HET BLAUWE UUR

Eerste druk maart 2018

© Hans Koeleman | Uitgeverij Lucht BV

Ontwerp omslag en binnenwerk

Hermen Grasman Ontwerp

Routekaart: Annelies van den Berg

Foto auteur: Hester Doove

ISBN 978 94 92798 06 0

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HANS KOELEMAN

HET BLAUWE UUR

HARDLOOPROMAN

UITGEVERIJ LUCHT BV, HILVERSUM

Voor Sam en Simone

‘No, no! The adventures first, explanations take such a dreadful time.’

– Lewis Carroll, Alice’s Adventures in Wonderland & Through the Looking-Glass

‘But why think about that when all the golden lands ahead of you and all kinds of unforeseen events wait lurking to surprise you and make you glad you’re alive to see?’

– Jack Kerouac, On the Road

1

Inademen

Hardlopen: de meest rebelse sport op aarde, platform van iconoclasten, van eigenzinnige meningen.

Er wordt wel eens gezegd dat we rock-’n-roll-runners waren, jonge mensen vol daadkracht en rebellie. We konden harder lopen dan iedereen in de wereld en de wereld zou dat weten ook. Heel hard lopen gaf ons zelfvertrouwen. Zelfvertrouwen dat soms overliep en ons deed geloven dat we alles aankonden. Dat we alles ook beter wisten.

Wij waren lopers gevormd door de legende van Steve Prefontaine, de opstandige atleet uit Amerika, de James Dean van de Amerikaanse runningscene, wat zoveel wilde zeggen dat we geen lopers waren, maar rebellen die toevallig hard konden lopen. Alles wat we deden was hard en ging hard. Harde muziek, harde duurlopen.

Nog hardere tempotrainingen. De heuvels waren ons refrein en Springsteen denderde als een mantra door onze oorschelpen, verdovend en betoverend en ons tot bovennatuurlijke hoogten opzwepend. Baby, we were born to run. Dig it. En als je dat niet begrijpt, loop me dan vooral niet voor de voeten. Wij waren Colin Smith uit The Loneliness of the Long Distance Runner en Holden Caulfield uit The Catcher in the Rye ineen: jonge mensen, schoppend tegen het establishment, zoekend naar iets, op weg naar iets. Of weg ván iets? Stijn Jaspers, die briljante en veel te vroeg gestorven atleet: ‘Fuck it, move over, ik kom eraan. Ik heb een missie.’ (‘Weet niet precies wat, maar het is een missie. Ik word voortgeduwd naar iets, dus ik ben op een missie.’) Wij hadden geen echte antwoorden, alleen maar vragen en rennen was ons podium. We dachten dat we met hardlopen de wereld konden veranderen, dat alleen hardlopers de wereld kónden veranderen.

Dat was ooit en lang geleden.

Wat we niet doorhadden was dat al hardlopend wíj degenen waren die uiteindelijk veranderd waren. Hardlopen, de sport die de eigenzinnigen, de eenlingen, de zachtaardigen, de stillen en al die onbegrepen individuen een universum gaf om zichzelf te zijn, was en is een wereld waar de een na de ander schoorvoetend binnengaat. En dan komt men met schouders als die van reuzen weer naar buiten en zegt: ‘O, zit dat zó?’ En ‘dat’ kan alles zijn wat voor zijn ogen komt of achter zijn ogen plaatsvindt. Leer een willekeurige persoon om lang te lopen en hij zal de wereld vinden en zich realiseren dat die groter en mysterieuzer is dan hij ooit had kunnen vermoeden. Leer een persoon lang te lopen en... Wacht even. ‘Leren’ is incorrect hier. ‘Laten ontdekken’ is beter, openbaren wat er al lang is geweest: het wegvegen van de berg stof van luiheid en conformiteit die het mens-zijn bedekt als zand boven een begraven schatkist. Laat een persoon het lange lopen ontdekken en hij ontdekt zichzelf en alles wat in hem zit.

Hier is een verhaal van een run die ik ooit deed met zes andere lopers. Eens, op een vroege morgen, gingen we een heel lang stuk rennen. We noemden het geen training, gewoon een lang stuk rennen, door zeven lopers ergens in de wereld. Het is een verhaal van mensen die deden wat mensen behoren te doen: onderweg zijn, nieuwsgierig zijn, tegen heuvels op rennen en zien wat erachter ligt. En dan afdalen, de vallei in, en weer omhooggaan. De wereld in al zijn naakte oorspronkelijkheid ontdekken. En dat allemaal hardlopend doen.

2

Nacht

‘Sal, we gotta go and never stop going ’till we get there.’

‘Where we going, man?’

‘I don’t know but we gotta go.’

– Jack Kerouac, On the Road

Het plein waar we stonden was rond en leek met de kerstverlichting die aan de rand in golven was opgehangen op een klein toneel, klaar voor een schoolvoorstelling vlak voor de vakantie. In het midden stond een boompje dat zo fel verlicht was dat het leek of het in brand stond. Stampvoetend in de kou, warme adem in wolken condens uitblazend, als kleine stoomlocomotieven, stonden wij, zeven ingepakte mensen, zachtjes te praten. De vroege ochtend eist altijd stilte en eerbied op. De klok van tien voor vier dwong ons zelfs tot fluisteren. Alsof we in een kerk zaten. Achter ons een slapend dorp. Schoorl. Links en rechts twee restaurants, verweerde stoelen op het terras, met kettingen vastgeklonken (zou iemand ze nu echt willen stelen?), de lichten gedoofd, op een kleine lantaarn naast de voordeur na. Voor ons een enorm duin dat resoluut begon waar de stenen van het plein ophielden. Het hoogste duin in Nederland. Toch stond het vijf kilometer van het strand. Tussen hier en de zee lag een lappendeken van wouden, duinen en heide. Daar gingen we naartoe en doorheen.

De verlichting op het plein was net krachtig genoeg om het onderste deel van het duin zichtbaar te maken. De overgang van licht en donker was als een streep. Zo van: hier en daar. Geen grijs midden. Daarna nam de nacht het over. Een zwart gat dat tot aan de sterren leek te reiken. Een hond kwam de hoek om lopen op zoek naar warmte, liefde of eten. Hij vond geen van alle bij ons en liep zonder op te kijken het plein over. De muren van de huizen achter ons keken toe in stilte, de ramen als ogen die bewegingsloos staarden. Spooky. Niet een plek en tijd om in je eentje te zijn. De temperatuur was min vijf. Er was geen wind. Het was een vrieskist. Daar stonden we, te wachten tot het sein ‘naar voren’ gegeven werd. Nerveuze anticipatie. Dit gaat leuk worden, dachten we. De hoofdpersonen van het verhaal (ze bestaan echt): Kiwi, Bloem, Stompie, Knoest, Chico, Bravo en ik. Twee vrouwen, vijf mannen.

De vraag van Kiwi, zwart haar onder een zwarte muts, all-black, de kleur van Nieuw-Zeeland, kwam zacht, bijna prevelend. Twee woorden. De klemtoon op het eerste woord, een woord waar de lange klinkers nog verder uitgerekt waren.

‘Dáár heen?’

Ze wees naar het zwarte gat. Het duurde even voor iemand reageerde. Alsof haar woorden in de kou waren blijven steken. Iemand antwoordde door enkel te glimlachen, ik weet niet meer wie. De ogen keken naar voren en toen omhoog. En verder omhoog.

Vijf voor vier. De kou kroop langs mijn ruggengraat omhoog als een vinger, teder, maar resoluut tegelijk. Je mag plannen hebben, zei de nacht, maar ik ben de baas. Ik ben donker, ik ben vrieskou. De duinen zijn vandaag míjn bondgenoten, niet de jouwe. Maar als je de nacht eerbiedigt, dan ga ik je iets laten zien wat je niet zult geloven, straks ergens op het strand. En zo niet... Ik keek omhoog en om mij heen. Ik keek de anderen aan. Ik was niet de enige die rilde. Was het de kou of was het een huivering? De groep vormde een cirkel toen Chico, baard en lange donkere manen en al, een apostel met Spaans bloed, op een bank ging staan en een stuk papier tevoorschijn haalde. Bij het licht van de boom sprak hij, rustig als een ervaren verteller.

‘Oké, mensen.’ Hij keek iedereen even aan. ‘Woensdag 10 oktober, 1492. De mannen hielden het niet langer uit; ze klaagden over de lange reis. Maar de Admiraal moedigde hen aan en vertelde van de schatten die zij zich eigen zouden gaan maken.’ Hij pauzeerde even en vervolgde: ‘De dag erna, 11 oktober. En omdat de Pinta een beter zeilschip was en vooruit was gegaan, vond het eindelijk land. Een matroos genaamd Rodrigo de Triana zag dit land als eerste.’ Hij vouwde zijn papiertje op.

‘En nu gaan wij op ontdekkingsreis. Yeah!’ Hij balde zijn vuist en stapte van de bank.

Wij, gekken, op de koudste nacht van deze eeuw tot nu toe. Wij gingen hardlopen tot de zon bijna weer op zou komen, vier uur later. Vier van ons hadden nog nooit langer dan twee uur gelopen. En precies daarom waren ze erbij.

Druk gepraat.

‘Nee, nog even wachten.’

‘Moeten we echt díe kant op? Lachen.’

Iemand: ‘Tering, wat koud.’

‘Maak je geen zorgen. Als we straks bovenop staan is het zo koud niet meer...’

Er werd klappertandend gelachen.

En de oude kerkklok, die tot dan toe geduldig gezwegen had, begon te slaan. Vier slagen die door de kou geen meter verder gedragen werden dan hoogstnoodzakelijk. In de kiem gesmoord, als een plotselinge hand voor de mond. Vier slagen. En gezevenen bewogen wij, door het mulle zand tot waggelende ganzen gereduceerde lopers, het enorme duin op, voorbij waar licht donker wordt, opgeslokt door de nacht, omhoog en omhoog, zwoegend en tevergeefs de beste route van hard zand zoekend, in stilte, op het allengs zwaarder wordende hijgen na, omhoog, de zwaartekracht vervloekend, het zwarte gat in, tot we eindelijk bovenop waren, in het aardedonker, met snel kloppend hart en slechts de sterren en schimmige contouren van bomen als gezelschap.

Boven. We stonden in een kleine kring, handen op de knieën, uithijgend, gebiologeerd starend naar losse dennentakjes tussen onze voeten. Boven me reikten zwarte takken naar boven. Na een korte pauze om de hartslag onder controle te krijgen – ‘twee minuten in de run en nú al kapot’ (pijnlijk gelach) – dribbelden we verder, haast wandelend, een eerste slok drinken, het bos in. Verzwolgen. ‘De rest is makkelijk jongens.’

In een lang lint dribbelden we over het pad van dennennaalden. Het was pikdonker en we konden amper onze voeten zien. De ogen pasten zich echter snel aan. We liepen langzaam, haast op de tast. Een hand ging voorzichtig naar voren, de rug van de loper voor je even aanrakend. Iemand zei dat het pad straks langzaam naar beneden zou gaan. Voorzichtig, jongens. Iemand anders struikelde over een boomstronk. Een korte vloek. Gelach. Voorop liep Bravo. Hij liep hier vaak, wist de weg. We bleven eerbiedig achter hem lopen. Zijn arm wees naar links. Was er iets bijzonders te zien? Maar een pad kwam in zicht en we sloegen linksaf. Het pad liep omhoog. Het was stil om ons heen. Het lichte zand, de schaduwen, de takken, de grote boomstammen naast ons, ze begonnen ineens duidelijker op te vallen. De ogen waren al bijna gewend aan het donker. We gingen weer een bocht om, verder omhoog. Boven op de heuvel opende het bos zich en zagen we het sterrenbeeld Cassiopeia als een ‘W’ aan de noordelijke hemel. Als er geen paden waren geweest hadden we hierop gestuurd, tot aan het strand. Zigzaggend tussen de heuvels door. Of gewoon dwars door de heide en over zand, ongetwijfeld hopeloos verdwalend. Maar wat is er spannender dan de weg kwijt zijn en zoeken naar de zee? We daalden de heuvel af en liepen een smal fietspad op.

Adagio gingen we verder. Iemand stopte om zijn veters opnieuw te strikken. Een ander sjorde zijn riem met een bidon wat strakker aan. De loper voor me blies in zijn handen, koud ondanks de handschoenen. Iemand stopte en liep van het pad af om achter een boom te gaan plassen. Waarschijnlijk was de nood al hoog op het plein in het dorp. De problematiek van de loper aan de start van een lange run: veel gedronken, een volle blaas en geen wc in de buurt. Ik had iedereen verteld goed te drinken. Dehydratie, de grootste vijand van de loper.

Het was wennen aan het tempo. Wennen ook aan de duisternis, duisternis waarin onze ogen nog niet konden zien waar onze voeten de grond raakten. De loper past zich echter snel aan, laat intuïtie de leiding nemen. We wisten wat we gingen doen en waar we heen gingen. Wat we ook in gedachten mochten hebben, we wisten maar al te goed dat een lange reis altijd vol verrassingen zat.

Even verderop zagen we langs het pad een duinpan met wit zand. Het lag lager, een klein valleitje. Het zand ging aan de andere kant van de duinpan steil omhoog. Het zand leek te schitteren, schaduwen bewogen in vreemde vormen, schimmen opgewekt door ruisende bomen. Een zwartwit kleurenspel, de natuur in al zijn abstracte schoonheid. We vroegen ons af hoe een dichter dit zou beschrijven. Bewonderend stonden we even stil. Iemand zei dat hij nog nooit zoiets moois in Nederland gezien had. Ik vertelde dat we nog maar net begonnen waren. Dat er nog veel meer zou komen.

We liepen weer verder.

Stemmen, tot nu toe gezwegen, begonnen te spreken. Was het nu al voorbij met de sereniteit? Ontlading van opgekropte spanning. Catharsis. Langzaam gingen we verder, het grote klimduin in het dorp achter ons, kou en donker om ons heen, de vallei voor ons en daarachter, wachtend met eeuwenoude verhalen, de zee.

‘Hoe lang lopen we al?’

‘Wanneer komt de zon ook alweer op?’

3

On a midnight run

‘Till you’re out on a midnight run,

Losing your heart to a beautiful one,

And it feels right, as you lock up the house

Turn out the lights and step out into the night.’

– ‘Night’, Bruce Springsteen

De mens is een geboren langeafstandsloper. De bioloog Bernd Heinrich schrijft het in Why We Run: ‘de mens moet hardlopen, anders wordt hij lui en vadsig.’ De mens moet lopen, simpelweg omdat hij een loper is. Ik schrijf niet: je te barsten rennen, met vermoeide benen aan een start staan en veel te hard weg gaan, tegen beter weten in hopen op een mirakel rond kilometer dertig. Nee, simpelweg lopen.

Van alle zoogdieren op aarde is de mens het beste uitgerust om lange stukken te rennen. De mens rende omdat zijn leven ervan afhing. Hij rende om eten te vangen en te voorkomen dat hijzelf eten werd. Op sommige plekken rende hij met het eten mee om het te beschermen tegen andere eters. De cheeta mag denken dat hij elk moment van de dag ’s werelds snelste man in het stof achter kan laten. Dezelfde cheeta zal echter leren dat als hij gaat bakkeleien bij een boerderij in Kenia en een geit opeet, hij in de klopjacht die er gegarandeerd op volgt, telkens weer opgejaagd, uiteindelijk het loodje legt. Leonardo da Vinci beschreef onze voet als ‘een meesterwerk van techniek, een kunststuk’. We hebben twee longen als immense blaasbalgen en ons lijf herbergt het beste koelingssysteem dat op aarde te vinden is. Elk mens, tenzij geteisterd door zware ziekten, is in staat binnen korte tijd een marathon uit te lopen en het nog leuk te vinden ook. Zelfs met één been, een nieuwe lever en een kunsthart. Wij kunnen lopen als geen ander wezen op aarde. We kunnen er nog plezier aan beleven ook.

Dus laten we af en toe eens niet gaan rennen terwijl we struikelen over tienduizend anderen. Laten we op zijn tijd het drukke pad eens vermijden, samen met de herrie van verkeer en mensen en toeters en bellen. Laten we af en toe, als een eerbetoon aan ons eigen lijf, de grenzen van ons kunnen opzoeken, maar in stilte, met weinigen om ons heen, zodat we onszelf eens goed kunnen horen. In Schoorl bijvoorbeeld, rond het uur dat zelfs de bakkers nog op één oor liggen.

Het idee van de run was geboren in het donker in het bos onder Hilversum, lopend na werk met Chico en Kiwi. Ik had verteld over Paul Vorwerk, een bijzondere man uit Kaapstad. Paul verliet soms rond middernacht zijn huis om over de heuvels langs het strand te lopen, hoog boven False Bay en de Atlantische Oceaan, samen met de nacht, de sterren en een passerende walvis. Hij kon er uren over praten. Een pad dat langzaam omhoogliep werd een rivier waarvan de stroom de verkeerde kant op ging. De sterren boven hem leken vrienden met wie hij persoonlijk discussies had gevoerd over Goethe en Schopenhauer. Hij kon het simpel neerzetten van de voeten zo beschrijven dat je dacht ‘zo wil ik straks ook mijn voeten neerzetten’. Zelfs pijn en vermoeidheid werden vervormd tot gevoelens die je wilde meemaken, al was het maar om te kunnen vertellen dat je net zo’n renner was als hij. Dat maakte hem zo bijzonder. Praten over een simpele run die soms tot aan de ochtend duurde! Met een grote pul bier en een twinkeling in de ogen nam hij mensen mee in zijn verhaal. Hij had er zelfs een boek over geschreven, Mystical Miles. En al vertellend over deze man begon een idee zich in mijn hoofd te vormen. Dat gaan wij ook doen, dacht ik. Rennen over de duinen en op het strand, in het holst van de nacht, tot de zon weer opkomt. Of misschien wel net niet. En om het allemaal de moeite waard te laten zijn, dan meteen ook maar drie uur lang, nee vier. In het donker. Aan het strand. Bij Schoorl. Waar anders dan in het mooiste rengebied van Nederland?

Dat was een maand geleden.

Ik ben een hardloper die hardlopen van twee kanten heeft mogen ervaren. Eens, in een ander leven – ik zeg ‘een ander leven’ omdat als ik naar video’s uit die tijd kijk, ik soms denk dat ik een ander mens zie – liep ik hard omdat ik simpelweg heel hard kon rennen. Vanaf de eerste stappen op de atletiekbaan – in 1975, als zeventienjarige jongen – was het duidelijk dat ik heel hard kon rennen. Mijn trainer vertelde dat vrijwel meteen. ‘Als ik je zo bezig zie, dan kunnen er wel eens heel leuke dingen gebeuren.’ Ik had hem gevraagd wat hij met ‘leuke dingen’ bedoelde. ‘O, records en zo.’

Dat was voor mij genoeg motivatie. Drie jaar later liep ik het Nederlands Record op de 3000 meter steeplechase aan flarden. Evenveel jaren daarna behoorde ik tot de tien snelste lopers in deze discipline op aarde. Weer drie jaar later, in 1984 liep ik op de Olympische Spelen in Los Angeles. Vier jaar later waren de Spelen in Seoul. Ik liep daar ook, miste de finale op één plek: een luttele anderhalve seconde te langzaam.

Ik was een renner die rende om het hardst en keek met een mengeling van weemoed en bewondering naar al die mensen die lange afstanden liepen, niet om te winnen, maar simpelweg om uit te lopen. Ik had er grote bewondering voor, maar het was mijn wereld niet. Eens had iemand gevraagd wanneer ik een keer een marathon ging lopen. Volgens haar kon ik dat best wel goed. ‘Nooit,’ had ik gezegd.

In Amerika vertelden Zuid-Afrikaanse vrienden altijd met vuur en passie over de Comrades Marathon. Dat zou ik eens moeten doen, ooit. Iedereen deed dat bij hen thuis. Ik vertelde dat ik geen interesse had in marathons. Veel te lang. Te lang? Maar dit was geen marathon, hoor, gingen zij door. Dit was twee keer zo lang. Maar veel mooier en inspirerender dan een simpele 42,2 kilometer. Ik was lachend weggelopen. Hou nou even op. Dat is gekkenwerk. Ik ben een renner, had ik verteld. Een renner, geen jogger.

Toen, ergens in 1994 gingen mijn ogen langzaam open. Ik was in Zuid-Afrika en dribbelde in de vroege ochtend over een kaal en hobbelig grasveld. Ik was al lang gestopt met wedstrijden rennen, deed niet of nauwelijks meer iets, en hield mijn vriendin gezelschap op haar trainingskamp. Twee kleine jongens kwamen uit een huisje gestoven en renden met ons mee. Ze zetten grote ogen op. Een van hen vroeg. ‘Hey man. Are you training for the Comrades Marathon?’ Verbaasd had ik mijn hoofd geschud. Hoe kwamen ze erop? Gekkenwerk. Teleurgesteld dropen de jongens af.

Die middag hoorde ik van vrienden op de atletiekbaan alles over deze wedstrijd. Negenentachtig kilometer, over heuvels. Meer dan tienduizend mensen liepen er mee. Allemaal gewone joggers. Gewone mensen met een droom. Het parcours was een feest, de finish een eerbetoon aan de lopers. Nergens op aarde worden hardlopers zo op handen gedragen als daar.

Ik vond het interessant. Langzaam begon er iets te bloeien.

Langzaam.

In november 1998 was ik in New York en kreeg een startnummer voor een marathon in mijn schoot geworpen. Loop met ons mee, jij grote ooit-zo-snelle loper, werd mij lachend toegeroepen door een paar mensen. Zij gingen hun eerste marathon lopen. Werd het geen tijd voor míjn eerste? Tegenwerpingen dat ik het afgelopen jaar misschien vijf keer gelopen had, dat ik misschien een keer een uur had gerend, met moeite, waren ineffectief: het hoefde niet hard, wij gingen lol maken onderweg, en als het even moeilijk wordt, dan wandelen we even. Het tempo is zes minuten per kilometer, hooguit, vertelde men. Harder willen we niet. Zes minuten per kilometer. Vroeger, herinnerden zij mij eraan, vroeger was zelfs twee keer zo hard langzaam voor mij. Ik had dat laatste even op mij in laten werken. Zes minuten per kilometer. Dat klonk te doen.

Die zondag kwamen we juichend, moe en zeer voldaan, en groupe over de finishlijn in Central Park. Vier dagen later ging ik in Nederland bij een goede vriend langs. Hij was een fitte loper die altijd wel in was voor avonturen. Zittend op zijn bureau vertelde ik mijn relaas van New York. Hij was niet verbaasd. Vroeger liep ik toch twee keer zo hard? Ik vroeg hem of hij in juni 2000 iets te doen had. Dat is over anderhalf jaar? Hij dacht het niet.

‘Mooi,’ zei ik, ‘want dan gaan jij en ik naar Zuid-Afrika.’

‘Wat gaan we daar doen?’

Ik vertelde het hem.

Hij dacht even na en knikte.

En zo begon mijn tweede liefde voor het hardlopen. En ontdekte ik dingen die ik niet voor mogelijk had gehouden. Dezelfde sport, dezelfde activiteit, een andere kijk. Als een man die na tien jaar huwelijk ineens weer verliefd wordt op zijn vrouw. Dezelfde vrouw, andere invalshoek. Ik wist al wel dat rennen meer kon zijn dan een puur fysieke bezigheid, afgemeten in cijfers, en dat het een metafysische, een spirituele exercitie kon zijn. Maar dat heel erg lang hardlopen ook leuk kon zijn en een uitdaging, dat de eindstreep halen een doel kon zijn waar ik ademloos over zou kunnen praten, nee, dat was allemaal erg nieuw voor mij. Ineens begreep ik ook de duizenden die ik bij wedstrijden had zien staan, mensen die even later blij waren een tien kilometer onder het uur te hebben gelopen, die euforisch waren de marathon te hebben úitgelopen.

En daarom liepen wij nu hier, met zijn zevenen, in Schoorl, vier uur lang, in het donker, hopend dat de stilte, de afwezigheid van licht, de spannende omgeving en alle effecten die het lange lopen in een mens kan doen manifesteren – van runners’ high tot pure meditatie – dat dit allemaal ergens in het gebied voor ons samen zou komen en ons vleugels zou gaan geven.

Voor mij was dit een grote transformatie: van hard rennen om te winnen naar lang rennen met geen ander doel dan gewoon genieten. Een kijkje in het binnenste van jezelf nemen in plaats van anderen naar jou laten kijken. Vroeger was rennen dat voor mij: een middel om mijzelf te presenteren aan de wereld. Hoe harder ik liep, hoe beter ik was. Een eenzijdige kijk. Tot die dag in New York. Of eigenlijk nog eerder, hoewel ik het toen nog niet echt doorhad. Nog eerder, op een nacht elders in Amerika, lang geleden, toen ik niet kon slapen, benen moe en lijf warm van een run, een run die voor het eerst in mijn leven geen trainingsrun was, maar gewoon een run. Een lange run.

4

Openbaring

September 1984.

Ik had hooguit een halfuur geslapen en lag nu al uren in het donker voor me uit te staren. Het was broeierig warm en ik was drijfnat. Het zweet stroomde niet simpelweg uit de poriën, maar wasemde als een dunne spray van binnenuit over mijn hele lijf een dunne laag glimmende olie. Liggend in bed met gedachten die zweefden van helemaal niets naar totale chaos en weer terug, leek het plafond boven me ineens te bewegen. Het kwam naar me toe en ging weer naar boven. De muren deden hetzelfde: naar me toe en weer van me af. Wat was dat? Vaag herinnerde ik me een les van een vriend: nooit rechtuitkijken in de donkere nacht, dan beweegt altijd alles. Wie was dat? Ik kon het me niet herinneren. In het aardedonker (er hingen dikke zwarte gordijnen voor het raam) stonden alle zintuigen op scherp. Ik hoorde geritstel in een hoek onder het bed, toen naast mij. Was het geritsel? Een kakkerlak? Het zweet liep van mijn lijf. Ik voelde dat het laken onder me nat was. Was het dan zo’n sauna binnen in mijn lijf? Te weinig gedronken vanmiddag? Of te veel? Ik sloot mijn ogen en probeerde uit alle macht te ontspannen. Even leek het te lukken. Maar alles om mij heen – donker, stilte, warmte, impulsen die normaal slaap bráchten – deed zijn best om slaap wég te houden. Ik voelde mijn benen, moe, maar niet loom genoeg om te kunnen ontspannen, of ik nu op mijn rug, buik of zij ging liggen. Tegen mijn zin kwamen de gedachten van de dag weer terug. Mooie beelden, maar ik wilde slapen. Als in een film zag ik steentjes en keien op een stoffig bospad en mijn voeten die ertussendoor manoeuvreerden, eindeloos de heuvel op. Helemaal naar boven. Mijn ogen gingen weer open. Buiten in de verte werd een autodeur dichtgeslagen. Een dichtgeslagen autodeur op een zwoele nacht, geluid dat zowel dof is als scherp. Ik dacht opeens geluiden te horen die van mijlenver kwamen. Ik sprak eens een man die met een stalen gezicht beweerde dat hij in het donker mensen kon horen die een kilometer verder stonden te fluisteren. Ik kon er niets tegen inbrengen, maar hij had mij aangekeken met een blik alsof ík gek was en was hoofdschuddend weggelopen. Ik gooide het laken van me af en stond op. Tegen alle regels van de nacht in keek ik op de klok. Vijf over halfdrie.

Shit.

Op mijn tenen liep ik de slaapkamer uit en door de open deur de woonkamer in. Ik voelde dat mijn tenen de grond raakten, de rest van mijn lijf was gewichtsloos. Was het een langdurige runners’ high of enkel de gedachte aan de vorige ochtend die mij nog steeds euforisch maakte? Licht schoot door de luxaflex en bescheen een mistige wereld van stofdeeltjes die neerdaalden op de vloer. Alsof er net een veldslag gewoed had. Ik ging zitten in een hoek en voelde ineens dat het hier koeler was. Aan de muur voor mij hing een verweerde landkaart, een kaart met gaatjes in de hoeken, de gescheurde delen door plakband bij elkaar gehouden. Ik keek ernaar. Alle kaarten aan de muur zijn schatkaarten. Ze geven aan waar de eigenaar zijn ziel verstopt heeft. Anders waren ze niet opgehangen. Ik herinner me iemand die een grote kaart van de Stille Zuidzee aan de muur had hangen. Hij staarde ernaar alsof elk eilandje een oude vriendin was. ‘Ja,’ zei hij, ‘en je zal het niet geloven, maar...’ En hij vertelde iets waarvan je wist dat het nooit ging gebeuren. Ik was ook eens bij een man thuis die een enorme kaart van Vlieland had opgehangen en daar kruisjes en lijnen op gezet had. Hij wilde alleen niet vertellen wat dat allemaal betekende. Ik zie hem nog staan, gebalde vuisten in de zij en vastberaden blik in de ogen. Alsof hij een troep padvinders in het bos toe ging spreken. Eén met zijn visioenen.

De landkaart voor me hing er echter al toen ik hier kwam wonen. Een gift van de vorige bewoner. Ik moest er goed voor zorgen. Alsof er magische krachten in verborgen waren. In een hoek onderaan stond RAND MCNALLY-MAP OF UPSTATE SOUTH CAROLINA. Bovenaan stond in de marge met viltstift ISSAQUEENA geschreven. Een dikke zwarte lijn gaf een route aan, een meanderende driehoek met de punt naar beneden. De legenda gaf aan dat de lijn dwars door de bossen liep. In het midden van de driehoek lag een langwerpig stuwmeer waarvan het water in de vele valleien en ravijnen gestroomd was. Het meer leek op een knokige hand met een paar dozijn vingers. Ik kende de kaart goed, maar zag toch iedere keer weer nieuwe dingen. Een dorpje, een weg, een riviertje, een meer.

Op de tafel voor me stond een kleine cassettespeler. Ik drukte op de knop en draaide het volume naar links. Een paar aarzelende gitaarakkoorden vulden de kamer. Hartslag van de nacht. Mijn ogen volgden de zwarte lijn op de kaart. Daar liep ik vanmorgen. Altijd een goede exercitie: terugkijken op wat je net gedaan hebt. Er was een visser halverwege de route die me erop gewezen had dat de plaats waar ik naartoe aan het lopen was toch echt áchter me lag en niet voor me. Hij zat op een kist in zijn boot en had zijn baseballpet van zijn hoofd gehaald. Hij wees hiermee naar rechts. Ik had hem verteld dat ik een grote ronde aan het lopen was. Hij had zo hard gelachen dat hij bijna naar achteren was gevallen. Een vloek smoorde in zijn baard en hij had zijn hengel weer opgepakt. Blijkbaar kon hij niet bevatten dat iemand zo lang ging rennen. ‘I’m not sleepy and there ain’t no place I’m going to,’ klonk Melanies slaperige versie van ‘Mr. Tambourine Man’. Ik draaide mij om. Om me heen lagen papieren, schoenen, boeken, een pakje foto’s, zand en fijne rode klei en stof op de grond. Een poster van wereldrecordhouder Dave Moorcoft hing aan een muur. MOOR PAIN MOOR GAIN stond er met hanenpoten op geschreven. Over een stoel gedrapeerd lag het symbool van de dag: een doorweekt grijs T-shirt met vegen rode stof en bijna vervlogen opdruk (ALLEGHENY RUN FOR FUN). Op de zitting lagen twee nog vochtige sokken. Eronder twee schoenen, stoffig met harde klei onder de zool, souvenir van een modderige run drie dagen geleden. Stillevens. Drijfhout van de dag. Bestond er op aarde wel een kamer van een hardloper zonder halfdroge stinkende T-shirts, ranzige sokken en verweerde schoenen? ‘Take me on a trip upon your magic swirlin’ ship.’ Ik vroeg me af wat het volgende liedje op de tape zou zijn.

Er stond een grote kop op tafel. Een plasje thee vulde de bodem. Ik kon me niet herinneren dat ik de thee gezet had, had ook geen idee hoe lang dat kopje hier al stond. Ik keek weer naar de landkaart met ogen schraal van vermoeidheid, ogen die maar niet dicht wilden vallen. De krakerige taperecorder zong een ander lied. Gesmoord geluid in een door stof en schemer al bedompte kamer. Een kleine kajuit op een nietig scheepje op een grote donkere oceaan. Ik volgde de lijn op de kaart en wist precies waar het omhoog en omlaag ging. Waar de zilveren brug was. Het meer. De kerk. De visser. De roestige pick-uptruck. De andere kerk. De kerk met de zwarte man en vrouw, zij in felrood-en-oranje jurk. Ik kon me niet herinneren zo genoten te hebben van een run. Ik draaide de knop van de cassettespeler iets naar rechts. Kenny Loggins bracht wat leven in de kamer: ‘Stand up and fight. This is it. Make no mistake where you are. This is it.’