Taboe

[Tabu]

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door:

Eerste druk september 2018

© Ahmet Türkmen en Linda de Waart | Uitgeverij Lucht BV

Ontwerp omslag en binnenwerk

Hermen Grasman Ontwerp

Foto auteur: Hester Doove

ISBN 978 94 92798 21 3

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Linda de Waart

Taboe

[Tabu]

Het verhaal van verslaafde in herstel
Ahmet Türkmen
en waarom verslaving taboe is binnen
de Turkse gemeenschap

Mama, ik ben nu de zoon die ik voor jou had willen zijn.

Ahmet

Inhoud

Voorwoord

Introductie

Keihard

Andere tijden

Wagen volgeladen

Roze olifant

Mama

De trouwerij

In de bak

Het dieptepunt

In de kliniek

Mijn nieuwe leven

Stigma en taboe

En nu?

Onze cultuur

Interviews

Wat is verslaving nu écht?

Voor de hulpverleners

Tien fasen van omgang

Tips voor hulpverleners om beter met migranten om te gaan

Verslaving in Turkije

Dankwoord van Ahmet

Nawoord van de schrijver

Voorwoord

Als kind droomde ik over een toekomst als piloot of astronaut, als brandweerman, als stoere rapper of als superheld. Een toekomst als verslaafde? Ik wist niet eens dat het bestond. Toch werd ik verslaafd en leed ik daar een groot deel van mijn leven onder. De vrolijke, kleine dromer van toen was niet meer. Ik geloofde ook niet meer dat hij terug zou komen. Tot ik herstelde en opnieuw moest nadenken over wie ik eigenlijk was. Inmiddels dik in de dertig, liet ik het jongetje in mijzelf weer toe. Ik durfde weer te dromen, ik had weer een toekomstperspectief.

Een van de pijnlijkste dingen die ik ervoer tijdens mijn worsteling met verslaving was de veroordeling van anderen. De ondoordachte, snelle, misplaatste opmerkingen van mensen die niet weten wat het is om verslaafd te zijn. Het is makkelijk een stempel te zetten op personen die je niet kent, op situaties die je niet kent. Maar het is niet terecht. Dat je een verslaving ontwikkelt, heb je niet zelf in de hand. En je hebt er al helemaal niets aan als anderen je verder naar beneden halen. Daarnaast zijn er natuurlijk een hoop mensen die het beste met je voor hebben, maar die toch een vertekend beeld hebben van verslaving. Al die vooroordelen komen voort uit het stigma dat in de samenleving heerst: mensen die verslaafd zijn, zijn zwak, het is hun eigen schuld, ze zijn egoïstisch, noem maar op. En het erge is, dat geloofde ik zelf ook. Zelfstigma kan zo groot zijn dat het verlammend werkt voor je herstel. Je gelooft niet (meer) in jezelf en in je kracht om te veranderen.

Naast het gevecht tegen de verslaving, vechten verslaafde mensen dus ook tegen stigma en taboes. Ze zijn eerder sterk en volhardend dan zwak. En wanneer zij eenmaal weten hoe zij, met de juiste hulp, hun verslaving, dwars tegen hun genetische gevoeligheid in, toch onder controle kunnen krijgen, knokken ze hier kei- en keihard voor. Juist door hun verleden worden personen die in herstel zijn van een verslaving vaak mooie, bewuste mensen die het leven enorm waarderen. Die hun geliefden op waarde weten te schatten en die gaan voor zingeving. Dat terzijde, vind ik dat iedereen moet weten wat verslaving is, en wat stigma met iemand die verslaafd is doet. In het bijzonder binnen mijn eigen Turkse cultuur waarin schaamte, schuld en taboe een grote rol spelen. Met dit boek wil ik een lans breken binnen alle culturen en samenlevingen voor meer openheid over taboe-onderwerpen. In dit geval verslaving, maar ook voor andere psychische aandoeningen waar nog steeds veel te weinig begrip voor is.

Een samenwerkingspartner schreef mij het volgende, nadat ik haar een eerdere versie van het boek liet lezen:

‘We leven in een veeleisende samenleving en mensen die niet aan die eisen voldoen, worden haast vanzelf buitengesloten. Dit boek geeft helder weer wat dit met mensen doet. Stigma tast hun zelfbeeld en gevoel van eigenwaarde aan. Ze voelen zich niet meer de moeite waard. Dit verhaal laat zien hoe je hier los van kunt komen en welke potentie er dan in mensen vrijkomt. Het is een verhaal over hoop en bevrijding, een boek dat onze samenleving echt nodig heeft. Waardevol voor mensen die direct met verslaving te maken hebben, maar ook voor alle andere mensen daarbuiten. Als niet-Turk is het bovendien interessant te lezen over de Turkse cultuur en dat elke culturele kracht ook weer een keerzijde heeft. Aan de ene kant zo’n gastvrije gemeenschap, aan de andere kant zo gesloten. Het contrast met onze individualistische, Hollandse cultuur kan niet groter zijn. De handreikingen aan hulpverleners zijn wat dat betreft ook universeel te gebruiken.’

Ik had het zelf niet beter kunnen verwoorden.

Ahmet Türkmen

Introductie

‘Wij hebben geen knuffelmarokkaan, maar een knuffelturk,’ zeggen we (de medewerkers van Lef Magazine) weleens gekscherend over Ahmet. Hij straalt een bepaald soort lievigheid uit die maakt dat je automatisch je armen om hem heen wilt slaan. Jaren geleden was dat onvoorstelbaar: Ahmet was toen als een dier in het nauw. Onbetrouwbaar, agressief, gevaarlijk. Mensen noemden hem een crimineel, leugenaar, zwakkeling, egoïst. Iemand bij wie je beter uit de buurt kon blijven. Ze vonden hem ‘slecht’ en dat vond Ahmet zelf eigenlijk ook. Waarom kon hij niet ‘gewoon’ stoppen? Waarom haalde hij de ene na de andere rare frats uit? Waarom wás hij zo?

Pas toen hij in een kliniek terechtkwam, viel het kwartje. Verslaving is een ziekte, maar Ahmet ís niet de verslaving. De aandoening bleek chronisch, maar dat is niet per se slecht nieuws. Met de juiste hulp en instelling kon hij zelf de verantwoordelijkheid nemen voor zijn herstel. Zelfhaat veranderde in zelfliefde. Het lukte hem te zijn wie hij werkelijk is. Eindelijk. Ahmet werd Ahmet.

In herstel of niet, ieder mens met een verslaving krijgt te maken met schaamte, schuld en taboe. De negatieve vooroordelen over verslaving blijven hardnekkig. En in bepaalde andere culturen in Nederland (zoals de Turkse en Marokkaanse) is dat stigma nog sterker. Ahmet ondervond dit aan den lijve, maar het blijkt ook uit onderzoek en ervaringen van anderen. Stigmatisering is allesverterend, ziekmakend en zeker niet bevorderlijk voor iemands herstel. In dit boek vertelt Ahmet zijn verhaal om te laten zien wat (zelf)stigma met een mens doet. En om duidelijk te maken hoe het werkelijk zit. Verslaving is een nare, soms zelfs dodelijke, ziekte die veel kapot kan maken. Maar wel een ziekte die, met goede, professionele begeleiding, goed onder controle te houden is.

Dat dit boek er zou komen, was een absolute must. Het is gemaakt door een enthousiaste club mensen die het beeld over verslaving wil verbeteren. In het bijzonder binnen de Turkse gemeenschap, maar ook binnen de hulpverlening. Een boek dat specifiek voor deze doelgroep duidelijkheid en openheid biedt, helpt hopelijk het stigma te verminderen. Ahmets boodschap wordt kracht bijgezet door de verhalen en ervaringen van andere Turkse mensen, hulpverleners en deskundigen. De theorie achter verslaving komt ook aan bod. Je kunt zelfs testen wat jij werkelijk van verslaving weet. Samen knokken we tegen de vooroordelen en hopen we een pilaar onder het stigma in de wereld te kunnen afbreken (of twee, of drie…). En als het bastion dan eindelijk helemaal wordt neergehaald, dansen wij juichend op de ruïnes.

Keihard

Ik sloeg erop. Overal waar ik hem kon raken. Met gebalde vuisten stompte ik in zijn buik, op zijn wangen, zijn neus en boven op zijn kruin. Als een klein, bang kind dook hij ineen. Zijn ogen zo groot als schoteltjes, zijn schouders opgetrokken, zijn handen als een scherm voor zijn gezicht. Het was zielig, hartverscheurend, meelijwekkend, maar mij deed het niets. Hij verdiende het, de klootzak. Een paar dagen eerder had ik mijn geld bij hem in bewaring gegeven. Het geld dat ik nodig had voor mijn middelen. En nu? Nu was het weg! Ik was ziek, ik had pijn, ik trilde, ik had het koud en warm tegelijk. Ik moest en zou mijn spul hebben en niemand maar dan ook niemand kon me daarvan afbrengen. Ik zou doorgaan, net zolang tot hij mij mijn geld zou geven. Achter me schreeuwde een vrouw dat ik moest stoppen, dat ze de politie ging bellen. Ik hoorde haar het nummer intoetsen op haar telefoon. ‘Kom snel! Hij gaat ons vermoorden!’ Mijn blinde woede nam even af, tenminste, ik stopte met meppen. Ik bracht mijn gezicht dicht bij het zijne en brieste nog een keer: ‘Waar is mijn geld!’ ‘Ik heb het écht niet,’ piepte hij huiverend. Druppels van mijn speeksel glinsterden op zijn huid. ‘Zorg dan maar dat je het gaat halen!’ Ik pakte hem bij zijn kraag en sleurde hem mee de trap af. Hop, naar mijn auto om samen naar de pinautomaat te rijden. Daar dwong ik hem het geld van zijn rekening te halen, maar inderdaad, hij sprak de waarheid. Zijn saldo was nul. Ik geloofde het niet en duwde hem opnieuw in de auto om naar een andere automaat te rijden. Dat hij het geld al lang naar een andere rekening had gesluisd, kwam niet in me op. Ik was te ver heen, te verward, te zwaar naar de klote.

We trokken de aandacht met ons geschreeuw en geruzie. Voorbijgangers hielden stil en stonden met open mond naar ons te kijken. Een medewerker van de supermarkt waar de pinautomaat stond, belde het alarmnummer. Ik hoorde politiesirenes, maar had geen idee dat ze voor mij waren. Wat is er toch aan de hand? schoot het door me heen. Met een bevende vinger wees ik naar mijn vriend: ‘Jij blijft net zo lang bij me tot ik het geld heb.’ Ik startte de motor van mijn auto en wilde wegrijden, maar ik kreeg er de kans niet toe. Als in een actiefilm stopten er achter, voor, links en rechts vier politiewagens. In mijn achteruitkijkspiegel zag ik hoe agenten met getrokken pistolen en kogelvrije vesten aan uit hun auto’s kropen en zich verschansten achter hun portieren. Verbaasd draaide ik de contactsleutel weer terug. Dachten ze dat ik een vuurgevaarlijke gek was of zo? Dit moest een misverstand zijn. Links tikte iemand op het autoraam. Ik deed open en werd meteen bij mijn schouder gepakt en naar buiten getrokken. ‘Is het deze of die andere?’ riep de agent die me vast had. ‘Het is die grote, die grote!’ klonk het schichtig, ergens vanachter de barricade. In no time lag ik op mijn buik op de grond. De agent zette zijn knie in mijn rug en deed mij handboeien om. ‘Jij gaat mee naar het bureau,’ zei hij. Voor ik het besefte zat ik achter in de politieauto. Ik had nauwelijks door wat er gebeurde, laat staan wat me te wachten stond. Uiteindelijk draaide ik drie maanden de bak in voor mishandeling en gijzeling.

Nog geen half jaar eerder had niemand ook maar kunnen vermoeden dat dit stond te gebeuren. Ik had een mooie, lieve vrouw, twee prachtige kinderen, een eigen huis en een goede baan als voorwerker op de bouw. Ik stond bekend als een aardige, sociale, gezellige jongen en een harde, zorgvuldige werker. Mijn collega’s en baas liepen met me weg. Voor stagiaires was ik een voorbeeld. Niemand wist van het duistere geheim dat ik meetorste. Elke avond als ik mijn collega’s thuis had afgezet, racete ik naar de dealer om heroïne en coke te halen. Ik gebruikte in mijn bus, voor ik naar huis ging en mijn vrouw en kinderen gedag kuste. Ik had het in de hand, dacht ik, maar ik moest steeds vaker en sneller achter elkaar gebruiken om normaal te kunnen functioneren. Deed ik dat niet, dan kwamen de afkickverschijnselen en werd ik dood- en doodziek. Na verloop van tijd liet ik de dealer zelfs naar de bouw komen. Op de wc spoot ik het spul in mijn aderen. Ook thuis gebruikte ik nu stiekem in de schuur. Met het geld ging het hard. Zo hard dat ik mijn baas geregeld om een voorschot vroeg. Maar toen ik voor de zoveelste keer krap bij kas zat, durfde ik hem dat niet nogmaals te vragen. Ik vroeg hem mijn geld op de rekening van een van mijn gebruikersvrienden te storten; op mijn eigen rekening vulde het alleen tekorten aan. De eerste keer bleef mijn vriend netjes van het gestorte bedrag af. Ik kon de huur betalen en hield daarnaast geld over voor drugs. De tweede keer ging het mis. Het duurde dagen en dagen en ik werd vreselijk beroerd. Mijn vriend reageerde niet op berichten en telefoontjes; ik werd wanhopig. Gestrest en achterdochtig ging ik naar zijn huis en bonsde op de deur. Nog steeds reageerde hij niet, maar toen ik mijn oor tegen de deur legde, hoorde ik hem fluisteren. Ik trapte de deur in. Een vrouw en een man (ook twee gebruikersvrienden) kwamen geschrokken op me afgesneld. ‘Hij is er niet!’ riepen ze. ‘Je moet gaan!’ Ik wist dat ik bedonderd werd en ging als een paranoïde hulk tekeer. Ik gooide banken om, trok kasten open, rukte alle kleding eruit en sjorde matrassen van bedden. Uiteindelijk vond ik hem, verscholen onder zijn bed in de slaapkamer, achter een paar dozen. Ik pakte zijn armen en sleepte hem er met kracht over de vloer onder vandaan. De rest is bekend.

De constante en onweerstaanbare drang om te gebruiken maakte me hard. Keihard. Alles moest wijken. Ik was egoïstisch, tegendraads, onrustig en agressief. In geen velden of wegen leek ik nog op het jongetje dat tot zijn dertiende op handen werd gedragen door zijn ouders en familie. Vrolijk, lief, zachtaardig, zorgzaam, spontaan en ánders, omdat ik zo gevoelig was. Op de een of andere manier wist ik altijd de juiste snaar te raken, vooral bij mensen die ziek of verdrietig waren. Ik was nieuwsgierig zonder irritatie op te wekken en mocht overal bij zijn, terwijl mijn broer en zus werden weggestuurd. We hadden het niet breed, maar als ik ergens geld voor nodig had, kreeg ik het vaak zonder morren. Mijn broer en zus moesten daar hemel en aarde voor bewegen. Ik had duidelijk een streepje voor. Vooral bij mijn moeder. Later zou ik haar grootste zorgenkind zijn. Helaas is ze veel te vroeg gestorven en heeft ze mijn herstel niet meer meegemaakt. Wat zou ik haar graag willen laten weten hoe goed het nu met me gaat.

Andere tijden

Mijn ouders waren nog kinderen toen ze trouwden. Hoe oud precies weet ik niet, maar ik schat rond de zestien. Begin jaren zeventig was dat in Turkije normaal en ook nu gebeurt het nog veel. Ze woonden in een klein dorpje in de bergen, Gemerk, met hun ouders en familie. Mijn opa werkte voor een rijke boer, mijn vader hielp hem. Samen bewerkten ze het land en verzorgden ze de koeien. Ze waren arm en hadden geen privacy. De onderlinge sociale controle was huge. Ook dat was normaal in die tijd, mensen zaten dicht op elkaars lip en hielden elkaar goed in de gaten. Mijn moeder raakte vroeg zwanger van haar eerste kind: mijn oudste zus. Mijn tante raakte ook in verwachting. Tot de kinderen waren geboren, zag mijn opa zijn dochters niet. Die dikke buiken hadden te maken met seks en intimiteit en alles wat in die richting wees, werd angstvallig gemeden. Maar het was ook een vorm van respect. Zwanger zijn was een vrouwenaangelegenheid. Mannen bemoeiden zich daar niet mee. Op zijn 22ste had mijn vader al drie kinderen.

Voor het continue geldgebrek kwam een oplossing. Mijn vader kon werken in een staalfabriek in Frankfurt. Als een van de eerste gastarbeiders vertrok hij kort na mijn geboorte naar Duitsland. Maanden later liet hij mij en mijn moeder overkomen. Mijn broer en zus bleven achter bij opa en oma. Zij waren een stuk ouder en konden zichzelf min of meer redden. Ik was net een jaar en had mijn moeder hard nodig. Na een bepaalde periode zouden we bovendien terugkeren naar Turkije, om daar met het verdiende geld een beter bestaan op te bouwen. Het liep anders. Mijn ouders hadden het naar hun zin in Duitsland en besloten te blijven. We verhuisden naar Greven, waar mijn oom ook woonde, en kregen een arbeiderswoning toegewezen. Na vijf jaar werden mijn broer en zus naar Duitsland gehaald. Ze kenden geen ander leven dan dat in Turkije en waren verknocht aan opa en oma. Het afscheid viel hen zwaar. Ik denk ook dat ze het mijn ouders kwalijk namen dat zij destijds niet mee mochten naar Duitsland en ik wel. Hoe dan ook: het deed de band tussen hen en mijn ouders geen goed. Mijn broer en zus hadden zó lang moeten wachten dat de afstand letterlijk tussen hen in was gaan staan. Het maakte het er niet gezelliger op thuis.

Mijn eerste echte herinneringen stammen uit die tijd. Soms kan ik de geur van de kleine woning met maar drie kamers bijna ruiken: een mix van hout, steen, allesreiniger en etensluchtjes. Ik vond dat heerlijk. Mijn moeder was zuinig op ons huisje en poetste veel. Koken deed ze ook graag. Als ik met een rammelende maag thuiskwam na een dag school, liep ik direct door naar de keuken om in de pannen te kijken die op het fornuis stonden. Het water liep me in de mond bij het zien van al het heerlijks dat ze had klaargemaakt. Pirinç pilavi met kuru fasulye vond ik het lekkerst: rijst met bruine boontjes. Als ik dacht dat ze niet keek, pakte ik snel een lepel uit de la en nam een hap, zo uit de pan. Soms betrapte ze me en tikte ze me op de vingers. ‘Ahmet, als iedereen dat doet, hebben we straks niets meer te eten!’ Alleen haar glimlach verraadde haar; het was ons spelletje.

Onze inrichting was sober. Op een paar meubels na stond er niets in de woonkamer. Op de vloer lag bruine vloerbedekking met daarop een Turks kleed. De muren waren beplakt met druk behang vol bruine, gele, rode en groene blaadjes: tegenwoordig heel retro. De enige versieringen waren een wandkleed met een afbeelding van een hert en een foto van Mekka, waar mijn vader en moeder ooit naartoe waren gereisd. Voor de kinderen was geen aparte kamer; ’s avonds bouwden we de leefruimte om zodat wij konden slapen. We hadden twee losse bedbanken, waarop mijn broer en zus sliepen en ik lag op een matras op de grond. Mijn moeder had onze matrassen eigenhandig gevuld met schapenwol en we hadden ook dekens van schapenwol. Niets slaapt zo fijn als schapenwol. De grote slaapkamer was (natuurlijk) voor mijn ouders; er stond alleen een oud tweepersoonsbed.

Overdag ging ik naar de Kindergarten. De Sonnengruppe was mijn groep, de juffen waren lief en ik speelde graag met de andere kinderen. Op de ramen van het lokaal waren zonnetjes geschilderd en blije, spelende poppetjes. Mijn vader had een nieuwe baan en draaide op dat moment veel nachtdiensten in een textielfabriek. Mijn moeder maakte ’s ochtends schoon in verschillende ziekenhuizen in de buurt. Geld voor de bus was er niet en mijn broer en zus zaten op school. Daardoor kwam het dat ik al als zesjarig jongetje iedere ochtend ruim twee kilometer alleen naar de Kindergarten liep. In mijn rugzak zaten een flesje water en de broodjes die mijn moeder voor me had gesmeerd. Ik wist niet beter en vond het ook niet erg. Zo vroeg in de ochtend was het buiten heerlijk fris. Voor de huizen die ik passeerde, stonden de melkkannen klaar voor de melkboer. Ik snuffelde tussen de spullen die langs de weg stonden voor de ‘oudijzerman’. En ik kreeg steevast een snoepje van een lief ouder echtpaar dat langs de route woonde. Ik noemde ze opa en oma en had het thuis vaak over ze. Mijn ouders nodigden het paar bij ons thuis uit om kennis te maken. Ze raakten bevriend. Het waren lieve, betrokken mensen, maar toen ik verslaafd raakte, verloren we het contact. Inmiddels zijn ze overleden.

Met mijn zus had ik een betere band dan met mijn broer. Ze is zorgzaam en zacht, een beetje zoals ik, en nam me vaak onder haar hoede als onze moeder niet thuis was. Mijn broer is bijna drie jaar ouder. Ik keek naar hem op en wilde zoals hij zijn. Dus deed ik wat zoveel jongere broers en zussen doen; ik liep hem continu achterna om met hem te spelen. ‘Mag ik meedoen? Ah, toe nou!’ Natuurlijk vond hij dat irritant. Als hij met zijn vrienden was, wilde hij zijn broertje daar echt niet bij hebben. Ik was te jong om het te begrijpen. Voor mij voelde het alsof hij mij afwees. Onze karakters verschilden enorm. Tijdens het avondeten kletste ik iedereen de oren van het hoofd over wat ik die dag had meegemaakt. Geheimen had ik niet, ik gooide alles zo op tafel. Was ik vrolijk, dan wist iedereen dat. Was ik verdrietig, dan ook. Ik was een open boek en mijn broer een typische binnenvetter. Het was moeilijk contact met hem te krijgen.

Op mijn tiende trouwde mijn zus en verhuisde ze met haar man naar Keulen. Ik vond dat vreselijk, want door haar voelde thuis thuis. Ze was mijn steun en toeverlaat, mijn houvast. Nu was het alsof ze bij me was weggerukt. Ik voelde me eenzaam, hoewel we intussen nog een broertje hadden gekregen. Hij was zes jaar jonger en ik was net zo dol op hem als hij op mij. Omdat ik nog goed wist hoe het voelde om niet met mijn oudere broer mee te mogen, nam ik hem wél op sleeptouw. Alleen toen ik begon te gebruiken, stopte ik daarmee. Ik wist dat ik slecht bezig was en wilde mijn kleine broertje niet ‘besmetten’. Hij zag mij als zijn rolmodel; ik wilde hem beschermen. Het heeft niet mogen baten, want ook hij ging het verkeerde pad op. Het gaat momenteel gelukkig iets beter met hem.

Anderen pleasen deed ik al zo lang ik me kan herinneren. Ik vond het fijn als mensen zeiden dat ik lief en betrokken was en wist al snel precies wat ik moest doen om aardig gevonden te worden. Dat waar ik zelf onbewust behoefte aan had (steun, gehoord en gezien worden), gaf ik aan anderen. Ik merkte het meteen als anderen ergens mee worstelden. Ik wilde helpen.

Na de Kindergarten ging ik naar de Grundschule, in Nederland vergelijkbaar met de basisschool, vier kilometer verderop. In het begin wandelde ik ernaartoe, later fietste ik. Vriendjes had ik nog steeds genoeg. Na school spraken we af om samen te spelen. In de zomer fietsten we naar een plas dicht bij huis en trokken we onze kleren uit om in ons ondergoed te gaan zwemmen. Of we visten kikkervisjes uit een sloot en namen ze mee in een emmer om ze trots aan onze moeders te laten zien. Die keken met een vies gezicht naar onze ‘nieuwe huisdieren’. ‘Gooi die beesten maar snel terug, Ahmet,’ zei mijn moeder dan.

In de winter hielden we sneeuwbalgevechten en sleeden we van de heuvels in het bos. Ook regen deerde ons niet. We stampten in plassen tot we van top tot teen bedekt waren met modder. Het leven was ongecompliceerd. Wel werd ik ondeugender en begon ik steeds meer kattenkwaad uit te halen: fikkie stoken, belletje trekken, mensen laten schrikken. Vooral mijn zus en haar vriendinnetjes die bij ons op visite kwamen, moesten het ontgelden. Ik verstopte me als ze nietsvermoedend in de buurt waren en sprong luid gillend uit mijn schuilplaats tevoorschijn. Ze kregen zowat een hartverzakking terwijl ik met buikpijn van het lachen over de grond rolde. ‘Ahmet!’ riep mijn zus dan. ‘Je bent een manyak (gek).’ Maar stiekem moest ze er ook om grinniken. Op school hing ik de clown uit. Ik maakte altijd grappen, soms ten koste van anderen. Grappen over een bril, beugel of te krappe broek waren easy. Ik verborg er mijn eigen onzekerheid mee.

Op het voortgezet onderwijs wilde ik van mijn puppyimago af. Ik was dertien en het testosteron gierde door mijn lijf. Ik wilde stoer zijn. Leeftijdsgenoten vond ik te kinderachtig, dus ging ik om met jongens van een jaar of zestien. Ze rookten sigaretten en af en toe een joint. Ik vond dat interessant en wilde het ook proberen. Kwaad zag ik er niet in, ik was jong en beïnvloedbaar. Cahil heet dat in het Turks, wat zoiets als naïef betekent. Tot die tijd ging ik graag naar school, nu vond ik het stom en saai. Ik spijbelde steeds vaker om met mijn vrienden buiten te kunnen rondhangen en kwam niet meer goed mee in de klas. Van een tevreden goedzakje, veranderde ik in een ontevreden puber. Mijn ouders kregen de schuld van alles. Net als mijn vrienden wilde ik graag een eigen kamer. Een plek waar ik mijn favoriete muziek kon luisteren en posters kon ophangen van mijn idolen. Net als mijn vrienden wilde ik Nikes of Puma’s aan mijn voeten, in plaats daarvan kreeg ik oerlelijke, degelijke ‘Jezusslippers’. Net als mijn vrienden wilde ik zakgeld, maar dat was niet gangbaar bij ons thuis. Net als mijn vrienden wilde ik graag mijn verjaardag vieren, maar wij vierden onze verjaardagen niet; dat paste volgens mijn vader niet binnen ons geloof. Zelfs naar de kapper gaan was een overbodige luxe. Ik wilde dolgraag een Amerikaans kapsel, wat in die tijd erg in was. Aan de zijkanten kortgeschoren en stekels bovenop. ‘O, dat doe ik wel even,’ zei mijn vader terwijl hij de tondeuse pakte. Ik moest gaan zitten en hij schoor mijn hoofd he-le-maal kaal. Hij noemde het erkek tiraschi (mannenkapsel) en lachte er kostelijk om. Ik kon niet stoppen met huilen. Met roodomrande ogen ging ik de volgende dag naar school, bang voor wat mijn vrienden zouden zeggen. Ze keken, maar zeiden niets. Soms ging ik na school met een vriendje mee naar huis. Zijn moeder zat dan klaar met thee en koekjes. ’s Avonds deden de kinderen spelletjes met hun ouders, of keken ze samen televisie. Dat kende ik niet. Mijn ouders werkten vooral. Ik miste die aanhankelijkheid, die geborgenheid en haatte het dat ons gezin anders was.