Jean-Philippe Blondel

De trein
van 6.41

Vertaald uit het Frans door Martine Woudt

Colofon

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

© 2017 Nederlandse vertaling Martine Woudt

Oorspronkelijke titel 06h41

© Libella, Paris, 2013

Vormgeving Bureau Garage, Kampen

Productie Quality Dots, Zeewolde

ISBN: 978 94 925 0401 2

ISBN: 978 94 925 0402 9 (e-book)

NUR 302

© 2017 Uitgeverij Cactus, Kampen

www.cactusbooks.nl

info@cactusbooks.nl

Ik had die van 7.50 kunnen nemen – of zelfs die van 8.53. Het is maandag. Er gebeurt niets op het werk, maandags. Maar ik kon gewoon niet meer. Wat een idee ook om zondagavond te blijven. Ik weet niet wat me bezielde. Twee dagen is echt genoeg.

Natuurlijk heb ik vannacht heel slecht geslapen. Ik was kwaad op mezelf. Weer een weekend verpest. En tegelijkertijd verbaast het me helemaal niet, het gaat altijd zo. Valentine had het goed aangevoeld. Luc ook. Ik begrijp ze wel – maar ik neem het ze ook kwalijk. Dat ze niet zijn meegegaan. Dat ze me niet hebben geholpen. Dat ze me niet het beetje lucht hebben gegeven dat ik nodig had, die twee dagen. Dat ze niet zo op mijn ouders gesteld zijn als ik. Logisch. Het zijn míjn ouders. Mijn ouders. Mijn enige ouders van wie ik de enige dochter ben.

Elke keer zeg ik met klem dat het niet meer kan. En vervolgens neemt mijn schuldgevoel toe. Heel geleidelijk. Hun stem aan de telefoon. Nooit een verwijt. Nooit een klacht. Maar stilte, als ik antwoord dat ik op het ogenblik veel werk heb. Met leveranciers die ik moet bellen. Klanten die ik tevreden moet stellen. Ik zie ze voor me, aan de andere kant van de lijn. Mijn moeder achter mijn vader – heel rechtop. Broos. Het krampachtige lachje. Het gekwetste trekje rond haar mond. Ik vraag me af of er mensen zijn die weten hoe ze voor hun ouders moeten zorgen als die oud zijn. Oud en nog niet bedlegerig. Oud en verzwakt. Oud en kwetsbaar. En bitter.

Nee, eigenlijk vraag ik me dat niet af. Die mensen zijn er. Luc, bijvoorbeeld. Alleen houdt hij zich er in feite helemaal niet mee bezig. Hij heeft ruim twintig jaar geleden een streep onder zijn familie gezet, en afgezien van een heel incidenteel bezoekje of telefoontje laat hij niets van zich horen. Ik geloof dat ik dat het meest in hem bewonderde toen ik hem leerde kennen. Dat vermogen tot onafhankelijkheid. Dat reddende egoïsme. Nog meer dan zijn zelfverzekerdheid. Meer dan zijn voorkomen. Het voorkomen dat hij nog steeds heeft, ondanks de jaren. Binnenkort wordt hij vijftig, maar hij is nog altijd rijzig, mager, bijna knoestig. Het soort man over wie vrouwen van boven de veertig beginnen te fantaseren. Ik ben niet jaloers. Dat ben ik nooit geweest. Daar ben ik niet volgzaam genoeg voor. Door onze onafhankelijkheid dagen we elkaar uit en respecteren we elkaar.

Uiteraard mopperden mijn ouders dat hij er niet was. Niet dat Luc bijzonder aardig tegen ze doet, maar ze hebben liever dat we als gezin komen. Met Luc en Valentine. Op die manier kunnen ze trots aan de hele buurt – en vooral aan de winkeliers – vertellen dat ze het afgelopen weekend ‘het hele gezinnetje op bezoek hebben gehad’. Dat vinden ze leuk om te zeggen, het gezinnetje.

Ditmaal zijn de twee andere leden van het gezinnetje niet gezwicht.

Ik heb geprobeerd het uit te leggen. Luc had veel werk, met de huidige reorganisaties in zijn bedrijf. En Valentine, nou ja. Normaal gesproken zou dat ‘nou ja’, gevolgd door een zucht, genoeg moeten zijn – het zou moeten impliceren dat Valentine bijna zeventien is, dat ze in de regio Parijs woont, dat ze verliefd is en dat ze er niks aan vindt om in deze provinciestad te komen waar ze niemand kent en waar haar grootvader haar altijd weer naar buiten stuurt om in de tuin te spelen, alsof ze nog zeven is.

Maar voor mijn ouders is het niet genoeg. Er is een goede leugen nodig, mooi verpakt, met prachtige citroengele linten eromheen – en aangeboden met een stralende glimlach. Daar ben ik aan gewend. Ik heb al heel jong geleerd de waarheid voor ze te verbergen. Dus heb ik voor Valentine een proefexamen op maandagochtend verzonnen, en een zondag leren in het verschiet. Toen ik hem aan Valentine voorlegde, die leugen, voordat ik hem aan hen zou gaan vertellen, schoot ze in de lach, omhelsde me en vroeg waarom ik niet gewoon zei dat ze zich kapot verveelde bij hen en dat ze vet irritant waren. Ik antwoordde niets. Het enige wat in me opkwam, was ‘omdat je niet zo tegen je ouders praat’, maar dat zei ik niet, want ik weet heel zeker dat Luc en Valentine dat wel zouden kunnen.

Ik vraag me af of Valentine later zo tegen ons zal praten. Als het onze beurt is om op haar bezoek te wachten, in ons huisje in de voorstad. Nee, niet in de voorstad. Ik kan niet oud worden in de ring rond Parijs. Ik kom er niet vandaan. Ik heb er maar weinig banden. Ik ben begonnen met rond te kijken waar ik mijn laatste dagen zou kunnen slijten – nou ja, wíj, als alles goed gaat. Ik heb met het idee van Mexico gespeeld, of Marokko, maar ik weet dat ik de boeken, de films en de taal te veel zou missen. En bovendien ken ik die landen. Ik ben er al geweest. Ik ben blij dat ik er heb rondgereisd, maar ik zie mezelf daar niet wonen. Nee. Ik zou een rustige plek nodig hebben. Een vlakte – maar wel met heuvels aan de horizon. Of de zee. Of liever nog de oceaan. Zout, woest en klevend aan je huid. Maar niet Parijs. Nee. En ook niet hier. Troyes. De Champagne. Daar heb ik mijn buik van vol. Al ben ik er nog steeds. Op het perron van het station. 6.35 uur. Ik durf niet te bedenken hoe vaak ik onder deze glazen overkapping op de trein heb staan wachten.

Idioot.

Alles is idioot.

Dat ik zo vroeg ben opgestaan. En vooral dat ik een nacht langer ben gebleven. Ik had de keus. Ik had gistermiddag kunnen teruggaan – maar ik weet niet, het vooruitzicht van die drie kwartier in de metro en de stoptrein om thuis te komen vanaf Gare de l’Est, en dan op maandagochtend weer terug in de omgekeerde richting, dat benam me de moed. En dan het gezicht van mijn moeder, veranderd in een Onze-Lieve-Vrouw van Smarten, zwijgend natuurlijk, bij de gedachte dat ik zondagmiddag zou vertrekken. Ik wist dat Valentine bij Éléonore sliep en dat Luc de hele avond achter de computer zou zitten. Ik klapte als een kind in mijn handen en riep tegen mijn ouders: ‘Ik hoef pas maandagochtend weer terug!’ Ik belde Luc – die mopperde. En stuurde een berichtje naar Valentine – er is sowieso geen andere manier om contact met haar te krijgen. Antwoord: ‘OK. Kusjes.’ Er komt een leeftijd waarop je ingeklemd zit tussen onverschillige kinderen en recalcitrante ouders. Kijk maar. Ik ben zevenenveertig. Ik zit er middenin.

Uiteindelijk waren mijn ouders het meest verrast. Onaangenaam verrast. Vooral mijn moeder. De Onze-Lieve-Vrouw van Smarten werd een Onze-Lieve-Vrouw van Benauwenissen. Kijk nou eens wie haar routine in de war schopte. Kijk nou eens wie er voor problemen zorgde. Nu kon ze de lakens die ik de afgelopen twee nachten had beslapen niet in de wasmachine stoppen. Daardoor zou alles verschuiven. En wat gingen we nu met het eten doen, want daar hadden we niet op gerekend, wij eten op zondagavond een kom soep, dat weet je toch, en dan een detective op net twee en naar bed! En wat had het trouwens te betekenen? Gaat er iets niet goed tussen Luc en jou? Daarom is hij zeker niet gekomen? O, je kunt het ons best vertellen, maar je moet toch toegeven dat je een beetje aardiger tegen hem zou kunnen zijn. Het lijkt wel alsof jij overal de baas in bent.

Ik stribbelde toch tegen. Ik vroeg: ‘Zijn jullie niet blij dat ik tijd met jullie doorbreng?’ Ze bonden in. Verontschuldigden zich. Antwoordden dat ze, jawel, natuurlijk, alleen… Ze hoefden niet verder te gaan. Ik weet het. Het gezinnetje. En dan te bedenken dat ik in het dagelijks leven word gerespecteerd. Bijna word gevreesd. Ik maak planningen. Ik hak knopen door. Ik werf personeel.

Ik weet niet of ik verdrietig zal zijn als ze doodgaan.

Het schijnt dat je bluft over je ongevoeligheid, maar dat de emoties je overweldigen en vloeren als het eenmaal zover is. Maar toch. Ik kan het me moeilijk voorstellen. Kortom, weekend naar de knoppen. Ik heb alleen maar in kringetjes rondgedraaid in dat huis. Mijn enige uitje was dat ik gisteren mijn treinreservering ben gaan omboeken – o nee, ik ben ook nog met mijn moeder bij de bakker-
patissier geweest, wat geen bakker is en nog minder een patissier, maar een brooddepot. Ze wilde flan kopen. Voor het toetje van zondagavond. Want er was immers nergens op gerekend.

Onnodig te zeggen dat ik niets van dat alles aan Luc ga vertellen. Het zou bewijzen dat hij gelijk heeft en hij zou zijn overwinnaarsglimlach laten zien. Ook geen woord tegen Valentine – haar kan het sowieso niks schelen. Net zomin als mijn collega’s. En de weinige vrienden die ik nog heb – idioot hoe vriendschappen na je veertigste verwateren: overplaatsingen, kinderen, meningsverschillen, alles verwijdert ons van degenen met wie we voor het leven verbonden dachten te zijn. Wat overblijft zijn korte mailtjes. Telefoontjes waarin stiltes vallen. Af en toe een ontmoeting.

Nee. Stop.

Niet vergeten dat ik, als ik slecht heb geslapen, alles onder de hogedrukspuit zet. Dat het elf over halfzeven is. Dat ik een pestbui heb.

Ik ben onder de indruk van al die mensen. En van de vele treinen ’s ochtends. Alsof de halve stad elke dag in Parijs gaat werken.

Trouwens, misschien is dat ook wel zo.

De trein komt eraan – geen vertraging. Des te beter.

Dat had ik niet verdragen.

Ik houd van treinen. Van die uren waarin je niets bijzonders doet. Je pakt een tas in voor onderweg – net zoals kinderen wanneer ze nog klein zijn. Je stopt er twee pockets in, kauwgum, een flesje water – het scheelt weinig of je doet je knuffeldekentje er ook bij. Alles om de tijd aangenaam te laten verlopen. Bij aankomst op het station drentel je zelfs bij de tijdschriften rond, en je koopt er een, bij voorkeur over de rijken en beroemden. Alsof je naar het strand gaat – en net als op het strand sla je noch de romans, noch het tijdschrift open, je eet geen snoepjes en vergeet zelfs te drinken. Je bent gehypnotiseerd door het landschap dat voorbijtrekt, of door het ritme van de golven.

De enige trein waar ik een hekel aan heb, is die van zondagavond naar Parijs. Toen ik studeerde, was dat de trein van de zwaarmoedigheid en de ontworteling. Als ik op Gare de l’Est aankwam, was de moed me in de schoenen gezonken. Mijn wortels liggen hier. Dat heb ik altijd geweten. Ik ben een haan van een hoenderhof. In Parijs was ik niets. Maar dat is allemaal lang geleden. Wat resteert, is die haat voor de trein van zondagavond. Daarom ben ik hier vanochtend zo vroeg. Ik had gisteren die van 21.15 kunnen nemen en in Mathieus appartement kunnen slapen, aangezien ik de sleutels heb, maar daar voelde ik niet voor. Ik zet liever de wekker, ik wil liever opstaan als het nog donker is en daarna naar het station gaan. Onderweg zijn er tientallen schimmen zoals ik. Alleen maken zij de reis elke dag. Voor mij is het een uitzondering. De treinen hierna komen te laat in Parijs aan – halfelf, halftwaalf, dan is de dag al een eind op streek en heb je het gevoel dat je halverwege het feest arriveert.

Een dag die anders is dan alle andere.

Uniek.

Een inbreuk op het rooster.

Ik begin maandags om tien uur en werk door tot zeven uur, in de winkel. Straks ga ik vanuit Parijs bellen dat ik vandaag niet kan komen. Dat ik de uren zal inhalen. Dat er een noodgeval in de familie is. Ik weet dat de secretaresse aan de andere kant van de lijn zich ongerust zal maken. Van de twintig jaar in dit warenhuis ben ik geen één dag afwezig geweest – behalve voor mijn spit, vier jaar geleden. Ik zal beloven het uit te leggen als ik morgen weer terugkom. Want morgen kom ik weer terug. Normaal gesproken. Of ik moet een dokter vinden die me een paar dagen ziekteverlof geeft. Ik vraag me af of Jérôme dat zou kunnen doen. Misschien wel, eigenlijk. Dat zou raar zijn. Maar Jérôme is zo aardig. Beter dan dat. Hij is een heilige. Een heilige die zich erom heeft bekommerd mijn vrouw en kinderen na de scheiding in huis te nemen. Die hun sindsdien gezelligheid biedt, comfortabel en warm, iets wat in hun oorspronkelijke gezin de laatste tijd behoorlijk ontbrak.

Alleen is de scheiding in feite wel door hem gekomen. Nee, ik ben onrechtvaardig. Het is veel ingewikkelder dan dat. Het ging niet meer zo goed tussen Christine en mij. We ergerden elkaar. Zij vond dat haar leven maar voortsukkelde. Ze begon avonden op internet door te brengen, weer contacten te leggen. Haar jeugdvrienden terug te vinden. Haar eerste liefde, nooit helemaal vergeten. Jérôme dus. Zelf gescheiden, geen kinderen, iemand die graag de bloemetjes buitenzette maar bereid was om in te binden. Ze hadden geeneens een datingsite nodig. Pathetisch.

De kinderen reageerden een beetje ontstemd, maar meer ook niet. De sfeer bij ons thuis was niet te harden. Jérôme had in zijn bruidsschat een veel groter huis met een flinke tuin, waarin misschien zelfs wel een zwembad zou worden aangelegd. Hij was aardig, attent, hij zei nooit nee als er tijdschriften gekocht moesten worden. Hij speelde videospelletjes. Een perfecte vader. Manon was acht. Loïc zes. Dat is tien jaar geleden. Alles is heel goed gegaan. Voor hen. En voor mij? Dat vraag ik me niet af. Ik ga verder met wat ik geacht word te doen – alleen ben ik het doel van de reis een beetje kwijt. Ik heb een paar avontuurtjes gehad die langer dan één nacht duurden, maar toch kort. Onderhoudsrelaties. De maanden gaan voorbij. De jaren. Ik ga het traject niet zomaar van richting veranderen. Ik heb mijn routine. Een paar even vriendschappelijke als schaarse telefoongesprekken met Christine. De kinderen om het weekend, tot dit jaar, want ze wilden meer onafhankelijkheid en brengen het weekeinde nu niet bij hun moeder of mij door, maar bij mensen die we nauwelijks kennen. De helft van de vakantie wordt deze zomer ook problematisch. Manon werkt in het zomerkamp en haar broer wil drie weken naar een zeilschool. Ik heb me niet verzet. Zo ben ik niet. Ik wacht tot mijn kinderen zich schuldig gaan voelen. Dat is mijn strategie. Onnodig te zeggen dat die niet echt werkt. Volgend jaar verhuist Manon naar Reims om te gaan studeren. Ze wil fysiotherapeute worden. Als ik haar vraag waarom, haalt ze haar schouders op. Ze heeft het over geld, cliënten, het nuttige en het aangename, iets goeds doen – en bovendien is het een beroep waar geen werkloosheid op de loer ligt. Ze is redelijk. Tamelijk gereserveerd. Sportief. Ze zet geld opzij om volgend jaar niet volledig afhankelijk te zijn van haar ouders en haar stiefvader. Keurig. Het lukt me niet om het meisje te herkennen dat ik in het gemeentelijke zwembad gooide, terwijl ik zong: ‘Vlindertjes vliegen rond / En miertjes kruipen op de grond’, en die het dan uitschaterde. Maar ik ben onrechtvaardig. Misschien doet ze niet zo tegen haar moeder. Of tegen Jérôme. Is het iets wat ze voor haar vader bewaart. Loïc gaat dezelfde kant op. Erger nog. Hij denkt erover orthodontist te worden. Schitterende fantasie op je zestiende, toch?

Maar goed, waar fantaseerde ik zelf over op mijn zestiende? Nergens over. Ik liet me gewoon door de gebeurtenissen leiden. Ik plukte de dag, zoals dat heet. Ik had een dak boven mijn hoofd, kreeg te eten, mijn was werd gedaan, ik had vriendinnetjes, bracht tijd door met mijn vrienden, ik dacht dat het altijd zo zou blijven.

Niet zuchten.

Ik merk dat ik steeds vaker zucht. En ook dat ik begin te blazen. Een slecht teken. Ten eerste stoot dat anderen af, die je houden voor wat je bent – iemand die bij voorbaat bij de pakken neerzit. Je richt niet het woord tot iemand die de hele tijd zucht, je bent te bang om urenlang geklaag te moeten aanhoren. Ten tweede geeft het een beeld van jezelf dat je maar liever niet ziet. Temeer omdat ik nog maar zevenenveertig ben. Sinds kort. Ik heb nog minstens dertig jaar te gaan. Zonder te zuchten. Staan de anderen, daar op het perron, te zuchten?

Veelzeggend, al die mensen op dit tijdstip. De stad heeft zich nooit hersteld van de verdwenen textielindustrie en de zegeningen van offshoring. Men probeert zich nu te richten op de dienstensector, callcenters, toerisme, de verpakkingsindustrie – maar de potentiële markt is matig en de aangeboden banen zijn weinig aantrekkelijk. Om een fatsoenlijk salaris te verdienen kun je beter de hele dag in Parijs werken en drie uur heen-en-weer reizen op de koop toe nemen, dan met schandalige dienstroosters de klanten van een helpdesk te woord staan.

Mijn vader werkte aan het eind van zijn leven in Parijs. Promotie, carrière, geld, prestige. Hij had alles tegen elkaar afgewogen. Hij had gekozen. Zijn vrouw en kinderen zag hij alleen nog twee uurtjes ’s avonds en twee dagen in het weekend. Het was niet meer dan een kwestie van maanden, of van een paar jaar – en daarna met pensioen in het zuiden, een huisje bouwen, alles was al uitgestippeld, gepland, bepaald. Op een dag kreeg hij een hartinfarct, in de metro, tijdens het overstappen. Er bestonden nog geen defibrillators. Er werd om hulp geroepen, mensen renden erheen en dromden samen, iemand riep: ‘Ik ben dokter!’ zoals in de slechtste tv-series. Maar het mocht niet baten. Mijn moeder bleef drie jaar lang ontroostbaar en ontmoette daarna een charmante fietsenhandelaar, die net was gescheiden. Ze maakten samen lange wandelingen.

Ik ben me bewust van de herhaling van het lot.

Ik probeer me ertegen te verzetten.

Ik houd mezelf voor dat fietsenhandelaar en arts niet hetzelfde is.

Of wel?

Ik houd mezelf ook voor dat ik eerder ben gescheiden, dat ik me met mijn baan niet kapot zal werken en niet aan mijn einde zal komen in een metrogang. Tenzij dat vandaag gebeurt.

Nee.

Ik sluit mijn ogen terwijl de eeuwig dezelfde vrouwenstem aankondigt dat de trein eraan komt. Ik zou die vrouw weleens willen ontmoeten. Me voorstellen hoe haar dag eruitziet. Brengt ze haar tijd door met het opnemen van berichten van het soort: ‘Trein nummer dertienhonderd (pauze) vijftig komt zo dadelijk aan met een vertraging van (pauze) vijf (pauze) minuten’? Hoe ziet zij de toekomst? Wat vindt ze leuk om te doen als ze niet op haar werk is?

Ik vraag me vooral af sinds wanneer deze opgenomen stem de reizigers waarschuwt. Ik herinner me een vergelijkbare dag. Heel lang geleden. Ik had dezelfde trein genomen – of zijn tweelingbroertje. Ik was zeventien. Ik was samen met Mathieu. Het was eind april, net als nu. Paasvakantie. We waren voor een paar dagen naar Les Landes vertrokken, om te kamperen. Al maanden keken we naar deze week uit. We lieten de anderen op het lyceum kwijlen. Wij belichaamden de vrijheid. Als ik me een beetje laat gaan, kan ik het gewicht van de tent en van de rugzak om mijn schouders weer voelen. En de sensatie dat de wereld voor ons open lag.