STEIL OMHOOG
EN HARD OMLAAG

VAN DELINQUENT
TOT TOPMANAGER
V&D EN KPN

ALBERT BALVERS

2018 – Uitgeverij Personalia – Leens

Dit boek gaat over ware gebeurtenissen. Enkele namen zijn om privacyredenen gefingeerd.

Eerste druk: oktober 2018

Copyright © 2018 Uitgeverij Personalia

Valge 3, 9965 PD Leens (Gr.) www.uitgeverijpersonalia.nl

Tekst: Albert Balvers

Foto omslag pagina’s 1, 3 en 4 © Peter Beemsterboer / www.beemsfoto.nl

Foto omslag 2 © Hermien Lam / Nationale Beeldbank

Citaat omslag 1: voormalig politiewoordvoerder Peter Dillen (1941-2018), De Telegraaf, 21 maart 1987.

Citaat omslag 4: voormalig officier van justitie, mr. P. Cremers, De Telegraaf, 25 april 1987.

Omslagontwerp: Peter Beemsterboer

Opmaak binnenwerk: Mark van Herpen

Redactie: Nienke Weick

ISBN 978-94-928-4021-9 (paperback)

ISBN 978-94-928-4032-5 (eBook)

NUR 402

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisc h, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

INHOUD

Voorwoord

19 MAART 2012:

Het Sondereinsatzkommando

SEPTEMBER 1979 – JUNI 1980:

Het mooiste bezit is vrijheid

JUNI 1980 – AUGUSTUS 1983:

Voor volk en vaderland

SEPTEMBER 1983 – DECEMBER 1984:

Kleine banen en grote verleidingen

JANUARI 1985 – OKTOBER 1986:

Twee jaren van volstrekte waan

OKTOBER 1986 – AUGUSTUS 1987:

Een vlucht in het niets

AUGUSTUS 1987 – DECEMBER 1991:

Vallen en opstaan, opstaan en vallen

JANUARI 1992 – MAART 1994:

Lingerie en patat

APRIL 1994 – JUNI 1997:

Het glazen huis

JUNI 1997 – FEBRUARI 1998:

Juki Puki Rovaniemi

MAART 1998 – DECEMBER 1999:

Back home

JANUARI 2000 – JULI 2002:

Steil omhoog

JULI 2002 – AUGUSTUS 2003:

Achterstevoren uit het kantoor

AUGUSTUS 2003 – FEBRUARI 2005:

Debet en credit, de rest komt wel

MAART 2005 – OKTOBER 2006:

Heel losjes als chef vast

OKTOBER 2006 – DECEMBER 2006:

Oude liefde roest niet – of toch?

NOVEMBER 2006 – DECEMBER 2007:

De geesten uit het verleden

JANUARI 2008 – MAART 2009:

De lemming

MAART 2009 – MEI 2011:

Van het Spoorpad naar het spoor bijster

MEI 2011 – SEPTEMBER 2011:

Een verhandeling over groente, Flappie en Kafka

SEPTEMBER 2011 – MEI 2012:

Hoe recht ook krom kan zijn

MEI 2012 – JUNI 2013:

De lange adem

Nawoord

VOORWOORD

In my head there is a mirror

When I’ve been bad, I’ve been wrong

Food for the saints that are quick to judge me

Hope for a Badman

This is the Badman’s Song

Lyrics by Roland Orzabal & Nicky Holland

Tears for Fears, Badman’s song © BMG Rights Management US, LLC

Mijn jeugd werd gekenmerkt door leugens die mij werden verteld en geheimen die onder de oppervlakte verborgen bleven. Liegen en manipuleren om te leven en te overleven is iets dat mij vrijwel mijn hele leven heeft begeleid, als dader maar ook als slachtoffer. Hoewel ik mij nooit een slachtoffer heb gevoeld. Er waren vele momenten dat ik mij bewust was van mijn gedrag, het vervloekte of verafschuwde en een paar maal stond ik zelfs letterlijk aan de rand van de afgrond om het permanent te beëindigen. Maar hoe ouder ik word, hoe meer ik besef dat het een integraal onderdeel van mij is. Zoals andere mensen lui zijn, gemakzuchtig, grootmoedig, oppervlakkig, of altijd overtuigd van hun eigen gelijk. Het is een soort “ik lieg, dus ik besta”, oftewel “non mentior ergo sum”, als variant op wat de Franse filosoof René Descartes als zijn eerste zekerheid formuleerde.

Ik heb eens gelezen dat de meeste mensen wel tweehonderd keer per dag liegen. Dat gaat dan meestal om kleine zaken, overdrijvingen, leugens om bestwil, die mogelijk weinig kwaad aanrichten. Ik geloof niet dat ik die tweehonderd keer haal, maar de diepgang, de intensiteit, de complexiteit en de absolute genadeloosheid waarmee het gebeurt, stellen het grootste deel van de mensheid op dit gebied gelukkig toch flink in mijn schaduw.

Ik ben met grote regelmaat buitengewoon hard met mijn neus op de feiten gedrukt en dan was het zoete bestaan dat ik met list en bedrog had opgebouwd meestal voorbij. Meestal, maar niet altijd. Het heeft mij vaak verbaasd hoe gemakkelijk het was om weer op te staan en door verandering van relatie, werk of adres met hetzelfde gedrag opnieuw een succesvol leven op te bouwen. Althans voor de buitenwereld, want innerlijk heb ik een steeds grotere afkeer van mijn eigen gedrag gekregen.

Hoe zo’n leven verloopt, wat dat betekent voor een mens, maar ook voor zijn omgeving – daarover gaat dit boek. Soms is het grappig, maar vaak is het pijnlijk. Het vormt geen excuses aan die personen die ik in mijn herhaaldelijke val heb meegesleurd. Het vormt hooguit een nuchtere beschrijving. Niet meer en niet minder.

HET SONDEREINSATZKOMMANDO

Du glaubst, der Regen tut dir nichts

Der Sommer liegt hell auf deinem Gesicht

Blick ins Licht, dein Blick ins Licht

Dein Blick zurück

Lyrics by Herbert Grönemeyer

Herbert Grönemeyer, Blick zurück © Kobalt Music Publishing Ltd.

Op maandag 19 maart 2012 reed ik samen met mijn derde echtgenote Julya, met wie ik sinds een paar maanden getrouwd was, rond het middaguur met haar azuurblauwe BMW de parkeergarage van het gigantische winkelcentrum Hamburger Meile binnen. Ik had mijn echtgenote net thuis in Hamburg opgehaald, waar ik sinds alle turbulente gebeurtenissen in Nederland in 2009 een rustig onderkomen had gevonden. Net toen ik haar bolide in een vrije parkeerplaats wilde manoeuvreren, werden we aan alle kanten klemgereden. Direct stond er iemand aan mijn zijde van de auto, rechterhand op zijn heup om duidelijk te maken dat hij gewapend was, die vroeg of ik Albertus Balvers was en sommeerde dat ik rustig moest uitstappen. Daarop meldde hij dat ik door een Sondereinsatzkommando (SEK) was aangehouden en binnen enkele seconden zat ik achter in een snelle auto en werd ik afgevoerd. Julya bleef volstrekt verbijsterd achter en kon nog net de zwaargewapende politieagenten in burger toeroepen dat ik hartproblemen had. De leider van het SEK had haar een visitekaartje gegeven met zijn naam en contactgegevens. De hele operatie had minder dan een minuut geduurd.

Kort daarop zat ik zonder schoenveters en broeksriem in een kale, kleine cel in de kelder van het hoofdkantoor van het Landeskriminalamt (LKA) in Hamburg-Alsterdorf en ging de deur dicht. Het was allemaal correct en zonder enige vorm van lichamelijk geweld verlopen, maar wel buitengewoon doelgericht en er was geen enkele ruimte voor tegenspraak. Enkele uren later werd ik met een gevangenenbusje overgebracht naar de Untersuchungshaftanstalt Holstenglacis, het centrale huis van bewaring in de miljoenenstad Hamburg. Holstenglacis is een groot en oud complex dat midden in de Hanzestad ligt. Het grenst aan één zijde aan de imposante Hamburgse gerechtsgebouwen en aan de andere zijde aan het mooie groene stadspark Planten un Blomen. Het gebouw heeft met name in de Tweede Wereldoorlog een beruchte geschiedenis gekregen, toen er vele prominente politieke gevangenen met de guillotine werden geëxecuteerd. Daar bracht ik de nacht door in een sombere tijdelijke cel, een welbekende procedure die ik 9.264 dagen eerder in de beruchte Zuid-Duitse Stammheim terroristengevangenis ook had gevolgd. Anders dan in Stammheim, waar detentie vooral eenzaamheid en isolatie betekende, deelde ik nu de cel met een angstige man uit Zuidoost-Europa die geen woord Duits sprak.

De geschiedenis had zich weer eens herhaald.

HET MOOISTE BEZIT IS VRIJHEID

When I was seventeen it was a very good year

It was a very good year for small town girls and soft summer nights

We’d hide from the lights on the village green

When I was seventeen

When I was twenty-one it was a very good year

It was a very good year for city girls who lived up the stair

With all that perfumed hair and it came undone

When I was twenty-one

Lyrics by Antonio Carlos Jobim & David John Gledhill

Frank Sinatra, It Was A Very Good Year © BMG Rights Management US, LL

Een onnodig lange omweg via de mavo en de mts in Deventer bracht mij als negentienjarige uiteindelijk toch tot een studie aan de Hogere Technische School in Enschede. Men was hier net de nieuwe opleiding Computertechniek gestart en die beloofde een glorierijke toekomst. De personal computer dateert van een latere datum, uit 1982, op de mts was er nog niet eens een Apple II om mee te programmeren, maar het klonk allemaal heel aantrekkelijk en vooruitstrevend en de keuze was snel gemaakt. Hoewel mijn ouders hadden besloten dat ik dagelijks met de trein zou gaan pendelen, was het voor mij duidelijk dat ik de eerste de beste gelegenheid om het huis te verlaten en op mijzelf te gaan wonen zou aangrijpen. Toen bij een bezichtiging in Enschede bleek dat de afdeling Computertechniek in zijn geheel op de campus van de Technische Hogeschool was ondergebracht, leek dat doel een stuk dichterbij te komen. Ik heb mij direct voor huisvesting op de campus ingeschreven en er was weliswaar een wachtlijst, maar binnen enkele maanden zou ik aan de beurt kunnen zijn.

Een docent op de mts had mij bij de diploma-uitreiking al gewaarschuwd dat ik het met mijn gebruikelijke minimale inspanning in Enschede niet zou redden. Ik had mijn verstand in de jaren daarvoor nooit echt hoeven mobiliseren. Het blijft onverklaarbaar waarom mijn ouders mij überhaupt naar de mavo hebben gestuurd: een test aan het einde van de lagere school had een duidelijke geschiktheid voor het vwo aangetoond. Bij de start van het studiejaar in Enschede kwam nog een tweede waarschuwing. Ik kreeg samen met ongeveer honderd nieuwe studenten op de eerste dag een toespraak van de decaan, een eerbiedwaardige oude ingenieur. Hij liet zijn blik eens over al die jongens (helaas geen meisjes) gaan en sprak toen de legendarische woorden: “Kijk je buurman nog maar eens goed aan, want voor het einde van dit jaar zit hij niet meer op deze opleiding. Maar bedenk dat ik dat ook tegen je buurman heb gezegd!”

Die opmerking, gevoegd bij de woorden van een paar maanden daarvoor, hebben mij werkelijk tot serieus studeren aangezet. Het eerste semester heb ik ontzettend hard en gedisciplineerd gewerkt en geheel in lijn met de voorspelling van de decaan bleek het al voor de kerst een soort slachtfeest te zijn. Het regende forse onvoldoendes, als je een zes had voor sommige vakken had je het al prima gedaan. Maar tot mijn oprechte verbazing zag ik vooral negens en tienen staan op de examens die ik terugkreeg. Ik begreep niet dat de anderen de lesstof niet begrepen. De voorspelling van de decaan, die misschien helemaal geen voorspelling was maar een bewuste strategie, bleek in elk geval uit te komen, want inderdaad was na een jaar studeren minder dan de helft van het aantal studenten over dat vol goede moed in september 1979 was begonnen.

Na een paar maanden dagelijks pendelen met de trein, wat ronduit vervelend en onnodig belastend was, kreeg ik een kamer op de campus van de TH aangeboden. Er was een woning beschikbaar aan de Calslaan, nummer 10. Het voldeed aan alle denkbare clichés van een studentenhuis in die tijd: het was niet erg schoon, de meubels waren oud en versleten, de alcohol vloeide rijkelijk en het koken had soms meer weg van chemische experimenten. De hygiëne was zelfs zo slecht, dat ons huis een tijdlang werd geplaagd door faraomieren, die in optochten voorbijtrokken op weg naar de keukenkastjes.

Ik bewaar hele goede herinneringen aan mijn tijd in de Calslaan. Er bleek een uiterst bonte verzameling bewoners te zijn en als een van de zeer weinige studentenhuizen hadden wij zelfs een vrouwelijke studente, die aan de Academie voor Fysiotherapie studeerde. Vrijwel iedereen had een bijnaam, die vaak een volstrekt onduidelijke herkomst had. De kampioen in curieus gedrag was zonder enige twijfel ene Peter, die iedereen eigenlijk alleen maar kende onder zijn bijnaam Pinkel. Een lange en tengere jongeman met een klein buikje en een afro-achtige haardracht, die er weerzinwekkende eetgewoonten op nahield. Hij verorberde soms een hele doos rauwe eieren, at bergen met uien en had dan ook flink last van flatulentie, of in gewone taal: hij kon enorme winden laten. Dat deed hij bij voorkeur bij nieuwe medebewoners, die dan nietsvermoedend op de bank televisie zaten te kijken, waarbij Pinkel zich stilletjes omgekeerd achter hun hoofd posteerde, zijn bilpartij op tien centimeter afstand van hun achterhoofd bracht en vervolgens zulke harde scheten liet, dat je de haren van het arme slachtoffer bijna zag wapperen. Ook zijn muzieksmaak was opmerkelijk: hij was verzot op punkbands als The Sex Pistols en The Cure en bewoog zich regelmatig pogoënd door het trappenhuis.

Hoewel ik sindsdien wel het een en ander heb meegemaakt aan ongewone seksuele voorkeuren, heeft Pinkel hier nog steeds het record in handen. Zijn kamer was van onder tot boven bedekt met pornografische afbeeldingen die allemaal hetzelfde thema hadden, namelijk ‘seks met groenten of fruit’. Werkelijk alles wat een markthandelaar aan dit soort verse waren in voorraad heeft kwam op de muren van Pinkels kamer op de derde verdieping voorbij. Zelfs het plafond had hij ermee bedekt. Ik heb sommige afbeeldingen biologisch voor onmogelijk gehouden, maar Photoshop bestond nog niet en “bio-seks” was het in elk geval wel. Pinkel was de zoon van een buitengewoon degelijke en gereformeerde wiskundeleraar uit een klein dorpje op de Veluwe. Op een dag stonden zijn ouders onaangekondigd voor de deur van de Calslaan 10. We zaten op dat moment net in de woonkamer, dus Pinkel zag tot zijn grote schrik de auto van zijn ouders naderen. “Hou ze aan de praat, ik kom zo via de voordeur weer binnen!” schreeuwde hij ons toe en rende naar zijn kamer. Inderdaad hebben we zijn ouders aan de koffie gezet en verzekerd dat zoonlief Peter naar college was (waar hij nooit werd gesignaleerd) en elk moment werd terugverwacht. Pinkel heeft in een ijltempo alle plaatjes van de muur gerukt, die ergens onder zijn bed verstopt, zich fatsoenlijk aangekleed en is vervolgens met een boekentas uit het raam geklommen en via de regenpijp afgedaald. Even later kwam hij geheel onschuldig het huis binnen: “Ah, pa en ma! Wat een fijne verrassing!” Toen ze daarna meeliepen naar zijn kamer, zijn wij er stilletjes op de trap achteraan geslopen. Ik zal nooit vergeten hoe zijn moeder na het openen van zijn kamerdeur de eerste woorden sprak: “Ach Peter, wat is het hier kaal. We moeten eerst maar eens wat mooie posters voor je kopen!” Ik weet niet wat er van Peter is geworden. Misschien heeft hij nu in winkel in groenten en fruit op de Veluwe en de daarbij passende vrouw gevonden.

Astrid, de fysiotherapiestudente die in ons studentenhuis woonde, kreeg op een zeker moment verkering met Han, een andere student uit ons huis. Han was een fanatiek waterpolospeler en ging meermaals per week trainen. Op een avond, na afloop van zijn training, was Astrid op zijn kamer. Al snel bleek dat ze zijn vermoeide spieren een massage gaf en misschien wilde ze ook wel haar fysiotherapievaardigheden oefenen. Ik zat met een aantal medebewoners in de huiskamer beneden, toen we een enorm brul uit zijn kamer hoorden. We renden allemaal naar het trappenhuis en zagen hoe Han naar beneden rende, geheel naakt en met een enorme, knalrode erectie. Hij was volledig in paniek en schreeuwde: “Hij wordt nooit meer klein! Hij wordt nooit meer klein!” Astrid kwam achter hem aan en verontschuldigde zich meermaals met een “Oh, Han, het spijt me zo!” We hebben Han onder een koude douche gezet en afgespoeld, totdat het zwelorgaan wat begon af te koelen. Pas toen bleek dat Astrid zijn spieren met een intensieve variant van tijgerbalsem had gemasseerd, maar was vergeten haar handen te wassen toen ze haar massage had uitgebreid naar een ander lichaamsdeel.

De onverwacht goede studieresultaten na het eerste semester hebben ertoe geleid dat ik ogenblikkelijk een tandje lager ben gaan schakelen. Mijn broer Ad had al een tijdje met een tweetal andere vennoten een verhuurbedrijf voor professionele audiotechniek in Deventer, Atomic, en ik bracht daar veel tijd door, maar ik wilde ook wat meer gaan genieten van het studentenleven. Op dat moment kwam echter vanuit de hts ook een interessant voorstel. Er was een nieuwe experimentele regeling, waardoor het voor uitzonderlijk presterende hts-studenten mogelijk was om horizontaal door te stromen naar de Technische Hogeschool. Normaal gesproken moest iemand eerst zijn vierjarige hts-opleiding afronden om te kunnen instromen in het derde studiejaar van de vijfjarige TH-opleiding. Hiermee kon je dus twee jaar besparen. De afdelingsdecaan van mijn hts-studie benaderde mij met dit voorstel. Ik vond het wel een aantrekkelijk idee, heb een tijdje parallel de nodige colleges op TH-niveau gevolgd en er ook met mijn medebewoners van het studentenhuis over gesproken. Maar het was me allemaal te theoretisch en het vooruitzicht dat mijn hele studie daardoor nog een jaar langer zou duren, paste niet zo goed bij mijn ongeduldige aard. Ik wilde toch vooral zo snel mogelijk een diploma halen, aan het werk gaan en geld verdienen.

Dus in plaats van verder te studeren, ben ik lid geworden van een roeivereniging, waar ik diverse toernooien heb mogen meemaken en waar de trainingen vooral aan het begin erg zwaar waren. Ik heb in mijn jeugd heel veel gevoetbald, in mijn puberjaren wat tennislessen gehad en was op de mts een tijdje keeper van het handbalteam, maar het intensieve sporten was alweer een tijdje geleden, dus mijn conditie was behoorlijk verslechterd. Ik maakte meer tijd vrij voor sport en ontspanning en dat leidde ook wel tot een paar uitwassen. De campus lag precies tussen twee steden, het was ongeveer vijf kilometer naar de binnenstad van Hengelo en dezelfde afstand naar Enschede. Ondanks de aanwezigheid van bar Het Pleintje in Hengelo, een populaire uitgaansgelegenheid, was Enschede toch iets geliefder, omdat daar een opleiding Verpleegkunde was en er dus als “jachttrofeeën” genoeg verpleegsters in spe te vinden waren. Tevens bevond zich in Enschede De Kokerjuffer, een beruchte bar, omdat je daar allerlei vreemde drugsachtige zaken kon krijgen. Ik moet eerlijk zeggen, dat wat ik in mijn leven ook heb gedaan en misdaan, ik heb nog nooit iets dergelijks gebruikt of daar zelfs maar behoefte aan gehad. Het is mij vooral in die tijd, en ook tijdens de werkzaamheden voor Atomic, vaak aangeboden, maar ik heb altijd de rug recht kunnen houden en alle aanbiedingen afgeslagen, al vonden sommigen mij daardoor een “slappe lul”.

De woensdag vormde onze favoriete stapavond en op een avond was ik toch in De Kokerjuffer beland. Ik ben nooit een bierliefhebber geweest en dronk in die tijd vooral zaken als cola met jenever of het gifgroene Pisang Ambon met sinaasappelsap. Ik herinner mij nog dat ik ergens tegen middernacht mijn uiterste best deed om een dame uit een groepje van vier verpleegsters aan de haak te slaan. Mijn daaropvolgende herinnering is dat ik wakker werd met flinke hoofdpijn en een bijna gekneusd gevoel in mijn kruis. Ik lag naakt in een bed in een volstrekt onbekende kamer in een net zo onbekende flat en zag op mijn horloge dat het al na 10.00 uur was. Er liepen wat gniffelende dames door de flat, die ook niet allemaal volledig gekleed waren. Ik heb mij razendsnel aangekleed, nog kort ‘hallo’ gezegd en ben op zoek gegaan naar mijn fiets, die ik nooit meer heb teruggezien. Geen probleem overigens, dan “leende” je gewoon een andere fiets op de campus, dat was niet ongebruikelijk. Ik bevond mij ergens in een buitenwijk van Enschede, ben met de bus naar de campus teruggekeerd en heb direct mijn boekentas genomen, want er stond een belangrijk college op het programma. Toen ik aankwam bij de collegezaal zag ik echter niemand die mij bekend voorkwam en er werd zelfs een heel ander college gegeven. Na wat vragen kwam ik erachter dat het vrijdag was.

Er is in het voorjaar van 1980 een complete donderdag uit mijn leven verdwenen. Gelet op mijn schaars geklede toestand en het gegniffel van de dames, is het waarschijnlijk geen onplezierige donderdag geweest. Ik heb later nog weleens voor de grap gezegd dat ik mij moest laten hypnotiseren om wat verborgen herinneringen op te halen, maar daar is het nooit van gekomen. Ik heb het vermoeden dat er in een van mijn drankjes iets heeft gezeten dat deze blinde vlek heeft veroorzaakt. Verpleegkundigen kennen immers de werking van bepaalde medicijnen. Ik was er wel flink van geschrokken, dus het betekende het einde van dit soort wilde uitstapjes en in De Kokerjuffer ben ik nooit meer geweest.

Op de campus was overigens genoeg vermaak. Er werden met grote regelmaat feesten gehouden in de studentenhuizen om ons heen en meestal was iedereen gewoon van harte welkom, als je maar wat te drinken of te eten meebracht. Daarnaast bleek er een fraaie traditie te zijn, want behalve verpleegsters als jachttrofee was er nog een ander object waarmee je je kon onderscheiden, namelijk het verzamelen van verkeers- en reclameborden, waarbij duidelijk gold: “size matters”, oftewel hoe groter hoe beter. Ik ben ooit eens met een paar medestudenten betrapt op het transporteren van een complete, zes meter lange lantaarnpaal die we hadden “gevonden” in Enschede en die we ’s avonds laat op de fiets probeerden te vervoeren toen er helaas een politiewagen passeerde. Dat betekende niet alleen levensgevaarlijke taferelen op de fiets, maar ook een forse preek en bijna een proces-verbaal met aangifte. Gelukkig werd het afgedaan als een studentengrap, waarbij oom agent ons verzekerde dat we met een strafblad onze carrière als ingenieur wel konden vergeten – hij moest eens weten tot op welk niveau ik later met een goed gevuld strafblad ben geland. Aan de traditie om allerlei borden te verzamelen kwam overigens een abrupt einde toen we op een ochtend ontdekten dat een ander studentenhuis aan de Calslaan de minstens vijf meter lange neonverlichting van het politiebureau in Enschede boven op hun flat had staan. De blauwe letters “P O L I T I E” straalden vrolijk in de ochtendschemering. Hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen, hebben ze nooit uit de doeken gedaan, maar niemand heeft deze prestatie ooit kunnen overtreffen.

Een technische universiteit was in die dagen nog vrijwel volledig een mannenbolwerk en werd vooral bevolkt door types die je nu al snel als “nerd” zou omschrijven. Hooguit waren de studenten Bestuurskunde en Bedrijfskunde van nature misschien iets extraverter, maar verreweg de meeste techniekstudenten zijn richting het vrouwelijk geslacht eerder wat terughoudend. Ik had mijn eerste seksuele ervaringen reeds in 1977 opgedaan, toen ik tijdens een vakantiebaantje tegen een aantrekkelijke Engelse studente aanliep, die mij heeft ingewijd in het liefdesspel. Ik was in de kern ook geen echte techneut en bewoog mij dus wat vrijer. Ik ben mijn ouders in elk geval dankbaar voor dat aspect van mijn opvoeding: de aangeleerde ridderlijkheid die door alle vrouwen, hoe progressief ze ook zijn, altijd wordt gewaardeerd. Het was de tijd voordat een ziekte als aids zich had geopenbaard, dus er was toch veelvuldig een soort vrije seks. Zo herinner ik mij een feestje in een nabijgelegen studentenhuis, waarbij ik lui onderuitgezakt op een bank in de bomvolle woonkamer zat. Er was muziek, lawaai, er werd gedronken, gerookt en gelachen. Op een zeker moment kwam er een hippie-achtig meisje gehuld in een lange kaftanjurk schrijlings op mijn schoot zitten en raakten we aan de praat. Maar door de harde muziek verstonden we elkaar niet goed en ze begon met haar handen mijn broek te openen, wat door de wijde kaftan uit het zicht werd onttrokken. Ze had niet veel tijd nodig om mij een erectie te bezorgen en precies tijdens het nummer Sara van Fleetwood Mac penetreerde ik haar, wat niet moeilijk was, want ze bleek geen slipje te dragen. Na afloop stond ze op, gaf mij nog een kus en verdween in de feestende mensenmassa. Niemand had iets gemerkt. Natuurlijk heb ik mij op aids laten testen toen daar in het midden van de jaren tachtig meer over bekend werd, en ook op allerlei andere geslachtsziektes, maar ik ben daar gelukkig altijd van verschoond gebleven.

Wait a minute, baby

Stay with me awhile

Said you’d give me light

But you never told me about the fire

Drowning in the sea of love

Where everyone would love to drown

Said, Sara

You’re the poet in my heart

Never change

Never stop

Lyrics by Ina (efh) Wolf & Peter Wolf

Fleetwood Mac, Sara © Warner/Chappell Music, Inc,

Universal Music Publishing Group

De studentenhuizen op de campus beschikten in 1979 allemaal over één telefoon per huis, dus in mijn geval één per zestien woningen, hangend op een centrale plek in het trappenhuis en alleen voor inkomende gesprekken te gebruiken. Je kon je familieleden dus een telefoonnummer geven waarop je in noodgevallen bereikbaar was en als de telefoon rinkelde, was er meestal wel een bewoner die het gesprek aannam en dan de betreffende persoon kon waarschuwen. Voor uitgaande gesprekken was er op de campus een aantal telefooncellen beschikbaar. Daar moest je dan wel wachten op je beurt. Ik herinner mij dat er na het uitkomen van het album The Wall van Pink Floyd, een band die onder technieknerds buitengewoon populair was, een lange file voor de telefooncel stond, waarbij elke student opgewonden hetzelfde enthousiaste verhaal aan zijn vrienden of familieleden over deze muzieksensatie stond te vertellen, terwijl de volgende in de rij na een paar minuten op de deur van de cel klopte, of de beller niet een beetje kon opschieten.

Het zal in 1981 zijn geweest, toen er voor mij een telefoongesprek binnenkwam, iets wat eigenlijk maar zelden gebeurde. Het was mijn oudste zus José, die alleen vertelde dat er ‘iets met ma aan de hand was’ en vroeg of ik zo snel mogelijk naar Deventer kon komen.

Dat heb ik de volgende dag gedaan. Ik trof toen mijn broers en zussen in volledige consternatie aan. Moeder Balvers was het huis ontvlucht, kort daarna opgedoken bij mijn zus Anneke op Terschelling en vader Balvers was haar ijlings achterna gereisd. Er waren blijkbaar grote financiële problemen, maar niemand wist er het fijne van. Ik wilde eigenlijk de colleges in Enschede volgen, maar een paar dagen kon ik in noodgevallen wel missen. De volgende dag kwamen Anneke, haar man Huib en pa en ma van Terschelling terug. Ma maakte een uiterst deemoedige indruk en er hing een rare sfeer in huis. Nog dezelfde avond hebben we als complete familie een soort familieberaad gehad. Hierbij ontbrak opvallend genoeg alleen mijn halfzus Jeanne, die aan mij op zeventienjarige leeftijd plotseling was voorgesteld en het resultaat was van een zwangerschap van moeder Balvers aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Dat alles geschiedde onder leiding van Cor, de man van José. Die probeerde op een voor mij afstotende, zalvende toon met zinnen als ‘tja, mamaatje, nu moeten we toch eens praten’ de waarheid boven tafel te krijgen – wat dat in deze rare familie ook mocht betekenen.

Met veel horten en storten en onder een vloed van tranen vertelde mijn moeder een buitengewoon onsamenhangend verhaal, dat in mijn ogen helemaal niet de waarheid was, maar blijkbaar de behoefte van mijn broers en zussen voldoende bevredigde. Ze had inderdaad, buiten weten van haar echtgenoot, schulden gemaakt, volgens haar om mijn kostbare studie te financieren. Dat was natuurlijk een indirect verwijt in mijn richting, waarop ik niet heb gereageerd, ook omdat ik wist dat mijn ouders alleen mijn woning in Enschede (ongeveer tweehonderd gulden per maand) en het collegegeld (ongeveer duizend gulden per studiejaar) betaalden. Met het riante pensioen van mijn vader en alle andere bijverdiensten die mijn ouders beiden nog hadden was dat geen enkel probleem. Alle andere kosten, zoals eten, uitgaan en reizen, betaalde ik zelf vanuit mijn eigen verdiensten, die toen overigens niet meer zoveel voorstelden. Maar in de mensa kon je voor vier gulden per dag een prima maaltijd krijgen en zelf koken was nog goedkoper.

Die avond kwam plots ook nog het bestaan van een halfbroer op tafel: Koos. Dat was voor alle aanwezigen, behalve natuurlijk voor mijn ouders, duidelijk een grote verrassing. Ik had echter het bestaan van Koos al in 1977 ontdekt, toen ik na het plotselinge verschijnen van Jeanne en wat andere onverklaarde gebeurtenissen in de verstopte documententrommel op de slaapkamer van mijn ouders had zitten snuffelen. Dat snuffelen had overigens nog andere interessante feiten opgeleverd, waarna ik meer afstand van mijn familie heb genomen. Die avond hield ik echter mijn mond en toonde geen reactie. Ik had sterk het idee dat er voor onze ogen een show werd opgevoerd, die alleen maar was bedoeld om de gemoederen te sussen. Bovendien werd er nergens echt doorgevraagd. Niemand vroeg hoe het nu precies zat met die Koos en waar hij opeens vandaan kwam. Het waren halve waarheden en ontoereikende verklaringen, dus ik heb opnieuw bevestigd gezien dat mijn besluit om mij verder af te sluiten van deze familie het juiste besluit is geweest.

Nadat die pijnlijke zitting in Deventer met veel krokodillentranen en valse emoties was beëindigd, ben ik zo snel mogelijk weer naar Enschede vertrokken om daar mijn eigen leven verder te leiden. De geesten uit het verleden van mijn familie bleven voor mij zorgvuldig achter een dikke gesloten deur en ik had geen behoefte om ze vrij te laten.

VOOR VOLK EN VADERLAND

When two tribes go to war

A point is all you can score

Lyrics by Holly Johnson, Mark William O’Toole, Peter Gill

Frankie Goes To Hollywood, Two Tribes, © Downtown Music Publishing LLC

Ondanks dat mijn vader door en door beroepsmilitair was en hij er in zijn opvoedingsmethoden Spartaanse methoden op nahield, vond hij een diensttijd voor zijn zonen blijkbaar tijdverspilling. Natuurlijk was een bestaan als dienstplichtig soldaat in die tijd inderdaad zonde van je tijd. Het werd ook maatschappelijk als verloren maanden beschouwd en het hielp je niet werkelijk verder in je loopbaan, tenzij je een officiersopleiding kon volgen. Mijn oudste broer Dick kwam er niet onderuit, maar voor mijn broer Ad, die altijd een lievelingskind van mijn ouders was geweest, ging de trukendoos volledig open. Ad was weliswaar al eerder goedgekeurd, maar volgens pa had hij zogenaamde hamertenen en kon hij om die reden worden afgekeurd, omdat lang marcheren daarmee was uitgesloten. Ik had Ad nooit horen klagen tijdens de lange wandelpartijen die we als kind moesten ondergaan, maar goed, regel is regel. Dus werd voor hem een herkeuring aangevraagd en werd hij inderdaad op zijn vreemde tenen afgekeurd, maar alleen onder de voorwaarde dat hij zich daaraan zou laten opereren.

Daarmee zag mijn vader tevens een kans om voor mij iets te betekenen, want uiteindelijk is Ad formeel in dienst geweest, maar heeft zich op de eerste dag van zijn diensttijd laten opereren en kon zich dus meteen ziek melden. Hij heeft een tijdje met verband om zijn voeten en met krukken gelopen en toen na een paar maanden de formele herkeuring kwam, werd hij alsnog afgekeurd. Maar volgens de regels van Defensie was hij wel minstens honderd dagen in “actieve dienst” geweest en dat bood ruimte om voor mij een vrijstelling wegens broederdienst aan te vragen. Zo zie je maar wat bij Defensie destijds de definitie van “actieve dienst” was. De zogenaamde broederdienst was een regeling uit het grijze verleden, die echter nog steeds van kracht was en die moest voorkomen dat er Private Ryan-achtige taferelen zouden ontstaan: dat er meerdere zonen uit een gezin in een oorlog zouden omkomen, wat potentieel het voortbestaan van het Nederlandse volk zou kunnen bedreigen. Ondanks dat ik een paar jaar daarvoor al was goedgekeurd, kreeg ik alsnog vrijstelling wegens broederdienst.

Tegen het einde van het tweede semester ging ik vanuit college naar mijn studentenwoning op de campus, toen er voor het studentenhuis een onbekende man van middelbare leeftijd stond te wachten. Het was een volstrekt onopvallende persoon, type ambtenaar, in een grijs kostuum en met een lederen aktetas onder zijn arm. Hij stelde zich voor als ‘de heer Domper’ en vroeg of hij mij kort kon spreken. Ik maakte mij even zorgen en informeerde of er misschien iets ernstigs aan de hand was. Hij reageerde nauwelijks en zei alleen dat hij kort met mij over een aantrekkelijk aanbod wilde praten. Ik heb hem op mijn studentenkamertje binnengelaten, waar maar één luie stoel en een bureaustoel stond, en nadat hij een glaasje water had gedronken, kwam hij met een voorstel. Hij vertelde dat de Nederlandse overheid altijd op zoek was naar getalenteerde en geschikte jonge mannen (het woord vrouwen viel niet) voor interessante posities in rijksdienst. Die zouden dan, na een testprogramma en gebleken geschiktheid, een aantal jaren begeleid en extra opgeleid worden en kregen in ruil daarvoor de garantie dat er direct na het afronden van de studie een baan beschikbaar was.

Ik heb wat doorgevraagd, maar vond het meteen een aantrekkelijk voorstel. Het waren immers economisch redelijk harde tijden en de werkloosheid was op dat moment hoog. Een baangarantie over drie jaar was natuurlijk een heel aantrekkelijk vooruitzicht. Volgens Domper (waarbij ik zeker weet dat het niet zijn echte naam was, en ik heb hem daarna nog slechts twee keer gezien) ging het om een veelheid aan functies, sommige technisch, sommige commercieel, maar ik zou er ‘volk en vaderland’ in elk geval mee helpen. De term ‘volk en vaderland’ is mij bijgebleven, want dat vond ik wel een grappige formulering. Ik heb het aanbod in principe geaccepteerd, maar omdat ik toch wat overrompeld was verder te weinig vragen gesteld. Die zomermaanden zou een aantal tests volgen en in september 1980 ging de opleiding van start. Dat zou volgens Domper nu en dan ‘een weekend kosten en soms wat avonden door de week’, maar ik had volgens hem ‘klaarblijkelijk geen problemen met mijn studie, dus dat kon geen struikelblok zijn’. Bij het afscheid zei hij nog wel dat het ‘verstandig was er niet met anderen over te praten, ook niet thuis’, want dat zou ‘mensen onnodig jaloers kunnen maken’. Dat heb ik toegezegd en ik heb mij daar overigens aan gehouden – althans toen.

Een week later viel er een brief in de bus met het logo van de Nederlandse overheid en als afzender een postbus in Den Haag. De brief bevatte een korte bevestiging van het gesprek en een oproep voor een testdag bij de Rijks Psychologische Dienst in Den Haag. De reiskosten zouden op basis van openbaar vervoer tweede klasse worden vergoed. Ik ben vanzelfsprekend gegaan en was de hele dag verwikkeld in diverse onderzoeken, hoofdzakelijk werden intelligentie, concentratie- en reactievermogen getest. In de jaren daarna ben ik overigens een paar van die tests nog eens tegengekomen, het was wel handig dat ik op die momenten al wat oefening had gehad. Ik had nog een medische test verwacht, maar daarna werd het enkele weken stil en gebeurde er helemaal niets. Pas kort voor de start van het nieuwe studiejaar, nadat ik van mijn vakantiebanen weer in Enschede was teruggekeerd, dook de heer Domper opnieuw op. Hij vertelde dat ik was toegelaten tot het programma en daarop kreeg ik een overzichtje op papier van een aantal geplande bijeenkomsten. Het schema liep tot het einde van het kalenderjaar en ongeveer elke twee weken stond er wel iets gepland. De locaties varieerden van hotels in de omgeving (vooral Bad Boekelo was erg geliefd), maar ook adressen in Hilversum, Amsterdam en Den Haag stonden op de lijst. Er was geen directe vergoeding aan verbonden (‘Je hebt immers een baangarantie’), maar alle onkosten werden natuurlijk wel vergoed, wat inderdaad altijd prompt is gebeurd. Ooit viel mij op dat het ministerie van Algemene Zaken als opdrachtgever op mijn bankafschrift stond vermeld en dat paste bij hetgeen mij door de heer Domper was verteld. Hij zei ook nog dat ik natuurlijk andere deelnemers aan het programma zou ontmoeten. Omdat men graag een informele sfeer wilde handhaven, zouden er alleen voornamen worden gebruikt en dat moest ik tegenover mede-participanten volhouden.

Ondanks dat ik door alle geheimzinnige gebeurtenissen in mijn eigen familie wel een zekere achterdocht had ontwikkeld, vond ik het een plausibel verhaal en was ik opportuun genoeg om te denken: ‘Alles is een beetje vreemd, maar ik zie wel wat ervan komt, ik heb niets te verliezen’. Kort daarna was de eerste bijeenkomst. In een klein zaaltje van hotel Bad Boekelo werd ik met vier andere personen, allen net als ik begin twintig, ingevoerd in de organisatie van de Nederlandse overheid. De indeling van de ministeries, de bevoegdheden van de diverse instanties, het rechtssysteem, het kwam allemaal voorbij. Dat ging nog een aantal sessies zo door, uiteindelijk leek het bijna op een studie Politicologie of Staatskunde. Er was weinig ruimte voor vragen en als die wel gesteld mochten worden was het antwoord bijna altijd: ‘Daar komen we nog wel op terug’, of iets van die strekking.

Nadat dat thema was afgerond, verschoof het accent geleidelijk naar het buitenland, zoals de organisatie van de NAVO en internationale politieke ontwikkelingen, totdat het onderwerp tegen het einde van het jaar – tijdens een weekendsessie inclusief overnachting in een klein hotel in Den Haag – werd verschoven naar de organisatie van de toenmalige Nederlandse Veiligheidsdiensten. Soms zag ik nieuwe deelnemers, soms waren het deels dezelfde gezichten. Nu en dan waren de groepen wat groter en een enkele maal was er zelfs een privésessie. Er was tijd voor koffie en drankjes en als een sessie een weekend duurde, werd er gemeenschappelijk wat gegeten. Dan hielden we geen persoonlijke gesprekken, het ging altijd over koetjes en kalfjes of over wat er tijdens zo’n voordracht was besproken.

Toen ik na die bijeenkomst in Den Haag terugkeerde naar Enschede, met een tussenstop bij mijn ouders in Deventer, begon mij te dagen waarvoor ik was gerekruteerd. Maar dat hinderde mij geenszins, ik vond het zelfs wel een spannende gedachte en voelde me een ware James Bond in spe. Begin jaren tachtig was het hoogtepunt van de Koude Oorlog en de discussies over het NAVO-dubbelbesluit, de stationering van Pershing raketten als antwoord op de Russische SS-20, waren volop gaande. Mijn politieke voorkeuren waren duidelijk anticommunistisch, overigens zonder dat de indoctrinatie van mijn vader daarvoor nodig was geweest, het was een innerlijke overtuiging.

Na het afronden van het eerste halfjaar, kort voor de kerst van 1980, stond de heer Domper opeens opnieuw voor mijn deur. We zaten nu wat langer op mijn studentenkamertje en nadat hij had gevraagd of het programma mij beviel, wat ik kon bevestigen, vroeg hij op de man af of ik wist waarvoor ik eigenlijk was uitgekozen. Ik heb hem mijn vermoedens eerlijk verteld, namelijk dat ik het idee had dat ik na afloop van mijn studie voor een van de Nederlandse veiligheidsdiensten zou gaan werken. Hij bevestigde dat en vroeg of ik daar een probleem mee had, waarop ik naar waarheid antwoordde dat ik daar geen enkel probleem mee had en het belang van het werk van die diensten volledig inzag en ondersteunde. Ik heb hem nog gevraagd of mijn vader bij mijn rekrutering een rol had gespeeld, maar daarop kwam geen duidelijk antwoord. Ik herinner mij wel dat mijn vader vele jaren later, toen het onderwerp ‘dienstplicht’ toevallig ter sprake kwam, zoiets heeft gebromd als ‘Nou ja, jij hebt toch ook je diensttijd gehad, of niet soms?’ Helemaal onwetend zal hij dus niet zijn geweest, en misschien was hij er zelfs wel trots op.

De heer Domper, die ik daarna niet meer heb gezien, had al aangekondigd dat het accent zou gaan verschuiven naar een meer specifieke opleiding, waarin ook vechtsporten en wapengebruik een rol zouden gaan spelen. Opnieuw kreeg ik een lijstje met data en locaties en het nieuwe kalenderjaar 1981 begon inderdaad met een cursus zelfverdediging, die in de sportzaal van een kazerne in Bussum werd gegeven. Niet lang daarna kreeg ik voor het eerst van mijn leven een vuurwapen in handen en volgden er schietlessen, dit keer in een kazerne op de Veluwe. Het tijdgebruik nam ook toe en ik moest zo langzaam maar zeker balanceren tussen mijn studie, de werkzaamheden voor mijn broer Ad bij Atomic, familieverplichtingen bij mijn ouders en de opleiding tot veiligheidsdienst-medewerker die ik doorliep – want laten we het beestje maar gewoon bij de naam noemen. De meeste van deze sessies waren inmiddels privé, andere deelnemers zag ik nog maar heel sporadisch. Omdat er inmiddels een formele geheimhoudingsplicht was, waarvoor ik op een bepaald moment een serieus klinkend document heb moeten ondertekenen, zag ik mezelf vaak gedwongen om tegenover mijn broer, studiegenoten, ouders en andere familieleden uitvluchten en alibi’s te bedenken over waar ik nu weer uithing. Vaak dacht de één dat ik bij de ander was of omgekeerd, en omdat er nog geen mobiele telefoons waren, waren dat soort uitvluchten ook veel lastiger te controleren dan heden ten dage. Ik heb het liegen en het uitdenken van alibi’s – dat ik in mijn jeugd zo duidelijk voorgeleefd heb gekregen – op deze wijze zelfs nog professioneel kunnen uitbouwen.

Nadat ik het tweede studiejaar van mijn reguliere hts-opleiding succesvol had afgerond, stond er voor het derde jaar een stagejaar op het programma. Er waren allerlei stageplaatsen beschikbaar, variërend van dodelijk saaie hardware-ontwikkeling tot plekken met veel meer vrijheid en uitdaging. De felst begeerde stageplaats was bij computerbedrijf Digital Equipment in Utrecht, waar de stagiair na een korte interne opleiding een field service job zou krijgen om zelfstandig bij klanten van het Amerikaanse bedrijf de fameuze PDP-11 en VAX mini- en mainframe-computers te onderhouden. Het bedrijf hield hiervoor zelfs sollicitatiegesprekken in Enschede, want het betrof een functie waarbij je veel klantcontact zou hebben. De stageplek was mede vanwege de beloning zeer geliefd. Bij de meeste stageplaatsen was de beloning namelijk een symbolisch bedrag van hooguit een paar honderd gulden per maand. Dat was bij Digital Equipment al ietsje beter, maar de echte bonus zat hem in een riante kilometervergoeding van 44 cent voor de zakenreizen. Een rijbewijs en een auto was dan natuurlijk wel een vereiste.

Ik heb mij ingeschreven voor deze plek, had een goed gesprek met een leidinggevende van Digital Equipment en werd verrassend genoeg uitgekozen, wat nogal wat jaloerse blikken en opmerkingen van medestudenten ten gevolg had (‘Hij weer, pffff’). Met een kleine lening van de ABN en wat spaarcenten heb ik mijn eerste auto gekocht, een bruine Honda Civic, bouwjaar 1976, zuinig en betrouwbaar. Die auto maakte opeens een heleboel dingen veel gemakkelijker. Ik kon mij sneller en gerichter verplaatsen voor mijn seminars, familiebezoeken werden eenvoudiger en in het algemeen werd ik een stuk mobieler. Digital Equipment had wel als eis gesteld dat de stagiair in het midden van het land woonde, dus heb ik mijn geliefde Enschedese studentenwoning opgegeven en tijdelijke huisvesting in de omgeving van Utrecht gezocht. Dat werd uiteindelijk een kamer in een eengezinswoning bij een aardige familie in De Meern, iets ten westen van de stad Utrecht. Er was officieel zelfs sprake van kost en inwoning, maar helaas werd een lid van de familie ernstig ziek en waren ze daardoor nauwelijks thuis, wat wel weer tot gevolg had dat ik vaak het hele huis tot mijn beschikking had. In juni 1982, tegen het einde van het stagejaar, had ik het krediet voor de auto afbetaald, een stevig spaarcentje op mijn bankrekening staan, een prima beoordeling van Digital Equipment gekregen en was ik een bijna volwaardig opgeleide medewerker van de IDB, de Inlichtingen Dienst Buitenland in Wassenaar, die overigens in 1994 na allerlei politieke schandalen door premier Lubbers werd opgeheven.

In het laatste opleidingsjaar van de IDB werd de training geestelijk en lichamelijk een stuk zwaarder. Je leerde standhouden onder mentale druk, bijvoorbeeld bij ondervragingen, je leerde hoe je informatie kon gebruiken en misbruiken om anderen te manipuleren en bij de zelfverdedigingstraining ging het er af en toe zo wild aan toe, dat ik er een paar tastbare herinneringen aan heb overgehouden. Tijdens een van de sessies werd bijvoorbeeld geleerd hoe je een aanval met een mes moest afweren. Omdat ik volgens mijn trainer, die ik alleen kende onder de naam Trainer, voortdurend te voorzichtig en terughoudend reageerde, heeft hij mij op een bepaald moment echt geprovoceerd en tot bloedens toe verwond. Een fors litteken op mijn linkerwijsvinger en twee littekens op mijn rechterhand, waarvan mijn pink door een verkeersongeluk op mijn veertiende al was misvormd, vormen daaraan een blijvende herinnering. Pas toen werd ik dusdanig geprikkeld dat ik bereid was om over de mentale grens heen te gaan om een ander mens te verwonden of indien nodig te doden. Voor mij een geheel nieuwe ervaring, één die mij altijd is bijgebleven. Een vechtpartij kan heel hard zijn en er zijn vele trucjes die je ook “gewone” mensen snel kunt aanleren, maar je moet de bereidheid hebben om op het beslissende moment een ander mens werkelijk intens pijn te doen of zelfs uit te schakelen, en dat ook nog in een tijdvenster van hooguit een paar seconden. Dat soort nietsontziendheid, geestelijk en lichamelijk, heeft mij zeker geholpen om in allerlei situaties te overleven, maar het heeft mij helaas ook geholpen om anderen datgene aan te doen, wat ik later zou gaan doen.

In Deventer waren de ontwikkelingen rondom Atomic, de firma van mijn broer en zijn twee vennoten, in een stroomversnelling terechtgekomen. Ad had om voor mij onduidelijke redenen ruzie gekregen met de andere vennoten en de heren hadden besloten om uit elkaar te gaan. Mijn broer wilde de firma graag voortzetten en had zelfs grote plannen, toen er een ander pand in de Deventer binnenstad beschikbaar kwam, inclusief een voormalige geluidsopnamestudio op de bovenste verdieping van een groot, oud pakhuis aan de Grote Overstraat. Ad had kort daarvoor in Deventer een ervaren geluidstechnicus ontmoet, die bereid was om geld, tijd en apparatuur in een nieuwe opzet van Atomic te steken. Maar er dook onverwacht een ander probleem op: mijn broer was al een tijdje bezig om zijn middenstandsdiploma te halen – toen nog een vereiste voor het voeren van een eigen zaak. Hij had al paar keer ontheffing aangevraagd en gekregen, maar op een gegeven moment was het geduld van de Kamer van Koophandel op en Ad had blijkbaar geen serieuze pogingen ondernomen om zijn papieren te halen. Toen bleek dat mijn nog te behalen ingenieursdiploma het middenstandsdiploma verving en door de Kamer van Koophandel als voldoende “handelsbekwaamheid” werd gezien, kreeg ik het verzoek om als vennoot in te treden. Ik wilde mijn broer graag helpen, besteedde nog steeds de nodige tijd binnen zijn bedrijf, dus ik zag geen bezwaren. Dat ik daarmee ook automatisch hoofdelijk aansprakelijk werd voor alle schulden die Ad bij Atomic reeds had gemaakt en nog zou maken, was voor mij volstrekt onduidelijk.

De nieuwe VOF Atomic verhuisde naar het veel grotere pand en breidde haar activiteiten uit met een geluidsopnamestudio. Ad had na het afronden van zijn mts Elektrotechniek een normale baan gevonden bij een installatiebedrijf in Deventer, desondanks was het hoofddoel om met Atomic helemaal zelfstandig te worden. Er werden flight cases gefabriceerd en ik ontwierp luidsprekers en versterkers. Bekende en professionele Nederlandse muzikanten behoorden tot ons klantenbestand, zoals de latere bassist van Total Touch (de band rondom Trijntje Oosterhuis) en Ben Gerritsen, een bekende jazz-vibrafonist. De verhuuropdrachten werden groter en de reisafstanden werden langer.

Deventer had traditioneel een sterke Indische gemeenschap en in de nabijheid van de stad lag een aantal dorpen, zoals Vaassen, Twello, Wierden en Nijverdal, waar ook een grote Molukse bevolking was. Het is bekend dat deze bevolkingsgroep een grote affiniteit met muziek heeft en veel professionele Nederlandse muzikanten hebben op de een of andere manier hun wortels in Indonesië. Er kwamen nieuwe klanten bij Atomic: een Indische band uit Zevenaar rondom toetsenman Alex Rahangmetan en de zusjes Sairatu als zangeressen, de Zwolse band Superperro rond de bekende Deventer muzikant Roy Kuschel, die later lid werd van Cuby & The Blizzards, en de puur Molukse band Barracuda uit Twello. Laatstgenoemde band speelde een fantastische coverversie van de Ierse hardrockband Thin Lizzy met Phil Lynott en Gary Moore. Barracuda was samengesteld uit de broers Pelamonia, die uit een uiterst muzikale familie kwamen en nog een werkelijk beeldschone jongere zus Nonna (Maleis voor ‘meisje’) bleken te hebben.

Weliswaar was de verhouding tussen Nederlanders (‘Belandas’) en Zuid-Molukkers na de treinkapingen en gijzeling in een basisschool in de jaren zeventig nog steeds licht gespannen, maar de broers Pelamonia werden al snel een graag geziene klant bij Atomic. Zo was er ooit een zeer gedenkwaardig optreden van Barracuda in de jeugdgevangenis in Zutphen, waar ook een paar van hun Molukse wapenbroeders zaten. Het was een heel gedoe om met alle apparatuur langs de beveiliging te komen, maar toen alles was opgebouwd, startte de band met het nummer Jailbreak van Thin Lizzy, waarvan de openingszin luidt: ‘Tonight there’s gonna be a jailbreak!’ Al direct na die eerste zin en de snoeiende gitaarakkoorden barstte een oorverdovend gejuich en gejoel onder de gevangenen los en ik moest even denken aan het beroemde San Quentin State Prison-optreden van Johnny Cash in 1969, dat soortgelijke reacties opriep (‘San Quentin, I hate every inch of you!’). Het was mijn eerste blik in een echte gevangenis, een ervaring die ik later in mijn leven nog vaak zou herhalen, maar dan als gedetineerde en niet als gast.

In het kielzog van al die bands kwamen natuurlijk vaak leden van het andere geslacht en daarvoor had ik een warme belangstelling. Zo bleken de dames Sairatu van de Molukse band uit Zevenaar een erg leuk jonger zusje te hebben, Engelien, die echter al verkering had met een Nederlandse jongeman. Engelien woonde aan de Driekoningenstraat in Arnhem, aan de rand van het roemruchte Spijkerkwartier, de toenmalige rosse buurt in Arnhem. Ik heb echt werk gemaakt van Engelien, ben een paar keer bij haar op bezoek gegaan en heb al mijn charmes in de strijd gegooid. Ze klaagde veel over haar toenmalige vriend, die zijn handen nogal ‘los had zitten’ en dat maakte mij soms woedend. Maar ondanks al mijn goedbedoelde versierpogingen is Engelien nooit op mijn avances ingegaan en later zijn we elkaar uit het oog verloren.

De jongere zus van de Pelamonia-broers uit Twello, Nonna, was duidelijk ontvankelijker voor mijn charmes en langzaam begon zich daar een relatie te ontwikkelen. Als ik ’s avonds in de geluidsopnamestudio was, kwam ze vaak even langs en we hebben in die tijd veel gesproken over wat we beiden in het leven wilden bereiken. Ze werkte in een modezaak in Apeldoorn, deed daarnaast wat modellenwerk en was een echte eyecatcher. Maar haar broers schermden Nonna duidelijk af en worstelden met de vriendschap die ze met een Belanda had. Ik kwam weleens bij haar thuis, leerde haar ouders kennen en werd altijd voor een bord eten uitgenodigd, maar ik voelde de onderhuidse spanning. Het blijft immers zo dat een Molukse jongen wel een Nederlands meisje mee naar huis mag nemen, omdat de kinderen die uit zo’n relatie ontstaan Molukse kinderen zijn, maar omgekeerd ligt dat veel gevoeliger.

In september 1982 begon ik aan het laatste jaar van mijn ingenieursstudie in Enschede. Aangezien dat jaar alleen nog maar bestond uit het afleggen van de nodige examens en een afstudeerproject, loonde het niet meer om woonruimte in Enschede te zoeken. Ik was dankzij mijn trouwe Honda Civic mobiel genoeg en had nog allerlei andere verplichtingen, waaronder mijn IDB-opleiding, en ook bij Atomic nam de hoeveelheid werk snel toe. Mijn afstudeerproject zou gaan plaatsvinden bij Philips Data Systems in Apeldoorn, waar op dat moment beeldschermterminals werden ontwikkeld en gebouwd. Ik kreeg een nogal technische opdracht, namelijk het onderzoeken van de mogelijkheden van een bepaald type grafische processor, dat alles onder regie van ir. Reinhoud Martens, die namens Philips mijn afstuderen begeleidde. Met Reinhoud kreeg ik een goede persoonlijke band en ik heb jaren daarna begrepen dat hij bij het CERN-instituut in Genève op een meer dan aansprekende positie belandde. Tot op de dag van vandaag mailen we nog weleens, omdat hij ook mijn kronkelige carrière via internet is blijven volgen. Op zich is mijn afstudeeropdracht goed afgesloten, wel ben ik dat jaar bij een paar examens langs het randje gegaan en eigenlijk heb ik met veel lagere cijfers dan ik had kunnen halen mijn studie afgesloten. Maar ik had al een baangarantie op zak, dus een grote rol speelde het in mijn ogen niet meer.

Op 24 juni 1983 was in Enschede de feestelijke diploma-uitreiking. Vanaf dat moment mocht ik mij ingenieur Balvers noemen en ik was daar best trots op. Natuurlijk heb ik mijn ouders hierover geïnformeerd en ze uitgenodigd. Ik verbleef alweer een tijdje in mijn vertrouwde zolderkamer in het ouderlijk huis, dat een goede uitvalbasis bood, maar ik leidde toch vooral mijn eigen leven. Tot mijn grote verbazing toonden mijn ouders geen interesse om naar de diploma-uitreiking te komen onder het mom “dat is toch maar een formaliteit’. Ik was behoorlijk beledigd, vooral toen ik later begreep dat mijn vader tegen iedereen die het horen wilde vertelde dat zijn zoon nu ingenieur was. Ik heb mijn diploma opgehaald en heb het inderdaad slechts als een formaliteit beschouwd. Een groot feest met medestudenten was er ook niet. Ik had weliswaar in de eerste twee jaren van de studie mijn vaste stapmaatjes gevonden, maar door de stage en het afstuderen op locatie was het onderlinge contact in het laatste jaar al zeer losjes geworden.

De Nederlandse overheid hield inderdaad woord: ruimschoots voor de diploma-uitreiking stond al vast dat mijn eerste opdracht bij Hollandse Signaal Apparaten (HSA) in Hengelo zou gaan plaatsvinden. HSA was toen nog een joint venture van de Nederlandse Staat en Philips – in 1989 is het concern in de Franse handen van het Thales-concern overgegaan. HSA ontwikkelde en produceerde zeer geavanceerde apparatuur, met name voor de defensie-industrie, waaronder radar-gestuurde vuurgeleidingssystemen. Een bestseller in de verkoop was het zogenaamde Goalkeeper-systeem, een snelvuurkanon voor gebruik op schepen, dat een bescherming tegen laagvliegende raketten moest bieden. Dat thema was kort daarvoor uiterst actueel geworden, nadat in mei 1982 in de Falklandoorlog een Brits fregat, de HMS Sheffield, met een dergelijke raket, een Exocet van Franse makelij, door de Argentijnen tot zinken was gebracht met vele dodelijke slachtoffers en een fiks gezichtsverlies voor de Royal Navy tot gevolg. Opeens was er ook vanuit andere landen veel belangstelling voor het Goalkeeper-systeem en ik zou na een korte inwerkperiode in Hengelo in een nog te bepalen ander NATO-land worden gestationeerd om de implementatie van het systeem te begeleiden, en en passant moest ik er natuurlijk ook voor waken dat er geen buitenlandse spionageactiviteiten zouden plaatsvinden om de kostbare kennis over het systeem afhandig te maken.

Het is goed om te beseffen dat in die dagen de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt was. Er was sprake van een enorme wapenwedloop met de landen van het Warsaw Pact, waarbij de Sovjet-Unie de stuwende kracht was. Dan was er het recente terrorisme van Molukse en Palestijnse activisten in Nederland en andere extremistische bewegingen in Europa, zoals de RAF/Baader-Meinhof-Groep in Duitsland, de Rode Brigade in Italië, de ETA in Spanje en de IRA in Noord-Ierland, en dat gaf allemaal aanleiding tot veel activiteiten van geheime diensten. De IDB was weliswaar niet verantwoordelijk voor de veiligheid van de Nederlandse Staat op eigen bodem, maar had vooral de opdracht om in het buitenland relevante informatie over mogelijke bedreigingen te verzamelen of deze te verhinderen (parallel aan de scheiding tussen MI5 en MI6 in Engeland).

Toch had ik tijdens mijn opleiding wel een voorproefje gekregen van het licht paranoïde karakter van de dienst. Zo is er ooit een serieus en geheim project gestart, omdat het vermoeden bestond dat vrachtwagens uit het Oostblok – die toen nog een zeldzaamheid waren op de Nederlandse snelwegen – waren uitgerust met speciale apparatuur aan de onderzijde van de auto waarmee tijdens de rit de dikte van het asfalt werd gemeten. Dat zou vitale informatie zijn om een eventuele snelle opmars van Russische pantservoertuigen over het Nederlandse wegennet te ondersteunen. Blijkbaar had niemand de realiteitszin om te beseffen dat tanks ook prima over zandpaden en door weilanden kunnen rijden en misschien geen asfalt nodig hebben.

There is no monopoly on common sense

On either side of the political fence.

We share the same biology, regardless of ideology.

Believe me when I say to you,

I hope the Russians love their children too

Lyrics by Gordon Sumner

Sting, Russians © Sony/ATV Music Publishing LLC

Tijdens mijn stage bij Digital Equipment – ik vermoed nog steeds dat de IDB een handje heeft gehad in mijn uitverkiezing bij de sollicitatiegesprekken in Enschede – kreeg ik ooit een niet nader gespecificeerde klus in dezelfde kazerne in Bussum waar ik een deel van mijn seminars had gevolgd. Daar aangekomen werd ik naar een volstrekt onopvallende fietsenstalling achter op het terrein geleid, waarin zich een verborgen liftschacht bleek te bevinden. Met die lift kwam je uiteindelijk tientallen meters onder het aardoppervlak en tot mijn stomme verbazing bevond zich daar een complete commandocentrale van meerdere verdiepingen, waar inderdaad onderhoudswerk aan de computersystemen moest worden verricht. Tijdens wat gesprekken aldaar hoorde ik dat in de jaren daarvoor een reusachtig en kostbaar bouwproject was afgesloten, waarmee het gehele onderaardse complex in een soort koperfolie werd omwikkeld. In 1976 was een Russische piloot met een MIG 25 jachtvliegtuig naar Japan overgelopen. Natuurlijk werd dat toestel door de Westerse inlichtingendiensten voor nader onderzoek compleet gedemonteerd om pas daarna weer te worden teruggegeven aan de Russen. De Amerikaanse ingenieurs lachten zich suf toen men ontdekte dat de Russische elektronica nog voor een groot deel uit elektronenbuizen bestond en nauwelijks moderne halfgeleiders oftewel chips bevatte. Dat lachen verging hun echter kort daarna, toen men het fenomeen EMP ontdekte, een sterke elektromagnetische puls die ontstaat als men een atoombom hoog in de atmosfeer laat ontploffen, die alle miniatuur elektronische componenten doet verbranden, maar waarvoor de ouderwetse elektronenbuizen immuun zijn. Dat maakte verregaande afschermingsmethoden noodzakelijk en dat nieuws was zelfs in die bunker in Bussum aangekomen. Overigens stond het hele complex op enorme veren, om de schok van een mogelijke directe atomaire treffer te minimaliseren.

Zo nu en dan had ik wel twijfel over de zinnigheid van al die projecten en vroeg ik mij af of het niet allemaal een beetje overdreven was. Toen ik bij HSA met collega’s te maken kreeg, nam die antipathie snel toe. Het bleken vrijwel allemaal mannen te zijn die met stralende ogen over de vernietigende kracht van de door hen ontwikkelde wapens konden vertellen en die bijna seksueel opgewonden raakten als er over het aantal schoten per minuut werd gesproken. Zo vuurde het Gatling-kanon in het Goalkeeper-systeem zo’n zeventig granaten per seconde (!) af en dat bracht menig HSA-ingenieur welhaast tot een orgasme. Ik zag heel wat kantoren van mannen die hun bureau hadden opgesmukt met modelvliegtuigen en ander wapentuig, een periode die ik op twaalfjarige leeftijd al had afgesloten. Het ontbrak er nog net aan dat ze in de middagpauze met hun vliegtuigjes zaten te spelen onder luid pang-pang-geroep. Zo wilde ik niet oud worden, en ik zag ook geen heil in een verder beroepsleven op die wijze. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat een mens en een soevereine staat het recht hebben om hun grenzen, het leven en hun bezit te verdedigen en ben verre van een pacifist, maar een toekomst in die sferen ging mij steeds meer tegenstaan.

Na ongeveer een maand heb ik – misschien wel impulsief – een besluit genomen en ben ik naar de personeelsafdeling gestapt om aan te geven dat ik geen zin meer had in deze baan. Nog dezelfde dag kwam er een leidinggevende van de IDB uit Den Haag, die mij van mijn ongelijk probeerde te overtuigen. Toen ik voet bij stuk hield, ontstak de man in een woedeaanval. Of ik wel besefte wat er allemaal aan tijd en geld in mij was geïnvesteerd? Dat besef had ik vermoedelijk inderdaad onvoldoende, maar hoe meer hij dreigde met fire en fury, hoe meer ik volhardde in mijn standpunt. Uiteindelijk ben ik bijna letterlijk de poort uit getrapt en het laatste wat mij werd toegebeten was dat ‘ik nog wel spijt zou krijgen van mijn besluit’ en dat ‘ik nooit meer voor de Nederlandse overheid zou kunnen werken’. Die dag kwam ik thuis in Deventer en vertelde mijn ouders dat ik met mijn eerste baantje was gestopt. Mijn vader was woest en begreep er niets van en wees mij nogmaals op de hoge werkloosheid in die dagen en op ‘al het geld dat mijn studie had gekost’, maar ik voelde mij bevrijd en ben op zoek gegaan naar iets wat ik leuk zou vinden en waar ik achter kon staan. Dat bleek onverwacht dicht bij huis te liggen.

Kleine banen en grote verleidingen

If I lost you now

It would take my heart from me

I can’t imagine life without you

The love of you, baby

Because you’re beautiful, my one desire

You’re my soul’s inspiration

Lyrics by Graham Hamilton Lyle & Terry Britten

Anita Baker, Soul Inspiration © Warner/Chappell Music, Inc

Ik schrijf mijn hele leven al graag. Toen ik na mijn vertrek uit Hengelo in de lokale krant las dat Kluwer Technische Tijdschriften een redacteur voor haar computeruitgaven zocht, heb ik direct gesolliciteerd en een paar van de zaken meegestuurd die ik in de jaren daarvoor had geschreven. Mijn brief belandde op het bureau van Hein ten Bosch, in die tijd een absolute legende in de vakuitgeverijenwereld en een alom gewaardeerd expert op het gebied van hifi en audio. Hein reageerde snel en al binnen een paar dagen zat ik aan zijn bureau, waar we gehuld in de damp van zijn pijp meer over allerlei hifi-apparatuur dan over de baan zelf hebben gesproken. Men zocht een redacteur, formeel zelfs een eindredacteur, voor het blad Databus, dat vanuit een technisch perspectief de nog nieuwe personal computerbranche moest bedienen.

Al op 1 september 1983 kon ik beginnen bij Kluwer, in een kantoorgebouw aan de Gedempte Gracht in Deventer. Het blad zelf was mij eigenlijk veel te technisch en had precies dat nerdgehalte waarvan ik mij in Enschede had gedistantieerd. Er waren de nodige vaste auteurs, onder andere de legendarische en buitengewoon sympathieke Chriet Titulaer, die ik regelmatig mocht ontmoeten en die tijdens de lunch altijd goed was voor een hoogst interessant gesprek. De toenmalige directeur van Kluwer Technische Tijdschriften was Cees Vervoord, die uiteindelijk directeur van BUMA/STEMRA is geworden en een echte autoriteit op het gebied van mediarechten werd. Cees was toen nog jong en moest zich bewijzen met succesvolle uitgaven. Toen ik een visie presenteerde waarbij het blad Databus veel commerciëler zou moeten worden, was hij onmiddellijk een en al oor. Mijn collega’s waren grotendeels journalistieke puristen, die om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden bij voorkeur zo weinig mogelijk over hun adverteerders schreven. Daar zag ik helemaal geen gewetensbezwaren en omdat de inkomsten van een technisch tijdschrift voor het grootste deel uit advertentieomzet worden gegenereerd en het aantal verkochte advertentiepagina’s zelfs de omvang van de redactionele katernen bepaalt, groeide het blad Databus als kool.

Ik ging veel “naar buiten”, op bezoek bij adverteerders (zelfs samen met de advertentieverkoper), bezocht beurzen en congressen en werkte daarmee ook indirect aan mijn eigen zichtbaarheid in de markt. Mijn collega’s daarentegen woonden achter hun bureau, hadden uren durende levendige discussies over de morele aspecten van het journalistenvak en de stijlfouten in de aangeleverde teksten. Maar ik had reuze veel plezier en ook al was mijn eerste bruto maandsalaris een magere 2.984 gulden per maand – ik weet het nog precies – ik zag een mooie toekomst.

Kort daarna had ik genoeg geld om zelf een woning te betrekken en dat werd een eenvoudig tweekamerappartement aan de Graven in de oude binnenstad van Deventer. Die woning maakte het mogelijk om mijn contacten met Nonna nog wat meer aan te halen en ondanks de tegenwind die we vanuit haar ouderlijk huis kregen – ik bleef immers die Belanda – werd onze relatie steeds intenser. Nonna wilde heel graag een opleiding als kapster en visagiste gaan volgen, maar het ontbrak haar aan de financiële middelen en vanuit huis werd het ook niet erg gestimuleerd.

Eind 1983 had ik mijn eerste buitenlandse zakenreis voor Kluwer. We wilden een speciale uitgave rondom het thema Ergonomie maken en in Londen was een driedaags congres over dat onderwerp. Mede door de veelbelovende resultaten van de eerste maanden kreeg ik toestemming om het congres te bezoeken. De vlucht vanaf Schiphol zou al vroeg vertrekken en dat betekende dat ik de avond ervoor al naar Amsterdam vertrok en daar in een hotel overnachtte. Nonna bracht mij die avond weg en het onvermijdelijke gebeurde: we zijn in mijn hotelkamer in bed geland en hebben de liefde bedreven – voor haar duidelijk de eerste keer. De term “liefde bedrijven” is hier bewust gekozen, want ik was echt smoorverliefd en ook zij maakte een intens gelukkige indruk. De volgende ochtend stapte ik bijna zwevend van geluk in het vliegtuig naar Londen en kwam na een paar dagen terug met genoeg materiaal en inspiratie om een prima speciale uitgave te maken.

Toen Kluwer eind 1983 besloot mijn salaris te verhogen, ik meen tot ongeveer 3.500 gulden bruto per maand, kon ik een kleine jeugddroom realiseren. Al in het laatste jaar van mijn studie had ik de trouwe Honda Civic voor een jongere en grotere Honda Accord ingeruild. Ik wilde echter heel graag iets sportiefs en toen ik de kans kreeg om een tweedehands Porsche van een particulier in Apeldoorn over te kopen, heb ik toegeslagen. Het werd een bronskleurige (‘hoerenbrons’, zoals iemand eens schamper zou opmerken) Porsche 924, bouwjaar 1976. Ik moet ergens in de buurt van de 10.000 gulden voor de auto hebben betaald en ook de verzekeringspremie kostte een aardige som geld. Ik reed echter vol trots door Deventer, maakte langere tochten met Nonna, of nam collega’s van Kluwer mee voor een snelle rit over de kronkelige Wilpsedijk, waarbij zij doodsangsten uitstonden. Natuurlijk was het maar een ‘poor mans Porsche’ met een opgevoerde 2 liter viercilinder motor die eigenlijk uit een Volkswagen kwam, maar voor een echte 911 had ik nog geen geld. En de combinatie van de bloedmooie Nonna en de snelle auto maakte indruk – en daar ging het mij steeds meer om.

Van die status kreeg ik positieve, maar niet zelden ook negatieve bevestigingen. Op een dag had ik de Porsche in een parkeerhaven gemanoeuvreerd voor een bezoek aan het kantoor van de Belastingdienst in Deventer. Op de rijweg stond een kleine file met auto’s en precies achter mij stond een politiewagen met het raampje open. De agent achter het stuur keek naar de Porsche, keek nog eens naar mij en schamperde vervolgens: ‘Zo, die heb je niet eerlijk verdiend…’ Ik werd behoorlijk boos en wilde eigenlijk een klacht over zijn gedrag indienen, maar ik heb het er maar bij gelaten. De tijd van niet-eerlijk geld verdienen zou nog komen, hij was te vroeg met zijn conclusie.

Leuke reacties waren er ook. Op een avond hadden Nonna en ik gegeten in Amsterdam, we reden over de A1 terug naar Deventer. Het was een warme en heldere zomeravond en het was zo rond 22.00 uur nog net licht. Ons record van Amsterdam naar Deventer stond op 37 minuten, dus bij Muiden heb ik het gaspedaal diep ingedrukt en dat tot onder Apeldoorn volgehouden. Pas toen viel mij op dat er ongeveer een kilometer achter mij twee koplampen waren die dezelfde snelheid hadden als mijn snelle bolide. Ik heb het nog even aangezien, maar toen de situatie niet veranderde, heb ik een grote fout gemaakt door op de rem te trappen en naar de rechterstrook te gaan. Kort daarna werd ik ingehaald door een Porsche 911 van de Rijkspolitie die mij naar de vluchtstrook dirigeerde. Een vriendelijke agent kwam aan mijn inmiddels geopende raam en zei: ‘Goedenavond, meneer, dat ging nogal snel. Waarom reed u zo hard?’ Ik heb een paar seconden gezwegen, even naar mijn eigen auto gekeken, naar de mooie jonge vrouw naast mij en hem grijnzend geantwoord: ‘Moet ik dat echt nog aan u uitleggen?’ Hij barstte onmiddellijk in lachen uit en zei: ‘Nee, ik begrijp het al. Maar duur wordt het ritje wel!’ Dat klopte helaas, want niet veel later viel er een boete van vijfhonderd gulden en een voorwaardelijke rijontzegging van drie maanden in de bus.

Met de salarisverhoging kwam gelijktijdig een vermanend gesprek met de personeelsafdeling van Kluwer. Men had ontdekt dat ik een nevenactiviteit in de vorm van een deelname aan een onderneming in het audiospectrum had en dat was voor een redacteur van een tijdschrift die zijn onafhankelijkheid toch enigszins moest bewaken niet acceptabel. Men bedoelde daar natuurlijk mijn aandeel als vennoot in Atomic mee. Ik heb een gesprek met Ad gehad en hem de problematiek uitgelegd. Hij toonde niet zo veel begrip, was boos en teleurgesteld en in dat gesprek werd mij ook duidelijk dat de financiële positie van Atomic tamelijk wankel was. Ik heb echter gesteld dat ik niet jaren had gestudeerd om mijn carrière in zijn bedrijf door te brengen en Kluwer had mij voor een duidelijke keuze gesteld: óf mijn deelname bij Atomic beëindigen óf ontslag nemen. Ik heb mij uiteindelijk als vennoot bij de Kamer van Koophandel uitgeschreven en de vennootschap is door Ad en zijn medevennoot voortgezet, waarbij de heren “alle lusten en lasten uit de vennootschap” middels een korte akte hebben overgenomen. Dat veroorzaakte een fikse crisis in de band die Ad en ik hadden, maar ik had helaas weinig keus. Atomic heeft niet lang daarna haar activiteiten beëindigd en de meeste apparatuur is middels een samenwerking met een bevriende relatie uit Amsterdam via een veiling verkocht.

Het jaar 1984 startte op 24 januari met een baanbrekende ontwikkeling in de personal computerindustrie: de introductie van de Apple Macintosh. In de weken ervoor was ik door de Apple-importeur in Nederland al geïnformeerd en die hadden het blad Databus een primeur beloofd. Achteraf bleek overigens dat dit een beetje boerenbedrog was, want tegelijk met Databus hadden nog meer Nederlandse tijdschriften de zogenaamde primeur. Maar we kregen een dummy Macintosh voor de fotograaf ter beschikking gesteld en bij mij thuis werden titelfoto’s gemaakt, waarbij mijn twee poezen Pico en Micro zelfs een rol speelden. Apple speelde immers volgens de kop boven het artikel dat ik had geschreven een “kat en muis spelletje” met IBM en poes Micro was inderdaad zo fotogeniek om op een gegeven moment met de Apple-computermuis te gaan spelen. Dat artikel moet ergens aan de andere zijde van de oceaan interesse hebben gewekt, want kort daarna dwarrelde er een uitnodiging binnen die de loop van mijn leven flink heeft beïnvloed.

De marketing en pr-activiteiten van de firma Apple werden ondersteund door Regis McKenna Inc., een zeer toonaangevend bureau gevestigd in Palo Alto in Californië, in het hart van Silicon Valley. Het bureau had haar Europese hoofdkantoor in Parijs en tijdens een internationale computerbeurs in de RAI in Amsterdam liep ik Michael Fournell, de directeur van dit kantoor, tegen het lijf en hij bleek mijn Macintosh-verhaal te kennen. Dat gesprek leidde uiteindelijk tot een uitnodiging om op kosten van Regis McKenna Inc. een meerdaagse studiereis naar Silicon Valley te ondernemen, waar ook ontmoetingen met een aantal kopstukken uit de computerindustrie op het programma stonden. Natuurlijk werd er dan wel een flinke redactionele bijdrage in de Kluwer-bladen verwacht, maar met die toezegging had ik geen enkel probleem. Ik kreeg van mijn leidinggevenden toestemming voor de reis, hoewel ze misschien wel hadden gewild dat ze zelf zo’n snoepreisje hadden gekregen.

De reis naar Californië zou via business class vluchten plaatsvinden en toen ik dat hoorde, ben ik met Michael Fournell gaan onderhandelen. Zou het misschien mogelijk zijn om die dure tickets om te ruilen tegen veel goedkopere economy class vluchten, maar er dan twee tickets van te maken, zodat ik mijn vriendin Nonna kon meenemen? Zij leed toenemend onder de gespannen situatie thuis en ik wilde haar graag de wijde wereld laten zien. Vanuit Parijs kwam al snel het akkoord op dat voorstel en ik meen dat de totale vliegkosten uiteindelijk lager uitvielen, zelfs met de korte tussenstop die we in New York hadden ingebouwd. Maar Nonna had nog geen paspoort en via allerlei slinkse wegen moesten we dat voor elkaar zien te krijgen zonder dat haar ouders lucht van die reis zouden krijgen. Dat paspoort kregen we nog geregeld, maar op een of andere wijze lekte het bericht van de reis toch uit en werd Nonna in haar kamer opgesloten door haar ziedende vader, met een van haar broers voor de deur als schildwacht.

De dag voor de reis is in onvoorstelbare turbulentie verlopen. Via een nicht van Nonna met wie ze heel goed bevriend was, kreeg ik de opdracht om op een bepaald tijdstip in Twello met de auto te wachten. Inderdaad kwam Nonna kort daarna aangerend. Ze was uit het raam van de eerste verdieping gesprongen, stapte in mijn auto en we zijn met hoge snelheid weggereden. Nog diezelfde avond zijn we naar Amsterdam gegaan en hebben daar overnacht, omdat we wisten dat haar vader en broers actief naar ons op zoek waren. Ze hadden zich al bij mijn broer bij Atomic gemeld, die ook niet wist waar ik was – of dat in elk geval geloofwaardig beweerde. Nonna had niets aan kleding bij zich, dus we hebben die avond op Schiphol nog het een en ander gekocht en ook haar nicht Julia, die een vrouwelijke levenspartner had en daarom was verstoten uit de streng-christelijke Molukse gemeenschap, heeft nog wat kleding ter beschikking gesteld. De volgende ochtend vertrokken we naar New York en tot aan de start van de KLM Jumbo Jet hebben we allebei de angst gehad dat we uit het vliegtuig zouden worden gehaald.

Na een weekend toerist spelen in New York zijn we op zondagavond doorgevlogen naar San Francisco, waar we door een chauffeur van Regis McKenna werden afgehaald en naar ons hotel werden gebracht, het Holiday Inn in Palo Alto, direct tegenover de ingang van de beroemde Stanford University. Vanaf dat moment was Nonna wat meer op zichzelf aangewezen. Ze heeft veel tijd in het hotel doorgebracht en ging ook af en toe naar het nabij gelegen winkelcentrum, omdat er nog steeds bepaalde zaken ontbraken in de garderobe die ze bij zich had.

Die maandag ontmoette ik de rest van het reisgezelschap, ongeveer tien redacteuren van leidende Europese computer- en economie-uitgaven. We werden ontvangen in het kantoor van de PR-firma door Regis McKenna zelf, een icoonfiguur in de computerindustrie en een van de eerste durfkapitaal-ondernemers uit Silicon Valley. Het werd een buitengewoon boeiende week waarin talloze ontmoetingen plaatsvonden met bekende figuren uit Silicon Valley, uiterst interessante voordrachten werden gehouden en ik alle informatie als een spons opzoog. Het hoogtepunt was een bezoek aan de nieuwe Applefabriek in Cupertino, waar ook de Macintosh werd geproduceerd. Aan het einde van die tour hadden we de kans om even te praten met de directie van Apple, de ex-Pepsi Cola-baas John Sculley en… Steve Jobs! Hij was in die tijd nog niet zo wereldberoemd, maar ik kan zeggen dat ik een van de weinige Nederlanders ben die deze opmerkelijke man de hand heeft geschud. Ook toen maakte hij een buitengewoon gefocuste indruk en hij had een intensiteit die moeilijk te beschrijven is. In de maanden daarna is er overigens binnen Apple een enorme machtsstrijd tussen Sculley en Jobs uitgebroken.