De groene utopie

Drieu Godefridi

De
groene
utopie

Vertaling: Marc Vanfraechem

Oorspronkelijke titel:
L’écologisme, nouveau totalitarisme

© 2021 Drieu Godefridi en Doorbraak Boeken,
initiatief van cvba Perruptio, uitgever van Doorbraak.be

Oorspronkelijke titel: L’écologisme, nouveau totalitarisme
(uitgeverij Texquis)

uitgeverij@doorbraak.be

www.doorbraak.be/uitgeverij

@DoorbraakBe

www.facebook.com/doorbraakbe

NUR 740, 754

ISBN 978 94 92639 58 5

e-ISBN 978 94 92639 62 2

Vertaling Marc Vanfraechem

Vormgeving www.intertext.be

Foto auteur achterflap An Clapdorp

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever, behalve in geval van wettelijke uitzondering.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced, stored or made public by any means whatsoever, whether electronic or mechanical, without prior permission in writing from the publisher.

Woord vooraf bij de Nederlandse vertaling

Toen Karl Drabbe van uitgeverij Doorbraak me vroeg een voorwoord te schrijven bij de voorliggende, Nederlandse editie van mijn werk – dat eerst in het Frans en dan in het Engels was verschenen – leek het me dat ik moest beginnen met een dankwoord aan Marc Vanfraechem voor zijn opmerkelijke vertaalwerk.

Ik heb een wat eigen schrijfstijl en verwijs graag naar anderstalige literatuur, en soms gaat het dan om technische kwesties: IPCC-rapporten, werken van de ecologistische filosoof Hans Jonas over het gnosticisme enzovoort. Marc Vanfraechem bleef die moeilijkheden met gemak de baas, en leverde een vertaling af die mij in vele opzichten het gevoel geeft dat ze beter is dan het origineel! Een veelzeggend detail: toen ik hem schreef dat er nodig een fout moest worden verbeterd in een voetnoot – verwarring tussen een plaatsnaam en een persoonsnaam – antwoordde hij mij dat zulks vanzelfsprekend al gebeurd was, zoals een Jedi-meester aan zijn jonge Padawan zou opmerken dat hij zijn laserzwaard ook zonder diens wenken kon laten oplichten.

Het is dus het beste van mijn werk dat u hierna te lezen krijgt, en daar bedank ik mijn vertaler en feitelijke redacteur voor.

Ik verdedig hierna de stelling – uitsluitend onder mijn verantwoordelijkheid – dat het ecologisme, de politieke ecologie dus, in zijn principes en fundamenten, zijn methoden en aanbevelingen een totalitaire ideologie is.

Die stelling is ambitieus, sommigen zullen zeggen maximalistisch, en zou dus makkelijk te diskwalificeren moeten zijn.

De eerste versie van dit essay verscheen in april 2019, en sedert die tijd wacht ik inderdaad op een dergelijke diskwalificatie, of om het met Popper te zeggen: op een weerlegging.

Als het van de mens afkomstige CO2 het grote probleem van onze tijd is – het hoofdpostulaat van het hedendaagse ecologisme – dan is de Mens het grote probleem van onze tijd. Hij is dat als individu – menselijke activiteiten die geen CO2 produceren bestaan er niet – zowel als ‘massa’: de overtalrijke, eivolle, voortwoekerende mensheid die de beste ecologistische denkers in hun dromen graag tot een paar miljoen zielen willen reduceren.

Wat dan aangevangen met de overtollige zielen? Op die vraag antwoorden maar weinig ecologisten, en als ze het toch wagen bevelen ze ‘eindoplossingen’ aan zoals massale sterilisatie van de bevolking die ‘kweekt als de konijnen’ (Paul Ehrlich, The Population Bomb).

Als de mensheid het probleem is, dan is het ecologische probleem op te lossen door de Aarde te ontdoen van mensen: zo luidt het onfeilbare, totalitaire algoritme van het ecologisme als ideologie.

Haar kracht put deze ideologie uit de wetenschappelijke grondslagen waar ze aanspraak op maakt. Als leiders van ecologistische partijen het woord nemen, dan doen zij net alsof ze in naam van de Wetenschap spreken. In werkelijkheid reciteren ze literatuur van het IPCC – een puur politieke en zelfs diplomatieke organisatie – en zo kunnen ze hun bleke opponenten wegzetten als bijgelovigen en negationisten.

Die zegening van de ‘wetenschap’ zorgt ervoor dat leerlingetjes van soms amper vijf of zes door hun onderwijzers de straat worden opgestuurd – in Vlaanderen, niet in een of ander fanatiek en woest land – om er politieke slogans scanderen tijdens de beruchte ‘marsen voor het klimaat’ die in naam van de Wetenschap werden opgezet door een in de war geraakt minderjarig meisje dat zijn secundair nog niet had afgemaakt.

Nochtans is het ecologisme niets anders dan een bijgeloof, en ‘wetenschap’ is alleen een dekmantel voor eisen die altijd al die van de ecologisten zijn geweest, ook lang vooraleer in de geest van enige wetenschapper de theorie van de opwarming door toedoen van de mens was opgedoken.

De ware aard van het ecologisme komt aan het licht in het nucleaire dossier. Hier zien we een energiebron die zo goed als geen CO2 uitstoot.

Logischerwijze zouden de ecologistische theoretici deze energiebron moeten omarmen en vieren. Niets daarvan, want atoomenergie heeft de naam schade te berokkenen aan Gaia! En wat nog erger is: ze laat de mensheid toe energie te produceren en te verbruiken zonder dat de consumptie erbij moet inschieten.

Dus zal men atoomcentrales met de grond gelijk maken, ook al moet men ze vervangen door gascentrales die oneindig veel meer CO2 produceren dan enige atoomreactor ooit zou vermogen.

België levert ons hier een schoolvoorbeeld: in 2003 hebben de politieke partijen Agalev en Ecolo de wet op de progressieve kernuitstap weten binnen te halen. In 2020 werden ze door de socialisten en liberalen opnieuw aan boord van de federale regering gehesen, en eisten Groen en Ecolo daadwerkelijke sluiting van alle atoomcentrales, de onmiddellijke bouw van gascentrales, en per slot van rekening een drastische daling van het energieverbruik door bedrijven en gezinnen. Mooie cocktail levert dat op! Als Wetenschap en Gaia botsen, dat wint in de hemel van de ecologistische gedachtewereld Gaia het altijd.

De stelling van het ecologisme als totalitarisme mag dan gewaagd klinken, in werkelijkheid is ze ronduit toonaangevend aan het worden. Men ziet hoe een groeiend aantal ecologistische denkers het autoritarisme aanprijzen, de centrale planeconomie, een openbare transportsector, en ze staan voor de afbraak van grote delen van onze economie.

De democratie, zo vermoedt Hans Jonas, een vader van het hedendaagse ecologisme, is als regeringsvorm misschien niet de meest passende voor de ecologische problemen van onze tijd. Bijgevolg staat hij wat hij noemt een ‘welwillende tirannie’ voor.

In haar revue Konzept, stelde tot zelfs de Deutsche Bank in november 2020 een rapport voor dat op kousenvoeten pleit voor de invoering van een ‘eco-dictatuur’: ‘Eco-dictatuur mag dan een akelig woord zijn, niettemin zullen we ons misschien de vraag moeten stellen in hoeverre we niet een soort eco-dictatuur zullen moeten accepteren (…) om naar klimaatneutraliteit te gaan.1

Nu is dictatuur niet gewoon een van de mogelijke wegen die naar klimaatneutraliteit leiden: strikt rationeel gezien is het de enige weg ernaartoe.

Zich verplaatsen, verwarmen, vlees eten, wonen, en vanzelfsprekend kinderen verwekken – de anti-ecologistische daad bij uitstek volgens de literatuur, want daar wordt een kind, net als alles uitgedrukt in zoveel tonnen CO2: geen enkele menselijke activiteit ontsnapt aan de autoritaire reductionistische neigingen van het ecologisme.

Net als het marxisme en het nationaalsocialisme dit in de 20ste eeuw waren, is het ecologisme in strikte zin een totalitarisme: niemand meer dan ik hoopt dat deze centrale stelling van mijn essay vals zal blijken.

De toekomst zal ons wijzer maken.

De ecologistische denkers doen dat nu al.

1 december 2020

Inleiding – ‘Dat nooit meer’

‘Nihilist zijn betekent volgens Albert Camus niet ‘nergens geloof aan hechten’, maar geen geloof hechten aan wat is.’

Edgar L. Gärtner, Öko-Nihilismus: Selbstmord in Grün2

Ik ben opgegroeid in een moreel klimaat gekenmerkt door de formule ‘dat nooit meer’, en met ‘dat’ doelde men dan op de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. In deze context betekende ‘dat nooit meer’: er mag geen herhaling komen van de verschrikkingen van het nationaalsocialisme en van een oorlog die zoveel slachtoffers eiste dat het de grootste slachting in de geschiedenis werd.

Na de Eerste Wereldoorlog hoorde je ‘Nie wieder Krieg’ ook al, maar twee decennia later kwam er een nieuwe reeks gruwelen, nog erger dan de voorgaande.

Maar als men zich beperkt tot beschouwingen over het betreurde verleden betekent ‘dat nooit meer’ niets. De formule krijgt pas betekenis als men de bekende deuntjes omzet in werkbare analytische voorstellen, en wel nú omzet, dus toegepast op de ideologieën van vandaag. Anders hebben die woorden geen zin.

Actualisering is des te wenselijker aangezien de geschiedenis ons leert dat de grote totalitaire systemen, hun ideologieën en tot hun leiders toe de wreedheden die ze van plan waren te begaan vooraf hebben aangekondigd.

Al in 1920 verkondigde Adolf Hitler in een grondvestende toespraak in München luidkeels dat hij walgde van ‘die rijke Joden’. Hij wees hen aan als de antithese van het egalitaire en op ras gestoelde socialisme dat zijn voorkeur wegdroeg. Het liedje na 1945 van ‘wir haben es nicht gewußt’ – over de uitroeiing van de Joden door de nationaalsocialisten – krijgt een surrealistisch trekje als we weten dat de theoretische geschriften van de nationaalsocialisten allemaal, en van bij het begin, ab initio strekten tot die uitroeiing en deze eisten en legitimeerden.

Die haat is niet minder pregnant in de geschriften van Marx. Walg voor de bourgeois, lofzangen op het geweld, niet alleen revolutionair geweld maar geweld als techniek voor het gezag, dat mag als definitie gelden van de marxistische politieke theorie. Geweld en willekeur zijn in het marxistische corpus niet een noodzakelijk kwaad in de overgangsperiode van de machtsgreep: het zijn de legitieme en voornaamste instrumenten van een regering. Dat alles staat klaar en duidelijk bij Marx en zijn handlangers – meer in het bijzonder het concept van de Volksrache en het ophemelen van de burgeroorlog – zoals het vorm kreeg decennia vóór het eerste communistische regime.

Als gerespecteerde ecologische denkers de afschaffing van democratie en vrijheid vragen ‘voor het klimaat’, als deze denkers professoraal verklaren dat het welzijn van de Aarde vereist dat de mensheid wordt teruggebracht tot een tiende van haar huidige omvang, als onder onze ogen een ideologie vorm krijgt die wat betreft haar mensvernietigende, humanicide aanspraken radicaler is dan welke van haar voorgangsters ook, dan is het tijd om in te zien dat het ‘dat’ van het deuntje ‘dat nooit meer’ al onder ons is.

7 april 2019

7 april 2049

‘Principe 1. Gaia is een levend wezen’

Vademecum van de gewone man, 2022

– Papa, ik heb nog altijd razende tandpijn. Breng je me naar de tandarts?

– Mathieu, je weet dat je maandelijkse CO2-rantsoen opgebruikt is. Kijk, we zijn nu de zevende, nog amper vierentwintig dagen wachten dus en ik maak een afspraak.

– Papa, toen jij klein was, ging je dan zo vaak als je maar wilde naar de tandarts?

– Mijn favoriete bestemming is het nooit geweest, mag ik wel zeggen. Maar ja, je hebt gelijk, in de oude tijd ging je naar de tandarts zo vaak als je maar wilde.

– En moest jij dan ook uren en uren marcheren?

– Mijn moeder bracht me met de auto.

(Stilte). Dan Mathieu weer:

– Wat afschuwelijk was die wereld van jou toch… al die vervuiling. Daar zijn we tenminste van verlost.

– De vervuiling was gruwelijk, ze greep ons naar de keel.

– Toen de school nog open was, heeft men ons beelden laten zien van de steden in jouw tijd… die grauwheid, die smerige gevels, die ‘smog’ zei men geloof ik, zoals in het Londen van Arthur Conan Doyle en Sherlock Holmes. Alles leek zo zwart en vuil.

(Vader, glimlachend)

– Ik ben van recentere datum. Jij spreekt over het einde van de negentiende eeuw!

Mathieu, als grote jongen van twaalf, na even aarzelen:

– Hoe komt het dat op de foto’s met mama de gevels niet zwart zijn? Die zijn toch van lang vóór de Grote Stilstand!

– Weet ik veel. De façades van de monumenten werden vaak gereinigd met behulp van vreselijke chemische producten, en men verbruikte daarbij onwaarschijnlijk veel fossiele energie.

– Weet je, papa, een dag of drie geleden heb ik in je bibliotheek een klein boekje gevonden van een zekere Gerondeau.3 Ik snapte niet alles maar hij legt uit dat de pollutie in de steden in 2018, dus al vier jaar voor de Grote Stilstand, bijna tot niets was teruggebracht.

– Onzin! Ik zou die auteurs van het fossiele tijdperk beter wegdoen, en jij moet die niet lezen.

– Maar, papa…

– Kijk, het probleem, Mathieu, was de CO2. Krankzinnige volumes produceerde men daarvan. Maar CO2 maakte onze mooie Aarde onbewoonbaar, dat heb je uit het Officieel Programma toch geleerd. Sofia-Gaia was door de Mens afgepeigerd.

– Ja, papa, begrijp ik, weet ik allemaal wel.

Vader windt zich wat op:

– Ja, je weet dat omdat het je is geleerd! Maar hoe die wereldomspannende, monstrueuze ondernemingen echt te werk gingen en zonder ophouden de Aarde openreten om grondstoffen te stelen die ze dan ogenblikkelijk verkwistten, daar heb je geen idee van! Die boorplatformen die de huid van onze Moeder doorpriemden, heel dat helse gedoe dat kant noch wal raakte, tenzij dan voor het verrijken van wat men ‘aandeelhouders’ noemde… ‘ecocide’ was het waar de Mens zich schuldig aan maakte!

Even bleef het stil:

– Papa, toen jij zo oud was als ik, hoeveel mensen woonden er dan in ons land?

– 60 miljoen.

– En nu?

– Ik meen 25 miljoen… nog te veel! Godzijdank hebben we nu het Officieel Programma voor de Altruïstische Dood. Al goed dat er onder de laatsten van het fossiele tijdperk ook zijn die ervoor kiezen om zich tot humus te laten verwerken in plaats van door te gaan met hun overmatig grondstoffenverbruik. Zo keert hun schijnbestaan terug tot het ware Zijn. Groeten we de nagedachtenis van je moeder!

– In het dorp ben ik het laatste kind.

– Weet ik.

– Straks zal er dus niemand meer overblijven!

– Alleen nog de Nomenklatoera4 der Grondstoffen die in het komende millennium zal waken over het herstel van Sofia-Gaia. In hun laatste rapport achtten de wetenschappers van het IPCC5 een herstel van de Aarde mogelijk als de Mens een aantal eeuwen verdween.

– Eeuwen…

– Wat stellen een paar eeuwen voor naast de millennia van roofbouw op Sofia-Gaia door dat armzalige krankzinnige schepsel. (Vader overpeinst een paar momenten de perversie van de Mens)

Mathieu weer:

– Herinner je je Isabel nog, het laatste meisje van mijn klas? Zij vertelde dat voor de Grote Stilstand de mensen trouwden, een familie stichtten, kinderen kregen die ze opvoedden en meenamen met… dat woord weet ik niet meer…

– … vakantie! Want in hun eigen omgeving de planeet vervuilen volstond niet voor hen, overal moest er vervuild worden, zei Hans Jonas!6

– Met vakantie. Isabel zei dat de mensen blij waren dat allemaal te kunnen doen.

– Zeker en vast. Aan zichzelf overgeleverd zou dat Infecte Schepsel het hele Universum nog verpesten! Het mag een zegen heten voor Sofia-Gaia dat dit meisje de streek heeft verlaten.

– Ik vind dat een bizarre geschiedenis, papa. Als, zoals je zegt, Isabel de streek verlaten heeft, – hoe dan wel? Er zijn geen transportmiddelen meer! Ze zou mij iets hebben laten weten…

– Ach, zo? En waarom zou ze je dat verteld hebben? Weet je, een Lange Nutteloze Verplaatsing maken, een LNV, is een CO2-misdaad.

– Weet ik, papa! Maar… luister nu even… we waren nog klein, hadden onze babbeltjes en … Isabelle heeft toen gezegd dat ze ervan droomde een familie te stichten… met mij!

– CO2-misdaad!

– CO2-misdaad. Maar ik geloof dat ze me haar vertrek zou laten weten hebben. En daarbij was er ook haar zwaar zieke moeder die geen verzorging kreeg en wachtte op haar Toelating tot Compostering. Hoe zou zij zich dan kunnen verplaatst hebben?

– Daar heb ik ronduit geen idee van.

– Misschien heeft de Nomenklatoera hen wel opgepakt?

– Waarom zou die dat gedaan hebben?

– Wegens CO2-misdaad! Plannen koesteren die zonder enig nut CO2 zouden uitstoten! Een familie stichten, een kind krijgen, dat zijn toch bij uitstek CO2-misdaden, je hebt het net gezegd!

Vader mijmert eerst even:

– En als het dan zo was? Wil jij terugkeren naar mijn tijd, die van het hoogmoedige Schepsel dat de buik van Moeder aarde openrijt? De komende eeuwen is en blijft de Nomenklatoera de welwillende regulator van alles, zolang de tijd van het braak liggen moet duren. We hebben geen andere keuze dan hen te vertrouwen. We moeten hen vertrouwen.

Mathieu wordt er even stil van:

– Papa, wat heb ik voor toekomst? Wat vang ik aan binnen tien, twintig of dertig jaar?

– Dertig jaar! Je wil toch geen eeuweling worden? (vader glimlacht om zijn eigen grappige inval)

– Wat wordt er van mij?

– Stop maar eens met dat redeneren in lage individualistische termen! Ik zal je niet eeuwig in bescherming kunnen nemen tegen die neiging tot CO2-misdaden die bij jou zo vlot lijkt op te komen!

– Wat maak ik van mijn leven?

– Wat wij voortaan allemaal ervan maken: het ritme van de seizoenen omarmen, en het licht van de Jongste Dag afwachten tot wij opgenomen worden in Zijn voedende schoot. Ons leven – het jouwe, het mijne, dat van je overleden moeder – krijgt pas zin door zijn verbondenheid met onze Aarde. Wij… wij verfoeilijke individualiteiten, wij zijn niets. Onze positie krijgt pas waardigheid als we beseffen dat wij maar een zwakke weerschijn zijn van de totaliteit van het leven.

Deel I

THEORETISCH ECOLOGISME

In dit eerste deel proberen we gemeenschappelijke elementen te belichten van de onderscheiden stromingen binnen het ecologisme als politieke theorie. Beginnen we met het opruimen van het misverstand dat het ecologisme reduceert tot een simpele opfrissing van het marxisme.

1

Ecologisme is geen marxisme

‘De materiële overvloed van de moderne techniek is een essentiële factor van het moderne socialistische ideaal.’

Hans Jonas, Das Prinzip Verantwortung7

In een essay over de socialistische maatschappij8 is de hang naar gelijkheid – in de zin van werkelijke, materiële gelijkheid – ons duidelijk geworden als het voornaamste principe van het socialisme, zowel in de theoretische beschouwingen eromheen als in de praktijk ervan.

Die hang naar gelijkheid is ook het ecologisme niet vreemd. Het merendeel van de concrete ecologistische uitspraken zou in een marxistisch of radicaal-socialistisch partijprogramma niet misstaan. De strijd tegen ongelijkheid wordt door de ecologisten steevast voorgesteld als een noodzakelijke stap op weg naar de verzoening van Mens en Aarde.9

Verwerping van de kapitalistisch productiewijze of markteconomie is nog een punt dat ze delen. Lang voor het ontstaan van de theorie die de klimaatopwarming aan de mens toeschrijft10 verwierp het ecologisme het kapitalisme al principieel, en in al zijn vormen.

Het consumentisme werd aan de kaak gesteld vanwege de uitputting der grondstoffen. Hoe zou men kapitalistische exploitatie ook kunnen toelaten, terwijl die impliceert dat aan de komende generaties een zowat leeggeplunderde, uitgeputte Aarde wordt nagelaten?

We herkennen hier het thema van de duurzame ontwikkeling, de enig toelaatbare. Die stelling is veel ouder dan de theorie van de antropogene oorzaak van de klimaatopwarming. Blijft dat veel hedendaagse ecologisten de idee zelf van ontwikkeling verwerpen.11