Elin Willows

Binnenland

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij Stortebeeker

Waddinxveen

Met dank aan het Swedish Arts Council voor de bijdrage die deze uitgave mede mogelijk heeft gemaakt.

Oorspronkelijke titel: Inlandet

© 2018 Elin Willows. First published by Natur & Kultur, Stockholm.

Published by arrangement with Partners in Stories.

© 2020 Nederlandse vertaling: Edith Sybesma/Uitgeverij Stortebeeker

© Omslagillustratie: Svetlana Aho

Vormgeving: Alfrida Loose

ISBN 9789492750228

www.stortebeeker.nl

Voor opa

Deel I

1

Een plaats waar de mensen naar je kijken. Een plaats waar het opvalt dat ik nieuw ben. In de supermarkt moet ik het uitleggen: Ja, ik woon hier, ik ben hiernaartoe verhuisd.

Een woord van welkom retour, maar ik voel me niet goedgekeurd. Ik begrijp dat daar meer voor nodig is.

De volgende keer dat ik daar achter de kassa sta, komt natuurlijk de vervolgvraag: Waarom?

Het is zomer en de meeste toeristen komen uit Noorwegen. Ze zijn een dagje uit en stoppen voor de winkel met hun enorme auto’s.

Grootverpakkingen bacon, kaas en cola. En bij de kassa in het Noors: ‘Wat kost Petterøe’s?’

De tabak kost de helft minder dan in Noorwegen. Ze zijn voorspelbaar, de Noren, ze kopen altijd dezelfde artikelen, en daar lachen we om in het magazijn. Niet omdat het nou zo grappig is, maar omdat er verder niet veel te lachen valt. Ik ken mijn collega’s niet. Ik weet hoe ze heten en waar sommige van hen wonen, maar meer ook niet. Maar ik leer bij. Laila die hele betogen houdt tijdens de koffiepauzes en de lunch, over dat het vroeger beter was en dat we allemaal zouden moeten begrijpen dat immigranten niet goed zijn voor ons land. De enige buitenlanders hier zijn de Noren, bedenk ik, en ik vraag me af waarom niemand haar tegenspreekt. De anderen kijken weg. Fredrik eet zijn snack, bestaande uit tonijn uit blik. Soms legt hij de tonijn op een stuk knäckebröd, andere keren eet hij die met een vork zo uit het blik. Hij zit niet bij de anderen aan tafel, maar staat ietwat nonchalant tegen het aanrecht geleund. Meestal is hij de enige man.

Ik had hier snel werk gevonden. Ik had goede referenties en Ann-Christine ging met pensioen. Na een paar maanden ben ik thuis in de routines. Op maandag en donderdag komen er goederen die moeten worden uitgepakt en een paar keer per week moeten we bestellingen klaarmaken. Ze komen van oudere klanten in het buitengebied, mensen die niet in de gelegenheid zijn om zelf boodschappen te doen. Het zijn gedetailleerde lijstjes, die vaak een tijdschrift of een zakje snoep bevatten, iets wat ik altijd als laatste in het karretje doe. Dan denk ik erover na hoe deze Iris, Karl of Gertrud ervan zal genieten. Misschien wel het hoogtepunt van de week.

Als ik op een dag een reep chocola en een tijdschrift in het karretje heb gedaan voor een zekere Siv, besluit ik dat mijn week ook een hoogtepunt moet krijgen. Het is zaterdag en de winkel sluit vroeg, maar de kiosk is open en ik koop een interieurmagazine en sta een halfuur schepsnoep uit te kiezen.

De kiosk wordt Olles genoemd, maar hij heet anders, al vergeet ik altijd hoe. De andere klanten groeten de man die misschien Olof heet altijd als een bekende, maar ook na een halfjaar van zaterdagen voel ik me niet een van hen.

Op beide plaatsen is de verbazing even groot. Niet over het feit dat ik bij hem wil wonen, maar dat ik naar hem toe verhuis. Iedereen vraagt zich af waarom we het niet andersom doen. Waarom hij niet bij mij komt wonen. De mensen die ik achterlaat, weten niet waarheen ik onderweg ben. Niemand is hier geweest. Op de plaats waar ik kom, is ook enkel verbazing. Waarom verlaat ik wat ik verlaat, waarom hiervoor? Voordat het uitgaat, is hij het antwoord op de eerste vraag. En het tweede antwoord is dat het omgekeerde niet bij ons is opgekomen. Dat het ons op de een of andere manier goed uitkwam om het zo te doen. Ons. Dat is er niet meer. En daardoor neemt de verbazing toe als ik hier blijf wonen, als ik toch besluit om niet terug te verhuizen. Maar er is geen terug. Ik heb mijn keus gemaakt en nu leef ik daarmee tot aan de volgende keus. En daar ben ik op dit moment niet aan toe.

Wat ooit een besluit van ons samen was, lijkt een ander besluit nu ik het in mijn eentje moet motiveren. Die verbazing is besmettelijk. Maar tegelijkertijd word ik zekerder van mijn keus. Of weet ik zeker dat ik eraan vast wil houden.

2

Als ik op een dag vroeg vrij ben, zegt Lena, die meestal achter het vlees staat, dat ze naar de kringloop gaat. Ze heeft een vroege dienst gehad en als ze ziet dat ik ook aanstalten maak, vraagt ze of ik mee wil.

We rijden naar het kleine industrieterrein, door de sneeuwbrij die langzaam wegsmelt. Het is eind april en moeilijk te begrijpen dat het ook op deze plaats zomer zal worden. Ik ben hier eerder geweest, met hem, voordat ik hier was komen wonen, maar ik herinner me niet dat het zo groot was. In de oude hal staan honderden meubelstukken. Na twee rondjes kies ik voor een kleine ladekast en een nachtkastje. Ik vind ook een geweven vloerkleed voor de grote kamer en langs een muur bij de kassa staan ingespeelde videocassettes met Britse detectives. Ik kies er zeven uit.

Bij de kassa realiseer ik me pas dat ik op geen van de spullen een prijs heb zien staan, en die is er ook niet, begrijp ik als de man achter de kassa me vraagt wat ik wil betalen. Ik ben stomverbaasd over die vraag en noem uiteindelijk een prijs die de man achter de kassa halveert en naar beneden afrondt.

Lena zegt dat ze me wel even thuis kan brengen, dat is niet echt om. ‘En je houdt van detectives, begrijp ik?’

Ze doelt natuurlijk op de videocassettes, en gaat verder: ‘Volg je die Noorse serie, Moordmysteries?’

Ik zeg dat ik die zeker gemist heb en dan vertelt ze dat het een heel goede serie is en dat ze alle afleveringen heeft opgenomen, omdat ze worden uitgezonden als haar zoon voetbaltraining heeft, waar zij hem naartoe brengt. Ze zegt dat ze de banden morgen meeneemt naar het werk, als ik ze wil lenen.

De winter is hier zo koud, maar toch warm. De kou is een soort veiligheid en de wind komt hier niet. De thermometer geeft min achtentwintig aan en ik moet nieuwe wanten kopen. Hij brengt me met de auto naar de naburige stad. Die je misschien inderdaad als stad kunt beschouwen en waar meer winkels zijn om uit te kiezen. Nu we geen stel meer zijn, praten we anders met elkaar. Soms vergeet ik bijna dat ik de stem niet moet gebruiken die alleen voor hem was, maar tegelijkertijd is het fijn om ervan af te zijn. We kunnen nu ook met elkaar praten, maar niet over dezelfde dingen.

Ook al krijg ik geen dik salaris, ik heb opeens veel geld. Ik werk vijf dagen per week, soms zes, en ik heb geen auto, dus ik ga zelden het dorp uit, en hier zijn geen winkels waar je je geld in uit kunt geven. Misschien zou ik naar een eigen flatje moeten verhuizen. Mona, bij wie ik een kamer huur, heeft gezegd dat ik zo lang mag blijven als ik wil, en dat ze niet van plan is de huur te verhogen. Die is laag en ik weet niet of ze zich daarvan bewust is.

Ik woon er prettig, maar soms vraag ik me af hoelang ze het zelf nog volhoudt in dat grote huis.

Iedereen hier heeft verstand van auto’s. Als ik gelijk met Stina en Fredrik lunchpauze heb, praten ze alleen over velgen.

3

In de plaatselijke krant lees ik over een sneeuwscooterongeluk in de naburige stad. Dat iemand niet terugkwam van een tochtje en dat iemand anders zich urenlang zorgen maakte voordat het bericht van het ongeluk kwam. De ongerustheid wordt zo nauwgezet beschreven. Die voel ik zelf bijna als ik het artikel lees. Het is een bekend maar ongewoon gevoel, ik heb het jaren niet gehad.

Op het ijs voelde ik die ongerustheid vaak, maar dat was lang geleden, want ik ben niet meer op het ijs geweest sinds ik daar met hem was. Voordat ik hier kwam wonen. Zelf zou ik nooit op het idee komen om met de auto over het ijs te rijden, ik zou er nauwelijks overheen lopen. Maar ik heb ook geen rijbewijs. En ik rij bijna nooit meer met iemand mee in de auto. Ik ben hier in het dorp. Hier is geen ongerustheid. Niemand over wie ik me zorgen hoef te maken. Ik heb mezelf. Door hier te wonen ben ik van een heleboel gevoelens af.

Het is tien uur en mijn koffiepauze is afgelopen. Fredrik gooit twee bananenschillen in de afvalbak, ik vouw de krant op.

De natuur omsluit deze plaats, maar toch bereik ik haar niet. Niet zonder auto. Op mijn wandelingen beweeg ik me door het dorp; ik luister naar muziek en vergeet de tijd, vooral nu in de zomer, nu de zon er altijd is. Ik loop over straten, wandelpaden en langs de wegen en ik ontmoet geen mens en ook de natuur niet.

Soms belt hij me om te vragen of ik meega het dorp uit. Dan zeg ik ja. We gaan met de auto en de bermen van de hoofdweg veranderen achter de ruiten, maar het landschap ziet er hetzelfde uit. Geroutineerd kiest hij een niet aangegeven plaats naast de weg om de auto neer te zetten en dan gaan we wandelen.

Hier is de natuur. Hier zijn de hoge bomen die niet weten wat stad en elektrisch licht is. Hier zijn de paden die zijn geschapen na jaren van toevallig gekozen wegen die elkaar hebben gekruist en gangbaar zijn geworden. Hier is een soort vrijheid waar ik alsnog geen waardering voor of profijt van heb. Een soort vrijheid die je van een afstand veel beter kunt zien.

4

Niemand komt hier wonen. Lang voordat ik al mijn bezittingen in een auto laad om ze hiernaartoe te vervoeren wordt dat al duidelijk. Het leidt tot een heleboel uitleg over waarom ik de stad verlaat en meer dan duizend kilometer verderop ga wonen. De liefde, dat is de beste verklaring. Maar toch is het raar dat ik verhuis, dat vindt iedereen.

En dan verdwijnt de beste verklaring. Het hangt al in de lucht als we mijn spullen in de auto zetten. Het is natuurlijk een schuifpuzzel om alles erin te krijgen, ook al is het een grote auto die we hebben geleend. Niet dat we ruziemaken, maar de sfeer tussen ons is veranderd. Datgene waar we naartoe hebben gewerkt, op dezelfde plaats wonen, laat als het zover is alle energie uit ons wegstromen. De autorit naar het noorden doen we in één etappe. We waren van plan geweest onderweg bij vrienden te overnachten, maar ik begrijp waarom hij opeens zegt: ‘Ik kan net zo goed gelijk doorrijden.’

Het zijn geen duizend ondraaglijke kilometers, daarvoor kennen we elkaar te goed, maar het is onnodig.

Ik voel me niet in staat degene te zijn die de stap zet, dus ik wacht af wat hij doet. Er verstrijkt een week en mijn twee kamers zijn bewoonbaar geworden voordat hij wil praten. We hoeven niet veel tegen elkaar te zeggen. Het ongezegde is gezegd en we weten allebei dat dit niet veel verandert. En ik blijf hier wonen, ik heb mijn keus gemaakt.

Soms denk ik na over wat mijn tienerzelf ervan had gevonden dat ik hiernaartoe ben verhuisd. Niet dat het lang geleden is dat ik tiener was, juist niet. Maar dingen kunnen snel veranderen. Perspectieven kunnen verschuiven.

Ik zie mijn eerste noorderlicht op een avond als ik net aan de eenzaamheid gewend begin te raken. Hij belt me: ‘Je moet nu naar buiten gaan.’

Het is ijskoud, dat is het in zulke nachten, leer ik, en ik heb veel te weinig kleren aan. Toch blijf ik buiten. Tegen alle verwachtingen in betoverd loop ik naar het meer voor een vrijer uitzicht. De groene kleur heeft vanavond de overhand. Die omspant de hele hemel. Ik bedenk dat dit iets is wat ik wil onthouden en het spijt me dat ik geen camera bij me heb, maar tegelijkertijd begrijp ik dat het op beeld toch nooit hetzelfde zou worden.

De kou ligt dicht op mijn huid, de twee paar wanten zijn niet echt genoeg en ik had een gewatteerde broek moeten hebben. De avondlucht als een trekkerig vlies over mijn gezicht. Opeens staat hij naast me, hij glimlacht met een zekere verwachting, een zekere overtuiging: ‘Geweldig, vind je niet?’

En dat vind ik.

Ik ga mee naar zijn huis en we drinken thee en dat is het. Er kan nooit meer iets tussen ons gebeuren. Dat weten we allebei, het zit niet in de lucht, niet in onze lichamen.

Op weg naar huis voel ik een soort dankbaarheid. Het noorderlicht is allang voorbij en heeft een grote, heldere sterrenhemel achtergelaten. Had ik eerder last van de kou, nu doet die me pijn en ik versnel mijn pas door het dorp.

Als de winter komt, woon ik al een jaar in de kamer die ik huur. Eigenlijk zijn het twee kamers, maar de ene is meer een hal en daar is alleen plaats voor mijn bureau, een tafel waar ik ook aan ontbijt. De warme maaltijd eet ik in de grote kamer, op mijn bed dat ook als bank dienstdoet. Ik kijk tv.

5

In de zomer moet je iets vinden om moe van te worden. Iets anders dan de duisternis. Die is er niet. We zitten ten zuiden van de poolcirkel, maar toch is de zon nog maar net onder of hij komt alweer op. Het licht sust je niet in slaap.

Het kost tijd om aan het eeuwig lichte te wennen. Aan het speciale doorzichtige licht van de nachten.

Rolgordijnen helpen niet. Mijn ogen zijn nog steeds te helder, te verlicht.

Ik krijg de eerste betaalde vakantie van mijn leven. Ik zou niet doorbetaald moeten krijgen in mijn eerste jaar op het werk, maar van Sonia krijg ik het toch, en opeens heb ik twee oningevulde weken. Twee weken zonder contouren.

Het enige wat ik weet, is dat ik hier niet weg wil op vakantie. Ik wil nu niet naar mijn ouders en ik kom hier niet weg zonder auto. Ik blijf en laat de dagen verstrijken. De dagen en de nachten. Ze lopen in elkaar over met hun constante licht, dat vaak door neergelaten rolgordijnen wordt gefilterd. In het begin zijn er veel blikken. Lange, aanhoudende blikken die langzaamaan in je huid blijven zitten. In je hoofd. Die kreeg ik eerder ook, als ik hier bij hem op bezoek kwam, maar hij was als een schild. Ze bleven niet hangen en ze waren minder lang. Ik was goedgekeurd via hem, omdat ik daar met hem was. Er was niets om kritisch over te doen, aan zijn zijde was ik welkom. En hij kreeg geen blikken, want met hem konden ze praten en hem dingen vragen. Ik krijg ook vragen, maar vaker blikken. En zonder hem weet ik niet van wie.

Ik vertel aan niemand dat datgene verdwenen is waarvoor ik ben verhuisd, niet rechtstreeks. Al helemaal niet aan mijn ouders. Ik kan niet tegen overredingspogingen en vragen over wanneer ik weer thuiskom. Nu is dit mijn thuis. Dat heb ik een week nadat het uitging besloten. Nu ben ik hier.

Pas wanneer ik mijn baan krijg, vertel ik wat er gebeurd is. Ik zeg het op een manier waaruit niet blijkt wanneer het gebeurd is. Er vraagt ook niemand naar en in plaats van kritiek krijg ik te horen dat het stoer van me is dat ik blijf.

6

Windstilte op het meer. Het grote, wijde, diepe meer dat de plaats een kust geeft die hij eigenlijk niet heeft. Het is avond en ik maak zoals gewoonlijk een wandeling, ditmaal langs de oever van het meer, en hij is erbij. Hij heeft eerder die dag gebeld om te vragen hoe het met me is en wat ik onderneem in de zomer. Ik zeg dat ik werk en niets over de vakantie.

We hebben elkaar een paar weken niet gezien. Zijn huid is bruin en hij draagt een zonnebril, ook al hoeft dat ’s avonds niet als de zon lager staat. Ik begrijp dat hij iets wil zeggen, iets wil vertellen. Hij strijkt met zijn hand over zijn haar, zet zich schrap: ‘Ik ga verhuizen.’

Hij is toegelaten tot een opleiding waarvan ik niet wist dat hij zich ervoor had aangemeld en hij gaat verhuizen naar de kust, zegt hij. De kust die echt een kust is. Hij wacht aarzelend, als op mijn goedkeuring, maar ik zeg gefeliciteerd en wat leuk en ik denk dat ik dat ook meen.

We lopen een hele poos zonder iets te zeggen en uiteindelijk hebben we uren gelopen. De zon gaat onder, maar we weten beiden dat hij straks weer omkeert; wij keren om en gaan naar mijn huis. Bij de deur geeft hij me een knuffel en neemt afscheid.

En ik weet dat het nu echt een afscheid is.

Ik denk er niet meer aan die avond en als ik de volgende ochtend wakker word, ben ik het eerst vergeten. Als ik mijn geroosterde broodje smeer weet ik het weer, dat hij gaat verhuizen.

7

Wie uitgaat, gaat naar het Hotel. En de mensen gaan hier uit, maar ik niet. Het is zaterdag en ik heb in de kiosk een tijdschrift en schepsnoep gekocht. Een van de videocassettes in de recorder. Ik draag een joggingbroek en een shirt met een reclame-opdruk. Ik stop net een zoetzure aardbei in mijn mond als de eerste moord wordt gepleegd en er op de deur wordt geklopt. Ik zet de video op pauze en begrijp dat hij het is, of iemand die met een slok op verkeerd is gelopen. Maar het is Stina van mijn werk. In de herfstavond achter haar rug een stationair draaiende auto, de lichten in de wat vochtige lucht: ‘Hoi, we zijn op weg naar het Hotel en dachten dat je misschien mee wilde.’

Zij heeft vandaag ook gewerkt, net als ik, en we hebben niet meer dan anders met elkaar gepraat, maar misschien had ze erop gezinspeeld dat ze uit zou gaan en misschien had ik erop gezinspeeld dat ik misschien mee kon gaan. Ik voel haar blik op mijn kleren, ik proef de kunstmatige aardbeismaak in mijn mond. ‘Ik ga me even omkleden.’

De man die de auto bestuurt, is hopelijk nuchter en stelt zich voor als Kalle. Ik weet natuurlijk wie het is, ook al hebben we elkaar nooit ontmoet. Hier weet je die dingen. Stina’s vriendin Jenny heb ik eerder ontmoet, in de supermarkt. Ze zit naast me op de achterbank in een korte zwarte jurk. Op de vloer van de auto bierblikjes en andere rommel en Jenny’s vlijmscherpe hakken. De muziek zo hard dat we niet hoeven te praten. Ik doe mijn ogen dicht in het donker.

Naar het Hotel loop je niet. Je loopt hier nergens heen, maar zeker niet naar het Hotel, want dat staat op een berg. Het uitzicht kan worden beschreven met woorden als ‘adembenemend’ en dat woord ligt dicht bij de waarheid als je van de natuur houdt. Je ziet natuurlijk het hele dorp vanaf hier, maar je ziet ook hoe klein het is. Vanaf hier begrijp je dat deze plek in de eerste plaats natuur is. Het meer, de bergen, de uitgestrektheden, het bos.

Kalle parkeert de auto en we gaan naar binnen. De jassen hebben we in de auto laten liggen, maar onze koude huid wordt snel warm, bijna vochtig, het is hier druk vanavond. Het is elke zaterdag druk en bijna iedereen hier komt me bekend voor. Het zijn klanten of ze werken op het tankstation of het zijn vrienden van mensen die ik verder niet ken.

Twee appjes nadat het nieuws zich heeft verspreid. Van thuis. Het ene meer troostend en het andere meer vragend, nu kom je weer thuis, zeker? Maar dat doe ik niet. Dat is het enige waaraan ik heb besloten vast te houden. Ik reageer kort op allebei. Een bedankje en de verklaring dat ik hier nu een baan heb.

Als ik de verklaring heb geformuleerd heb ik die paraat en als iemand daarna belt met dezelfde vragen, klinkt het waar als ik hetzelfde zeg.

Voordat ik hier kwam wonen waren mijn winters arm aan echte en rijk aan natte sneeuw en ik weet dat het hier anders zal zijn. Dat het altijd onder nul is en dat de sneeuw constant is. Voorjaar bestaat hier niet, maar in plaats daarvan is het hier echt winter. Sneeuw, kou, duisternis. In het begin is min vijftien koud, maar alles is betrekkelijk en na een tijdje is min twintig de norm. En ook niet zo koud.

8