlijkheid en gemak gevoeld en aanvaard kunnen worden)

– Geen ontkenning van alle ‘slechte dingen die de mens doet’ (want dat vergt een morele component en dat is feitelijk een kwestie van smaak en opvoeding en culturele achtergrond)

– Geen manier van doen (met regels en huiswerk en handelingen)

– Geen gedoe, vooral. Wakker worden gaat vanzelf als het eenmaal begonnen is, en dit boek helpt je daarbij.

En wat is het wél?

– Een verklaring van de menselijke ervaring. Dé verklaring, zelfs. Een uitleg van het systeem, het mechanisme achter onze psychologische ervaring. Hoe het komt dat we gevoelens hebben. Hoe emoties tot stand komen en waarom we zo vaak dingen voelen die eigenlijk niets te maken hebben met wat er op dat moment in ons leven gebeurt. Een verklaring die je leven kan transformeren.

Een roerig leven

Op 22 oktober 2012 eindigde mijn eerste leven. Na ruim 25 jaar zuipen, roken en blowen op een bedje van zware depressies en angst, besloot ik de zooi voorgoed op te ruimen. En het werkte beter dan ik had durven dromen.

Stoppen met gebruiken en er wat van proberen te maken was de beste beslissing ooit, maar zelfs veel meer dan dat. Ik greep mijn kans en begon onwennig maar gedecideerd aan het tweede deel. Van een in zichzelf gekeerd, verongelijkt en schichtig persoon die mensen op afstand hield door te blaffen en te bitchen, veranderde ik in een paar jaar in iemand met een grenzeloze nieuwsgierigheid naar en liefde voor het leven. Ik werd opener, begripvoller, creatiever en vrolijker, en verloor mijn angst.

Door eindeloos te studeren en hónderden mensen te coachen en begeleiden, leerde ik het mechanisme achter ons innerlijk leven, de werking van emoties en de menselijke ervaring, heel erg goed kennen. Door de vele harde praktijk-lessen die ik leerde als verslaafde en depressieve vluchter, creëerde ik de onmisbare basis voor mijn empathie en begrip.

Inmiddels doe ik niets liever dan delen wat ik heb geleerd, en dus heb ik er mijn levensmissie van gemaakt. Ik schrijf blogs en boeken over de oorzaken en gevolgen van mentale worstelingen, maak video’s met antwoorden op levensvragen, ben spreker, en laat mensen zien hoe het komt dat het leven vaak zo zwaar en eng en ingewikkeld líjkt, en waarom dat absoluut niet zo hoeft te zijn. Dat laatste doe ik ook als transformative coach, een benadering van coaching die zorgt voor een fundamenteel andere kijk op het leven en een blijvende verandering in bewustzijn, en die niet slechts draait om het sleutelen aan gewoontes.

Dankzij een niet-alledaagse kijk op de menselijke ervaring die ik samen met mijn klanten onderzoek, heb ik de afgelopen jaren heel veel wonderbaarlijke, hoopvolle en blijvende veranderingen meegemaakt. Mensen die gediagnosticeerd waren met een zware depressie, zogenaamd kansloze verslaving of levenslange angsten, raakten er niet zelden binnen een paar weken vanaf. De aandoening loste op, verdween, en maakte in relatief korte tijd plaats voor een nieuw bestaan vol energie en veerkracht en geluk, een bestaan dat licht en open en natuurlijk voelt. En dat allemaal door inzicht, door helderheid. Door de herontdekking van onze aangeboren en essentiële mentale gezondheid.

Ik noem het ‘wakker worden’: de ontdekking van wie je wérkelijk bent, een bevrijdende hereniging met de intelligentie achter het leven, en de ultieme manier om rust en vertrouwen te vinden, ongeacht omstandigheden. Alhoewel het nu misschien nog wat abstract lijkt, is wakker worden uitermate praktisch en volstrekt bereikbaar. Die uitspraak kan ik met overtuiging doen, want ik werk met de meest uiteenlopende mensen, van jonge vrouwen met een verwrongen zelfbeeld, tot uiterst succesvolle, keiharde zakenmannen. Van mensen waar het heel erg slecht mee gaat in ieder opzicht, tot personen die simpelweg meer uit het leven willen halen. En van mensen met ADHD en angst tot depressie en een gruwelijk gebrek aan zelfvertrouwen. Want dat is het mooie:

Wakker worden is een universeel werkend medicijn.

Dit boek is vooral een blijk van dankbaarheid aan het leven, en een ode aan veerkracht. Met Wakker probeer ik hartstochtelijk een bijdrage te leveren aan de ongelooflijke hoeveelheid pijn en verwarring die er op dit moment overal heerst, en die voor heel veel mensen zou kunnen verdwijnen of verzachten als ze inzien hoe onze emotionele ervaring werkt. Ik verwacht absoluut niet dat iedereen er meteen blij mee zal zijn of het makkelijk zal accepteren, want enig verzet ligt voor de hand met deze kijk op welzijn en geluk die anders is dan veel gangbare ideeën. Maar weet dat mijn bedoelingen puur opbouwend bedoeld zijn. Erken vooral dat ik dit boek schreef om te delen wat ik om mij heen ten positieve heb zien veranderen en hoe dat gebeurde, en realiseer je dat het verstrekken van helderheid en inzichten mijn voornaamste doel is.

Op geen enkele manier wil ik bewust mensen beledigen of kwetsen die werkzaam zijn in de gezondheidszorg, of mensen die zelf lijden onder en aan de heftige mentale ervaringen die we op dit moment ‘psychische aandoeningen’ noemen. Ook wil ik personen die zich betrokken voelen bij een familielid of vriend(in) of collega of buurman die last heeft van mentale pijn, niet de indruk geven dat hun inspanningen niet zinvol of belangrijk zouden zijn. In mijn ogen verdient iedereen die een ander probeert te helpen of te ondersteunen een enorme medaille en een flink stuk karma.

De verklaring van de menselijke ervaring die ik in dit boek beschrijf, zal vast niet per se zonder slag of stoot geaccepteerd worden, dat begrijp ik. Maar gun de inhoud van dit boek het voordeel van de twijfel, probeer het niet meteen te smoren met je ideeën en overtuigingen, en kijk eens van een afstandje naar je eigen ervaringen, en hoe die tot stand komen. Is het jou nooit opgevallen hoe enorm verschillend mensen zich kunnen voelen over precies dezelfde gebeurtenis, en hoe eigenaardig het feitelijk is dat ze tóch allemaal denken de waarheid te zien?

Heb jij nooit iets meegemaakt waar je de ene keer heel emotioneel en heftig op reageerde, en de andere keer totaal niet, terwijl de situatie eigenlijk zo’n beetje hetzelfde was?

Heb jij nooit een moment van flow gehad waarin ‘jij’ niet meer leek te bestaan, als je muziek maakte of door het bos rende, als je de liefde bedreef of je verloor in een mooie klus op je werk, en je toen afgevraagd waarom dat zo goed en natuurlijk ontspannen voelde?

Is er nooit een moment geweest van gloeiende woede om iets dat helemaal niet bleek te zijn gebeurd zoals jij op dat moment dacht?

Als je je ook maar in één van deze vragen herkent, heb je dus een heel persoonlijke ervaring met het feit... dat ons voelen enkel en alleen bepaald wordt door ons denken. En in dat geval is wakker worden helemaal niet zo’n gek idee.

Uit de coachpraktijk:

Denkbeeldige zwerver

Alles ging eigenlijk best prima met P. Hij had een gezin met kinderen die hun weg vonden in het leven, zijn zaak floreerde, hij had een gezond sociaal leven. En tóch was daar altijd die onrust.

‘In gedachten’ zei hij met een somber gezicht, terwijl we op een bankje aan het water zaten, ‘ga ik failliet, verlaat mijn vrouw me, en willen mijn kinderen me nooit meer zien. Ik denk daar continu aan: wat nou als dat gebeurt, en ik eindig onder de brug als een soort zwerver?’

Ik vond het wel een interessant beeld, en in plaats van een deken van geruststellende woorden over hem heen te gooien, stelde ik voor zijn verhaal verder te onderzoeken. ‘Oké’ zei ik, ‘en dan lig je op een dag onder de brug, wat dan? Blijf je voor altijd liggen? Sta je nooit meer op? Zal het niet in je opkomen op een gegeven moment in actie te komen en een oude vriend op te zoeken of iets anders te ondernemen?’

Daar had hij eigenlijk nog nooit bij stilgestaan. Zijn nachtmerrie eindigde standaard onder de brug, daar bevroor het verhaal, en dus voelde hij zich al jaren vreselijk ongemakkelijk bij deze mogelijke toekomst in zijn hoofd. Maar dat zelfs dit spannende scenario niet per se een vreselijk en kansloos einde betekende, dat hij daarna vast zou terugveren, iets zou bedenken, om hulp vragen en mensen inschakelen, en nieuwe wegen inslaan, was nooit in hem opgekomen. En de wetenschap dat zijn natuurlijke vindingrijkheid en vermogen tot improviseren niet konden worden aangetast door een paar tegenslagen, maakte een wereld van verschil. Het verhaal over de brug loste op.

WETEN HOE HET WERKT

Wat het betekent om wakker te worden

Wakker worden heeft een unieke, bevrijdende impact. Soms gebeurt het in één klap, vaak in kleine stapjes. Het is geen exclusief recht voor harde werkers in galmende kloosters, maar is voor iedereen weggelegd die bereid is aan zichzelf te twijfelen en die iets nieuws te leren.

Ik heb altijd gezocht naar helderheid. Misschien gek voor iemand die jarenlang heel veel dronk en zich elke dag apestoned blowde, maar ik snakte intens naar bevrijding, ruimte en een ontspannen leven. Het leek me echt fantastisch om vóluit te kunnen voelen, eerlijk en open te zijn en dingen te durven en om ongedwongen sociaal vaardig te zijn en lief te hebben. Om in de buurt daarvan te komen, ging ik drinken.

De afgelopen jaren heb ik ontdekt dat de meeste mensen hetzelfde diepe verlangen hebben. Alleen lopen ze elke dag tegen allerlei beperkingen aan, vermijden ze hun emoties of verdrinken er juist in, en hebben ze het idee dat ze heel veel zullen moeten doen om ooit écht te kunnen gaan leven. Om de honger die ze voelen te stillen, om de rust te vinden waar ze eigenlijk naar zoeken, proberen ze de gekste en meest destructieve dingen (niet meer eten, ongezond veel sporten, zichzelf snijden, vaak onbeschermde seks hebben), die nooit blijvend werken.

Wakker worden betekent een compleet nieuwe, maar heel natuurlijke relatie met het leven, en een herontdekking van creativiteit en wijsheid en zelfvertrouwen. Het breekt stukje bij beetje alles af wat in de weg stond, en opent je ogen en vooral je hart op ongekende wijze. Het lijkt misschien heel verheven en bijzonder en slechts weggelegd voor bloedserieuze, kale mannen en zwijgende vrouwen in tochtige kloosters, maar het is veel gewoner dan je denkt. Het ís zelfs wie je bent. En wakker worden is eigenlijk zó gewoon en dichtbij, dat we er vaak ons hele leven strak overheen kijken, wanhopig zoekend naar bevrijding.

Niets (aan) te doen

Het klinkt misschien vreemd, maar wakker worden is in feite niet te ‘leren’. Het is iets dat spontaan gebeurt als je maar in de juiste richting blijft kijken, met genoeg openheid, bereidheid en nieuwsgierigheid. In zekere zin is het vergelijkbaar met fietsen: je kunt het eerst niet (en snapt maar niet hoe anderen het doen!), maar door de juiste omstandigheden valt het kwartje op een gegeven moment alsnog. Dan voel je ineens hoe het werkt, en dat raak je daarna ook nooit meer kwijt. We hebben als mens een ingebouwd talent om het evenwicht voor fietsen te ontdekken: ook het vermogen om wakker te worden is natuurlijk en aangeboren.

Wakker worden is iets dat je in veel oude, heilige geschriften tegenkomt, en dat ondanks de onderlinge verschillen in veel van die verhalen altijd verwijst naar hetzelfde: het doorzien van de pijnlijke, beklemmende illusie die het denken schept. Het wordt vaak omschreven als het ontstijgen van wie we denken te zijn, of ‘De herontdekking van het Zelf’. Nou is dat op zich misschien knetter vaag (‘Hoezo, wélk Zelf?’), helemaal voor mensen die alles willen begrijpen en zichzelf heel kritisch en evenwichtig noemen, maar het intellect kan nu eenmaal niet alles bevatten en verklaren. En we kunnen natuurlijk eindeloos blijven zoeken en graven in dat heilige verstand, maar dat gebeurt al heel lang en met weinig spectaculair succes als het gaat om geluk en welzijn.

We zullen daar ook simpelweg nooit de oplossing vinden voor verwarring en mentale pijn, want het verstand maakt het juist meestal érger door overal kritiek op te hebben (vooral op onszelf) en steeds scenario’s te introduceren die nooit uitkomen, maar waar we wel onder lijden. Daarom moeten we, als we échte vrijheid willen ervaren en onszelf écht willen leren kennen, het intellect overstijgen en dat op een tweede plan zetten. Want dat verstand houdt ons feitelijk in slaap, door continu om aandacht te vragen, problemen te creëren en ons de verkeerde kant op te sturen (wat overigens niet betekent dat we het niet nodig hebben in ons leven, want het is een briljant en uniek instrument).

Alhoewel wakker worden heel menselijk is en het iedereen kan overkomen, is het ten diepste een spiritueel proces. Het gaat over de ontdekking van je ware aard, en het loskomen van de krampachtige relatie met de beperkende ideeën over jezelf. Omdat sommige mensen moeite hebben met het begrip spiritualiteit, wil ik dat meteen maar even ontzenuwen.

Spiritualiteit is in mijn ogen geen ding, geen hobby, geen activiteit, geen specifiek levensdoel, en zélfs geen passie. Het is niet iets wat je serieus hoeft te doen en waar je beter in moet worden, en wat een bepaald kostuum of bepaalde activiteiten of kristallen of een heel specifiek jargon en een kralenketting nodig heeft. Het is een gegeven. Mens zijn is één grote, slordige, over-weldigende spirituele ervaring, van begin tot eind. Ga maar na: je komt uit het niets de wereld in gerold, struikelt een paar jaar dromend rond op aarde, en verdwijnt dan weer in het niets.

Wakker worden betekent terugkeren naar de schaamteloze en oprechte verwondering die als kind zo heerlijk vanzelfsprekend was, terwijl je tegelijkertijd de voordelen van een zekere volwassen sturing hebt. Het betekent dat je weer meer gaat spelen, meer lachen, meer fantaseren en meer proberen, en het zorgt voor een spectaculaire veerkracht en een enorm vertrouwen in het leven, precies zoals het op ieder moment is. Door wakker te worden ontstaat er een diep en puur geloof in jezelf, zodat het idee perfect te moeten zijn voorgoed belachelijk wordt. En weet je wat? Iedereen heeft de mogelijkheid het terug te vinden.

Ik weet uit diepe, directe en persoonlijke ervaring dat het leven vanzelf gaat, maar óók dat de illusie heel sterk is dat het níet zo is en we alsnog keuzes kunnen maken en stappen kunnen zetten. En dat paradoxale is helemaal oké. Voor mij is het namelijk geen enkel probleem die twee (op het eerste gezicht totaal tegenovergestelde) punten te verenigen. De mix van uitersten voelt als een vloeiende, logische en luchtige essentie, heel vanzelfsprekend en natuurlijk. Het laat ruimte voor allerlei wonderen en dingen waar ik niets van begrijp, én het geeft me een zeker houvast. Ik geloof graag in het idee dat ik dingen kan kiezen en voorbij kan laten gaan, en tegelijkertijd weet ik dat mijn keuzes weinig met vrijheid te maken hebben, want mijn specifieke wereldbeeld en voorkeuren zijn het resultaat van een levenslange programmering.

Wat voor mij en de mensen waarmee ik dagelijks werk het beste lijkt te werken, is geen strakke afscheiding tussen spiritualiteit enerzijds en een totaal rationele benadering van het leven aan de andere kant. Wat ideaal blijkt te zijn is een fluïde proces, een losse, open blik op hoe alles zich ontvouwt van moment tot moment. Zo ontstaat er heel erg veel ruimte om te leven en te ontdekken en te spelen, een ruimte die je niet vindt in standaard dogma’s en strakke rituelen, en een ruimte die ook geen enkele moeite heeft met paradoxen. Er zijn gewoon nog steeds dezelfde dagelijkse verantwoordelijkheden waar je iets mee moet. En ook fouten maken blijft, maar dat wordt prima, en vaak zelfs grappig. Leren blijft leuk en noodzakelijk, emoties zijn meestal geen enkel probleem meer, en het lijkt net alsof de wereld steeds vriendelijker wordt.

Je komt meer en meer in contact met een elementair sturend vermogen dat altijd bereid is je hints en subtiele duwtjes te geven, maar ook alle ruimte laat om het grandioos te verkloten, omdat je liever weer eens je verstand gebruikt. Allemaal helemaal goed, ook als het soms slecht voelt. Je hoeft niet te graven, te zoeken of te veranderen. En het is ook niet nodig om je ineens heel spiritueel te gaan gedragen. Je hoeft alleen maar te ontdekken wie je niet bent, en dat gaat compleet vanzelf als je maar een beetje nieuwsgierig blijft. Ergens in je bewustzijn ontstaat stukje bij beetje wat speelruimte, ademruimte, lééfruimte. Niet om te manipuleren, niet om de wereld te sturen, maar om volop te vertrouwen. En dan krijg je niet per se wat je altijd dacht te willen, maar leer je altijd willen wat je krijgt.

Het is een helderheid die als het ware het leven in volle glorie aan je teruggeeft. Alle ongelooflijke gaven en talenten die we van nature hebben (plezier, empathie, vreugde, creativiteit, compassie, liefde, veerkracht), laten zich weer volop en uitbundig gelden. Wakker worden is de ultieme weg naar vrijheid, en tegelijkertijd is het eigenlijk geen weg, maar een herontdekking, een blootlegging.

Wat ik in Wakker bespreek, is overigens niet nieuw. Het verwijst naar de kern van klassieke filosofisch-religieuze stromingen als het taoïsme en het boeddhisme, maar je vindt het ook terug in een relatief recente uitleg van de menselijke ervaring die namen heeft als The Inside-Out Understanding of The Three Principles of Mind, Consciousness and Thought. Stuk voor stuk beschrijven deze benaderingen of filosofieën een open, betrokken overgave aan de stroom van het leven, en de voordelen van een diepe herkenning van de moeiteloosheid van ons bestaan, een herkenning van het Zelf. En zo werkt het ook echt.

Als mens zijn we continu intiem getuige van energie die in ons voorbij komt, die vrijelijk stroomt, en die energie ervaren we zowel cognitief (als gedachte of mentaal verschijnsel) als lichamelijk. Het betekent dat ratio en emotie eigenlijk gewoon twee kanten van dezelfde medaille zijn, en soms voelen we de inhoudelijke kant van de energie wat meer, soms de fysieke. Maar wat er ook met ons gebeurt en hóe we ook geraakt worden, het komt nooit door de omstandigheden (daarover straks veel meer), en kan ons in geen enkel geval beschadigen of vernietigen.

Waarom niet? Omdat we het Zelf zijn.

Wie je bent als je niet denkt

Probeer dit hoofdstuk niet te ‘snappen’, maar lees het ontspannen, zoals je naar muziek luistert. Zonder alles meteen te analyseren en te vergelijken.

Ik wil het even kort hebben over het Zelf. Een abstract begrip, maar toch tastbaarder dan je wellicht denkt. Het Zelf is eigenlijk goed vergelijkbaar met Liefde: niemand kan het bewijzen, niemand snapt het eigenlijk, maar iedereen weet dat het bestaat. Het ís er, en geen mens kan het betwisten.

Er wordt al eeuwen geprobeerd het Zelf te beschrijven. In de Bijbel, de Koran, het boeddhisme, in gedichten en fabels, mythen en sagen, in kunst en muziek. Het omschrijven gebeurt soms dwingend en vaak vrijblijvend, soms kil intellectueel en soms juist zacht en rijk en poëtisch. Om het Zelf te beschrijven schieten alle woorden schromelijk tekort, maar taal is nu eenmaal een van de belangrijkste middelen om te communiceren.

Het Zelf wordt soms God genoemd, maar kent ook namen als Eenheid, de Bron, Levensintelligentie of Kwantumveld. We kennen het Zelf van heel dichtbij, want het laat zich ervaren in momenten van spontane overgave, als we ons verliezen in werk, sport, vriendschap of seks. Als we in flow zijn of ons in the zone bevinden, als we met open mond naar een paars-oranje zonsondergang staren of in de ogen van een baby kijken. Want dat is de geniale grap: pas als we even vergeten dat we bestaan (het kwetsbare poppetje met dertig dingen die anders moeten worden voordat we gelukkig kunnen zijn), bestaan we eigenlijk pas écht.

Zodra ons denken even aan de kant gaat, laat het Zelf zich ervaren. Het voelt ruim en vol, warm en prettig, rustig en compleet. En vooral heel, heel moeiteloos. Ons verstand kan daar helemaal niks mee: het Zelf is veel te groot en mysterieus om te omvatten. We kunnen het onmogelijk in kaart brengen, niet veroveren en beteugelen en in stukken hakken, maar we kunnen het ook niet ontkénnen. Omdat we het zijn, omdat we ér zijn.

Het Zelf is niet intellectueel te vangen, maar wel te herkennen. Dat heeft het Zelf briljant geregeld. Er is namelijk een uitweg om weer thuis te komen, een (denkbeeldige) poort of achterdeur die je kunt vinden op de plek waar we eigenlijk nooit zoeken: vóór de vorm. Dus vóór gedachten en bezwaren en voorkeuren. Vóór boeken en baby’s en braadworsten en beperkingen. Daar, bij de bron van al het leven, vinden we het contact met het Zelf terug. Het is de grenzeloos creatieve ruimte waar álles in het universum geboren wordt, het niemandsland van rauwe energie waar alles wat we kennen en kunnen benoemen ontstaat. Ook emoties en gevoelens. Ook je pijn en je woede, je verwarring en je opluchting.

Het Zelf is niet te fotograferen, te manipuleren, te verliezen of gevangen te zetten; het is alleen maar te ervaren. Het is zó dichtbij en intiem, dat we het meestal niet zien en er eigenlijk standaard overheen kijken. Het doet met veel succes alsof het ons is, zodat het de wereld in al haar kleuren en tegenstellingen kan beleven. En dat is noodzakelijk: het Zelf heeft afscheiding nodig, dualiteit. Want iets dat van nature ‘alles’ is, kent geen onderscheid of verdeling, en kan dus ook niks voelen en ervaren.

Het Zelf is het zuivere weten dat je bestaat, het weten dat wij, prachtige stoffelijke stumpers, zo hardnekkig proberen te claimen en te sturen. Het weten dat er ook is, als het persoontje met jouw naam erop lijkt te verdwijnen in een moment van rust en overgave. Het Zelf is als de oceaan, en wij, de schijnbaar individuele menselijke verschijning waarmee we vaak zo overhoop liggen, voelen ons slechts een golf. Denkbeeldig en taalkundig afgescheiden, maar nooit echt los van de oceaan. Een uiting van de oceaan, ín de oceaan.

Vaag? Abstract? O ja, absoluut, zeker voor het verstand. Maar hoe zou het brein ooit iets kunnen begrijpen waar het maar een onderdeel van is? Dus moeten we het aan het Zelf overlaten om het Zelf weer te ervaren. Gelukkig is dat niet eens heel ingewikkeld. Lees maar verder.

Plaatsvervangend lachen

Een vorm van vermaak en amusement waar we al sinds mensenheugenis geen genóeg van kunnen krijgen, is de prank. Wikipedia zegt er het volgende over:

‘Een prank of practical joke is een plagerige grap die tot doel heeft verwarring, verbijstering, ongemak of schaamte teweeg te brengen bij het ‘slachtoffer’ met wie de grap wordt uitgehaald. Uiteindelijk wordt het slachtoffer, als die het nog niet door heeft, vaak verteld hoe de zaak werkelijk in elkaar stak. ‘Practical’ heeft er betrekking op dat de grappenmaker geen grap vertelt maar uithaalt.’

Bij een prank wordt iemand een situatie ingelokt die anders lijkt dan hij is, maar omdat het ‘lijdend voorwerp’ geen idee heeft dat het om een prank gaat, gelooft hij wat hem voorgespiegeld wordt. Wij, de kijker, vinden dat altijd hilarisch, omdat mensen soms volledig uit hun plaat gaan om iets waarvan wij weten dat het in scène gezet is. Wij kennen het geheim, zij niet. Sukkels!

De reden dat een prank zo goed werkt, is dat mensen keurig geloven wat ze verteld wordt, als de situatie maar geloofwaardig genoeg is. En, daar komt-ie:

Als ze dénken dat het waar is, ís het 100% echt in hun beleving.

Hun emoties in het moment, hun reacties, zijn alsof de situatie die in scène gezet is ook écht plaatsvindt, omdat ze niet beter weten. En dus is hun gevoel precies zoals het zou zijn als het ook écht zou gebeuren. Iemand voelt en ervaart iets dat volkomen realistisch is… op basis van een onschuldige aanname in een valse situatie.

Zie je hoe een heilig geloof in hoe we dénken dat de omstandigheden zijn, voor een gevoel kan zorgen dat níets met de realiteit te maken heeft?

Leven in je eigen wereld

Stel, je partner gaat ineens bij je weg. Na een relatief steady en in jouw ogen fijne relatie met toekomstmogelijkheden, staat er zomaar een koffer bij de voordeur. Het is voorbij.

Daar zit je dan (al dan niet met een bak ijs of een fles whisky en een boos veranderde Facebook status). En je voelt je waarschijnlijk klote, in de steek gelaten, eenzaam. Er is liefdesverdriet, er is veel twijfel, en er zijn vast de nodige scherven van een toekomstdroom die bruut uiteenspatte. Als iemand op dat moment aan je vraagt ‘Waarom voel je je toch zo ellendig?’ zou je waarschijnlijk verbolgen antwoorden ‘Ja, omdat mijn partner me verlaten heeft natuurlijk!’ Geen speld tussen te krijgen, zou je denken.

Maar dat is een misvatting.

In de linkerhersenhelft-wereld waarin we leven, is het doodnormaal om te denken dat wat we voelen direct bepaald wordt door omstandigheden, door externe factoren. Oorzaak en gevolg, van buiten naar binnen. Lekker simpel en logisch.

• Stress komt door ons werk.

• Zorgen zijn het gevolg van een leeg rakende bankrekening.

• Onzekerheid zit in de familie.

• Irritatie wordt veroorzaakt door de file.

• En liefdesverdriet is het resultaat van de verdwenen partner.

Komt je bekend voor, waarschijnlijk? Alleen is het allemaal niet waar. Als je relatie gestrand is, voel je je alleen ellendig zolang je denkt aan de situatie. Zodra je even vergeet dat je partner voorgoed verdwenen is omdat er iets anders is wat op dat moment om aandacht vraagt, zal je zien dat je enorme verdriet gaat liggen. Terwijl de vermeende liefde van je leven op dat moment nog steeds voor altijd bij je weg is!