Petra Hartlieb

Mijn geliefde

boekhandel

Colofon

© 2017 Uitgeverij Cactus, Kampen

www.cactusbooks.nl

info@cactusbooks.nl

Oorspronkelijke uitgave:

Petra Hartlieb, Meine wundervolle Buchhandlung

© 2014 DuMont Buchverlag, Köln

Vertaling Linda Jansen (www.creativitekst.nl)

Omslagillustratie Martin Haake, Berlijn

Vormgeving Bureau Garage, Kampen

Productie Quality Dots, Zeewolde

ISBN 978 94 925 0404 3

ISBN 978 94 925 0405 0 (e-book)

ISBN 402

Voor mijn man Oliver, het kleine kind en het grote kind,

het blonde kind en haar broer.

Met dank aan iedereen die er mede voor gezorgd heeft
dat onze boekhandel er gekomen is.

Wij hebben een boekhandel gekocht. In Wenen. We hebben een mail gestuurd met een getal, een bod, een bedrag dat we helemaal niet hadden en na een paar weken kwam de reactie: ‘U hebt een boekhandel gekocht!’ Zoiets gebeurt alleen als je je laat gaan op eBay en meer biedt dan je eigenlijk van plan was, omdat je kind dat Harry Potter lego zo afgrijselijk graag wil. Ten einde raad tik je dat getal maar in en verdorie, niemand, maar dan ook niemand biedt meer. Zo hebben wij een bod gedaan op een boekhandel in een stad waar we niet wonen met geld dat we niet hebben. En dat bod is geaccepteerd. En nu? Nu moeten we er iets mee.

Dit betekent in de praktijk dat Oliver zijn goede, uitstekend betaalde baan bij een Duitse uitgeverij opzegt. Ik neem afscheid van mijn plan om literatuurrecensent te worden, lever mijn studiopas in en zeg tegen de meiden van het hippe flexplekkenkantoor in het Hamburgse Schanzenviertel dat ze een andere huurder moeten zoeken. We vertellen onze zoon – Noord-Duits tot op het bot en voor het eerst verliefd – dat we naar Wenen gaan verhuizen. We bellen de vriend met de erfenis en vragen of zijn aanbod ons een aanzienlijk bedrag te lenen nog geldt. We bellen onze vrienden in Wenen en vragen of hun aanbod dat we tijdelijk bij hen in mogen trekken nog staat.

Het begon allemaal zo onschuldig. De regenzomer in Hamburg werkte ons zo op de zenuwen dat we twee weken bij vrienden in Wenen gingen zitten. Beetje luieren in de tuin, af en toe een duik in het zwembad, terrasje pikken, bierproeverijtje, vrienden opzoeken; zo ongeveer.

Een dinertje met een bevriende accountmanager van een uitgeverij zette alles op zijn kop. Kletspraatjes over het vak, o wat zonde dat jullie niet in Wenen wonen en moet je horen, pas heeft een intiem boekwinkeltje op prima locatie met veel vaste klanten zijn deuren gesloten.

Een paar witte wijntjes later staat het als een paal boven water: een ouderwetse boekhandel die een paar dagen geleden domweg dicht bleef, wordt onze toekomst. Althans in theorie. Zo’n boekhandeltje in Wenen, dat zou wat zijn, en hoe later op de avond, hoe logischer het idee: dit is onze boekhandel!

Bij het wakker worden staat de euforie van de vorige avond ons nog vaag voor de geest en daarom gaan we na het ontbijt niet naar het zwembad.

Gewoon even kijken, geheel vrijblijvend. En inderdaad: een boekwinkel met bruine etalageruiten in de stijl van de jaren zeventig, uitpuilende vitrinekasten achter de smoezelige ramen, binnen is het pikdonker en er hangt een handgeschreven briefje op de deur: Met ingang van 1 augustus is de boekhandel gesloten. Wij danken al onze trouwe klanten voor hun jarenlange klandizie.

‘Het is maar gekheid, maar je zou toch even kunnen uitzoeken wat er aan de hand is en wie de eigenaars zijn?’ Oliver weet bij mij altijd precies het juiste knopje in te drukken. Hij is nog niet uitgesproken of ik hang al aan de telefoon met iedereen in de branche die niet op vakantie is.

Het was een traditionele boekhandel, althans in de jaren zeventig en tachtig. De laatste tijd had een van de zoons de zaak in handen, maar niemand weet precies hoe het zit. Natuurlijk lukt het me om de eigenaar te pakken te krijgen en even later staat er een afspraak voor over twee dagen. Geheel vrijblijvend. Gekheid natuurlijk. Maar kijken kost niets. Dan staan we in een donkere vierkante ruimte van veertig vierkante meter, boekenplanken tot aan het plafond, een groezelige kunststof vloer, smalle draaizuilen vol boeken, flikkerende neonverlichting... en het staat ons aan. Natuurlijk vinden we het ook afgrijselijk, maar ergens voelt het goed. Achter in de ruimte kronkelt een gietijzeren wenteltrap omhoog naar een appartement, dat zich over de gehele oppervlakte van de benedenverdieping uitstrekt. Appartement is eigenlijk een te groot woord. ‘Het object wordt alleen in zijn geheel verhuurd’, zegt de eigenaar. Ik zeg: ‘Dank u, we hebben geen interesse’ en Oliver zegt niets, maar loopt met grote passen en glanzende ogen van het ene eind van de kamer naar het andere. Een bergruimte met kastjes voor het personeel, een grote tafel, kartonnen dozen, een brievenweger, een frankeermachine, een grote kantoorruimte met twee oude schrijftafels die na een flinke opknapbeurt voor vintage kunnen doorgaan, een reproruimte, een donkere kamer en daarachter nog een paar kleine vertrekjes die tot de nok toe zijn volgestouwd met boeken, pakpapier en decoratiemateriaal met de trends van ettelijke decennia. Een verbleekte kunstkerstboom steekt grotesk tussen een paar stapels karton en oude boeken door. ‘Leuk huis’, hoor ik mijn man mompelen, terwijl hij naar het behang met patronen die mij bekend voorkomen uit mijn kindertijd kijkt. Een walhalla voor de doe-het-zelver. Ik zeg niets terug.

Terug in het schelle zonlicht op de stoep voor de winkel lijkt het een waanzinnige droom. Het blijft even stil.

‘En?’, vraagt mijn man.

‘Wat en?’

‘Hoe vind je het?’

‘Afschuwelijk. En jij?’

‘Ik ook.’

‘Nou dan.’

...

‘Maar er is wel wat van te maken.’

‘Misschien, maar die woning is echt helemaal niets.’

‘Hoezo, daar zit een fantastisch, megagroot appartement in! In die bergruimte komt de keuken, in het kantoor de eetkamer en die reproruimte wordt een kleine televisiekamer. Van die doka kun je een badkamer maken en dan heb je die kleine ruimtes nog waar we slaapkamers voor onszelf en de kinderen van kunnen maken.’

‘Je bent gek.’

‘Altijd geweest.’

Dan is het gedaan met de vakantierust en relaxen op de schommelbank. Konden we niet... zouden we misschien... stel dat... Onze Weense vrienden maken het ons niet makkelijker met hun aanbod dat we wel bij hen in kunnen tot we zelf onderdak hebben. Zomaar. En dan is er ook nog die oude vriend, een ex van mij om precies te zijn, die van zijn erfenis leeft en ons bijna tussen neus en lippen door een renteloze lening heeft aangeboden. Ook zomaar.

De hele kwestie doet mij denken aan zo’n berucht en hopeloos Escher-motief. Je kijkt ernaar en je bent zeker van het beeld dat je erin ziet. Een maand later kijk je nog eens en dan zie je precies het tegenovergestelde. Waarom iets veranderen in mijn leven? Ik heb het geluk de beste man van de wereld te hebben getroffen. In een hippe stad te wonen. In een stijlvol, historisch pand in de buurt van de Universiteit Hamburg. Met allervriendelijkste buren. Voor de jongste hebben we een felbegeerde volledige dagopvangplaats kunnen bemachtigen en de oudste zit op een uitstekende school, waar hij hyperactief is. Ik heb een uitdagende parttimebaan, ik heb tijd voor de kinderen en voel desondanks voor het eerst van mijn leven dat ik financieel op rozen zit. En Oliver? Die heeft zich van een boekhandelaartje in een Duits provinciestadje opgewerkt tot de zogenoemde marketingmanager van een van de meest vooraanstaande uitgeverijen van Duitsland. Hij doet zijn werk met plezier, zijn leidinggevende stimuleert en steunt hem, wij hebben werkelijk niets te klagen. Doen we ook niet. Maar... Hoe zou het zijn als we samen iets zouden aanpakken? Met zijn tweeën iets gingen opbouwen, gingen samenwerken? Een gok nemen?

We rekenen, discussiëren en telefoneren. In een achtbaan. Het ene moment vinden we het een magistraal idee. Een uur later wijzen we naar ons hoofd. Onuitvoerbaar. De kans van ons leven. De flater van ons leven.

Hoe reken je uit hoeveel boeken je moet verkopen om er met vier personen van te kunnen leven? Ik hoor van iemand over een vertegenwoordiger die lang geleden een paar jaar bij deze boekhandel heeft gewerkt. Ik bel hem op. Hij kan het zich allemaal nog vaag herinneren. ‘Vertel eens, Günther, hoeveel omzet draaiden jullie ongeveer?’

‘Mensenkinderen, dat is meer dan vijfentwintig jaar geleden! Geen flauw idee.’

‘Alsjeblieft, probeer het je te herinneren. Het is belangrijk!’

‘Tsja, ik weet nog wel... als we in het kerstseizoen 100.000 schilling per dag hadden verdiend, trok de chef een fles champagne open.’

Nu hebben we tenminste wat. Een cijfer. Van een dagomzet. Van vijfentwintig jaar geleden. In een andere valuta. En dat is de basis waarop we nu de waarschijnlijke jaaromzet uitrekenen. Dubieus? Hoezo?

Je hebt ruimschoots de jaren des onderscheids bereikt. Je bent jaren geleden het huis uitgegaan. Je woont zelfstandig in een eigen woning. Je bent getrouwd en hebt twee kinderen. Niettemin geven je ouders hun mening over jouw leven en voelt het nog steeds alsof je met een slecht rapport of een doldwaas vakantieplan voor hen staat. En ze reageren precies zoals je had verwacht: met ontzetting en onbegrip.

Mijn vader, een voormalig topmanager in de sector bedrijfssaneringen, slingert met vaardige hand een paar cijfers op het bierviltje op de keukentafel en schudt zijn hoofd. ‘Dat kan nooit uit! Jullie zijn crazy, zoiets kun je echt niet riskeren. Denk aan de toekomst van jullie kinderen!’

Op dezelfde uitgesproken wijze waarop hij mij jaren geleden afraadde voor de liefde naar Hamburg te verhuizen en me helemaal aan iemand uit te leveren, waarschuwt hij nu de man in kwestie dat hij beslist niet de zekerheid van een goede baan moet opgeven voor zo’n waanzinnig waagstuk als een eigen onderneming.

Een microscopisch klein beetje hoop dat hij wat geld op tafel zou leggen door een stukje van de erfenis vooruit te schenken gaat in rook op. Hij komt niet op dat idee, en de tijd dat ik bij hem om geld bedelde ligt ver achter me.

Terug in Hamburg is alles ver weg. We weten inmiddels dat een paar andere Weense boekwinkels ook in de race zijn en ach, er is toch ook helemaal niets mis met Hamburg? Met voldoende Grüner Veltliner en croutons trekken we het na een paar weken wel weer in de miezerregen, zoonlief pubert lustig een eind weg, dochterlief vermaakt zich opperbest op de stoere kindercrèche, Oliver hijst zich elke ochtend in het pak en maakt carrière, en ik schrijf het ene artikel na het andere, interview te hooi en te gras een beroemde auteur en leer hoe je radiobijdragen in elkaar knutselt. ’s Middags naar kinderturnles of het koffiekransje in het Hamburgse Schanzenviertel. En de Noord- of Oostzeekust is altijd dichtbij. Niets aan de hand dus.

Ware het niet dat onze kennis uit Wenen langskomt. Een mediavrouw die een paar journalisten uit Hamburg op haar bezoeklijstje heeft en ’s avonds bij ons aan de keukentafel zit bij te komen. Ons ‘vakantieverhaal’ wordt herkauwd, er gaan foto’s rond, er worden plannen toegelicht.

We weten inmiddels dat de boekhandel in een faillissementstraject zit en dat eventuele biedingen door een curator verzameld worden.

‘Hebben jullie nog een bod gedaan?’

‘Nee, dat hebben we niet.’

‘Waarom niet?’

‘Er komt veel te veel bij kijken. Bovendien maken we geen schijn van kans.’

‘Jullie zijn net kinderen die mens-erger-je-niet spelen. Eerst meedoen en vlak voor het eind, als de anderen beter zijn, het spel van tafel vegen. Lafaards!’

Als ze weggaat is het al laat en is onze voorraad Weense wijn meer dan gehalveerd. ‘Laten we een bod doen’, zegt mijn man, en ik klap mijn laptop open. We typen drie zinnen en noemen een bedrag dat strikt genomen niet geheel en al onmogelijk bij elkaar te scharrelen is.

‘Wij doen een bod op het object met nummer 45 896. Onze bieding is met inbegrip van 80 meter stellingen, 120 strekkende meter boeken, een kasregister, diverse winkel-
inrichtingsitems en een bestelwagen merk Citroen C15, bouwjaar 1996. Ons bod is geldig tot en met 30 september.’

Die datum, daar is over nagedacht. Als je een boekhandel opent heb je snel feestdagen nodig om veel te verdienen. Wij zijn misschien naïef, maar niet dom.

Weer veel te veel tijd aan een productie besteed. Weer een veel te uitgebreid interview gedaan. Maar hij was ook zo aardig, die Berlijnse Rus met zijn hemelsblauwe ogen. Zoals wel vaker gebeurt was ik in smalltalk verzand en had ik in plaats van vijf kernachtige zinnen een wolk van kletspraat op de band waaruit ik een bijdrage van vier minuten moet destilleren. Ik heb nog een uur voor ik bij de Kindergarten moet staan, dus ik kan snel nog even langs huis om de mail te checken. Misschien dat de Oostenrijkse radio-omroep toch nog mijn bijdrage over de goedkope boekenseries van de grote Duitse kranten wil kopen. Dan heeft mijn gesprek met die arrogante uitgever van de broadsheet krant toch zin gehad.

Ik doe niet eens mijn schoenen uit, maak een espresso en zet de pc aan. Geen mail van de ORF helaas. Wel een ander bericht uit Oostenrijk. Van een notaris. ‘Geachte mevrouw Hartlieb. U hebt de gunning van object nummer 45 896, derhalve de failliete boedel van de firma XY verkregen. Wij verzoeken u vriendelijk u op 15 oktober op het adres van bovengenoemd object te vervoegen en het bedrag van 40.000 euro in contanten bij u te hebben.’

Zo voelt dat dus, een zenuwinzinking. Ik probeer mijn man op zijn kantoor te bereiken.

‘Cornelia Maier, goedemiddag.’

‘Hallo, met Petra. Ik wil graag mijn man even aan de lijn.’

‘Hij is in bespreking met de directie.’

‘Het is belangrijk. Verbind me alsjeblieft door.’ Ik heb hem nog nooit uit een meeting gehaald. Zelfs toen zijn kind geboren was, wachtte ik geduldig tot hij terugbelde. Ik werd doorverbonden. ‘Je moet meteen komen. We hebben die boekhandel gekocht. Shit, we hebben een boekhandel gekocht.’

Die avond hebben we onze beste vrienden op bezoek. Zij is Weense, hij Duitser. Ze stralen om het hardst. Ze hebben een nieuwtje. Nou, wij ook. Beide partijen hebben moeite ertussen te komen. Ik geloof nog niet dat het echt waar is. We hebben tenslotte nooit een bevestiging van ons bod gekregen, we hebben geen aangetekende brief gestuurd, we hebben niets ondertekend. Alleen een mailtje. Dat kan toch niet bindend zijn.

‘Dat is het wel.’ De vader van mijn vriendin, een gepensioneerde rechter in Wenen, dreunt door de telefoon mijn laatste hoop de bodem in. ‘Jullie hebben een bod gedaan en dat is geaccepteerd. Jullie moeten nu dus betalen. Je kunt het daarna altijd weer verkopen.’

Bedankt, doen we.

Oliver faxt nog dezelfde avond zijn ontslagbrief naar de uitgeverij. Dat doen we bewust, met het oog op het datumstempeltje op het faxbericht. Het is al bijna middernacht als onze vrienden vertellen dat ze in verwachting zijn. Ook leuk.

Oliver staat de volgende ochtend om zes uur op en trekt zwijgend zijn beste pak aan. Met stropdas. Hij wil als eerste op kantoor arriveren om zijn ontslagbrief van de fax te vissen voor iemand anders hem ziet. Het is een bijzondere dag op de uitgeverij. De baas heeft er dertig dienstjaren opzitten en dat wordt gevierd met feestelijke toespraken, een buffet, champagne. Mijn man is er niet zo bij, wacht de hele tijd op het juiste moment om zijn ontslagbrief te overhandigen. Als alle toespraken ten slotte klaar zijn, de concerntop is vertrokken en iedereen aan opstappen denkt, glipt hij het kantoor van de bestuursvoorzitter binnen.

‘Ik heb nog iets met u te bespreken.’

‘Neemt u ontslag?’

‘Hoe weet u dat?’

‘Wat zou u op zo’n dag anders met mij willen bespreken?’

‘U hebt gelijk.’

‘Wie heeft u een aanbod gedaan? Kan ik u op de een of andere manier overhalen te blijven?’

‘Nee, dat kunt u niet. En er is ook geen sprake van een aanbod. Ik heb samen met mijn vrouw een boekhandel in Wenen gekocht.’

‘Dat is volkomen idioot.’

‘Ja, ik weet het.’

‘Geef een seintje als ik u kan helpen.’

Na een slapeloze nacht bereiden we ons voor op de volgende stap. Hoe vertellen we het aan de kinderen? De jongste is geen probleem. Die kent Wenen van de vakantie, een geslaagde combi van een relaxte papa en mama, schnitzels, gezellige middagjes bij vrienden in de tuin, bezoekjes aan het zwembad en de dierentuin. We geven hoog op over het heerlijke ijs in Wenen, het mooiere weer, dat we binnenkort in een boekwinkel zullen wonen waar elk stripboek dat ze leuk vindt zo voor de grijp ligt. En natuurlijk alle cassettes van Conni die ze nog niet heeft.

De zoon van zestien is met dat soort vooruitzichten helaas niet te paaien. Hij is Hamburger tot in zijn tenen. Zijn leven is samen te vatten in Schanzenviertel, het Elbestrand en FC St. Pauli. Wenen kent hij alleen nog met het perspectief van een achtjarige en de stad is daarin ronduit uncool. Hij is vrijwillig en maar al te graag met mij van Wenen naar Hamburg verhuisd. Moeten wij hem nu dwingen om terug te gaan? In het begin gaat hij het contact uit de weg, hij zwijgt, is vertwijfeld. Waarschijnlijk is hij ook net verliefd en is vertrekken simpelweg uitgesloten. Ik kan mij nog zo goed herinneren hoe het is om zestien te zijn. Niets ter wereld is zo belangrijk als je vrienden. Ouders zijn een noodzakelijk kwaad, slechts handig omdat ze huisvesting, geld en eten te bieden hebben. Verhuizen, een no-go. Ik heb ongelooflijk met hem te doen. Oliver heeft een opzegtermijn van een halfjaar. Voor die tijd vinden we vast wel een oplossing.

Nu hebben we ineens een boekhandel. En wanneer verkoop je de meeste boeken? Precies. Rond de kerst. Het is nu begin oktober, dus het zou mooi zijn als je in november je deuren kon openen. Dan moeten er nog wel een paar kleinigheden geregeld worden. Bijvoorbeeld naar Wenen met de koopsom, die we nog moeten lenen. Huurcontracten voor winkel en woning uitonderhandelen, een bank zoeken die ons zonder al te veel vragen te stellen krediet geeft op de failliete inboedel, dagopvang voor de dochter organiseren, een school voor de zoon, een bedrijfsvergunning bemachtigen, de oude winkel leegruimen die bomvol staat met boeken, kantoorspul, decoratie- en verpakkingsmateriaal, kozijnen schilderen, elektriciteit aanleggen, een logo ontwerpen, de kunststof vloer eruit slopen en... en... en... Zoals gezegd, het is pas de tweede week van oktober, dus op 4 november open dan maar? Moet kunnen, en over die verhuizing naar Wenen buigen we ons later wel, want we hebben toch nog geen huis.

Hoe praktisch dat in oktober de Frankfurter Buchmesse wordt gehouden en wij daar sowieso naartoe moeten. Terwijl Oliver verantwoordelijk is voor het opbouwen van de stand van – nu nog – zijn werkgever en dus rondrent als een kip zonder kop, stort ik me op onze toekomst. Ik moet nog een paar interviews afnemen en tussendoor spreek ik allerlei mensen die je hard nodigt hebt als je zojuist een boekhandel hebt gekocht: distributiechefs van leveringen naar Oostenrijk en Duitsland, brancheleiders, managers van belangrijke uitgeverijen, collega’s, et cetera. Waar komt dat gevoel vandaan dat de meeste gesprekspartners alleen maar met een meewarige glimlach opmerken: ‘Het getuigt van moed om aan zoiets te beginnen, maar het kan gaan werken.’ Hartelijk dank. Het moet gaan werken. We hebben geen keus.

Oliver en ik krijgen tussen de bedrijven door allerlei invallen die we elkaar tijdens onze korte ontmoetingen in de wandelgangen van de boekenbeurs toefluisteren: ‘Misschien hebben we een advocaat nodig bij de ondertekening van het contract? Kennen we iemand die ons een bank kan adviseren?’ De mobiele telefonierekening valt waarschijnlijk hoger uit dan de dagomzet, maar ja, we moeten wat. Mijn grote troef is een mediakaart, waarmee je het perscentrum van de Buchmesse binnenkomt. Daar zitten alle collega’s hun belangrijke bijdragen over de beurs te typen. Maar ik ben op zoek naar het telefoonnummer van een advocaat die mij een aantal jaar geleden bij een arbeidsconflict vertegenwoordigd heeft. Iemand anders ken ik niet. Ik bel mijn enige vriendin die ingangen heeft bij banken en het bedrijfsleven. Zij weet vast iemand die ons een krediet wil verschaffen. ‘Ik ken iemand die iemand kent die iemand kent’ is in Oostenrijk nog steeds de aangewezen gang van zaken. Ik zou nooit op het idee komen koud een bank op te bellen.

Een vast onderdeel van de Buchmesse is de bekendmaking van de winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur. Tot mijn schrik wordt deze uitgerekend dit jaar aan Elfriede Jelinek toegekend. Mijn bank-advocaat-bedrijfslevengesprekken worden abrupt onderbroken door een telefoontje van het afdelingshoofd onder wie ik bij de omroep ressorteer. ‘Jij moet een bijdrage maken, je bent de enige Oostenrijkse daar.’ Alsof ik daardoor beter in staat ben spontaan een radiobijdrage over Jelinek uit mijn mouw te schudden! Snel een paar livegeluiden bij elkaar sprokkelen, een paar mensen opsnorren die iets over deze niet bijster geliefde landgenoot te zeggen hebben, en o ja, gelukkig heb ik ooit een paar boeken van haar gelezen.

En dan is de Buchmesse voorbij. Oliver houdt toezicht op het ontmantelen van de stand, ik pak de koffers en kort voor middernacht draaien we de Autobahn richting Wenen op. In de kofferbak het verzameld werk van de kersverse Nobelprijswinnares en een levensgrote poster met de kop Nobelprijs Literatuur; toch handig dat haar werk bij Olivers werkgever verschijnt. Aan onze boekhandel de twijfelachtige eer als eerste met een Jelinek-etalage te komen. We zullen er niet uitsluitend vrienden mee maken.

We moeten de volgende ochtend al vroeg in Wenen zijn voor een afspraak met een bank, waar we vanuit Frankfurt een indrukwekkend businessplan naartoe hebben gefaxt. Dat moet genoeg zijn, zeggen ze in Oostenrijk.

Om zes uur vallen we bij onze vrienden binnen. Oliver knapt een uiltje van een uur, we nemen een douche, vermommen ons in kostuum en mantelpakje en klokslag half negen zitten we met dikke ogen en een snelhechter met mat schutblad tegenover een koppel plechtige bankemployees, die eruitzien alsof ze rechtstreeks door het krediet- en investeringsfonds zijn afgevaardigd om over onze toekomst te beslissen. Een print van het businessplan van onze toekomstige firma ligt voor hen op tafel en we hopen nadrukkelijk dat deze beambten nog niet hebben meegekregen dat de boekenbranche al vele jaren, om niet te zeggen decennialang, een ten dode opgeschreven sector is. Ze bladeren enthousiast heen en weer tussen de spreadsheets en cirkeldiagrammen met cijfers over de demografische ontwikkeling in de regio, geschatte inkomensverhoudingen, concurrerende ondernemingen, verwachte omzet over tien jaar, enzovoort, enzovoort. Aan alles is gedacht, laat dat maar aan mijn man over. Ik schenk mijn derde kop lauwe filterkoffie in om de door mijn hoofd tollende begrippen als mkb-krediet, bruto-opbrengst en contributiemarge weg te spoelen als mijn telefoon gaat. Ik ben meteen wakker. Onze advocaat. Ik maak een gebaar naar de aanwezigen dat het dringend is en sta op van de vergadertafel. Ik ben helaas nog niet buiten als er een stem uit de luidspreker galmt: ‘Wat een schoft! Dat huurcontract voor die woning gaan we zeker niet ondertekenen. Denken ze nou dat wij totaal geschift zijn?’ Ik zie nog net de opgetrokken wenkbrauwen van de bankjuffrouw voor ik zachtjes de deur dichtdoe. ‘Een beetje zachter alstublieft! Ik ben net bij de bank. Kan ik u terugbellen?’

‘Nee, ik ben de hele dag op de rechtbank. Ik bel zelf wel. Maar dat huurcontract voor de woning gaan we beslist niet ondertekenen! We zijn niet van lotje getikt.’

‘Maar u zou ons toch begeleiden bij de overdracht van de koopsom?’

‘Ja, inderdaad. Oké, ik zal er zijn.’

Drie kwartier later staan we op het pleintje voor de bank met een krediet van 70.000 euro in de zak. Mijn arme Duitse echtgenoot wordt heen en weer geslingerd tussen grote vreugde en diepe minachting. ‘Oostenrijk slaat alles. Ik bedoel, we lopen naar binnen, leggen een paar bonte vellen papier op tafel, vertellen iets over onze jarenlange ervaring in de boekenbranche en ze geven ons zomaar dat geld? Zomaar?’

‘Ja, zij weten gewoon dat het goed zit. Wij zijn een dynamisch succesduo.’

Oliver wrijft voorzichtig met een duim over de kringen onder mijn ogen. ‘Is dat zo? Dan gaan deze dynamische duohelften nu eerst onder de wol.’

Het is leeg en stil in het huis van onze vrienden. De volwassenen zijn aan het werk, de kinderen op de crèche. We doen onze zakelijke kleren uit en ploffen op de slaapbank. Oliver schuift zijn hand onder mijn T-shirt en mompelt: ‘Denk je dat we goed bezig zijn?’ Ik denk even na over mijn antwoord. Als ik ten slotte zeg: ‘Ik weet het niet’ is hij al vertrokken.

Drie uur later lopen we de lokettenhal met het hoge plafond van de Postsparkasse binnen. Oliver is onder de indruk van het door Otto Wagner ontworpen gebouw en staat zich midden in de ruimte te verbazen over de architectuur. Ik ben vooral geïmponeerd door het bedrag dat sinds twee uur officieel van mij is en dat wij zo meteen zullen opnemen: 40.000 euro, door mijn ex-vriend overgeboekt op mijn studentenrekening, die vanaf dag een zelden positief heeft gestaan. Zouden ze überhaupt wel zoveel cash meegeven? Willen ze niet weten waar al dat geld ineens vandaan komt en wat ik ermee ga doen?

‘Dat zijn bedragen van niks. Er zijn mensen die elke dag zo’n bedrag komen ophalen. Ze merken het niet eens als iemand een half miljoen naar hun rekening overmaakt.’ Mijn man toont zich opeens een man van de wereld. Zo ken ik hem nog helemaal niet.

De loketjuffrouw werpt een snelle blik op mijn paspoort en telt inderdaad onaangedaan een stapel bankbiljetten op de balie uit. We krijgen er een papieren zakje en een kwitantie bij en ik doe het pakketje in mijn handtas, die ik in zo’n houdgreep klem dat mijn knokkels wit zien. Doen alsof het niets voorstelt en ik dagelijks met grote sommen geld door de stad loop gaat mij niet gemakkelijk af. Ik kijk de hele tijd om me heen en de tas gaat voortdurend van de linker- naar de rechterhand en vice versa.

Het volgende agendapunt is de Handelskamer, afdeling startende ondernemers. Dikke stapels papier, glanzende brochures, mooie mensen in zakelijke outfits en een niet bijster informatief gesprek over het oprichten van een bedrijf. Ik kan de dame niet echt volgen, ik moet tenslotte die 40.000 euro in mijn handtas bewaken. Vroeger was de boekenbranche in Oostenrijk een beschermde bedrijfstak en konden alleen boek- en muziekhandelaars met een vak-
opleiding een eigen zaak beginnen. Sinds een regeringswisseling eind jaren negentig mag iedereen dat, je hoeft zelfs niet eens te kunnen lezen. Komt dat even goed uit. Omdat mijn man de Duitser is en ik de Oostenrijkse, moet de bedrijfsvergunning op mijn naam komen en kan dat niet op die van Oliver, die al twintig jaar officieel boekhandelaar is. Ik ben helemaal niets, maar bombardeer mezelf van het ene op het andere moment tot beginnend ondernemer en vraag een bedrijfsvergunning aan.

We arriveren veel te vroeg in onze nieuwe straat, die in de oktobermiezer een tamelijk troosteloze en verlaten aanblik biedt. We blijven in de auto zitten en staren naar de vervuilde etalage van ‘onze’ boekhandel. Ik word met de minuut nerveuzer en een kwartier later weet ik het zeker: dit is de grootste fout van mijn leven. Iemand komt ons het geld afhandig maken en het contract zal nep blijken te zijn, of alles klopt maar er komt van onze levensdagen nooit iemand een boek kopen. Zoals gebruikelijk in dit soort situaties wordt Oliver met de minuut zwijgzamer, ik houd op een gegeven moment ook maar mijn mond en observeer hoe de eigenaar in gezelschap van een dame en een heer uit een auto stapt en het huis binnengaat. Onze advocaat schittert door afwezigheid.

‘Als hij wegblijft ga ik niet naar binnen.’

‘Hij blijft heus niet weg. Alles komt goed.’