Tranen van liefde

Eerste druk 2020

© Uitgeverij Water BV

Ontwerp omslag: Pankra

Ontwerp binnenwerk: Zeno Carpentier Alting

Foto auteur: Hester Doove

ISBN 978 94 92798 69 5

Dit boek verscheen eerder bij Prometheus onder dezelfde titel

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Tim Overdiek

Tranen van liefde

DAGBOEK VAN EEN WEDUWNAAR

Uitgebreide editie 2009-2019

Uitgeverij Water

Inleiding bij de uitgebreide editie (2009-2019)

Tien jaar later. Tien jaar zonder Jennifer, mijn vrouw en moeder van onze zonen Sander en Eamonn. Tien jaar met vallen en opstaan. Als ik terugblik op het afgelopen decennium, dan voel ik meer vreugde dan verdriet, meer voldoening dan gemis, meer liefde dan pijn. Haar dood heeft ons niet geveld. Integendeel, we zijn gaan leven. Waarlijk leven.

Wat zullen we doen? vroeg ik aan Sander en Eamonn toen we de tiende sterfdag zagen naderen. We hadden geen idee. Wat zou mama hebben gedaan? Feestje geven, zei iemand. Goed plan. Ergens eind oktober 2019 zouden we een Halloweenparty organiseren en het leven vieren. Dat laatste vooral. Per slot van rekening was Halloween in 2009 behoorlijk in duigen gevallen door haar dodelijke ongeval. Party time!

Het liep anders. De tiende sterfdag kwam en ging zonder feest. Ik kreeg het simpelweg niet voor elkaar. Geen tijd, geen zin en geen energie. Mijn boek Als de man verliest was net gepubliceerd, mijn praktijk als therapeutisch coach stroomde vol met nieuwe cliënten, er was een drukbezochte presentatie geweest. En dan ook nog Jan en alleman optrommelen om slingers op te hangen voor de grootste tragedie in ons leven? Nee, dat lukte niet.

Het leven loopt ook na de dood namelijk altijd anders. In de rouw geldt: iedereen doet het op zijn of haar eigen manier, en in zijn of haar eigen tempo. Daar valt niet mee te marchanderen. Zelfs door de tiende sterfdag met zijn drietjes door te brengen ontsnapten we niet aan dat adagium. Sander rouwde anders. Eamonn rouwde anders. Ik rouwde anders. Ook al hielden we elkaar liefdevol vast. De buikpijn bij de een, woede bij de ander, tranen bij een derde, het wisselde elkaar onbekommerd af. Dat is rouw, het mag er allemaal zijn. Ook tien jaar later.

Van verlies en tegenslag heb ik inmiddels mijn beroep gemaakt. Na ruim dertig jaar in de journalistiek heb ik me omgeschoold tot therapeutisch coach. Een serieuze post-hbo-studie aan Phoenix Opleidingen in combinatie met mijn levensverhaal (verlies van mijn vader op jonge leeftijd en van mijn echtgenote) heeft me een nieuwe richting gegeven. Ik begeleid vooral mannen, maar ook vrouwen, die met tegenslag in hun leven te maken krijgen. Dat kan van alles zijn. Het overlijden van een geliefde, maar ook een stukgelopen liefde, ontslag of gedoe op je werk, verlies van gezondheid of vruchtbaarheid, het uiteenspatten van een droom of ambitie. Verlies kent vele vormen.

Ik ben daar zelf een levend voorbeeld van, merkte ik bij het herlezen en redigeren van Tranen van liefde. De vroege dood van mijn vader, het soms moeilijke leven van mijn beide ouders, onuitgesproken verdriet in het gezin waarin ik opgroeide; het heeft er allemaal aan bijgedragen dat ik geworden ben wie ik ben, dat ik de dingen heb gedaan zoals mij dat het beste leek.

Dat is soms pijnlijk om terug te lezen, zeker met de kennis van nu. Ik krijg heel soms aanvechtingen van lichte spijt. Had ik destijds maar wat vaker om hulp gevraagd. Had ik maar niet zo snel een nieuwe liefde omarmd. Had ik maar wat meer mildheid voor mezelf opgebracht. Dan… Ach, denk ik dan, nergens spijt van hebben. Dat zou Jennifer hebben gezegd. Gelukkig lees ik ook veel dingen die ik juist heel goed heb gedaan. Ik was er als vader. Aanwezig, betrokken, bereid om zijn tranen te tonen en niet vies van een goeie, harde grap om op momenten van diepe wanhoop om onszelf (en het leven) te kunnen lachen. Zonder humor hadden we het de afgelopen tien jaar niet gered.

Voor deze uitgebreide editie heb ik een extra deel geschreven. Wat is er in de laatste negen jaar gebeurd? Ik heb ervoor gekozen om een aantal bepalende momenten in ons leven te benoemen. Het jaar waarin ik 50, Sander 18 en Eamonn 15 jaar werd. Het proeven van nieuwe liefde. Mijn carrièreswitch, ik verliet de journalistiek. Het overlijden van onze lieve hond Elsa. Het uitvliegen van Sander en Eamonn.

En tot slot de voorlopige eindbalans. Wie zijn we, tien jaar na de dood van Jennifer, als individu en als drie-eenheid? Het antwoord vind je in dit boek. Ook deze uitgebreide editie van Tranen van liefde zit vol hoop en levenslust. Verdriet en pijn mogen, nee moeten er zijn. Alleen dan kun je volop leven, hoe ellendig het soms ook voelt. Wij zijn het springlevende bewijs. Op naar de volgende tien jaar.

Tim Overdiek

Amsterdam, 24 oktober 2019

www.timoverdiek.nl

Deel één

Dagboek van een weduwnaar

Proloog

In een doos op zolder liggen twee levens begraven. Dat van Jennifer en dat van mij. Tientallen dagboeken kriskras door elkaar, een samenspel van woorden uit ons beider verleden. Handgeschreven aantekeningen over alledaagse gebeurtenissen. Diepe zielenroerselen over leven en dood, over liefde en haat, over onzekerheid en ambities. Een dagboek is jezelf blootgeven aan jezelf.

Kun je die ooit publiceren? vroeg ik mezelf af, toen een verloren ochtend opging aan het bladeren door mijn en uiteindelijk ook haar dagboeken. Het antwoord is een volmondig nee. De buitenwereld heeft niets te maken met de gevoelens en gedachten die ooit aan papier zijn toevertrouwd. Ik maak een uitzondering voor de volgende passage, die ik op 15 april 1994 optekende:

Het gebeurde me vanavond weer, zo’n gekmakende gedachte die een paranoïde storm in de hersenpan veroorzaakt. Ik liep hand in hand met Jennifer over straat. We hadden een film gehuurd bij de videotheek en wandelden richting huis. Het was al donker, en bij het oversteken moesten we licht de pas versnellen omdat een naderende auto niet van plan leek snelheid te minderen. Terwijl ik als eerste harder begon te lopen en daarmee Jenn met me meetrok, schoot me plots het angstbeeld te binnen dat zij voor mijn ogen door die auto zou worden aangereden en ter plekke zou overlijden. Typisch zo’n gebeurtenis waarover je heel soms in de krant leest en die je kort doet sidderen om vervolgens je blik te richten op de veel leukere contactadvertenties. Veilig overgestoken kreeg ik het waanbeeld van mijn verongelukte vriendin maar niet uit mijn hoofd, en totale paniek was het gevolg. Ik pakte de verblufte Jennifer stevig beet en hield haar een halve minuut vast. ‘Zeg maar niets,’ fluisterde ik in haar oor. ‘Zeg niets, maar ik hou van je.’

Ongeveer dezelfde woorden sprak ik ruim zestien jaar later, toen Jennifer in een Amsterdams ziekenhuis lag te kermen van de pijn. ‘Zeg maar niks. Doe rustig aan. Ik hou van je.’ Ze was aangereden door een motoragent. Een zware hersenschudding en een schedelbasisfractuur waren het gevolg van een motoragent die het rode verkeerslicht had genegeerd. Jennifer liep over het zebrapad, met voor haar het licht op groen. Ze kon zich niks meer van het ongeluk herinneren.

Uit voorzorg belandde ze op de mediumcare-unit van de afdeling neurologie. Het zou allemaal in orde komen, werd ons gezegd. Dat deed het niet. De volgende ochtend kreeg Jennifer een hersenbloeding. Ze raakte in coma en zou nooit meer ontwaken. Van het ene op het andere moment was zij weg, en bleven mijn zoontjes Sander (toen 12 jaar) en Eamonn (toen 9) met mij in verbijstering achter.

Verder leven, prentte ik mezelf van meet af aan in. En weer gaan schrijven. Waar Jennifer vrijwel iedere dag in haar dagboek had geschreven, was ik allang afgehaakt. Te druk met mijn werk. Te gejaagd ook om af en toe rust te nemen voor reflectie. Mijn leven als reizend journalist, vader en echtgenoot (in die volgorde) was een onophoudelijke jacht op interessante avonturen in nieuwe landen. Waar Jennifer als moeder en (werkende) vrouw volkomen gelukkig leek met zichzelf, liet ik me leiden door ongeduld en haast.

Anders werd het na haar dood. Heel anders. Tijd genoeg immers. Voorlopig geen werk. Maar de rust was zoek. Ons leven was op zijn kop gezet. Sander, Eamonn en ik namen plaats in een rollercoaster die ons alle kanten op joeg, die soms verraderlijk lang in de lucht bleef hangen om vervolgens met adembenemende snelheid naar beneden te storten en ons van links naar rechts, van boven naar beneden door elkaar te schudden. En dan weer, en weer.

Na dat emotionele eerste jaar, waar vaak zo zalvend over wordt gesproken, suist de rollercoaster onverminderd verder. Met als verschil dat we nu enigszins de richting kennen, dat we de snelheid beheersen en ons af en toe laten verrassen door plotse wendingen en onvermoede terugval. We leven verder, en dat gaat nog steeds met vallen en opstaan.

‘Je ziet er goed uit,’ begon mijn omgeving me na een maand of zeven, acht te vertellen. Een zichtbaar teken dat het beter met me moest gaan. Als vrienden en familie dat zeiden, was dat zo. Kennelijk had ik er dat eerste halfjaar niet bepaald appetijtelijk uitgezien. Een weduwnaar in rouw die ook in de spiegel inderdaad dit zag: grauw gelaat, gespannen blik, met soms bedroefde ogen maar vaker rusteloos en vertwijfeld. Wat moest je in vredesnaam met zo’n treurig manspersoon? Gewoon zijn gang laten gaan. Laat hem maar even. Niemand die het wist, en ik nog minder.

Om verder te kunnen leven, moest ik eerst zien te overleven. De kinderen overtuigen dat we ons onder geen beding zouden neerleggen bij de onvoorstelbare ellende die we dag in, dag uit aan den lijve ondervonden. Vanaf het moment dat ik in het ziekenhuis Eamonn op mijn schoot nam, mijn arm om de schouders van Sander legde, was het voor mij kraakhelder geweest. In de opmerking ‘Het spijt mij vreselijk, jongens, maar mom wordt niet meer wakker’ lag de belofte besloten dat zij op mij konden rekenen. Onvoorwaardelijk en voor altijd.

Uiteraard had ik me dat al gerealiseerd bij hun geboorte. Als vader ga je voor je kinderen door het vuur. Mocht de keus me ooit zijn voorgelegd, jij of zij, dan zou ik mijn leven voor ze opofferen. Letterlijk en zonder enige aarzeling. Dit was iets anders. De dood van Jennifer werd mijn levensmissie. Niet langer was er namelijk het biologische automatisme dat de moeder het eerste aanspreekpunt was binnen het gezin. Iemand die wist hoe je schaafwonden moest behandelen, hoe je knuffels kon geven als je verdrietig was, hoe je de zoete en dus niet zure appel in schijfjes en dus niet in stukjes moest snijden, hoe je vergoelijkend over papa kon praten als die weer eens iets doms had gedaan.

Liever was ik gestorven. En niet Jennifer. Die gedachte heeft vaak door mijn hoofd gespeeld het afgelopen jaar. Was het niet beter geweest voor de kinderen als ik was weggevallen? Wellicht. Maar je hebt niks te kiezen.

In ieder geval wist ik uit eigen ervaring wat het betekent om op jeugdige leeftijd een ouder te verliezen. Mijn vader overleed toen ik amper dertien jaar was. Een geluk bij een ongeluk, zeg ik regelmatig, niet eens spottend. Die levenservaring leerde mij ruim dertig jaar later wat er toentertijd wel en wat niet was gebeurd op het gebied van rouwverwerking. Bar weinig eigenlijk, althans in mijn herinnering. Andere tijden. Ik ging snel weer naar school, praatte er weinig over en huilde af en toe. En o ja, pa was nu in de hemel dus zo slecht kon de dood ook weer niet zijn, had de pastoor ons voorgehouden. Je zou kunnen stellen dat ik op 22 oktober 2009 gepantserd aan een nieuw bestaan begon.

Een week lang leefde ik puur op adrenaline. Het ongeluk, het sterven, het ziekenhuis, het regelen van de crematie, de opvang van familie uit Amerika, het opbaren, de crematie, de receptie, het afscheid van diezelfde familie en tussen alle bedrijven door de kinderen in de gaten houden. Die zich eigenlijk best leken te vermaken, met alle aandacht van hun vier ooms en grootouders. Dat herinner ik me ook nog van de dood van mijn vader; het was best gezellig met al die familie over de vloer.

Voor ons drietjes begon het ‘gewone’ leven weer op maandagochtend 2 november. Grootouders vlogen terug naar Amerika, de jongens waren naar school gegaan en ik zat thuis aan de eettafel. Overal bloemen en kaarten. En een notitieboekje, waarin ik vluchtige aantekeningen had gemaakt. Deze zijn verwerkt in het voorlaatste hoofdstuk van dit boek. Over de crematie, de politie, de motoragent, de advocaat die ik nodig had, telefoonnummers en emailadressen van Jennifers vrienden die ik op de hoogte moest brengen. Een schier eindeloze lijst van dingen die ik niet mocht vergeten.

En vergeten deed ik. Hoe vaak ik niet een kamer ben binnengelopen om iets te gaan doen en prompt niet meer wist wat, waarna ik een ander klusje begon dat tien tellen later alweer werd verruild door iets nieuws. Zo was ik voortdurend druk met iets doen en niets bereiken. Vroeg iemand me aan het eind van de dag wat ik zoal had gedaan, dan kon ik het me met de beste wil van de wereld niet meer herinneren. Vandaar dat ik aanvankelijk koortsachtig elk telefoontje, elk bezoek en elke gebeurtenis noteerde, bang om gek te worden.

Jennifer had een olifantengeheugen, ik dat van een zeef. Zittend aan de eettafel viel mijn blik op haar dagboek dat op haar dichtgeklapte laptop lag. We hadden de computer nog niet uitgezet, omdat de jongens daar een vervelend gevoel bij kregen. Het besef van haar dood was nog lang niet tot ons doorgedrongen. En had ze op de ochtend van het ongeluk niet op de bank zitten schrijven in haar dagboek? Nou dan, wie weet kwam ze volgende week gewoon weer terug. Haar spullen lagen klaar voor dat moment, maakten we onszelf wijs.

Even, heel even speelde ik met de gedachte om een blik in haar dagboek te werpen. Om die onmiddellijk te verwerpen. Dat moest later maar een keer. Als ik dat überhaupt al zou willen. Nu voelde het als heiligschennis. Beter kon ik zelf gaan schrijven. Over die eerste dag aan de eettafel. Documenteren wat we op onze weg zouden tegenkomen. Hoe ik mij voelde. Hoe de jongens samen met mij hun schok, boosheid, verdriet en depressie zouden beleven. Zodat we tot in detail konden terugkijken op een jaar lachen en huilen.

Nu, inderdaad twaalf maanden later, durf ik onomwonden te stellen dat dit misschien wel het meest dierbare jaar in ons leven is geweest. Dat klinkt rottig, en je zou vanzelfsprekend wensen dat het anders was gelopen. Natuurlijk vind ik dat Jennifer gewoon de straat had moeten kunnen oversteken om zich bij haar kinderen en onze hond in het park te voegen. Die fatale fractie van een tel had nooit mogen gebeuren. Maar toch was het zo. Jenn betaalde met haar leven, en sindsdien hebben wij intenser geleefd dan ooit.

Nog steeds krijg ik de kinderen en mezelf niet uitgelegd waarom ze stierf. Ik zal het vermoedelijk nooit kunnen accepteren. Haar dood daarentegen hebben we aanvaard. We hadden geen keuze. Elke dag was en is een dag zonder haar, wat in het begin een ware verschrikking was. Je weigerde het te geloven. Maar na verloop van tijd komt er ook een dag dat je haar afwezigheid daadwerkelijk erkent en die nieuwe realiteit in je systeem opneemt. Het gemis en de pijn zijn allengs minder geworden, maar zullen nooit helemaal verdwijnen. De ene keer als zeurende wond die maar niet wil helen, de andere keer als onverwachte steek in het hart. Mettertijd heb ik geleerd om die symptomen te koesteren. Het hoort erbij, ook in de toekomst. Eigenlijk is dat best een prettig vooruitzicht, en wie dezelfde pijn heeft geleden, begrijpt vast wat ik bedoel.

Ik schreef dit dagboek in de eerste plaats voor mezelf. Om het van me af te schrijven. De eerste vier maanden met de hand, grotendeels in het Engels. Het lukte me niet om geconcentreerd naar een beeldscherm te kijken. Letters begonnen onmiddellijk te dansen. Pen en papier waren vriendelijker en geduldiger. Als vanzelf gleden de volzinnen uit mijn vingers. Ik hoefde amper na te denken. Omdat ik veertien jaar in Amerika en Engeland heb gewoond, en met Jennifer thuis Engels sprak, kon ik alleen in die taal formuleren. Vooral als het mijn emoties betrof. Schreef ik over verdriet en woede, dan gebeurde dat in het Engels. Wilde ik iets zakelijks noteren, dan volstond het Nederlands.

Frustraties waren er in elke taal. Ontreddering, woede, wanhoop, radeloosheid vormen in de maanden na de dood een voortdurende valkuil die je slechts zelden weet te omzeilen. Meestal donder je hulpeloos in de stront die je leven is geworden. En toch sta je weer op, ondanks of misschien wel dankzij die frustraties. Dat maakt rouwen universeel en herkenbaar, en om die reden besloot ik mijn dagboek uit te geven. Ik vertaalde afgelopen zomer de Engelse passages, maar herschrijven was er niet of nauwelijks bij. De tekst van dit dagboek is zoals ik het voelde en neerschreef. Geen enkel onderwerp ben ik uit de weg gegaan. De dood is een hufter, schrijf ik ergens. Toch moet je als sterveling op enig moment met die smerige dood door een en dezelfde deur. Of je nou een vader verliest die na een lang en gelukkig leven zijn laatste adem uitblaast met zijn kinderen om het sterfbed, of een dochtertje drie dagen na haar geboorte vroegtijdig ziet verdwijnen uit een verziekt leven; dood is dood. Als nabestaande moet je verder.

Elk jaar worden achttienduizend mannen in Nederland weduwnaar. Die zullen, net als ik heb gedaan, op zoek gaan naar een houvast, naar een manier om weer te functioneren als man, als alleenstaande, als single dad. Dat was voor mij een zoektocht zonder gids, puur op de tast, louter op gevoel. Na een maandje of zes vindt de omgeving het eigenlijk welletjes met het gerouw van die aardige maar ook best lastige vent, die soms wel en soms weer niet over zijn leed wil praten. Die vaker niet dan wel bereikbaar is, en zelfs als je hem aan de telefoon hebt, valt er geen peil op te trekken. En dan dat gejank. Mannen mogen niet huilen, wordt wel beweerd. Daarover ben ik kort: bullshit! Dit boek pretendeert geen handleiding te zijn voor nieuwbakken weduwnaars. Als een enkele dag hier of daar een moment van herkenning oplevert, dan is dat de steun die ik wil bieden. Zo’n eerste jaar is veel meer dan huilen alleen of bij de pakken neerzitten. Sterker, de dood zette mij aan tot leven.

Rouwen moet. Het was me voorgehouden door de deskundigen die ik raadpleegde, maar het werd me duidelijker toen ik me er ook daadwerkelijk aan overgaf. Samen met de kinderen hebben we onze tijd genomen, hebben we ons hart gevolgd, hebben we ons niet verzet als het weer eens te veel werd. We deden maar wat. Huilen en lachen, om ons heen slaan en elkaar stevig vasthouden, niks doen en alles aankunnen. Het meest dierbaar waren de momenten dat we onze diepste wanhoop met een schaterlach konden doorbreken. Dat waren de tranen van liefde. En daarvoor zijn Sander, Eamonn en ik onze lieve Jennifer eeuwig dankbaar.

MAANDAG, 2 november 2009 – No fucking way, laat dat even gezegd zijn. Ze krijgen ons er niet onder, want hier gaan we dan. Dag 1 van ons nieuwe leven. Vanaf nu zijn we met ‘ons drietjes’. Een driemanschap, letterlijk. Three guys die het met elkaar moeten doen. Geen idee hoe we het gaan rooien, maar dat zien we wel.

Sander maakte er vanochtend al een grap over. Koken bijvoorbeeld. ‘Je zult wat aan je crispyness moeten doen, papa.’ Ik wil nog weleens wat voedsel laten aanbranden, en noem het dan lekker eigenwijs ‘knapperig’; precies zoals ik het bedoeld zou hebben. Kunnen we om lachen, en da’s een goed begin, fuck yeah!

DINSDAG, 3 november – A crap morning, een kloteochtend. Eamonn vat onze gevoelens even samen, en hij heeft gelijk. Net als gister haal ik hem op aan het eind van de ochtend. Over school ga ik nu niet moeilijk doen. We gaan de stad in en kopen een winterjas. In de uitverkoop nog wel. Yes, Jennifer, we can! Had je vast niet gedacht, zo’n dubbelslag. Echt een goeie jas, én lekker goedkoop.

WOENSDAG, 4 november – Dit keer is het Sander die a crap day doormaakt. Hij begint te beseffen dat jij er niet meer bent, Jennifer. We knuffelen. Hij gaat ’s avonds niet naar het conservatorium. Nu even de dingen op zijn beloop laten. Zolang we ’s morgens maar opstaan en aan de dag beginnen.

Wat houden we van Elsa. Thank you so much, Jennifer, dat jij deze lieve hond hebt geregeld. Nog maar zo kort hier, en een lifeline van jewelste, dat voorvoel ik nu al.

DONDERDAG, 5 november – Eerste misverstandje uit de weg geruimd. Sander heeft geen idee wat ik aan het doen ben, realiseerde ik me vanochtend, toen hij zich volledig verloor in een huilbui, in verwijten, in radeloosheid maar ook in een confrontatie met mij. ‘Waarom ben jij alweer aan het werk, papa, waarom heb jij nu alweer geen tijd voor ons?’

‘Aan het werk? Ik?’

‘Kom jij ’s effe mee,’ zei ik tegen hem, en Sander ging er net iets te gretig op in. Hij haat gymnastiek, zeker aan het begin van de dag. Op naar Bagels & Beans voor een cappuccino. Daar legde ik uit wat mij zoal bezighoudt dezer dagen.

Hypotheek, bankzaken, belastingen, de twee advocaten die ik heb aangezocht, ga zo maar door. Sanders gezicht klaarde op. Hij dacht dat ik alweer gewoon bezig was met de NOS, omdat ik achter de computer zit, mensen bel. Hij is gerustgesteld. Ik niet helemaal. Een enorme klus, zo ervaar ik het, maar ook tamelijk eenvoudig. Eén ding tegelijk. En lukt het vandaag niet, dan morgen maar.

Heb die instelling ook maar geïntroduceerd als papa’s tegeltjeswijsheid. Eamonn moest er hard om lachen toen ik ratelde: ‘Vandaag is vandaag, morgen is morgen, en we bekommeren ons alleen om morgen als morgen vandaag is.’ Geen speld tussen te krijgen, en daar moeten we het nu mee doen.

14.30 uur – Met Eamonn en Elsa gaan wandelen in de buurt van Haarlem, samen met F die onze hond een paar keer per week zal gaan uitlaten. Lekkere tocht met negen andere honden. Terug op weg naar de auto gebeurde het. Eamonn en ik liepen naast elkaar, Elsa vlak voor ons.

Ik voelde Jenns aanwezigheid. Lastig te plaatsen wat het precies was. Een poging. Ik werd me gewaar van een zichtbare en voelbare dimensie met vibrerende lagen. Alsof er om ons heen een golvende scherpte ontstond. We werden erdoor omringd. Het voelde heel goed, kalmerend. En Eamonn merkte het ook, zei-die, toen ik erover begon. Heel nonchalant bijna sprak de knul: ‘Kijk maar, Elsa loopt nu tegen mom aan.’ Luttele tellen later was het weg. Prachtig.

VRIJDAG, 6 november – Good morning, Jenn, dit zou je geweldig hebben gevonden. Eamonn zit op de bank met op zijn schoot jouw laptop. (Sander wist natuurlijk wat je wachtwoord is.) Hij is begonnen aan een boek, en verkiest het schrijven boven televisiekijken. Het verhaal gaat over levend voedsel, en oom Pete komt erin voor als perzik.

10.50 uur – Onze eerste sessie met de familietherapeut. N is een kleine vrouw, net als Jennifer. Vlak bij het Vondelpark, dus makkelijk te doen met de fiets. Ze is Brits, zodat we probleemloos in het Engels kunnen praten met elkaar. Beetje onwennig, de jongens vragen zich af waarom we daar zijn.

Laat ze later maar tot de ontdekking komen, nu is het belangrijk om wat bouwsteentjes te leggen voor de toekomstige verwerking. Ook en vooral van het ongeluk. Zij waren erbij, niet ik. Zij hebben een trauma opgelopen, en dat kan ik niet voor ze oplossen. Als vader kan ik het verlies van hun moeder opvangen, maar dat ongeluk... Daar hebben we professionele hulp voor nodig.

Na afloop trakteren we onszelf op chocolade. Voedsel voor de ziel, zou jij zeggen, Jenn. We kochten elk een reep pure chocola. Kende jij dit winkeltje? vraag ik me af. Ik hoop ergens van niet, want dan had ik er een bijzonder genoegen in geschept om thuis te komen en jou erover te vertellen. Mijn ontdekking, waar jij daags erop vol verwachting naartoe gefietst zou zijn. Eamonn gaf mij zijn laatste hapje. Sweet.

17.45 uur – Home alone. Tomatensoep in de magnetron. Eamonn bij zijn vriendje T, Sander onderweg naar het conservatorium. Nee, zeg ik ten overvloede tegen mezelf (want het heeft wel degelijk even door mijn hoofd gespookt), ik maak me geen zorgen over hem in het verkeer. Ook al gaat-ie op de fiets door de drukke stad, over het Rokin, langs het Centraal Station, en ook al kan er heel makkelijk iets gebeuren.

Nee. Geen zorgen, echt niet, overtuig ik mezelf opnieuw. Dat heeft Jennifers ongeluk me immers geleerd. Zelfs wanneer je je houdt aan de verkeersregels, kun je gedood worden. Hoe ze stierf, staat kort en zakelijk beschreven in de necrologie die van Jennifer in Elsevier verscheen.

Ik lees het verhaal bij het eten van mijn soep. En huil aan een stuk door. Zo mooi is het. En zo fucking bizar.

Jennifer Mary Nolan 1968-2009

Of het nu New York was, Londen of Amsterdam: overal waar Jennifer Nolan woonde, maakte de Amerikaanse nieuwe vrienden. Ze was slim en grappig, maar volgens haar jongere broer Peter (35), in New York werkzaam als consultant, was haar grootste talent haar inlevingsvermogen en liefde voor mensen. ‘Jennifer kon goed luisteren en ondersteunde vrienden en familie bij alles. Een topadviseur.’

Jennifer Nolan werd geboren in Brooklyn, New York, als vierde in een katholiek gezin met vier broers. Haar vader was vertegenwoordiger bij uitgeverijen, haar moeder verpleegster. Aan tafel hadden steevast discussies plaats, waarbij Jennifer vaak als arbiter optrad en de diverse standpunten bijeenbracht.

Na haar studie geschiedenis en godsdienst aan Swarthmore College – summa cum laude – kwam Nolan als researcher voor CBS Sports in 1991 in contact met Tim Overdiek, destijds sportjournalist bij Het Parool, die informatie vroeg over een Amerikaanse schaatser. Na een aantal faxen en telefoontjes stuurde Nolan hem een filmrolletje: ‘If you want to meet the woman behind the faxes, have this developed.’ Na een bliksembezoek aan Nederland trok Nolan bij Overdiek in. Ze werkte als au pair en, nadat ze razendsnel Nederlands had geleerd, als vertaler. ‘Maar ze had moeite met onze schijntolerantie,’ zegt Overdiek (44). ‘In 1994 ging ze terug naar Amerika. Ik heb ontslag genomen en ben haar achternagereisd.’ Nolan volgde in New York een opleiding tot patissier. In opdracht maakte ze themataarten. Voor haar vrienden nam ze altijd verse brownies of een chocoladetaart mee. Ze bleef vertaalwerk doen. Na de geboorte van Sander (1997) en Eamonn (2000) zorgde zij voor de kinderen. Vanwege Overdieks werk als NOS-correspondent waren ze verhuisd naar Washington. Toen de kinderen iets ouder waren, werd ze lerares Frans aan hun school.

In Londen, waar het gezin van 2005 tot 2008 woonde, kwam Nolan in aanraking met het boeddhisme. De verhuizing naar Amsterdam beviel daarna beter. Ze begon haar eigen vertaalbureau, las veel, danste thuis met haar jongens, genoot van jazzconcerten en maakte nieuwe vrienden.

‘Jennifer was sociaal en verbaal heel begaafd,’ zegt Elise Reynolds (40), ook Amerikaans en vertaler. ‘Binnen een jaar was ze een van mijn beste vriendinnen. Haar aandacht was heel puur. Een goed advies ging altijd gepaard met een goede grap; de ideale combinatie. Ze gaf heel veel. Jennifer was een bron van geluk voor zichzelf en haar omgeving. Het was met haar altijd feest en altijd echt.’

Het hoefde voor haar niet allemaal groots en meeslepend, zegt Overdiek. ‘Ze genoot van kleine dingen en probeerde in het moment te leven. Door haar vele contacten zat ze altijd vol verhalen.’

Op 22 oktober ging ze met Sander en Eamonn de nieuwe hond uitlaten. Toen de hond een speeltje liet vallen, liep Nolan over het zebrapad terug en werd geschept door een motoragent die zonder zwaailicht door rood reed. Ze liep een schedelbasisfractuur op, maar was nog bij. De volgende nacht overleed ze na een hersenbloeding. Nolan werd 41 jaar en had haar organen beschikbaar gesteld voor donatie.

(Gerlof Leistra, Elsevier)

19.30 uur – Eamonn klinkt zo blij. Hij belde net, lachend en wel, met een vraag. Mag ik bij T blijven logeren vanavond? Ja, ja, ja! Natuurlijk. Jij mag alles doen wat jou gelukkig maakt.

Dat is de gelukzaligheid die ik aan het eind van deze eerste week hard nodig had. Die uitmondt in een knalharde huilbui. Het trieste, Jennifer, is dat ik het jou niet kan vertellen. Ik kan jou niet vertellen dat Eamonn voor het eerst sinds die dag weer uitbundig heeft gelachen.

ZATERDAG, 7 november, 8.30 uur – Een lange wandeling met Elsa. Geen haast, geen dingen die geregeld moeten worden. Het geeft me ruimte om aan ‘goede dingen’ te denken, te reflecteren hoe de voorbije week werkelijk was geweest. Ik denk aan Jenn, aan haar dood, aan haar leven, aan ons leven, aan mij.

Bevreemdend, of misschien wel vertrouwenwekkend, hoe emoties zo’n fysieke lading kunnen hebben, denk ik ook. Ik heb zeer voelbare seksuele verlangens. Ik masturbeer, fantaseer. Ik verzin daarbij allerminst een nieuwe relatie of een andere vrouw, maar vraag me wel af hoelang het zal duren voordat ik werkelijk naar iemand anders zal verlangen. Hoe het zal zijn om iemand te vinden, om met intimiteit om te gaan.

Mijn gedachten reiken verder. Bespottelijk, maar toch. Fysiek, emotioneel, naar vrouwen kijken, een lijst van kennissen die weleens in aanmerking zouden kunnen komen, ooit. Nou ja, voorlopig maar even bij het edele handwerk blijven, mannetje. Zou niet eens weten hoe iemand anders in ons huidig leventje zou passen.

Zou de status van weduwnaar meer plussen dan minnen hebben als je die vergelijkt met de status van een gescheiden man?

17.15 uur – Sander en ik hebben de ‘taking a shit-theorie’ bedacht. Wat als. ‘Wat als’ schiet namelijk voortdurend door ons hoofd. Het is de vraag van de week gebleken, bij mij, bij Sander, bij Eamonn, en ook collectief. Wat als. Wat als we dit hadden gedaan, of wat als we dat niet hadden gedaan, dan...

Een paar seconden hadden het verschil gemaakt. Het verschil tussen leven en dood. Ik begon hardop te filosoferen, toen Sander opnieuw die gekmakende vraag had gesteld en ik er een beetje moe van werd. De zinloosheid. Dus probeerde ik het zo. ‘Bekijk het op deze manier: als mom niet de telefoon had beantwoord toen ik in januari 1991 haar baas in New York belde, dan hadden we elkaar nooit ontmoet, en dan was ze nooit naar Nederland gekomen, en dan waren we vervolgens nooit naar Amerika verhuisd en was jij nooit geboren.’

Je zag het opdoemende licht bij Sander. Tijd voor de filosofische knock out-punch. Ik bracht die idiote ‘wat als’ terug tot de volgende stelling: ‘Wat als ik eerst even was gaan poepen voordat ik met moms baas in New York wilde bellen. Wat als. Mom zei me dat ze op het punt had gestaan om naar huis te gaan. Wat als ik eerst was gaan schijten...’

Het begon te dagen. ‘Goh, weet je, papa,’ zei-die, ‘toen we naar het park gingen met Elsa, moest ik eigenlijk poepen. Had ik dat gedaan, dan was het allemaal niet gebeurd.’ Inderdaad, mijn zoon, het verschil tussen leven en dood is een simpele drol. En je schiet er geen reet mee op.

ZONDAG, 8 november – Jenn haatte deze geur, ik vind het heerlijk. Makreel schoonmaken, knapperig (net niet aangebrand) geroosterd brood, smeltende boter, en heel veel zout. Yummie. Smikkelen geblazen, en net als altijd, net als vroeger kijk ik voor het laatste hapje, het exclusieve hapje voor haar, naar de woonkamer waar Jennifer hoort te zitten. Waar ik naartoe hoor te lopen om dat laatste hapje in haar mond te steken. Dat ik dat laatste hapje nu zelf moet opeten, voelt als een keiharde stomp in mijn maag. Het beneemt me de adem. Letterlijk.

23 uur – ‘Glimlach op mijn gezicht. Zoonlief heeft een shirt voor mij gestreken,’ twitter ik. Veel te veel kreukels, laat mij maar even. De rest van de avond was hij ontroostbaar.

MAANDAG, 9 november – Crap day. Huilen bij de advocaat. Huilen bij het uitlaten van de hond. Huilen op de plee. Huilen met Eamonn op mijn schoot. Huilen bij het bereiden van ons avondmaal.

Is dit het ontwaken uit de schok? Het is allemaal waar, levensecht, en ik voel me verschrikkelijk. Ik voel boosheid opborrelen, en woede-uitbarstingen zich verzamelen. Kwaad over de stommiteit van verkeersidioterie. Ik wind me op over de motoragent. Alles balt samen als ik op straat de ene na de andere achteloze buurtgenoot door rood zie gaan en niet zie stoppen bij een zebrapad.

De nachtmerrie neemt nieuwe vormen aan, lieve Jennifer, en jij kunt er niks aan doen. Onze hypotheek is niet langer geldig. We hebben dat appartement nog geen twee maanden geleden gekocht, en het dreigt nu uit mijn vingers te glijden. We deden het met twee inkomens, waren juist zo trots dat wij het samen hadden betaald, maar de levensverzekering is niet geldig omdat jij drie dagen na je dood een afspraak had voor een medische keuring. De notaris heeft aanvullende informatie nodig voor het bepalen van het erfrecht omdat jij Amerikaanse was. Het politieonderzoek gaat wel een tijdje duren. Is dit nog maar het begin?

WOENSDAG, 11 november – Rekenen is niet langer Eamonns favoriete vak. Integendeel, hij haat het nu. Waarom? vraag ik hem, als hij die mantra blijft herhalen op het schoolplein. I hate math. I hate math.

‘Waarom dan, Eamonn, je bent toch juist heel goed in rekenen?’ ‘Ja, dat weet ik, maar toch haat ik rekenen.’ ‘Dat begrijp ik niet. Leg me uit waarom.’ Hij drentelt.

‘Ik haat rekenen omdat mom altijd de proefwerken ondertekende die ik mee naar huis nam. En nu kan dat niet meer.’

Ah, shit. ‘Het zijn dit soort kleine dingen die zo veel pijn doen, nietwaar, Eamonn? Maar ik kan vanaf nu toch die proefwerken ondertekenen?’

Tja, da’s niet hetzelfde natuurlijk. ‘Weet je, papa, weet je hoe het voelt? Het voelt als een paper cut.’ Verdomd, de scherpe pijn die je voelt als een simpel velletje papier je in de vingers snijdt. Kort maar hevig. Eamonn legde uit. ‘Zo’n paper cut is ontzettend klein, je kunt het bijna niet zien, maar het doet verschrikkelijk pijn.’ Ik was met stomheid geslagen. Wat een metafoor voor het gekwetste leven dat hij (en wij) momenteel ondergaan. Ik bedankte hem voor die mooie woorden. ‘You just made my day.’

DONDERDAG, 12 november – Cappuccino bij Bagels & Beans, kijk naar buiten en zie aan de overzijde van de straat de school van de kinderen en aan deze kant het paleis van justitie. De rechtbank, waar ik een ontmoeting heb met de officier van justitie. Ik heb één vraag en één eis: waarom reed de motoragent door rood? Ik wil de waarheid, en niets anders dan de waarheid.

Ik denk terug aan een week geleden, toen Sander hier bij me zat en hoorde wat voor werk er allemaal verricht moet worden voordat ons leventje in administratief opzicht weer enigszins op orde is. Dat was toen a good meeting.

Gisteravond poetsten we onze tanden en vroeg ik Sander hoe ik het deed, als vader. Zijn woorden: ‘Je doet het fantastisch, helemaal in je eentje, onder deze omstandigheden. Vooral ’s morgens, ontbijt maken, lunch, de hond uitlaten.’ Ik gaf hem een kus en bedankte hem. Jenn zei altijd dat je een compliment nooit moest wegwuiven. Aanvaard gracieus. De glimlach ligt nog steeds op mijn gezicht verankerd, vind je niet, Jenn?

VRIJDAG, 13 november – Slechts een enkele brief op de deurmat. Van Swarthmore College, waar Jennifer studeerde. Condoleances, met een mededeling.

‘Volgens onze traditie zullen we een herdenkingsboek in onze McCabe Library-verzameling opnemen, met daarin gegraveerd JENNIFER M. NOLAN, CLASS OF 1990.’

Ik barstte in huilen uit. Viel op de grond, bleef liggend huilen. Totdat Elsa naar beneden kwam en tegen me aan ging liggen, en ik weer opstond.

13 uur – Kleine dingen aan het weggooien. Begonnen met de inhoud van haar handtas. Is hier het woord ‘huiveringwekkend’ voor bedacht? Haar tampons, lippenzalf, een klein roze tasje met een slipje, voor wanneer de ongesteldheid zich op een slecht moment zou aandienen. Levenloze lulligheidjes.

Het bonnetje van de kapper. Kleurbehandeling, 48,50 euro. Op de dinsdag voor het ongeluk waren we samen naar de kapper gegaan. Vlak daarvoor had ik foto’s gemaakt van de hond in het park. Samen met de kinderen. Samen met haar. Zorgde voor een prachtig portret van haar. Met de wilde krullen die diezelfde middag alleen maar een beetje waren bijgeknipt en geverfd.

ZATERDAG, 14 november – Eamonn kroop in mijn bed. Het was pas kwart voor vijf. Hij kon niet meer slapen, zei-die. Sorry. Not at all. Dus knuffelden we eens stevig, en vielen we opnieuw in slaap. Tegen zeven uur werden we wakker. En knuffelden we wat meer. Ik draaide me om, mijn rug naar hem toe in een poging nog wat extra slaap mee te pakken. Een piepklein stemmetje doorbrak het gesluimer. ‘Papa, I love you.’

Ik draaide terug. We begonnen te praten. Over hoe moeilijk het allemaal was. Over toen en nu, het verschil, over de toekomst, over de reis die hij en ik vorig jaar hebben afgesproken. Van de Amerikaanse oost- naar de westkust, op een motor als Eamonn 21 jaar is, en ik dan 56 jaar. Een keiharde afspraak, die Eamonn deze ochtend in bed nogmaals wilde bevestigen.

Met een kleine aanpassing, dat wel. We gaan niet langer op de motor. ‘Ik wil op reis in een cabriolet. Een rode Mercedes-Benz.’ Het was even stil. ‘Maar dat is waarschijnlijk te duur.’ Nee hoor, zei ik, dat gaan we doen. Een onbetaalbaar moment, daar en toen in dat grote bed met dat kleine stemmetje en die allesverslindende knuffel.

9.15 uur – ‘Een man mag niet voelen’ is de kop boven een artikel in het VK Magazine. Over weduwnaars die het kennelijk niet over hun rouwproces mogen hebben. Feit: ieder jaar worden achttienduizend mannen weduwnaar. Genoeg boeken, sites en organisaties, beweert althans de geïnterviewde weduwnaar, maar allemaal voor en door vrouwen, die zich veel makkelijker zouden kunnen en mogen uiten dan mannen.

Bullshit, zeg ik tegen hem en tegen mezelf.

15.30 uur – Opnieuw was je er, Jennifer, thank you so much. In het Beatrixpark ditmaal, waar Elsa en Eamonn en ik op het grote grasveld aan het rennen waren. Die onaanraakbare dimensie hing wederom om ons heen, jouw aanwezigheid, een voelbare deken die heel kort, maar lang genoeg poolshoogte kwam nemen. Heb het ondergaan, en gelaten voor wat het was. Prachtig. Ik stel me geen vragen, want wil niet het antwoord dat ik het me maar verbeeld.

Tien minuten later, wandelend over de Beethovenstraat, hoor ik achter me de voetstappen van laarzen. Een vrouw die ons wil inhalen. Ik kijk om, verwacht het meisje met haar krullende haar, het zwarte leren jasje, de blauwe sjaal, strakke spijkerbroek en die stevige laarzen. Je was het niet, Jennifer, het was iemand die zoals jij klonk.

ZONDAG, 15 november – Voor het eerst sinds het ongeluk slecht geslapen. Word wakker in een rare verstrengeling met Eamonn, die op enig moment afgelopen nacht in mijn bed is gekropen. Blijft raar om die kleine te ontwaren op de plek waar Jennifer achttien jaar heeft gelegen. Slaapgenoten waren zij en ik. Eamonn en ik zijn nu lotgenoten, vullen de leegte in dat bed met samen- zijn.

Verward ben ik op het moment dat ik mijn ogen open maar het hoofd nog niet wakker is. Verward omdat ik Eamonn zie maar Jennifer denk. Steevast betastte ik haar warme lichaam heel vluchtig als ik naar bed kwam, vaak ’s avonds laat, als zij al in een diepe slaap was verzonken. Dan liet ik even mijn hand over haar rechterheup glijden, ging ik verder, in haar onderbroekje, en streelde ik even haar billen. Niet meer dan dat. Gewoon kort voelen.

Soms reageerde ze dan heel kort, niet per se opgeschrikt, maar een lichamelijke erkenning dat ik weer bij haar was, en zij bij mij. Soms schoof ze die enkele centimeters op richting mij, schoof ik op naar haar, en dan zouden we elkaar omhelzen, lepeltje-lepeltje, zou ze het in haar slaap toestaan dat ik haar borsten vasthield, opnieuw heel kort maar, en zou ik vooroverbuigen om haar schouder te kussen. Dat was het dan.

Wakker maken voor seks was nooit een goed idee. ‘Slaap is de beste therapie’ was haar motto. Een nacht zonder veel slaap stond garant voor een spectaculair slecht humeur de volgende ochtend. Ze kon vaak wakker liggen, starend naar het plafond, willoos tegen haar razende brein dat volop aan het werk was terwijl het lichaam naar rust snakte.

In die echtelijke sponde, intiem terrein van liefde, seks, veiligheid, slapeloosheid en onrust, lig ik verward te wezen omdat ik Eamonn zie liggen maar me dus Jennifer verbeeld. Ik neem het mislopen van kostbare slaap op de koop toe. Eamonn wordt wakker en zegt heerlijk te hebben geslapen. Dat vieren we met een knuffel.

17 uur – Met afstand het moeilijkste moment tot nu toe. Optreden van Sander met zijn medestudenten van het conservatorium. Miles Davis Day voor hen, een hele dag vol workshops, het bekijken van een documentaire en vervolgens een kort concert voor familie en vrienden. Ze spelen slechts twee nummers: ‘All Blues’ en ‘Summertime’.

Het was overweldigend mooi. Maar ook overweldigend pijnlijk. We genoten, Eamonn, oma, Roland en ik. Tegelijkertijd, een niet-aflatende marteling. Mijn hart huilde, bloedde, hurt like a motherfucker. Hier had Jenn moeten zijn, naast mij, om dit genot te ondergaan, met mij te delen, om elkaar aan te kunnen kijken en trots te mogen zijn als ouders. Hier speelt verdomme onze Sander, hier speelt zich het heden af, zijn muzikale toekomst, en het verleden dwarsboomt alles.

Het was Jennifer die in Londen zo’n drijvende kracht was geweest achter Sanders ontkiemend talent. Zij vond pianodocenten. Zij bleef hem steunen. Zij was hier zo’n onderdeel van. En daarom nam ik de pijn en de emotie voor lief. Uiteindelijk is ook dit gevoel heel dierbaar: bittersweet.

MAANDAG, 16 november – Sander stapte de slaapkamer in deze ochtend en herinnerde me aan de momenten dat ik meende Jennifers aanwezigheid te hebben gevoeld. Twee keer in de bossen, met Elsa en Eamonn. Hij keek me doordringend aan en sprak: ‘Ik weet het niet, maar ik heb nog niks gevoeld. Geen mom. Helemaal niets.’

Het was niet meer dan een observatie, zeker geen verontrustend besef bij zichzelf. Ik reageerde dat ‘het oké was’. Dat-ie het vast zou merken wanneer het zover was. En daar liet ik het bij, temeer daar we laat waren voor school. Maak aantekening in mijn hoofd dat ik daar later vanavond met hem verder over moet praten.

9 uur – Mijn Facebook-schrijfsel van deze ochtend: ‘Advocaten, diplomaten, psychologen, bankiers en commissarissen; allemaal op de agenda van deze week. Maar hoe ga je in hemelsnaam om met een crap moment van een negenjarige?’

10.30 uur – Fuck, fuck, fuck. Moest een hele zwik formulieren invullen voor het Amerikaans consulaat en mijn advocaat. Kon me met geen mogelijkheid onze trouwdatum herinneren. Zo fucked up is deze hele situatie. Ik begin gek te worden.

22 uur – Sander kwam er zelf mee. Hij was vanmiddag drukdoende geweest om zijn gesneuvelde computerharddrive weer tot leven te wekken. Meer dan een uur was-ie bezig, totdat naar eigen zeggen mom over zijn schouders leunde en zei: ‘Is het niet eens tijd om even pauze te nemen?’

Sander noemde het creepy, angstaanjagend. Ik verwierp die negatieve gedachte, vond dat-ie het juist moest koesteren. Misschien verzon hij het wel, omdat hij zo graag haar aanwezigheid wil voelen. Aan de andere kant, wie ben ik om zijn gevoel in twijfel te trekken?

17 uur – Eamonn heeft voor het eerst sinds tijden weer gitaarles. Hij is vrolijk, praat honderduit, is blij om even iets heel anders te doen. Vanochtend was ronduit klote. Hij kreeg het te kwaad op het schoolplein, wilde niet dat ik vertrok en klampte zich aan me vast als een driejarige peuter op diens eerste dag in het kinderdagverblijf.

Verlatingsangst. Bang om uit mijn gezichtsveld te verdwijnen, stiknerveus wanneer ik aanstalten maak om te vertrekken. Bevreesd dat mij iets overkomt, dat ik niet terugkeer, en met geen mogelijkheid is-ie te overtuigen van het tegendeel. Niet geïnteresseerd in mijn argument dat het voor hem beter is om op school te zijn. Dat hij hier voldoende afleiding vindt, met zijn vriendjes.

Hoe krijg ik het Eamonn uitgelegd, zoals Sander wel begrijpt, dat die vertrouwde routine juist een effectief middel kan zijn om over het grote verlies heen te komen. Geef hem eens ongelijk. Zelfs ik twijfel soms aan die opvatting. Is dat niet het laatste wat je wilt: een oude, vertrouwde routine opzoeken? Oud en vertrouwd zonder zijn moeder? Houd ik hem voor de gek of ben ik de malloot?

Zijn pijn is zo anders dan die van Sander. Op het moment dat Eamonns klasgenoten in de rij moesten gaan staan om naar binnen te gaan, wierp hij zich letterlijk tegen mij aan. Loslaten? Uitgesloten. Op een gegeven moment trokken twee leerkrachten hem bij mij vandaan. Ik draaide me om en liep weg, zonder om te kijken. Letterlijk onpasselijk was ik geworden.

Ik vermande me, voor zover mogelijk, en ging op weg naar mijn twee afspraken. Eerst bij de civielrechtelijke advocaat, die mij in bijzijn van de verzekeringsexpert vroeg om de dood van Jennifer in euro’s te vangen. Pfff. Waardebepaling. Een onmogelijke opdracht. Hoe kun je haar sterven, haar leven nou kwantificeren? Ik kreeg het niet voor elkaar. Komt later wel.

Vervolgens naar het Amerikaans consulaat, voor een overlijdensverklaring, informatie over erfrecht en halfwezenpensioen. Ook hier barstte ik in huilen uit, vooral toen een klerk met Jennifers paspoort verdween en ik het reisdocument met vijf gaten erin weer terugkreeg. Niet langer geldig.

Onlangs was haar paspoort met een aantal pagina’s uitgebreid. Ze was dol op reizen, nieuwe avonturen, nieuwe vrienden, nieuwe kennis. Het waardeloos geworden donkerblauwe boekje was een nieuw voorbeeld van de eindigheid die haar was overkomen. Have passport, will not travel, omdat de houdbaarheidsdatum van de reizigster is verstreken.

Eenmaal buiten op straat checkte ik mijn mobiele telefoon, en ontdekte dat Eamonn me diverse malen had geprobeerd te bellen. Ik belde hem terug en was onmiddellijk terug in de pijnlijke ellende van de ochtend. Twintig minuten lang probeerde ik en probeerde ik. Vergeefs. Ik beloofde hem dat ik om halfvier op het schoolplein zou staan, en vroeg hem om nu dan eindelijk de verbinding te verbreken.

Nee, nee, riep hij uit, niet ophangen. ‘Als jij ophangt, voelt dat alsof jij mij afsluit.’

Zijn woordkeuze is verbazingwekkend. En toch gaf ik het niet op. Blijven inpraten op hem, en uiteindelijk succes met de belofte dat ik hem om één uur weer zou bellen. Na een snelle lunch thuis verzuchtte ik: Fuck it. Hond in de auto, naar school en op zoek naar Eamonn en Sander. Hup, meekomen jullie. Op naar het bos. Beiden waren met stomheid geslagen. Drie uur spijbelen. Heerlijk was het.

WOENSDAG, 18 november – Bij de huisarts langs om de verklaring van overlijden door een medisch bevoegd type te laten ondertekenen. De receptioniste trekt me meteen een apart kamertje in. Haar ogen schieten vol, ze wist kennelijk direct wie ik was en wat er was gebeurd. Wat blijkt? Haar was hetzelfde overkomen.

Echtgenoot verongelukt in het verkeer, alweer enige tijd geleden. Ze bleef achter met een zesjarig kind. Lotgenoten. ‘Nou, laten we elkaar dan maar even omhelzen,’ zeg ik. Twee volstrekte vreemdelingen, door een wreed lot met elkaar verbonden, staan in een innige verstrengeling. Ze geeft me haar naam, telefoonnummer en zegt dat ik haar altijd mag bellen. En nog een tip voor onderweg: ‘Wat je ook doet of niet doet, volg altijd je hart.’

DONDERDAG, 19 november – Nummer 22 moet eruit, een snijtand die bij Sander in de weg zit. Erfelijk geschenk van zijn moeder, en de tandarts kijkt er hoofdschuddend bij. ‘Die gaan we er eens even uithalen.’ Sander kijkt me aan en vraagt of ik erbij kom zitten. Waarom? Omdat mom dat ook altijd deed.

Het puberlichaam ligt te kermen van de pijn als de verdovende spuit in zijn kaak verdwijnt. Het brengt me op slag terug naar de zomer van 1997, toen baby Sander zijn eerste injecties kreeg. In zijn billen of bovenbeen, dat ben ik kwijt. Hij zette het toen zo op een krijsen, dat was niet normaal meer. Het ging door merg en been, en de tranen schoten me op dat moment in de ogen.

Ik herinner me hoe ik Jennifer volkomen verbijsterd aankeek over zo veel onrecht dat onze zoon werd aangedaan. Ik werd zelfs boos en nam het de dokter kwalijk. Die stond daar gewoon een beetje te lachen. Wat een oergevoel was dat, die ouderlijke verantwoordelijkheid in de eerste maanden als jonge vader en moeder. Meer dan twaalf jaar later keert dat gevoel in alle hevigheid terug.

Bij het verlaten van de praktijk leg ik mijn armen om de schouders van de knaap die qua lengte zijn moeder allang voorbij is gestreefd. Toen en nu de knuffel van bescherming. De liefkozende, troostende woorden: ‘Wees maar niet bang, kleine jongen, jij bent veilig bij papa en mama.’ Dat gevoel blijft, twaalf jaar en een dode moeder verder.

11 uur – Aha, een enveloppe van het crematorium over de asbestemming. Mooie folder met de meest creatieve suggesties. Prijslijst er keurig bijgevoegd. Krijg zin om een en ander eens lekker cynisch van me af te schrijven. Bij nader inzien, toch maar niet. Moe. Zo moe.

VRIJDAG, 20 november – Mijn armen in de lucht om 8.17 uur. Via Facebook laat ik mijn vriendenkring weten: ‘Twee ontbijten, twee lunches, hond uitgelaten, twee wasjes gedraaid, schoolpapieren ondertekend, mezelf gevoederd, zelf (min of meer) aangekleed, nu die twee naar school brengen. I am King! Thank God it’s Friday!’

Onderweg naar school zei Eamonn: ‘Weet je, papa, eigenlijk wil ik graag gaan spelen met mijn vriendjes, maar ik wil ook bij jou blijven.’

‘Je moet doen wat jij zelf het liefst wil,’ zei ik. Dat was juist het punt. Hij wist het niet. Ik zag een buitenkansje. ‘Dat jij graag wilt spelen met je vriendjes vind ik heel fijn om te horen. Dat maakt mij heel blij.’

Omdat ik toch eerst op zoek moest naar Sanders mentor, moest Eamonn even zelf op het speelplein blijven. Ik nam er de tijd voor. Vlak voor het luiden van de bel was ik terug om hem nog even gedag te zeggen. En verdomd, hij was inderdaad lekker aan het spelen. Ik zwaaide, hij kwam meteen naar me toe en klaagde dat er niet genoeg tijd was geweest om te spelen.

De klaagzang klonk als muziek in mijn oren. Fluitend fietste ik naar huis. Yes, we can! Geen zorgen meer over de rest van de dag. Die kan niet meer kapot. Dit moment is de kers op de taart, een vrolijke vlieg op de enorme berg stront die ons leven is geworden.

13.30 uur – ‘Hé jongens!’ roep ik, als die twee de trap op rennen naar hun kamer.

‘Ja, papa?’

‘Ik hou van jullie!’

Sander: ‘Oké!’

Eamonn: ‘Ik ook!’

Zij zijn blij. En ik ook.

19.45 uur – Overweldigd. Schreef zojuist op Jennifers Facebook-muur: ‘Missing you terribly.’

En daar ging ik, zittend aan de eettafel. Huilen. Vreselijk huilen.

Jongens zaten in de woonkamer, keken naar The Simpsons. Duurde even voordat ze in de gaten kregen wat hun vader aan het doen was. Eerst kwam Sander. Toen Eamonn. Beiden gaven me een knuffel.

‘Werd het je plotseling te veel?’ vroeg een van hen.

‘Yeah. Ik kon er niks aan doen.’

‘Dat heb ik soms ook, meestal in het klaslokaal,’ zei Eamonn. ‘Meestal tijdens rekenen.’

‘Ik heb dat ook tijdens de les,’ zei Sander. Mijn tranen begonnen op te drogen.

‘Jij huilt eigenlijk best kort,’ vond Sander. ‘Ik ga meestal veel langer door.’

‘Het voelt best goed om te kunnen huilen,’ zei ik.

‘Yeah.’

Eamonn schoof een bakje in mijn richting. ‘Hier zijn wat van mijn pinda’s.’

‘Dank je, Eamonn.’

Hij keek me aan. ‘De eerste keer dat ik jou zag huilen, was in het ziekenhuis, papa.’

Sander veerde op. ‘Ja, jij was echt helemaal overstuur, nietwaar?’

Absoluut. Wat wil je? Net die jongens verteld dat hun moeder niet meer wakker zou worden.

‘Toen jij huilde in het ziekenhuis en tegen ons sprak, klonk jouw stem heel erg hoog,’ zei Sander, en hij begon te lachen.

Ik lachte met hem mee. Eamonn ook, zij het voorzichtig. Sander ging door. ‘Eigenlijk wilde ik in het ziekenhuis gaan lachen toen ik jou zo raar hoorde praten, maar dat deed ik niet omdat ik wist dat dit de slechtste dag van mijn leven was.’

Eamonn knikte. ‘Dat was de slechtste dag van ons leven.’

‘Met een piephoog stemmetje,’ zei ik.

Waarop we alle drie hard begonnen te lachen. De absurditeit van lachen om de dood drong tot ons door, maar stopte ons niet.

Terug naar The Simpsons, terug naar het schrijven. Eamonn kwam toch nog even bij me staan. ‘Wow, jij hebt al veel geschreven. Daar zou je een boek van moeten maken.’

‘Met al deze crap erin?’

‘Ja, en dan kunnen we ook onze toespraken publiceren, weet je nog, van de crematie.’

Tja, waarom niet.

‘Weet je wat,’ zei Eamonn, ‘ik ga mijn computer pakken, en dan kom ik bij je zitten.’

ZONDAG, 22 november – Een maand sinds het ongeluk. Dat soort mijlpalen krijg je nu. Ik herinner me nog heel goed dat Sander precies een maand oud was. Ook een zondagochtend, 27 augustus 1997. Jenn gaf hem borstvoeding, ik liep naar de voordeur van ons huis in Weehawken, New Jersey, om The New York Times van de deurmat op te rapen.

Het laatste nieuws op de voorpagina: Ladi Di has died in a car accident in Paris. Prinses Diana was omgekomen. We waren gechoqueerd, net als de rest van de wereld. Daar zaten we dan, op ons bed, met dat hummeltje in onze armen, een baby die nog geen flauw benul had van leven en dood, van geluk en ongeluk, die niets anders deed dan als een waanzinnige aan de borst van zijn moeder zuigen en die hooguit verwonderd om zich heen keek, met die grote bruine ogen van hem.

Een andere vroege zondagochtend: 31 oktober 1999 om precies te zijn (heb het even gegoogeld). Ik word wakker gebeld door Hilversum, zoals zo vaak gebeurde in Washington D.C. Moet onmiddellijk op de radio. Kort ervoor is het bericht binnengekomen dat een vliegtuig voor de kust van Long Island is neergestort.