SARA LÖVESTAM

DE LUCHT IS VAN ONS ALLEMAAL

HET DERDE, LOSSTAANDE DEEL OVER KOUPLAN

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij Stortebeeker

Waddinxveen

Oorspronkelijke titel: Luften är fri

©by Sara Lövestam, 2017

By agreement with Pontas Literary & Film Agency

©Nederlandse vertaling, 2021: Edith Sybesma/Uitgeverij Stortebeeker

Omslagillustratie: Annemarie Driesen

Vormgeving: Alfrida Loose

ISBN 9789492750242

www.stortebeeker.nl

Proloog

Ulrika herinnert zich de twijfel, de uren voordat ze aan Håkans zij naar het altaar liep. In voorspoed zou ze van hem houden, maar hoe wist je zeker dat je in tegenspoed en door alles heen van iemand kon houden? Als hij ziek werd, een hersenbeschadiging kreeg of dement werd, hoe kon ze er zeker van zijn dat ze dan nog steeds van hem zou houden? Een mens kan wegkwijnen, we zijn niet meer dan de beste versie van onszelf op een bepaald moment. Håkan leek daar niet over na te denken. Hij keek naar haar alsof ze zijn hoogste wens en droom was. Toen.

Het was niet bij haar opgekomen dat zíj degene kon zijn die ziek werd.

Hoofdstuk 1

De treinen razen boven zijn gezicht. Eerst zijn ze als een vibratie in het beton te horen, tegen zijn ruggengraat. Vervolgens als een dreun, daarna zijn ze boven hem en dan zijn ze weg.

Er zitten geen gedachten in zijn hoofd. Alleen flarden van herinneringen, van wensen en ideeën die hij heeft gehad. Ze krioelen over het rode onder zijn oogleden, als de lichten van de metro ertegen duwen.

Hij wil slapen, en hij wil niet in slaap vallen. Om hem heen is alleen stad en lucht, een mengeling van oneindigheid en strophalsband. Geen plek voor wie zich moet verschuilen. Toch is het de enige plek voor veel mensen die zich schuihouden. Boven hem dendert een trein, naar Hagsätra, Skarpnäck of Farsta strand. Daar zitten andere mensen in. Niemand weet dat hij hier ligt.

Stockholm is net een walnoot, voor zijn gevoel. Hard, met sporen waar de treinen rijden. Er is een binnenkant waar het goede zit. Een schaal die de klappen moet opvangen. En de lucht eromheen, die geen walnoot is, maar de walnoot contouren geeft.

Nu is hij de lucht.

Kouplan heeft drie jaar als asielzoeker in Jönköping gewoond, het grootste gedeelte van de tijd in een woongroep met Siri, die zijn vriendin was totdat alles ingewikkeld werd. Na de afwijzing van de Immigratiedienst ging hij naar Stockholm, waar hij in een appartement woonde dat net iets groter was dan een kast, samen met anderen die ook zwart in Azads grillrestaurant werkten. Toen hij daar wegvluchtte, bracht een organisatie hem in contact met Regina, die een kamer verhuurde van haar flat in Hallonbergen. Het was allemaal niet permanent, maar hij wist steeds weer een nieuwe plek te vinden. Toen Regina zijn kamer nodig had, wist hij zeker dat dat nog eens zou lukken.

Als eerste belde hij Karin van de organisatie. Hij hoorde al aan haar stem dat zijn telefoontje niet gelegen kwam. Een hele groep Roemeense Roma was hun huis uit gezet en een zwarte verhuurder was door de Belastingdienst ontdekt en had negen mensen op straat moeten zetten. ‘Het is een gekkenhuis,’ zei Karin, maar ze zou kijken of ze iets kon vinden. ‘Het is oké,’ zei Kouplan. ‘Ik ken mensen, ik vind wel iets.’

Als in Stockholm niemand hem kon helpen, had hij altijd Göteborg en Jönköping nog. Ergens zou wel een bank zijn.

Pernilla was de warmhartigste mens die hij in deze stad kende. Hij belde vijf keer in twee dagen en toen ze niet opnam, ging hij erheen. De deur werd geopend door een man met een baard. Toen Kouplan niets zei, trok hij demonstratief zijn wenkbrauwen op.

‘Ik kom voor Pernilla,’ wist Kouplan uit te brengen.

De man draaide zich om naar binnen.

‘Pernilla! Een of andere buitenlander voor je.’

Pernilla was blij hem te zien. Het vermoeide rond haar ogen zat er nog, op de een of andere manier nu meer dan toen ze wanhopig op zoek was naar haar kind. Haar omhelzing was als vanouds.

‘Leuke vriend heb je,’ gaf Kouplan als commentaar.

‘Hij bedoelt het niet verkeerd.’

‘Woont hij hier?’

Pernilla knikte.

‘Wat leuk je te zien,’ zei ze. ‘Zullen we een eindje lopen?’

Kouplan schudde zijn hoofd.

‘Ik mijd publieke plaatsen, weet je.’

‘O ja, dat is ook zo. Heb je nog steeds geen…’

Ze dempte haar stem.

‘Geen papieren?’

‘Mag ik binnenkomen? Heel even maar.’

Pernilla wierp een steelse blik op de man met de baard en Kouplan wist al dat hij daar niet kon komen logeren.

‘Ja hoor. Wil je koffie?’

‘Thee graag.’

Ze zaten aan haar salontafel, Pernilla en Kouplan. De hond Janus ging dicht naast Kouplan liggen; de man met de baard ging verder met een videospelletje dat hij op pauze had gezet.

‘Hoe gaat het met je?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Geen psychoses in ieder geval. Ik slik medicijnen. Dat helpt, maar ik krijg er zo’n duf hoofd van. En jij?’

‘Met mij gaat het goed. Maar in juni word ik dakloos, dus ik ben op zoek naar iets nieuws.’

Pernilla knikte.

‘Wat vervelend. Als ik iets hoor zal ik het zeggen.’

Dat was een aardige manier om te zeggen dat hij niet bij haar terechtkon.

‘Bedankt,’ zei Kouplan. ‘Dat waardeer ik.’

De tweede mens die hij in Stockholm kende die zelf een woning had, kon niet echt als ‘warmhartig’ worden beschreven. Maar hij nam toch contact met haar op.

‘Kouplan,’ zei ze toen ze opnam.

Ze had zijn nummer dus nog.

‘Wat verschaft mij de eer?’

‘Dag, Jenny. Hoe gaat het met je?’

Met Jenny ging het goed, zei ze. Druk, een nieuwe idioot op de secretarie. Nog vier weken, dan had ze vakantie, als het hem interesseerde kon ze over haar nieuwe zomerhuis vertellen.

‘Belde je daarvoor? Voor een praatje?’

Ze lachte toen ze hoorde wat zijn boodschap was.

‘Dat zou een mooie indruk maken. Wethouder in Stockholm verleent onderdak aan illegale vluchtelingen, wat denk je van zo’n krantenkop?’

Kouplan had Jenny nooit verteld dat hij geen papieren had.

‘Hoezo illegaal?’ vroeg hij.

‘Ik ben niet dom, Kouplan. Je mag blij zijn dat ik geen aangifte doe.’

‘We mogen allebei blij zijn dat we geen aangifte doen,’ zei Kouplan.

Een paar maanden geleden had Kouplan ontdekt dat Jenny steekpenningen had aangenomen in een zaak die hij voor haar moest oplossen. Jenny lachte.

‘Is dat een dreigement?’

‘Gewoon een constatering.’

‘Succes, Kouplan. Je vindt vast wel iets. Anders is er altijd nog de legale weg.’

Kouplan rolde met zijn ogen naar de telefoon. Pogingen om de starste politicus ter wereld uit te leggen dat de Immigratiedienst er weleens naast zat en dat hij niet terug kon naar Iran, zouden verspilde moeite zijn.

‘Dag Jenny.’

Hij probeerde het ook bij Jesper, Jenny’s spirituelere broer. Hij woonde in Göteborg en afgelopen voorjaar had Kouplan een paar dagen in zijn zogenaamde atelier mogen slapen.

‘Hè, jammer,’ was Jespers antwoord. ‘Je weet dat ik heb gewacht op het moment waarop mijn kunst lonend zou worden. Well. Een paar weken geleden heb ik het atelier als studentenwoning verhuurd, dus het is hier nogal vol. Ik heb de sculpturen naar de hal moeten verplaatsen. Maar nu voel ik dat ik nieuwe energie heb, op de een of andere rare manier. Het lijkt wel alsof comfort een rem zet op creativiteit, heb je daar weleens over nagedacht?’

Die gedachte was nog nooit bij Kouplan opgekomen. Hij liet Jesper een poosje praten over lijden als bron van creativiteit, en wenste hem succes. Nu was er nog maar één persoon over.

Hij had gehoopt dat hij geen contact meer met Siri zou hoeven opnemen. Jönköping was de stad waar hij als asielzoeker had gewoond, en als iemand hem daar herkende zou hij binnen de kortste keren door de grenspolitie worden opgepakt. Maar ook het persoonlijke speelde mee. Toen hij en Siri een stel waren, was hij nog een vrouw in de ogen van de wereld, hij was nog niet aan zijn hormoonbehandeling begonnen en heette Nesrine. Toen het lot hem afgelopen voorjaar terugbracht naar Siri, werd hij ook teruggevoerd naar een tijd waarin hij niet zichzelf was. Hij was opgelucht toen hij op het treinstation van Jönköping stond, voor de tweede keer afscheid nam van Siri en wist dat het definitief was. Kouplan had de deur achter zich op slot gedraaid en de sleutel weggegooid.

‘Hoi Kouplan, wat leuk om van je te horen!’

‘Hallo. Alles goed met jou?’

Siri’s bekende lach vulde zijn oor. Ondenkbaar dat hij daar ooit neutraal tegenover zou staan.

‘Ja, goed maar chaotisch. Zoals gewoonlijk, maar dan erger. Ik ben aan het inpakken.’

‘Ga je verhuizen?’

‘Shit, we hebben echt niets meer van elkaar gehoord. Heb je me niet op Facebook?’

‘Nee.’

‘We gaan naar India!’

‘Wie zijn we?’

‘Char en ik.’

‘Charou? Die ons heeft geholpen met mijn fraudezaak?’

Zodra Kouplan Charou had gezien, had hij geweten dat Siri en zij met elkaar naar bed zouden gaan, maar niet dat ze hun boeltje zouden pakken en samen naar India zouden reizen.

‘Dat is zo’n levensverandering. Dat doe je gewoon. De hele woongroep valt uit elkaar, we breken af om op te bouwen.’

‘Dus het collectief bestaat niet meer?’

‘Nog twee weken. Trouwens, fijn dat je belt! Ik heb je papieren gevonden.’

‘Welke papieren?’

‘De afwijzing van de Immigratiedienst, die zat in een van de stapels papieren. Wil je die hebben?’

‘Hoeft niet, ik weet wat erin staat. Immigratiedienst, 1 december. Blabla, besluit om geen verblijfsvergunning te verlenen. De groeten.’

‘Nee,’ zei Siri. ‘Dat klopt niet.’

‘Dat weet ik, er staat niet “de groeten”. Er staat: “Zoek het uit”.’

‘Heel grappig. Nee, er staat niet 1 december.’

‘Jawel.’

‘Er staat 16 juni.’

Dat was een onwerkelijke bewering. Hoe kon hij op 16 juni de afwijzing hebben gekregen, terwijl hij zo zeker wist dat het op 1 december was gebeurd? Hij wist zelfs nog waar hij had gestaan. Hij herinnerde zich de adventskaarsen op tafel.

Siri wist het ook niet.

‘Ik denk dat die brief ergens onder heeft gelegen. Misschien al een hele poos. Niks ten nadele van de woongroep, maar postbezorging is nooit onze sterkste kant geweest.’

Kouplan schudde alleen zijn hoofd.

‘Stuur een foto. Per mail. Mijn telefoon kan grote apps niet aan.’

‘Oké, maar… Is het slecht? Of goed?’

Het was onvoorstelbaar. In de eerste plaats betekende het dat hij een halfjaar als ongedocumenteerde in Jönköping had geleefd zonder dat hij dat wist. Elke dag had hij vol vertrouwen rondgelopen door de straten van de stad, terwijl hij in groot gevaar had verkeerd. Hoe kon dat? Hadden ze geen agenten moeten sturen om hem op te halen?

Was de dagvergoeding na de zestiende juni blijven komen? Had hij zijn asielzoekerskaart dat halfjaar helemaal niet gebruikt? Hij probeerde terug te denken aan maanden die een aantal jaren geleden waren verstreken, maar zag alleen de keuken van de woongroep en het emotionele afscheid van Siri. Het was het halfjaar waarin ze het hadden uitgemaakt.

‘Hallo? Kouplan?’

‘Ik ben er nog. Ja, het is… nou, het is goed, als het waar is. Heel goed, maar ik snap het niet.’

Tien minuten later kwam het mailtje, een foto van een oude brief van de Immigratiedienst. Kouplan las hem twintig keer, de datum die hij in zijn geheugen meende te hebben geprent. Zijn moeder had eens gezegd dat het geheugen een onbetrouwbare vriend was.

Als de datum juist was, en daar leek het op, dan wilde dat zeggen dat zijn hele leven zes maanden verder was in de tijd.

Een uitzettingsbesluit van de Immigratiedienst verjaart na vier jaar. Daarom lopen er bange mensen door achterafstraatjes. Ze verstoppen zich in appartementen en kelders en werken zwart voor een paar kronen, terwijl ze aftellen vanaf vier. Toen die foto naar hem werd gemaild, had Kouplan nog bijna zesenhalve maand te gaan.

Opeens waren ze gereduceerd tot minder dan drie weken.

Hij ging op zijn bed liggen en probeerde het te verwerken. Niet het feit dat hij het zich zo verkeerd kon herinneren, of hoe de woongroep zo’n brief een halfjaar lang had kunnen laten rondslingeren. Maar dat hij goed nieuws had gekregen.

In het begin van zijn ongedocumenteerde bestaan huilde hij. ’s Avonds, nadat hij een dienst van veertien uur had gedraaid in het grillrestaurant, of wanneer hij het overweldigende gevoel kreeg dat zijn broer dood was. Toen hij bijna werd verkracht door een zekere Pontus, toen Azad dreigde hem aan te geven als hij niet deed wat ze zeiden. Hij huilde naderhand ook, toen hij een andere naam had aangenomen, bij Regina was gaan wonen en geen baan meer had, alleen een schuld aan de man die hem van hormonen had voorzien. Maar na een paar maanden stopte hij met huilen, hij wist niet of dat van het testosteron kwam, of door gewenning. Hij huilde niet als hij aan zijn moeder dacht, door de politie achterna werd gezeten of dagenlang honger had. De tegenslagen waren een deel geworden van hoe het was.

Daardoor begreep hij de brok in zijn keel en het vertroebelende vocht in zijn ogen niet meteen. Goed nieuws. Het sloeg een bres in een dam in zijn binnenste, het deed pijn als een gebalde vuist die hij probeerde los te maken, en hij huilde. Een uur later lachte hij. Misschien zat God hierachter, of misschien was het leven gewoon niet altijd ellendig.

Toen hij in de keuken kwam, hield Regina midden in een beweging stil.

‘O, Kouplan!’ riep ze uit. ‘Heb je een woning gevonden?’

Hij zei ja. Want Regina had zijn kamer nodig en ze had meer voor hem gedaan dan hij had kunnen verlangen. Zij moest geen schuldgevoel hoeven hebben, terwijl ze meer had gedaan dan wie dan ook.

Toen hij verhuisde, vroeg hij of hij zijn computer in Regina’s kelder mocht zetten. ‘Het collectief waar ik ga wonen heeft er al een en er is geen plaats voor de mijne.’

De laatste week liep hij rond en dacht dingen over de Zweedse zomer. Het is het mooiste seizoen. Er zijn bosranden, bruggen, trappen, bankjes en parken. Mensen slapen vrijwillig in de natuur. Zestien dagen moet lukken.

Hij verliet Hallonbergen met zijn spullen in een blauwe rugzak. Een tandenborstel, tandpasta, deodorant, vijf onderbroeken, twee T-shirts, een telefoonoplader, een doos met een spuit en testosteron voor de hormoonbehandeling, een blauw schrift en zeshonderdzesentwintig kronen. Voordat hij vertrok, kookte hij een enorme portie rijst met bonen. Hij at er zoveel van als hij op kon. De rest deed hij in een bakje waar Turkse yoghurt in had gezeten en hij goot water in een oude petfles. Hij waste alles af.

Hij had een plekje willen zoeken in een bos. Overal waren stukjes bos en tussen een paar struiken kon hij een plek inrichten waar niemand over hem struikelde. Hij liep rond en verkende de randen van Kista, maar hij rook het al voordat hij omhoog keek: het zou gaan regenen. Meteen daarna vielen er zware druppels op de buitenwijk, eerst sporadisch, maar al snel stortregende het. Kouplan liep de bibliotheek van Kista binnen.

Eerst ging hij achter een computer zitten om zijn mail te checken. Karin had beloofd dat ze iets zou laten horen als ze een kamer had gevonden, misschien zou het universum het zo regelen dat dat juist nu gebeurde. Dat er iemand zou reageren op zijn advertentie voor detectivewerk, daar hoopte hij nu niet meer op, de advertentie was oud en niemand die bij zijn volle verstand was, zou naar aanleiding daarvan contact opnemen. Zijn mailbox liet een gapende leegte zien, hij logde uit en ging bij de studenten zitten. Ruim een uur zat hij in een boek over het darmstelsel te lezen – eerst had hij er een over psychologie gekozen, maar dat bleek te gaan over leven in het nu, en dat was niet aan de orde. Daar zat hij, het meisje tegenover hem vroeg of hij een gummetje had, en zesenzestig minuten lang was alles net een glazen bubbel van normaliteit.

Toen de bibliotheek ging sluiten regende het nog steeds. Op alle droge plekken zaten mensen; die waren daar vóór hem gekomen en hij zag ze nu pas. Alles wat een dak kon worden was bezet.

Hij wist één plek in Stockholm die een dak had en die misschien niemand anders kon vinden. Misschien was het dom, of zeker weten was het dom om zijn rugzak te pakken en zonder plaatsbewijs in de metro te stappen. Eén kaartcontrole en hij zou op het vliegtuig naar Iran worden gezet. Maar het was droog onder de grond en de plek die hij kende was aan de andere kant van de stad.

Hij had hem gezien toen hij vorig jaar voor een politieman was weggerend. Bij het dreunen van zijn eigen hartslag had hij een schuilplek gezien onder een van de bruggen. Hij moest hebben gevoeld dat hij die op een dag nodig zou hebben, want voor de rest was alles in diezelfde herinnering wazig.

Alle andere keren dat hij de metro had genomen, was hij geconcentreerd geweest op zijn uiterlijk. Hij moest eruitzien als een burger, als een gezagsgetrouw iemand, een student of een ambtenaar, iemand die niet de aandacht van de grenspolitie trok. Eén blik van de verkeerde persoon en hij zat in een cel bij de politie en zou worden geïdentificeerd als identiteitsloos, ongedocumenteerd en illegaal. Maar juist ditmaal kon hij dat niet. Hij had al zijn bezittingen in een rugzak. Zijn leven was niet meer dan een zeepbel en hij was niet in staat zichzelf en de metro een dienst te bewijzen door zijn gezicht in de plooi te houden.

Misschien zag hij er juist daarom niet bang uit. Of hij had geluk.

Als Stockholm een walnoot was geweest, zou het hoekje onder de brug een scheur in de buitenste laag van de schaal zijn geweest. Het was een betonnen nis, waar de regen twee decimeter in kon komen, maar niet verder. Tegen de muur stonden drie dozen naast een dun dekbed, wat aangaf dat iemand ooit hetzelfde idee had gehad als Kouplan. Van die persoon was nu geen spoor te bekennen.

Hij vroeg zich af of er in Stockholm één vierkante centimeter te vinden was waar nog nooit iemand had overnacht.

Kouplan tilde het dekbed tussen twee vingers op. Dat was vies, maar niet nat. Hij legde de dozen dubbel op de grond, ging erop zitten en trok het dekbed over zijn knieën. Hij at de helft van het eten dat hij eerder die dag had gekookt, toen hij nog een kamer had. Hij zat daar naar het beton te kijken, totdat er meer tijd kwam tussen de metro’s en het daglicht niet meer zo ver reikte. Toen poetste hij zijn tanden en spuugde buiten de brug.

Nu ligt hij op zijn rug met iemands oude dekbed over zich heen. Hij heeft ruim zeshonderd kronen in een rugzak onder zijn hoofd, en vijftien dagen om uit handen van de politie te blijven, waarna hij opnieuw asiel kan aanvragen. De avond is guur op een manier die door het dekbed heen dringt, door zijn kleren, door het stuk stof dat hij om zijn borstkas heeft gewikkeld. Kouplan heeft geen gedachten.

De treinen razen boven zijn gezicht.

Hoofdstuk 2

‘Het is een zigeuner.’

De woorden bereiken Kouplan door een dik filter van droom, wat betekent dat hij op een gegeven moment toch in slaap is gevallen.

‘Nee joh. Hij is alleen, een Marokkaan.’

‘Dat is toch geen Marokkaan! Hé!’

Een zachte schop tegen zijn bovenbeen zorgt ervoor dat Kouplan eindelijk wakker wordt.

‘Hé!’ herhaalt de stem.

Misschien is het een vrouwenstem, maar dat is niet zeker. Kouplan rolt op zijn zij en probeert zijn stijve nek zo te draaien dat hij haar kan zien.

‘Je moet een eigen plek zoeken. Find other place, you understand?’

Hij knikt, al is dat waarschijnlijk niet te zien in het donker.

‘Sorry,’ zegt hij. ‘Ik dacht dat hier niemand was.’

‘Hij spreekt Zweeds.’

‘Zeg tegen hem dat dit onze plek is.’

‘Ik hoor het,’ zegt Kouplan.

Hij gaat zitten. Het harde karton heeft zijn lichaam pijnlijk en stijf gemaakt, of het komt door de kou. Zijn ogen kunnen hen algauw onderscheiden in het donker, een dik propje en een dunne spriet.

‘En als jullie je spullen terugkrijgen?’ zegt hij. ‘Dan slaap ik wel op de grond.’

‘Mankeer je iets aan je oren?’ vraagt de dunne. ‘Wegwezen.’

Het propje gaat moeizaam op haar hurken zitten, zo dichtbij dat hij haar adem kan ruiken.

Al is dat niet zo’n grote prestatie.

‘Ik ken jou niet,’ zegt ze. ‘Hoe heet je en hoe oud ben je?’

‘Kouplan,’ antwoordt Kouplan. ‘Vijfentwintig.’

Hij ziet geen reden om tegen haar te liegen. Ze zijn drie mensen die onder een brug moeten slapen.

‘Wat doe je hier?’ vervolgt ze haar verhoor.

‘Ik probeer te slapen.’

‘Waar heb je afgelopen nacht geslapen en waarom was dat niet goed?’

‘In mijn bed. Ik had een… Tot gisteren huurde ik een kamer. Morgen vind ik een nieuwe plek, maar mag ik hier vannacht slapen?’

‘Dertig kronen,’ zegt ze. ‘Goedkoper dan de opvang en met veel leukere slapies.’

Ze laat een hese lach horen, die overgaat in een milde hoestbui. De dunne man naast haar hikt mee.

‘Dat krijg je morgen,’ zegt Kouplan.

‘Dat krijg ik nu.’

Kouplan zoekt in zijn zakken en vist een briefje van twintig, een vijfje en een munt van één kroon op. Dat wordt door zijn nieuwe hospita geaccepteerd. Ze pakt het geld en stopt het ergens onder haar trui.

‘Ze noemen me Oma,’ zegt ze. ‘En dit is Will, die is niet goed wijs.’

Hij krijgt twee stukken karton, zij pakken het dekbed. Een stuk karton om je heen slaan is onmogelijk, je ligt als een hamburger in een broodje, zo ongeveer, en je lichaam spant zich in de kou, terwijl je brein om slaap schreeuwt. Morgen moet hij een nieuwe plek zoeken. En een tweedehands slaapzak kopen bij Myrorna, als die hier een winkel hebben.

De treinen rijden de hele nacht. Na enen om het halfuur, zodat je net de slaap bent binnengegleden als het gedender je wakker maakt en je gaat rillen. Oma en Will lijken er geen last van te hebben. Ze ademen zacht snurkend en draaien zich niet eens om als de treinen komen. In een betonnen nis, in een stad als een walnoot, in een land waar je in juni kou lijdt. Hoe ben ik hier terechtgekomen?

‘Je deed wat je moest doen,’ zegt Nima in zijn hoofd. ‘Zo ben je hier terechtgekomen. Dat maakt je een overlever.’

Zijn broer probeert hem altijd op die manier op te beuren. In ieder geval in zijn hoofd, in werkelijkheid hadden ze misschien vaker ruzie dan hij zich herinnert. Nima is koppig, moedig en sterk. Kouplan is laf, maar intelligent. ‘Je hebt ongelijk,’ zei Nima een keer voordat hij verdween. Ze hadden het erover wie ze waren. ‘Het is niet moedig om moedig te zijn. Het is moedig om bang te zijn en toch te doen wat je moet doen.’ Een paar jaar later las Kouplan iets soortgelijks, bij Astrid Lindgren, als hij het goed heeft, maar die kan dat logischerwijs niet van Nima hebben gejat. Nu zegt hij dat Kouplan een overlever is.

‘Zoals zij daar?’ vraagt Kouplan met een knikje naar de snurkers.

‘In zekere zin,’ zegt Nima. ‘Jullie zijn niet hetzelfde, maar hebben wel iets gemeen.’

Zo zegt hij het ongeveer. In het Perzisch klinkt het beter.

‘En je bent wel erg bescheiden,’ voegt hij eraan toe. ‘Dat is misschien aantrekkelijk als je een onopvallende academicus bent, vooral gezien het feit dat je een meisje bent geweest.’

‘Ik ben geen meisje geweest,’ zegt Kouplan. ‘Ik ben altijd man geweest, daar hebben we het over gehad.’

Ze hebben hier al duizend keer over gepraat, in Kouplans hoofd.

‘Ja, maar je begrijpt wel wat ik bedoel,’ zegt Nima. ‘Toen iedereen jou zág als een vrouw uit een deftige familie. Toen was het sympathiek dat je zo timide was. Het werkt ook voor promovendi, professoren en wiskundigen. Maar voor een dakloze, illegale immigrant? Je moet stoerder worden, voor jezelf opkomen, om hulp vragen in plaats van toespelingen te maken. Niemand zal je iets cadeau doen.’

Nima’s gezicht komt uit de schaduwen tevoorschijn. Het is niet ouder geworden, het is nog steeds vierentwintig, net als toen hij verdween. Een onvoorstelbare gedachte: Kouplan is nu ouder dan zijn broer toen hij die voor de laatste keer had gezien. De vorige keer, de vorige.

En hij is enthousiast, zoals hij altijd is geweest. Hij vertelt Kouplan hoe hij moet denken, wat hij moet doen, dat je moet opkomen voor wat belangrijk is, want wat je doet moet betekenis hebben. Om hen heen liggen stapels blaadjes, uit de printer komen artikelen en de blauw geverfde muren zijn veilig en gevaarlijk tegelijk, want ze zijn op de redactie in Teheran. Het gaat lukken, zegt Nima’s gezicht. Je kunt het. Het moet.

Kouplan knippert een paar keer met zijn ogen. Stel je voor dat hij terug is op de redactie. Wat betekent dat? Dat hij eindelijk in slaap is gevallen, of dat de nachtmerrie eindelijk voorbij is? Het ziet er allemaal echt uit. Daar zit Nima achter zijn bureau en hier ligt zijn nietmachine, helemaal echt. Kouplan pakt hem op. Hij trilt eerst, voordat hij schoten begint te lossen als een mitrailleur. De nietjes schieten in Kouplans voeten en nagelen hem vast aan de vloer, schieten in zijn borst, in zijn buik, recht door zijn keel en handen. Nima kijkt hem met een onbewogen gezicht aan. ‘Het was moedig om die nietmachine op te pakken,’ zegt hij. Maar hij beweegt zijn lippen niet.

Hoofdstuk 3

Hij wordt wakker als zijn hoofd heen en weer schudt. Het is licht om hem heen en zijn gewrichten zijn stijf, maar het raarste is dus het gevoel in zijn hoofd, zijn achterhoofd om precies te zijn. Hij heeft drie seconden nodig om het te begrijpen. Eén om zich te herinneren waar hij is, de tweede om zich het nachtelijke bezoek van Oma en Will te herinneren, en de derde om hen te lokaliseren. Hij draait zich om en trekt de rugzak die hij als kussen heeft gebruikt naar zich toe.

‘Blijf van mijn rugzak af!’

Oma steekt haar handen op, alsof ze haar onschuld wil demonstreren. In het licht kan hij haar beter zien. Ze heeft droog, roodgeverfd haar en diepliggende ogen van een onbestemde kleur. Ze heeft littekens en rimpels op haar gezicht, en als ze haar mond opendoet, ziet hij dat ze een hoektand mist.

‘Ik kreeg nog vier kronen,’ zegt ze snel. ‘Dus we dachten, we kijken snel even in je rugzak. We wilden je niet wakker maken.’

‘Bedankt, ‘ zegt Kouplan. ‘Heel aardig.’

‘Wat zijn dat voor spuiten?’

‘Wat bedoel je?’

‘Heb je diabetes? Of gebruik je iets? Zijn het medicijnen? Pijnstillers?’

Kouplan vraagt zich af hoelang ze in zijn rugzak hebben gerommeld voordat hij wakker werd. Misschien hebben ze zijn geld gepakt.

‘Ik heb een tekort aan testosteron,’ zegt hij.

‘Hormonen,’ legt Oma aan Will uit, alsof hij die uitleg nodig heeft.

‘Je neemt ze in de spier,’ zegt Kouplan. ‘In een steriele omgeving.’

Hij kijkt om zich heen en denkt na over alle opzichten waarin deze omgeving afwijkt van de beschrijving ‘steriel’. Zijn volgende dosis is over twee weken, tegen die tijd heeft hij vast al een betere plek gevonden.

‘Waar kun je naar de wc?’

‘Je bent een man,’ zegt Oma. ‘De wereld is je pisbak. Als je moet schijten, ga je naar de bussen daar boven. Dat kost vijf kronen. Op het gehandicaptentoilet kun je je een beetje wassen.’

‘Of je doet als de beren in het bos,’ zegt Will.

Veel meer heeft Kouplan hem nog niet horen zeggen. Hij is zo dun als een grasspriet, heeft ingevallen wangen en een stem waarmee hij in een alternatief universum als stemacteur de rol van schurk in animatiefilms had kunnen vertolken. Nu zegt hij dat je goed moet onthouden waar je hebt gepoept, anders trap je er de volgende keer in. Hij lacht om iemand genaamd Glenn, die dat een keer is overkomen, en tegelijkertijd is er een heel nieuw, maar ook bekend geluid. Kouplan is een paar seconden bezig het in te sorteren, voordat hij begrijpt dat het uit zijn zak komt.

Hij kijkt op het scherm van zijn telefoon. Het is een nummer dat hij niet herkent, het kan Karin zijn, die opeens een kamer heeft gevonden.

Hij neemt op. ‘Hallo?’

‘Kou… plan?’

Het is een vrouwenstem, die onzeker lijkt over de uitspraak van zijn naam.

‘Ik ben Kouplan.’

‘Hallo. Ik ben Ulrika. Ik heb je nummer van Jesús gekregen.’

Jesús? Kouplan moet zijn geheugen doorzoeken, de naam komt hem bekend voor, maar waarvan? Iemand uit het asielzoekerscentrum? Azads grillrestaurant?

‘Hallo, Ulrika,’ zegt hij. ‘Het komt nu een beetje slecht uit, kun je over tien minuten bellen?’

Ulrika kan over tien minuten bellen. Kouplan analyseert haar stem achteraf, terwijl hij zijn kleren rechttrekt, zijn rugzak omdoet en de naam Jesús in zichzelf herhaalt. Hij ziet de naam op een blaadje, wat betekent dat die ergens geschreven stond, maar waar? Hij glipt de betonnen kloof uit, hij is niet van plan daar ooit nog een nacht door te brengen, begeeft zich onder de metroreizigers en gaat op een bankje in de wachthal zitten. Ulrika’s stem klonk niet als die van een ambtenaar of een agent. Jesús?

Na exact tien minuten belt ze weer.

‘Nou, zoals ik al zei heb ik je naam van Jesús Moreno gekregen.’

Kouplan humt alleen, in de hoop dat deze Ulrika iets meer zal zeggen. En dat doet ze.

‘Hij was hier om onze piano te stemmen en we raakten aan de praat.’

Jesús! Alles valt op zijn plek als de vrouw ‘piano’ zegt. Jesús is de jongen bij wie Kouplan een keer in de bus van Göteborg naar Stockholm heeft gezeten. Ze hadden telefoonnummers uitgewisseld en beloofd elkaar te helpen. Kouplan als hij iemand met een ontstemde piano tegenkwam, Jesús als hij iemand sprak die een detective nodig had. Dat hij zich Kouplan nog herinnerde.

‘Kun je naar Bromma komen?’

‘Zeker. Ik denk zelfs dat ik… Ja, ik heb vanmiddag een gaatje.’

De vrouw geeft hem een adres. Mensen met een smartphone kunnen een adres opzoeken en een kaartje tevoorschijn halen dat de weg wijst. Kouplan zal het aan iemand moeten vragen.

Metrostation Gullmarsplan is geen veilige plek. Een station verder staat de Ericsson Globe, waar elke dag evenementen met politiebewaking plaatsvinden, en het Gullmarsplan zelf is een knooppunt voor bus, metro en tram, waar bewakers en ordehandhavers met minuten tussenruimte patrouilleren. Kouplan loopt naar de bussen buiten en huivert – hier is hij een keer door de politie achtervolgd. Hij weet nog steeds niet of ze hem moesten hebben, hij weet niet eens of ze hem wel achtervolgden, maar het koude zweet breekt hem uit als hij eraan denkt. Hij heeft nog vijftien dagen als ongedocumenteerde en er zijn geen woorden voor hoe het zou zijn om nu te worden gepakt.

Eigenlijk moet hij in de betonnen spleet blijven totdat hij naar buiten kan komen om asiel aan te vragen. Het probleem is dat hij een lichaam heeft dat moet eten, drinken, plassen en poepen.

Hij wisselt een briefje van honderd bij de kiosk en besteedt vijf kronen aan het gehandicaptentoilet. Het eerste wat hij daar doet is zijn jas en trui uittrekken en de binder losmaken die de vetklompen platdrukt die anderen borsten noemen. Normaal gesproken slaapt hij er ’s nachts niet mee, want hij drukt zijn borstkas in en duwt tegen zijn ribben, en het is altijd een verademing om hem af te doen. Maar normaal gesproken heeft hij een slaapkamer.

Hij probeert alles eruit te persen wat in hem zit, om later niet nog eens naar de wc te hoeven. Hij wast zijn oksels en probeert met nat gemaakte papieren handdoeken bij zijn nek en rug te komen. Een koude druppel sijpelt langs zijn ruggengraat en onder zijn broekband. Hij trekt zijn schoenen en sokken uit en weet met een acrobatische beweging eerst zijn ene voet in de wasbak te krijgen en daarna de andere. Hij droogt ze met nog een paar papieren handdoeken af. Dan poetst hij zijn tanden en vult zijn waterfles. Hij gebruikt de deodorant die bijna op is en maakt de binder weer vast. Hij trekt zijn trui en jas aan en fatsoeneert zijn haar voor de spiegel.

Hij is altijd al dol geweest op gehandicaptentoiletten. Er is een tijd geweest waarin elk ander toilet hem in de problemen zou hebben gebracht. Voordat de hormonen hem een diepere stem hadden gegeven en het begin van gezichtsbeharing, waren het de enige toiletten waar niemand hem kritisch bejegende.

Na zijn ochtendtoilet hangt hij een tijdje rond in de wachthal van metrostation Gullmarsplan. Hij ziet eruit als een gewoon iemand, denkt hij. Hij ruikt naar Adidas deodorant voor mannen en zijn haar zit netjes. Hier zitten minstens drie personen die de grenspolitie liever zou verhoren. Dat denkt hij telkens weer, want gedachten beïnvloeden de realiteit. Als hij zich een echte staatsburger voelt, staat hij op en loopt achter een vrouw in een bloemetjesjurk aan. Door de poortjes, zo dicht achter haar dat ze niet dichtklappen. Een bloemetjesjurk tegen zijn jas, haar harde blik die in plaats van haar mond zegt: betaal, net als iedereen!

Dan is hij binnen. Geen donkerblauwe controleursjassen te zien, maar die kunnen in de trein en op andere stations zijn. Kouplan heeft vijfhonderdvijfennegentig kronen en hij besluit de volgende keer een kaartje te kopen. Met ruim twee weken te gaan zou het stom zijn om bij een kaartjescontrole te worden gepakt.

Dit is de laatste keer dat hij zwartrijdt. Lieve Heer, het is de laatste keer, laat het goed gaan.

Hij gaat bij de kaart van het metronetwerk staan en volgt de groene lijn naar Hässelby Strand met zijn blik. Hij ziet nergens ‘Bromma’ staan, maar er is wel een station dat Brommaplan heet.

Hij hoopt dat hij het nummer van Jesús nog heeft. En dat hij binnenkort iemand tegenkomt die een pianostemmer nodig heeft.

Hoofdstuk 4

Drie stemmen hebben Kouplan om hulp gevraagd op zijn Ericsson T610. Ze hebben met elkaar gemeen dat het vrouwenstemmen zijn, dat ze foutloos Zweeds spreken en doen denken aan de blonde vrouwen die je op tv kunt zien. Verder zijn er geen overeenkomsten. Pernilla’s stem was bang en radeloos. Die van Jenny boos. De stem die Kouplan vanochtend had gebeld klonk rustig en beheerst, als die van een lerares. Hij stelt zich haar voor als een blonde docente met een bril en een blauwe jurk. Ze hebben niet lang gepraat, maar ze maakte op hem de indruk van iemand die haar woorden zorgvuldig kiest. En er was nog iets: ze klonk niet wanhopig.

Het huis staat achteraan in een zijstraat in een villawijk. Niet zo chic als het huis van een zeker gemeenteraadslid dat hij heeft bezocht, maar het scheelt niet veel. De tuin is goed onderhouden, met verlichting langs het stenen pad. Aan de ene kant van het gazon staat een groep tuinmeubels, aan de andere kant iets wat een speelhuisje kan zijn.

Een kleine vrouw met zwart haar doet open. India of Pakistan, denkt Kouplan. De vrouw ziet er jong uit, zoals mensen die hun legitimatie moeten laten zien totdat ze grijze haren krijgen. Die heeft zij ook, en kraaienpootjes, die onthullen dat ze heeft geleefd.

‘Kouplan?’

Hij knikt. Ze geeft hem een hand. De handdruk is slap, maar niet onaangenaam.

‘Kom binnen. Ik ben Ulrika.’

Twee keer eerder heeft Kouplan vrouwen met een onderzoek geholpen. Beide keren lag het antwoord, in ieder geval voor een deel, bij henzelf. Daarom neemt hij Ulrika aandachtig op als ze hem de woonkamer binnenlaat en hem rondleidt. Hij meent te zien dat ze met haar been trekt.

Een witte piano troont op de plaats waar andere gezinnen een tv hebben staan. Kouplan glimlacht als hij zich Jesús voorstelt, die hem staat te stemmen. Aan de muur naast de piano hangt een viool.

‘De kinderen musiceren,’ zegt Ulrika. ‘Joakim kan al heel aardig pianospelen, Jonathan is pas met viool begonnen.’

Ze maakt een gebaar naar enkele foto’s aan de andere kant van de muur. Kouplan bekijkt ze. Een oudere versie met krullen en een jongere met minder krullen kijken hem vanuit een fotostudio aan. Bruine ogen en bruin haar; als je ze combineert met Ulrika, kun je bijna zien hoe hun vader eruitziet.

‘Joakim is veertien,’ zegt Ulrika. ‘En Jonathan zeven.’

‘Waar zijn ze nu?’

‘Op school en op de opvang. We hebben een oppas die Jonathan haalt, ik heb gezegd dat ze vandaag naar de kapper kunnen gaan. Dus we hebben de tijd.’

‘Waar is hun vader?’

Hij bereidt zich voor op een onbarmhartig antwoord, misschien omdat hij Ulrika’s ogen ziet fonkelen bij die vraag.

‘Op zijn werk.’

Er is iets met haar stem. Hij wil net vragend hummen als ze wankelt en hij een stap naar voren moet doen om haar op te vangen. Haar kleine lichaam hervindt het evenwicht bijna meteen en Kouplan blijft met uitgestoken armen staan. Ulrika lacht gegeneerd.

‘Niks aan de hand. Dank je. Zullen we gaan zitten?’

Ze gaan op Ulrika’s bank zitten. Die is wit met een bloempatroon, en zo groot dat die de hele hoek vult.

‘Jullie hebben geen tv,’ zegt Kouplan.

‘We hebben een tv-kamer,’ zegt Ulrika. ‘Om de tv niet uit gewoonte aan te hebben staan. Een inrichting om met elkaar te praten, zou je het kunnen noemen.’

Kouplan denkt aan de kamer die dit gezin heeft voor zijn tv. Maar het is oneerlijk om te denken dat ze die aan hem zouden moeten geven. Hij heeft zelf in een groot huis gewoond zonder alle daklozen buiten een kamer aan te bieden.

‘Leuk,’ zegt hij. ‘Dan heb je meer tijd met het gezin.’

‘M-hm,’ zegt Ulrika.

Alsof ze hem niet hoort.

Ulrika opent haar iPhone en laat hem een foto zien van een blonde man met een brede glimlach en een v-vormige kin. Ze hoeft niet te zeggen dat het de vader van de kinderen is.

‘Jesús zei dat je gespecialiseerd bent in overspel.’

Kouplan knikt.

‘Klopt. Ik doe ook andere dingen, verdwijningen, oplichting… maar ik zou zeggen dat zeker een derde van mijn zaken het schaduwen van overspelige mannen betreft.’

‘Zijn ze altijd overspelig?’

‘Dat is moeilijk te zeggen. Iedere zaak is uniek. Het komt ook voor dat ze het druk hebben gekregen, dat ze van huis wegblijven vanwege een depressie of verslaving…’

Kouplan praat door over overspelzaken, die daadwerkelijk een derde van zijn werklast als detective uitmaken. Als hij deze opdracht krijgt. Hij ziet opluchting op Ulrika’s gezicht als hij de andere mogelijkheden noemt.

‘Waarom denk je dat hij iemand anders heeft?’

‘Intuïtie, gewoon een gevoel. Of, dat was het in het begin.’

‘Wanneer?’

‘Een paar maanden geleden. Ik… Je hebt misschien wel gemerkt dat ik wankel?’

‘Een beetje.’

‘Vandaag is een goede dag. Op een slechte dag heb ik een rolstoel nodig. Op een heel slechte dag slaap ik alleen maar.’

Parkinson, denkt Kouplan. Reuma, MS?’

‘Ik heb MS.’

‘Sinds een paar maanden?’

‘Sinds acht jaar.’

Kouplan begrijpt niet wat dat met overspel te maken heeft.

‘Ik heb ook geen zin in seks,’ zegt Ulrika. ‘Dat komt door de ziekte. Het geldt niet voor iedereen, het is een ziekte met veel facetten. Dus… hoe dan ook…’

Kouplan merkt dat ze worstelt met de woorden en geëmotioneerd is. Hij wil zijn hand op de hare leggen, maar ze kennen elkaar niet.

‘Ik neem het hem niet eens kwalijk,’ zegt ze. ‘Als hij er genoeg van heeft. Ik heb weinig energie en we deden altijd van alles. Bergbeklimmen, tennissen…’

Kouplan wil haar geruststellen met een Zweeds spreekwoord, maar hij kan zich de precieze woorden niet herinneren. Er is er een over een duivel zwartmaken en een over een koe.

‘Rustig maar. Je weet niet of hij vreemdgaat,’ zegt hij. ‘Vertel eens wat er gebeurd is. Was het alleen een gevoel?’

‘Håkan is advocaat. In alle jaren dat hij daar werkt, heeft hij hooguit één zakenreis per jaar gemaakt. Maar nu is het telkens raak, ook in het weekend. Hij blijft een nacht weg, soms twee, volgens hem is dat nodig voor het contact met het kantoor in Skövde. Ze zijn daar aan het opstarten.’

‘Maar jij gelooft niet dat hij in Skövde is?’

‘Ik weet niet wat ik moet geloven. Ik heb hem gevraagd een foto uit Skövde te sturen en toen kreeg ik een foto van een hotelkamer. Daarna wilde ik niet om meer foto’s vragen, anders zou hij dat misschien gek vinden.’

‘Het is toch geen rare vraag?’

‘We doen dat normaal gesproken nooit. Waarom zou ik opeens om een heleboel foto’s vragen?’

‘En je hebt een gevoel.’

‘We vertellen elkaar anders alles. Nu heb ik het gevoel van niet.’

‘En dat is een paar maanden geleden begonnen?’

‘Sinds hij die zakenreizen maakt. Wat denk je… vanuit jouw ervaring?’

Ulrika kijkt hem smekend aan.

‘Ik denk dat je de waarheid nodig hebt,’ antwoordt Kouplan. ‘Hoe die er ook uitziet. Niet weten vreet energie.’

‘De onzekerheid,’ zegt Ulrika, alsof ze onbewust aan zijn vocabulaire schaaft. ‘Je hebt gelijk, dat is bijna het ergste. Maar met deze achtergrond, hoe kijk je dan… hoe is normaal gesproken…’

‘Sommige mannen gaan vreemd,’ zegt Kouplan. ‘Maar er kunnen zoveel andere dingen spelen. Vanuit mijn ervaring zou ik niet zeggen dat hij met zekerheid iemand anders heeft ontmoet. Echt niet.’

Hij zet zijn stem in de meest vertrouwenwekkende stand. Het lijkt te werken. Hij zou zelf wel iemand kunnen gebruiken die zo tegen hem sprak.

‘Ik werk zo dat ik al mijn tijd verantwoord en een uurtarief reken. De meeste mensen in jouw situatie kiezen ervoor contant te betalen, zodat de partner niet per ongeluk geldtransacties ontdekt.’

‘Ja,’ zegt Ulrika. ‘Dat lijkt me logisch.’

Kouplan bedwingt de zucht van verlichting die hij wil slaken. Hij kan geen bankrekening openen.

‘Ik begin bij zijn werk. Ik kijk waar hij naartoe rijdt, wat hij doet…’

Een diepe zucht onderbreekt hem. Ulrika zit in de verte te staren en schudt langzaam haar hoofd.

‘Waar ben ik mee bezig?’

Kouplan weet dat hij niet op retorische vragen moet antwoorden. Hij wacht.

‘Die is van onze trouwdag,’ zegt Ulrika en ze knikt naar nog een foto aan de muur.

Kouplan staat op en bekijkt de foto. Håkan, in een wit pak, staat achter Ulrika, met zijn armen om haar heen. Hij is bijna twee keer zo lang, en de manier waarop hij haar omsluit is liefdevol. Beschermend, maar niet bezitterig.

‘We zijn altijd beste vrienden geweest,’ zegt Ulrika. ‘Hij heeft altijd van me gehouden om wie ik ben, niet om wie ik zou kunnen zijn. Snap je het verschil?’

Kouplan begrijpt het verschil zo goed, dat hij zich niet kan voorstellen hoe dat zou zijn. Ulrika’s stem is dun als ze verdergaat, als in zichzelf.

‘Hoe kan zoiets veranderen?’

Hij krijgt haar mailadres en de naam van Håkans advocatenkantoor: Klinth-Zetter. Als hij in de deuropening staat en weg wil gaan, voelt hij dat ze niet klein is. Ze is niet zo dun als haar stem of zo licht als haar lichaam. Ze is een universum, net als hij, en nu hebben ze te kampen met dingen die groter zijn dan zijzelf.

‘Je moet je niet schuldig voelen omdat je dit doet,’ zegt hij. ‘Als je het weet, zul je je beter voelen. En als ik ontdek dat hij niemand ontmoet, als alles weer goed wordt tussen jullie… dan zul je dit op een dag kunnen vertellen. Dan lachen jullie erom.’

Ulrika werpt hem een zuinige glimlach toe.

‘Ik hoop dat je gelijk hebt.’

Hij klampt zich vast aan zijn opdracht, als hij de lange weg van Ulrika’s huis naar het Brommaplan aflegt. Iedereen die hij de weg erheen had gevraagd, had gezegd dat hij de bus moest nemen. Ze schudden hun hoofd toen hij zei dat hij wilde lopen, enkelen lachten. En één iemand opende zijn smartphone en liet de route zien totdat hij die kende, een man in een overhemd, die net zo goed door had kunnen lopen. Nu loopt hij terug langs de busroute, en hij zou zich dakloos kunnen voelen, maar die gedachte laat hij niet toe. Binnenkort zal hij een nieuwe kamer vinden, en met Ulrika’s waarschijnlijk overspelige man heeft hij ook geld. Dit is maar een uitzondering van een paar dagen.

De opdracht is makkelijker dan andere dingen die hij heeft gedaan. Een man schaduwen om te kijken of hij een vrouw ontmoet. Documenteren. Rapporteren.

Misschien vindt hij het antwoord vanavond al. In dat geval, denkt hij bij zichzelf, zal hij nog een dag nemen om het dubbel te checken. Dat kan hij grondigheid noemen, als hij de uren voor Ulrika verantwoordt en uitbetaald krijgt.

Op het Brommaplan zet hij tweehonderd kronen op zijn OV-kaart. Het doet pijn als hij hem tegen de scanner houdt en vijfentwintig kronen kwijtraakt, terwijl hij tegelijkertijd vervuld is van opluchting. Als de controleurs nu komen, is hij niets anders dan een reiziger.

Hoofdstuk 5

Het advocatenkantoor Klinth-Zetter zit aan het Karlaplan. Het is een wereld van goed bewaarde gebouwen van rond de vorige eeuwwisseling. Ze rijzen overal op, als trotse aandenkens aan een tijd waarin men de moeite nam om leeuwen uit steen te houwen om er een raam mee te versieren. Er zitten mensen in die het gevoel hebben geërfd er recht op te hebben, of die een vergelijkbaar gevoel voor een paar miljoen hebben gekocht. Hun van pilaren voorziene entrees zeggen: wat doe jij hier?

Kouplan doet wat schoonmakers, bedelaars en postbodes daar doen: werken. Tegenover portiek 14 en het geelkoperen bord met klinth-zetter staan bomen en bankjes. Hij gaat op een ervan zitten wachten met een metrokrant.

Er is niets raars aan een jongeman die op een bankje zit. De dag is verblindend, alsof het nooit donker is geweest, en de caissières die pauze houden, staan voor de personeelsingang rook uit te blazen naar de zon. Toch voelt Kouplan dat de adrenaline in de startblokken staat, zoals altijd als hij zich buiten zijn kamer beweegt. Een beambte van de grenspolitie die voorbijloopt en zijn ingepakte rugzak ziet, iemand die zijn sjofele kleding opmerkt, voor zo iemand moet hij weg kunnen rennen.

Na een paar minuten pakt hij zijn schrift met aantekeningen van zijn eerdere zaken. Er zitten nog maar vier lege bladzijden in, maar dat is vast wel genoeg voor Håkan. Het speuren begint, 15.42 uur, schrijft hij, en hij dateert de aantekening op 2 juni.

Portiek 14 is populair. Behalve van Klinth-Zetter hangen er bordjes van twee andere bedrijven aan de gevel, en achter de deuren waarschijnlijk nog meer. Er lopen mensen langs met aktetassen en snelle passen, jonge vrouwen met handtassen, witte mannen met grijs haar. Van Håkans soort zijn er veel, blonde mannen in pak. Kouplan inspecteert ze stuk voor stuk als ze de zware deur openduwen en rechts afslaan op het trottoir, altijd rechts af. Hij weet vrij zeker dat hij Håkan niet heeft gezien, wat logisch is, omdat hij volgens Ulrika tot 17.00 uur werkt. Kouplan denkt aan een ander deftig trappenhuis, waar op de derde verdieping lichamen werden verhandeld. Hij bedenkt dat gebouwen hun geheimen stevig vasthouden.

Om kwart voor vijf begint het aannemelijk te worden dat Håkan de deuren zal openduwen, naar buiten zal komen en rechts af zal slaan. Kouplan wendt zijn ogen niet af van de deur, want hij heeft maar een paar seconden om de gezichten te lezen van de mensen die erdoorheen komen.

Jongeman met blauw overhemd. Vierkante man met rond hoofd. Vrouw van middelbare leeftijd met pas geverfd haar – geen onmogelijke kandidaat voor de rol van Håkans minnares, afhankelijk van zijn type. Kort na vijven volgen ze elkaar sneller op, de mannen in pak en de vrouwen in mantelpak, zomerjurk of spijkerbroek. Kouplan weet zeker dat niemand aan zijn blik ontsnapt, hij knippert nauwelijks met zijn ogen. Hij is er ook tamelijk zeker van dat geen van de gezichten die hij de afgelopen tweeënhalf uur heeft gezien dat van Håkan Malm is.

Al is er wel een keer een heel clubje tegelijk naar buiten gekomen. Kouplan probeerde ze van elkaar te onderscheiden, en op dat moment had hij het gevoel dat hij genoeg glimpen opving om te beslissen dat Håkan er niet bij zat. Maar achteraf wordt hij onzeker.

Hij blijft tot zes uur zitten. Dan zijn er twee personen herhaalde malen langs hem heen gelopen, en straks zal iemand zich afvragen wat die jongen met die rugzak daar eigenlijk zit te doen. Kouplan pakt zijn telefoon en stuurt Ulrika een berichtje. Is hij al thuis?

Ulrika belt hem zeven minuten later.

‘Je moet me geen berichten sturen,’ zegt ze. ‘Die verschijnen op mijn telefoonscherm.’

‘Sorry. Heeft iemand het gezien?’

‘Nee, ditmaal niet. Maar, in ieder geval, hij is thuis. Zou je dat niet moeten weten, als je hem bent gevolgd?’

‘Ik had mijn auto daar niet,’ zegt Kouplan. ‘Je weet hoe het is met het verkeer in de stad.’

Het is bijna waar, op het bezittelijke voornaamwoord na. Als hij had gezegd: ‘Ik had geen auto’, dan was het waar geweest.

Hij zou de waarheid kunnen zeggen: je man is niet op zijn werk geweest. Maar als hij Håkan heeft gemist, als Ulrika’s man in het groepje mannen in pak had gezeten zonder zich om te draaien, dan wil dat zeggen dat Kouplan niet zorgvuldig genoeg is geweest. Ulrika foutieve informatie geven zou de zaak alleen maar erger maken.

‘Het zou mooi zijn als ik hem morgen al kan volgen vanaf het moment dat hij van huis gaat.’

‘Oké. Waarom?’

‘Mensen plannen hun dag ’s ochtends. Ik wil kijken hoe laat hij vertrekt, waar hij naartoe gaat, of hij met iemand contact opneemt. Sta je nu ergens waar hij je niet kan horen?’

‘In de tuin.’

‘Dat kan hij ook doen.’

Kouplan heeft hem nog helemaal niet gezien, vandaar het idee om Håkan ’s ochtends al te bespieden. Misschien was hij een van de mannen in het groepje, maar was hij moeilijk te herkennen geweest van een foto. Misschien is hij helemaal niet op kantoor geweest, en in dat geval moet Kouplan hem volgen naar waar hij echt naartoe gaat.

Hij moet er om zeven uur zijn om Håkan te kunnen volgen, zegt Ulrika. En hij mag zijn auto niet te dichtbij parkeren.

‘Geen probleem. Trouwens… Het zou het beste zijn als ik er de hele nacht kan zijn. Kan ik me ergens verstoppen?’

Ulrika is een paar tellen stil.

‘Dat lijkt misschien onconventioneel,’ zegt Kouplan, terwijl Ulrika zegt: ‘Je pakt het echt grondig aan. In het speelhuisje dan, daar is nooit iemand. Maar het is niet verwarmd.’

Kouplan denkt aan de onverwarmde betonnen spleet, waar twee stukken karton als radiator fungeren.

‘Dat geeft niet,’ zegt hij.

‘Ik zal er een slaapzak neerleggen. En ik reken erop dat je je niet laat zien. Kom na tienen en wacht op mijn bericht.’

Kouplan wandelt het Karlaplan rond om te kijken of er iets goedkoops te eten is, maar alle restaurants verkopen gerechten voor honderdtien kronen of meer. Er is een worstkraam zonder hamburgers of falafel, en Kouplan is niet gelovig, maar hij eet geen varken. Hij loopt de ICA-supermarkt in en kijkt naar kant-en-klaarmaaltijden, maar die zijn bijna even duur als een restaurantmaaltijd. Had hij maar een keuken.

Als hij het OV neemt om ergens anders te gaan eten, raakt hij vijfentwintig kronen van zijn reissaldo kwijt. Aan de andere kant moet hij die toch uitgeven om vanavond naar het Brommaplan te gaan. Financieel gezien zit er maar één ding op.

Met een rammelende maag neemt hij de metro naar station Brommaplan. Een fastfoodrestaurant van het soort waar hij zelf heeft gewerkt biedt pizza, kebab en falafel. Kouplan koopt een kebab met rijst en eet die op voor het raam. Achter de tafelpoot zit een stopcontact, dus hij maakt van de gelegenheid gebruik om zijn telefoon op te laden. Hij eet zo langzaam als een mens maar kan eten, zodat de batterij maximaal is opgeladen en hij niet zo lang door Bromma hoeft te zwerven.