OMSLAG

TITELPAGINA

COLOFON

Copyright © 2021 Uitgeverij NEEMA Books, Amersfoort

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een databank, of doorgegeven in welke vorm dan ook – elektronisch, mechanisch, gekopieerd, gescand of op enige andere wijze – behalve voor korte citaten in recensies of artikelen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ISBN 978 94 9292 562 6

ISBN ebook 978 94 9292 578 7

NUR 302, 341

Vertaling: Jaël Vuijk

Vormgeving omslag: Studio Nijenhuis

Vormgeving binnenwerk: Studio Mol

This Focus on The Family book was first published in the United States by BroadStreet Publishing Group LLC, 8646 Eagle Creek Circle, Suite 210, Savage, MN 55378, with the title I Have Called You by Name, copyright © 2021, by Jenkins Entertainment, LLC. Translated by permission.

www.thechosen.nl

www.neema.nl 

OPDRACHT

Voor zuster Pam,

een stralend voorbeeld van de liefde van God

Gebaseerd op The Chosen, de meerdere seizoenen tellende tv-show die gecreëerd en geregisseerd werd door Dallas Jenkins en geschreven door Ryan M. Swanson, Dallas Jenkins, en Tyler Thompson.

Wees niet bang, want ik zal je vrijkopen,
ik heb je bij je naam geroepen, je bent van mij!

Jesaja 43:1

DEEL 1

DE HERDER

Tijdens het bewind van keizer Augustus stond
de provincie Judea onder het gezag van het Romeinse Rijk.

400 jaar lang hadden de profeten van Israël gezwegen. In de synagogen werden de Schriften door de priesters voorgelezen, terwijl de Romeinse officieren door de straten patrouilleerden en aan de Hebreeën zware belastingen oplegden.

In de profetieën werd gerept over de komst van een messias die Gods volk zou verlossen.

HOOFDSTUK 1

FASCINATIE

Kedron, Israël

Ondanks zijn gespierde lijf schatten de mensen Shimon, vanwege zijn geringe lengte en dansende bos krullen, een stuk jonger dan zijn twintig jaar. Toch zal hij, als zijn vader het land en de schapen aan hem overgedaan heeft, verantwoordelijk worden voor zijn drie jongere zussen. En het zou zomaar kunnen zijn dat dat vandaag al gaat gebeuren – misschien hebben zijn ouders hem daarom wel laten komen, terwijl hij eigenlijk op het veld zou moeten zijn.

Bijna twee jaar is zijn vader ziek nu, en al die tijd heeft Shimon het werk op het land alleen moeten doen. Het meeste heeft hij noodgedwongen zelf geleerd, maar hij mist vaders helpende hand en begeleiding. Gisteren waren er beambten uit Kedron bij zijn ouders op bezoek geweest. Hij wilde dat hij erbij geweest was, maar hij zal vandaag vast de details te horen krijgen.

Ze treffen elkaar in het slaapvertrek van zijn ouders. ‘Ik heb gefaald,’ begint zijn vader, die op bed ligt.

‘Dat moet u niet zeggen,’ antwoordt Shimon. ‘U hebt gedaan wat u kon.’

‘Laat papa uitpraten,’ onderbreekt zijn moeder. ‘Hij probeert zich te verontschuldigen.’

‘Maar hij hoeft zich nergens voor te verontschuldigen! Ik weet dat hij bij mij zou zijn geweest als hij niet…’

Vader steekt zijn hand op. ‘We zijn alles kwijt. Ik heb niets om jou na te laten.’

‘Maar…’

‘Onderbreek me niet!’ maant hij met raspende stem. ‘Ik voel me ellendig, want ik heb tegenover jullie allemaal gefaald.’

‘Wat bedoelt u?’

‘Je hoeft niet meer naar het veld terug te gaan. De nieuwe eigenaars zijn er al.’

‘Maar de schapen dan? En de meiden, en onze toek…’

‘Het is allemaal mijn schuld,’ reageert zijn vader. ‘Het spijt me! Meer valt er niet te zeggen.’

Shimon kijkt hem verslagen aan. Hij wil zijn vader opbeuren, hij wil hem bedanken voor alles wat hij van hem geleerd heeft. Door zijn vader heeft hij een vurig enthousiasme ontwikkeld voor de Schriften, door zijn lessen is hij gefascineerd geraakt door de profetieën en de beloofde messias. Hoe moet hij nu verder? En wat zal er worden van al die lessen?

‘Je zult hier weg moeten en ergens anders werk moeten zoeken.’ Zijn moeder kijkt hem aan. ‘We hebben enkel nog dit huis, maar geen land en geen dieren meer. En er zijn wel vijf monden om te voeden.’

‘Ik zal doen wat er moet gebeuren, dat spreekt voor zich,’ antwoordt Shimon. ‘Maar waar zal ik heen gaan? En wat moet ik gaan doen?’

Moeizaam komt zijn vader een stukje omhoog. ‘Je wilde altijd nog een keer naar Betlehem. De kuddes bij Betlehem voorzien de tempel in Jeruzalem van offerdieren. Schaapherders daar kunnen altijd wel hulp gebruiken.’

Betlehem! De plaats uit de profetieën, twintig mijl naar het oosten! Shimon kan er alleen maar van dromen om daar een keer naar de synagoge te gaan. Zou hij daar tijd voor krijgen? Hij zal dagloner moeten worden wil hij zijn ouders en zusjes kunnen onderhouden.

Van het ene op het andere moment is zijn toekomst compleet veranderd. Maar het vooruitzicht om naar Betlehem te vertrekken verzacht de klap aanzienlijk.

***

Een week later

Verwoed probeert Shimon de anderen bij te houden. Bij iedere stap duwt hij zichzelf verbeten met zijn zelfgemaakte staf naar voren en trekt vinnig aan het schaapstouw met daaraan zijn witte lammetje. Even verderop houden de drie herders bij wie hij is gaan werken halt, met hun drie eigen lammeren. Ze draaien zich geërgerd om. Aaron doet met zijn stok geïrriteerd Shimons hinkelende loopje na. Zijn donkere huid steekt scherp af tegen zijn witte tuniek.

‘Kom op!’ roept Yoram, de oudste van het drietal. Hij heeft nog maar een randje grijs haar en zijn bezwete kale hoofd glinstert in de verzengende hitte van de zon. ‘We moeten verder!’

Zijn poging om de drie mannen te laten zien dat hij minstens zoveel om hun schapen geeft als zijzelf, heeft Shimon een kneuzing aan zijn enkel opgeleverd. Tijdens een storm had hij de kudde naar een kalkgrot gevoerd, toen er een schaap ontsnapte. Shimon was erachteraan gegaan, maar had zich lelijk verstapt in een greppel. Enig medeleven was fijn geweest – of iets van dankbaarheid – maar hij kreeg alleen minachting. Om van hulp maar te zwijgen, hooguit de suggestie van Natan om zijn voet ‘strak te verbinden’. De bebaarde Natan is de enige die de jonge knecht aankijkt als hij tegen hem praat.

Shimon hoopt weer bij de drie herders te komen als ze stoppen bij de bron op de weg naar Betlehem. Bij elke stap moet hij de pijn verbijten en gutst het zweet van zijn voorhoofd.

Vanaf een afstandje kan hij zien dat ze al bijna bij de bron zijn. Wanneer hij dichterbij komt, ziet hij vijf vrouwen bij de put in de weer met hun aardewerken kruiken en leren emmers. Het valt hem op dat de vrouwen hun afkeer van de herders niet onder stoelen of banken steken. Als de drie mannen de put naderen, draaien vier van de vijf zich demonstratief om terwijl ze hun neus dicht knijpen.

‘Mooie dag vandaag, waar of niet?’ buldert Natan tegen een van hen. Hij knikt en grijnst naar haar. Haastig slaat de vrouw haar sluier voor haar gezicht en gaat er vandoor. ‘Kom nou terug!’ probeert Natan nog.

Tegen de tijd dat Shimon bij de bron is, hebben de herders hun geitenleren waterzakken gevuld. Ze maken alweer aanstalten om verder te gaan. Ook de laatste vrouw loopt terug naar huis als Shimon er eindelijk is. Hij houdt zijn drinkzak onder water en sleept zichzelf weer overeind om de mannen niet kwijt te raken. Op een bord langs het pad staat ‘Betlehem’. Betlehem! Meteen komen er passages uit de Schriften in hem op, uit de Thora die hij samen met zijn vader zo grondig bestudeerd heeft. Aaron en de andere herders kunnen alleen maar laatdunkend doen over zijn passie voor de heilige boeken. Maar dat weerhoudt Shimon er niet van lange stukken uit zijn hoofd te leren, vooral die over zijn nieuwe woonplek. Zijn lam blaat, maar Shimon drijft zichzelf voort terwijl hij hardop reciteert:

Uit jou, Betlehem in Efrata,

te klein om tot Juda’s geslachten te behoren,

uit jou komt iemand voort die voor mij over Israël zal heersen.

Zijn oorsprong ligt in lang vervlogen tijden,

in de dagen van weleer.

Totdat de vrouw die zwanger is haar kind heeft gebaard,

worden zijn broeders aan hun lot overgelaten.

Daarna zullen wie er nog over zijn

terugkeren naar de andere Israëlieten.

Hij zal aantreden en hen als een herder weiden,

bekleed met de macht van de HEER, zijn God,

met de majesteit van diens verheven naam.

Zij zullen veilig wonen,

want hij zal heersen tot aan de einden der aarde,

en hij brengt vrede.

Zou het kunnen? Zou de messias echt hiervandaan kunnen komen? Het klinkt haast te mooi om waar te zijn. Toch gelooft Shimon met heel zijn hart in de woorden van de profeten. Hoe mooi zou dat zijn: de Uitverkorene die het voor de Joden opneemt en hen verlost van de Romeinse onderdrukking!

HOOFDSTUK 2

EEN TEKEN

Op de markt van Betlehem is het een drukte van belang. Overal krioelen kinderen en marktkooplui staan uit volle borst hun koopwaar aan te prijzen. Dierenhandelaren proberen voor een goede prijs hun hokken vol te krijgen om de pelgrims die naar de tempel in Jeruzalem gaan, zes mijl verderop, te kunnen voorzien van offerdieren. Shimon en zijn drie bazen hebben een zorgvuldige selectie uit hun kudde gemaakt; alleen hun beste dieren kunnen een topprijs opleveren.

Het is een spel van onderhandelingen: kooplui proberen boeren en herders te bewegen hun prijs te laten zakken, terwijl die juist de kwaliteit van hun beesten en voedsel aanprijzen. Yoram is druk gebarend in onderhandeling met een koopman en even verderop staat een kind te woelen in een berg pas geschoren wol. Bij een andere kraam ziet Shimon Aaron zijn neus in een zak verse kruiden steken. Zoekend baant Shimon zich een weg door de menigte. Het is een kakofonie van geblaat en geloei, doordrenkt van de stank van uitwerpselen.

Er wandelt een farizeeër de synagoge uit. Hij komt de mogelijke offerdieren aan een uitgebreide inspectie onderwerpen. ‘Misschien is dit mijn kans!’ zegt Shimon tegen zichzelf. De geestelijke pakt Natans zwarte lam op en bekijkt het van alle kanten. ‘Hij is perfect! Picobello, geen smetje. Niks mis mee. Dat heeft u vast al gezien!’ begint Natan zijn verkooppraatje.

‘Onberispelijk moet hij zijn,’ antwoordt de farizeeër. ‘Deze is goed.’

Vervolgens loopt hij naar Shimon. Die tilt zijn witte lammetje op en houdt het vlak voor de geestelijke. Maar over het klaaglijke geblaat van zijn schaap heen begint hij ergens anders over: ‘Meester, ik heb een vraag over de messias. Ik studeer elke dag in de Thora en…’

De farizeeër zucht terwijl hij doorgaat met de inspectie van het lam. ‘Een herder die wil studeren…’

‘Ja!’ Shimon lacht. En dan serieus: ‘Gelooft u dat de messias ons zal komen bevrijden van de bezetters?’

‘Ja,’ antwoordt de man mat, duidelijk verveeld. ‘De messias zal een grote militaire leider zijn.’

‘Weet u dat wel zeker? Want afgelopen sjabbat las de priester uit de boekrol van de profeet Ezechiël, en die heeft niets gezegd over…’

‘Schande! Hoe durf je mij tegen te spreken!’ bijt de farizeeër Shimon venijnig toe.

Snel komt Aaron tussenbeide. ‘Het spijt me, meester. Hij is geobsedeerd door…’

‘Is dit dier van jullie?’ onderbreekt de farizeeër hem uit de hoogte.

Shimon en Aaron knikken.

‘Had ik niet gezegd “onberispelijk”?’

Aaron kijkt hem aan. ‘Zeker, maar dat is deze toch ook?’

Dan wijst de geestelijke op de flank van het lammetje. Er zit een wondje. ‘Ik zoek een perfect, gaaf dier, voor een smetteloos offer.’ Hij zet het beestje op de grond. ‘Deze kan onder geen beding naar Jeruzalem!’

Geschrokken neemt Aaron het schapentouw. Met een schuldbewuste buiging mompelt hij: ‘Excuses, meester, het spijt ons enorm, oprechte excuses!’

‘Weet jij waarom de messias nog niet gekomen is?’ De farizeeër zwaait dreigend met zijn wijsvinger naar Shimon, terwijl ook Natan en Yoram erbij komen staan. ‘De messias talmt nog door mensen zoals jij, door jullie zonden! Jullie durven hier met een onvolkomen, geschonden offerdier te komen; ik ontzeg jullie bij dezen alle vier de toegang tot de markt!’

Minachtend spuugt de geestelijke op de grond, vlak voor de voeten van de herders. Shimon wil al aanstalten maken om zich te verontschuldigen, maar Natan trekt hem mee. ‘Meekomen, nu. Kom.’

Terwijl Shimon achter Natan aanloopt, blokkeert Yoram hem de weg. ‘Dit is precies waar we je voor hebben gewaarschuwd! Ben je doof en blind tegelijk misschien?’

‘Het spijt me!’

‘We gaan terug naar de heuvels, en we gaan geen haartje langzamer lopen. Jij neemt je armzalige beest mee en je zorgt maar dat je ons kunt bijhouden. En anders zoek je het maar uit.’

Shimon staart naar de grond. Terwijl hij wegloopt, knijpt Natan hem even zachtjes in zijn wang.

De jongen voelt zich vernederd, maar wil voorkomen dat hij in zijn eentje de kudde moet zien te bereiken. Hij wurmt zich door de mensenmassa om in de buurt van het drietal te blijven. Maar zijn enkel doet zeer en ook het lammetje zorgt ervoor dat hij langzaam vooruit komt. Dan glijdt plots Shimons staf weg in de modder en hij valt hard op zijn rechterelleboog. Er sijpelt bloed uit een grote snee in zijn onderarm. Vanaf de grond speurt hij paniekerig in de menigte naar de drie herders. Verdwenen.

Moeizaam komt Shimon weer overeind. Hij hoort een eentonige stem iets hardop reciteren. De synagoge! Hij strompelt naar het gordijn voor de ingang en glipt naar binnen. Laat alsjeblieft niemand me hier ontdekken! Hij neemt het prachtige heiligdom in zich op. Op de bima leest de priester uit een boekrol. ‘Het volk dat in duisternis ronddoolt ziet een schitterend licht. Zij die in het donker wonen worden door een helder licht beschenen. U hebt het volk weer groot gemaakt, diepe vreugde gaf u het, blijdschap als de vreugde bij de oogst, zij jubelen als bij het verdelen van de buit.’

Van achteruit de synagoge komt een man aangesneld. Afkeurend bekijkt hij Shimon, die met zijn schaapje in de deuropening staat. Hij fronst bij het zien van het bloed dat uit de snee in Shimons arm op de grond drupt. ‘Jij mag hier niet komen, vooruit,’ zegt hij, terwijl hij de jongen naar de uitgang manoeuvreert.

‘Mag ik niet heel even blijven om te luisteren?’

‘Nee! Dit is een heilige plek!’

‘Alstublieft!’

‘Wegwezen! Naar buiten!’ Hij duwt Shimon door het gordijn en begint de bloedvlekken van de vloer te poetsen. De priester leest door:

‘Het juk dat op hen drukte, de zweep van de drijver, u hebt ze verbrijzeld, zoals Midjan destijds. Iedere laars die dreunend stampte en elke mantel waar bloed aan kleeft, ze worden verbrand, een prooi van het vuur.’

Shimon strompelt weer terug het drukke marktplein op. Hij is opgetogen over wat hij gehoord heeft over de messias. Hij duikt weg voor de farizeeër die hem op zijn nummer gezet heeft en weet een Romeinse schildwacht te ontlopen. Terwijl Shimon zich een weg door de mensenmenigte probeert te banen, komt er een verfomfaaide kerel aan. Hij oogt bezweet en vuil. Op de ezel die hij achter zich aan trekt, zit een zwangere vrouw. ‘Mag ik je wat vragen, vriend,’ zegt de man tegen Shimon. ‘Kun jij me vertellen waar hier in de buurt een waterput is? Mijn vrouw heeft al uren niets gedronken.’

Shimon knikt. ‘Aan de overkant van het plein.’

‘Dank je, broer.’

Maar als hij nog eens kijkt naar de vrouw op de ezel schrikt hij. Ze is hoogzwanger en ze is duidelijk aan het eind van haar krachten. ‘Wacht, wacht. Hier.’ Hij geeft de man zijn eigen waterzak.

‘Dank je, jongen, dat is heel vriendelijk van je.’ Hij geeft de waterzak aan zijn vrouw. Ze zet hem gretig aan haar mond.

‘Bent u van ver hierheen gekomen?’

‘Vanuit Galilea. Nazaret.’

Schichtig kijkt Shimon om zich heen. ‘Zeg dat maar niet te hard hier,’ fluistert hij. ‘U weet wat ze hier zeggen: kan er iets goeds komen uit…’

‘Ik weet precies wat ze zeggen over Nazaret,’ lacht hij.

‘Maar maakt u zich geen zorgen, ik zal niets zeggen. Uw geheim is mijn geheim.’

‘Bedankt, vriend. Dat is aardig.’ De Nazareeër geeft hem een schouderklopje en zijn vrouw lacht verlegen.

Iemand roept. ‘Aan de kant, vooruit, aan de kant.’ Daar heb je die farizeeër weer! Nog voor Shimon zich aan de man en vrouw heeft kunnen voorstellen, zegt de man: ‘We moeten snel weer verder.’ Haastig geven ze hem de waterzak weer terug en ze vervolgen hun weg.

Ook Shimon zet zich in beweging. In de verte kan hij de priester nog horen praten: ‘Geef kracht aan trillende handen, maak knikkende knieën sterk. Zeg tegen het moedeloze volk: “Wees sterk en vrees niet, want jullie God komt met zijn wraak. Gods vergelding zal komen, hijzelf zal jullie bevrijden.”’

De zon staat al laag als Shimon begint aan zijn lange terugtocht naar de kudde in de heuvels. Hij hoopt maar dat de boosheid van de drie mannen is gezakt. Het zal al wel donker zijn tegen de tijd dat hij bij hen is. Zijn maag rammelt, maar hij voelt zich gesterkt door de lezing van de priester in de synagoge. Hardop reciteert Shimon onder het lopen de woorden van de profeet Jesaja, terwijl hij zijn lammetje meetroont: ‘Dan worden blinden de ogen geopend, de oren van doven worden ontsloten. Verlamden zullen springen als herten, de mond van stommen zal jubelen: waterstromen zullen de woestijn splijten, beken de dorre vlakte doorsnijden. Het verzengde land wordt een waterplas, dorstige grond wordt waterrijk gebied; waar eenmaal jakhalzen huisden, maakt dor gras plaats voor riet en biezen.’

***

Het is stikdonker wanneer Shimon eindelijk aankomt bij de heuvel waar de schapen liggen. Yoram, Natan en Aaron hebben een vuurtje gemaakt en zitten te eten. Ze lachen en maken geintjes over het incident op de markt. ‘De volgende keer veeg ik mijn handen af aan zijn priesterschort,’ schampert Aaron. ‘Ik denk dat hij dan flauwvalt!’

Natan gebaart met een stuk brood. ‘Farizeeërs zijn zo krenterig; als die hun testament opmaken, benoemen ze zichzelf nog tot erfgenaam!’

‘En dan krijgen ze nog zo goed als niets,’ vult Aaron aan.

Yoram draait zijn hoofd naar Shimon als hij in de lichtcirkel van het kampvuur stapt. De vlammen uit de vuurpotten aan de tent vormen dansende schaduwen. ‘Nou, kijk es aan wie we daar eindelijk hebben. Daar is ‘ie weer!’

‘Hey, Shimon,’ groet Natan.

‘Jij blijft bij de schapen!’ Een commando van Yoram.

‘Je hebt niks aan hem,’ zegt Aaron zuur. ‘Waarom is hij hier eigenlijk nog?’

Yoram haalt zijn schouders op. ‘Ach, het is een prima jongen. Hij zal wel honger hebben.’

‘Aaron heeft deze keer eten gemaakt,’ zegt Natan uitnodigend, ‘dus alles is nog rauw!’ Yoram grinnikt.

‘Ho, ho!’ protesteert Aaron. ‘Er is niks mis met mijn maaltje. Gemaakt volgens grootmoeders recept, dus geen kwaad woord erover!’

‘Nou snap ik waarom je grootvader ervandoor gegaan is,’ proest Yoram, terwijl ook Natan het uitgiert.

Shimon zet zijn witte lammetje terug bij de moeder. Hij is doodop. Hij heeft alleen maar meer pijn aan zijn enkel gekregen, hij kan er nauwelijks meer op lopen. De drie herders bespreken de dag.

‘Die ene vrouw bij de put, die had van mij wel mogen blijven,’ verzucht Natan.

Aaron knikt. ‘Dat was een hele mooie ja!’

‘Knap, zeg ik, oogverblindend,’ beaamt Yoram.

Shimon komt naar hen toe gehinkeld. ‘Mag ik nu misschien iets eten?’

‘Niet hier.’ Aaron schudt zijn hoofd en wijst naar de kudde. ‘Neem je bord maar mee daarheen.’

‘Na wat er vandaag gebeurd is, lijkt het me logisch dat jij bij de schapen blijft vannacht,’ zegt Yoram.

‘En let deze keer een beetje op graag,’ sneert Aaron.

Yoram priemt met zijn wijsvinger. ‘Pas op voor wolven.’

‘En voor de farizeeër – wie weet komt ‘ie achter je aan!’ grijnst Natan, terwijl hij waarschuwend met een botje heen en weer zwaait.

Shimon steekt een fakkel aan in het vuur.

‘Gisteren was er een Romein die zomaar een schaap pakte,’ begint Aaron verontwaardigd. ‘Shimon!’ maant Natan, ‘ze beginnen weer over de Romeinen!’

‘En hij begon het vlak voor mijn neus te braden,’ gaat Aaron verder. ‘Ze pakken gewoon wat ze hebben willen, die…’

‘Laten we het ergens anders over hebben,’ onderbreekt Yoram hoofdschuddend.

Moeizaam sjokt Shimon het graspaadje af richting de beek. Hij hijgt en elke stap kost hem meer moeite. Zo alleen als nu heeft hij zich nog nooit gevoeld. Hij zet zijn bord op een steen, steekt de fakkel in de grond en waadt het moerassige, ondiepe water in om voorzichtig de wond aan zijn arm schoon te spoelen. Boven hem is het gesprek tussen Natan, Yoram en Aaron stilgevallen. Het enige wat te horen is, is het gepook van hun stokken in het vuur.

Shimon zet zijn staf neer en laat zich naast zijn bord op de grond zakken. Uitgeput vecht hij tegen de tranen. Hij voelt zich vies door de snee in zijn arm en is te moe om te eten. Glazig staart hij naar het water. Raar dat het troebel is. Overdag leek het helder…

Plotseling valt alles stil: de schapen, vogels, insecten, de lucht – alsof alles een moment de adem inhoudt. Dan zwelt er een storm aan. De schapen worden onrustig, boomtakken beginnen te zwiepen en bladeren vliegen in het rond. Shimons fakkel waait uit. Geschrokken kijkt hij omhoog naar de drie mannen. Die kunnen maar met moeite overeind blijven in het stormgedruis, hun mantels flapperen wild heen en weer. Ook hun kampvuur en de vuurpotten zijn uitgegaan. Shimon ziet geen hand voor ogen meer – totdat ineens de hemel gevuld is met een ongekend fel licht. Verschrikt laten de herders zich op de grond vallen. Yoram drukt zijn gezicht met de handen voor de ogen tegen de grond, terwijl Natan en Aaron met stomheid geslagen naar de lucht staren.

Opeens is er een engel bij hen. Shimon staat als aan de grond genageld. Er zijn geen woorden voor wat hij ziet – iets wat zich hooguit laat beschrijven als het stralende licht van God dat hen omgeeft. ‘Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen: vandaag is in de stad van David jullie redder geboren. Hij is de messias, de Heer.’

Is dit een droom? Shimon gelooft niet wat hij meemaakt. Dit kan niet waar zijn! Vandaag? Nu, in mijn leven?

De engel is nog niet uitgesproken: ‘Dit zal voor jullie het teken zijn: jullie zullen een pasgeboren kind vinden dat in een doek gewikkeld in een voederbak ligt.’

En plotseling voegt zich bij de engel een groot hemels engelenkoor dat God begint te prijzen: ‘Eer aan God in de hoogste hemel en vrede op aarde voor alle mensen die Hij liefheeft!’

Zo snel als ze gekomen zijn, zo abrupt zijn de engelen ook weer verdwenen. Verbijsterd krabbelt Shimon overeind. Hij hoort de drie anderen lachen als kleine kinderen. Eén ding is zeker: ze zullen alle vier als de wiedeweerga teruggaan naar Betlehem!

Hij plant zijn staf in de grond en duwt zichzelf vooruit over het pad van de beek naar de heuvel. Zijn zere enkel lijkt vergeten en hij zet het op een lopen alsof hij nergens last van heeft. Steeds harder hollen ze richting de stad, het verband om Shimons enkel laat gaandeweg helemaal los, tot hij uiteindelijk op blote voeten loopt. Niets deert Shimon meer, het lijkt wel of hij vleugels heeft gekregen.

Wat zullen de mannen wel niet denken? Ze hebben zich dagenlang aan hem geërgerd, hij heeft ze geïrriteerd met zijn fascinatie voor de oude profetieën en zijn vragen aan de farizeeërs. En, minstens zo hinderlijk, hij heeft ze eindeloos opgehouden met zijn trage tempo.

Zou het waar zijn? Wat bedoelde de engel met ‘in een voerbak’? De messias? De koning?

Shimon kijkt achterom. Yoram, Natan en Aaron zijn ook nog steeds aan het rennen, maar ze kunnen hem niet bijhouden. Wat waren ze geschrokken, net als Shimon verlamd van angst! En nu lopen ze te juichen en te schreeuwen en te lachen. Als dit een fantasie is, doen de drie herders er in elk geval in mee. Zou het kunnen dat hij het zo graag gewild heeft, en er al zoveel jaren naar verlangt, dat hij zich alles alleen maar verbeeldt? De profeten hebben al honderden jaren niet meer gesproken, en dan verschijnen er juist nu engelen met dit nieuws?

Shimon voelt geen pijn of vermoeidheid meer, hij raakt niet eens buiten adem tijdens het rennen. Door het veld, langs de waterput, hij blijft maar gaan, terwijl er allerlei passages uit de Schriften in zijn hoofd opkomen. Daarom zal de Heer zelf u een teken geven: de jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren en hem Immanuel noemen.

Maar een voederbak? Hoe dan? En waar precies?

Shimon vertraagt zijn pas, hij is bijna bij de stad. Verderop ziet hij een stal waar wat beesten in en om rondscharrelen. Dit kan toch niet de plek zijn?

Maar het is de enige plek waar binnen licht brandt, de rest van de omgeving is in nachtelijk duister gehuld.

HOOFDSTUK 3

IEDEREEN MOET HET WETEN

Voorzichtig gluurt Shimon door een kiertje van de staldeur. Achterin ziet hij een man die een huilende baby in zijn armen wiegt. Shimon veert op. Dat is de reiziger van de markt! De man uit Nazaret die hij zijn waterfles had gegeven! Met een stralend gezicht wikkelt de man zijn pasgeboren baby in een inbakerdoek – maar dit is precies wat de engel heeft gezegd! bedenkt Shimon met een schok.

De vrouw die zijn waterzak heeft leeggedronken was dus de moeder van de messias!

Dan komt Yoram aangestoven met in zijn kielzog Aaron en Natan. Hij duwt Shimon aan de kant. Lomp duwt Yoram de deur open en met zijn vieren vallen de herders binnen. Geschrokken kijkt de man op, de angst is uit zijn blik af te lezen. Snel geeft hij de baby aan de moeder en steekt zijn handen in de lucht. De vrouw ziet er met haar bezwete gezicht en verwarde haar uitgeput uit, maar ook opgelucht, bevrijd.

Opgewonden begint Yoram hun te vertellen over het nieuws van de engel en het hemelse koor. Als de jonge vader Shimon tussen de mannen ontwaart, klaart zijn gezicht op en ontspant hij. Hij begroet en verwelkomt de mannen, en ook de moeder knikt hun glimlachend toe. Vol eerbied zakken de herders op hun knieën voor de ouders en hun pasgeboren kind.

Opnieuw pakt de man zijn zoontje. Het slaapt inmiddels. Hij loopt naar zijn bezoekers en Yoram steekt zijn armen al uit. De man knipoogt echter naar Shimon en legt de baby in zijn armen. Met grote ogen kijken de anderen naar het tafereel.

Shimon weet niet wat hij moet zeggen. Vergeleken met een lammetje is de baby zo licht als een veertje. Zou hij nu echt de Christus vasthouden, de Heer? Hij kan het niet bevatten en er wellen tranen op in zijn ogen.

‘Wat mooi!’ verzucht Yoram.

De tijd lijkt stil te staan. Shimon staart naar de baby en is zich nauwelijks bewust van de gesprekken die om hem heen gevoerd worden. De jonge ouders stellen zich voor als Jozef en Maria uit Nazaret. Behulpzaam stellen de herders voor om te zoeken naar een iets comfortabeler verblijf, maar Jozef en Maria wimpelen het aanbod af. Ze verzekeren hen dat het zo goed is.

Shimon zou wel uren kunnen blijven zitten met de baby. Dit gelooft toch niemand? Zijn eigen familie zou hem niet eens geloven. Hij wil het wel van de daken schreeuwen.

De andere drie zitten nog steeds op hun knieën. Met hun ogen proberen ze hem te manen de baby niet alleen voor zichzelf te houden, maar zolang de ouders er niet op aandringen is Shimon niet van plan hem aan een van hen te geven.

Uiteindelijk zegt Aaron: ‘We moeten dit aan iemand vertellen.’

Natan komt overeind. ‘We moeten het aan iedereen vertellen!’

‘Inderdaad ja, aan iedereen!’ vindt ook Yoram.

Shimon lacht. ‘Ja, ja, bedankt, doe dat alsjeblieft!’

Haastig maken de drie zich uit de voeten. Dus dit kindje, denkt Shimon terwijl hij het zachtjes wiegt, zal Israël bevrijden van de onderdrukking. ‘We hebben zo lang op hem gewacht,’ fluistert hij tegen Jozef. ‘Zo ontzettend lang!’

Het jongetje begint weer te murmelen. Snel geeft Shimon hem terug aan Maria. ‘Je hebt je verwond!’ zegt ze met een bezorgde blik op Shimons arm.

‘O, dat valt wel mee.’

Maria scheurt een reep linnen van de wikkeldoek. ‘Hier, neem dit maar.’ Vakkundig klemt Shimon de punt van het linnen tussen zijn tanden en wikkelt het lapje om de snee.

‘Hoe gaat u hem noemen?’

Maria lacht naar Jozef. ‘Jezus.’

‘We noemen hem Jezus,’ beaamt Jozef.

‘Ik moet ook gaan,’ zegt Shimon plotseling gehaast. ‘Ik moet dit aan de mensen vertellen. Iedereen moet het weten!’

Jozef knikt. ‘Iedereen moet het weten.’

***

Shimon rent de weg af naar het marktplein en weer komen er gedeeltes uit de oude Schriften bij hem op. Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven; de heerschappij rust op zijn schouders. Deze namen zal hij dragen: Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst.

Groot is zijn heerschappij, aan de vrede zal geen einde komen. Davids troon en rijk zijn erop gebouwd, ze staan vast, in recht en gerechtigheid, van nu tot in eeuwigheid.

Wanneer Shimon bij de markt is aangekomen, hebben Yoram, Natan en Aaron al een enorme ophef veroorzaakt. Mensen doen hun deuren open om te kijken wat er aan de hand is. De herders klampen iedereen aan die ze tegenkomen – Romeinen, geestelijke leiders, het maakt niet uit – en telkens opnieuw beginnen ze over de engel, het engelenkoor en dat ze de baby gevonden hebben, de messias! ‘De baby, de Christus, ligt in een voerbak!’ roept Aaron.

‘In een stal!’ vult Natan aan. ‘Er kwam een heel legertje engelen dat ons vertelde waar we hem moesten zoeken. En we hebben hem gevonden!’

De herders kunnen gewoonweg niet ophouden met praten, zo enthousiast zijn ze. De reacties van omstanders wachten ze niet eens af. Ook de man die Shimon uit de synagoge had gezet moet eraan geloven. ‘De messias, zeg ik u!’ roept Yoram opgewonden. Maar de man wringt zich los en hij beent hoofdschuddend weg. ‘Jullie zijn volkomen gek geworden!’

Shimon loopt juist midden op het marktplein wanneer Natan zich omdraait van een gesprek. Er verschijnt een grote lach op zijn gezicht en met uitgestoken armen loopt hij op Shimon toe. ‘Je had gelijk!’ roept hij uit, terwijl hij Shimon stevig omhelst. ‘Je had al die tijd gelijk!’

Terwijl Natan zich weer omdraait om nog meer mensen het goede nieuws te vertellen, staat Shimon ineens oog in oog met een farizeeër. Het is de man die hem eerder die dag had terechtgewezen. ‘Jongeman,’ zegt hij, met opgeheven wijsvinger op hem afkomend, ‘had ik jou niet verboden nog een voet op dit marktplein te zetten? Of heb je eindelijk een gaaf, smetteloos offerlam gevonden?’

Shimon kijkt de farizeeër aan en ineens overvalt hem de diepe waarheid van het antwoord op zijn vraag. Een stralende lach breekt door op zijn gezicht.

DEEL 2

IK HEB JE BIJ JE NAAM GENOEMD

Moet je door het water gaan – ik ben bij je;

of door rivieren – je wordt niet meegesleurd.

Moet je door het vuur gaan – het zal je
niet verteren,

de vlammen zullen je niet verschroeien.

Want ik, de HEER, ben je God,

de Heilige van Israël, je redder.

Ik, ík ben het, die omwille van zichzelf

je misdaden tenietdoet en je zonden vergeet.

Jesaja 43:2-3, 25

HOOFDSTUK 4

BEZETEN

Twee jaar later, bedoeïenenkamp

In de verte ligt Magdala. Het schijnsel van toortsen verlicht het kleine stadje dat wordt omsloten door glooiende heuvels. Voor zijn tent, in het nachtelijke donker, zit Anouk, een forse, donkere man. Hij neuriet zachtjes terwijl hij in de weer is met het vuur.

Zijn geneurie gaat over in een hoestbui en hoe meer hij het hoesten wil onderdrukken om zijn gezin niet wakker te maken, des te erger wordt het. Als hij opkijkt, ziet hij zijn vijfjarige dochter Maria staan, op blote voetjes. Onder haar arm klemt ze de pop die hij voor haar heeft gemaakt. ‘Abba?’

‘Heb ik je wakker gemaakt? Je moet slapen, meisje.’

‘Ik kan niet slapen,’ antwoordt ze. Iets in haar stem alarmeert hem.

Anouk strekt zijn arm naar haar uit. ‘Kom, kom even bij me zitten,’ en hij trekt Maria op schoot. ‘Doet je hoofd weer zeer?’

‘Nee.’

‘Ben je aan het denken over de grote nieuwe ster? Hé, kijk, daar staat hij! Zie je?’ en hij wijst naar de hemel.

‘Nee.’

‘Wat is er aan de hand dat je niet kunt slapen?’

‘Ik ben bang.’

‘Waarvoor?’

‘Weet ik niet.’

***

Het is waar. Het kleine meisje weet het niet. Ze houdt van de koelte van de nacht, wanneer de ergste hitte is weggetrokken en haar kleren niet drijfnat worden van het zweet. Maria is een angstig meisje – ze is bang voor leeuwen, wolven, jakhalzen, jachtluipaarden en vooral voor de gestreepte hyena. Er is er gelukkig nog nooit een heel dichtbij gekomen, maar gehoord heeft ze ze wel. En gezien ook, in de verte.

De dingen die ze niet weet, daar is het kind vaak bang voor. Iets binnenin haar geeft haar hoofdpijn, zorgt er vaak voor dat ze niet kan slapen. Maar vannacht speelt er iets anders. Ze maakt zich zorgen om het hoesten van haar vader.

***

Anouk trekt Maria dichter tegen zich aan en slaat zijn armen om haar heen. Zo’n klein meiske en dan al zo bezorgd. Misschien moet hij eens tegen de andere mannen in het kamp zeggen dat ze moeten opletten wie er allemaal mee kunnen luisteren met de gesprekken over de dreiging van wilde dieren in de omgeving. ‘Vertel eens, wat doen we ook alweer als we bang zijn?’

‘Dan zeggen we de woorden.’

Hij knikt. ‘Adonais woorden. Van de profeet…’

‘Jesaja,’ zegt Maria.

‘Precies, van de profeet Jesaja. “Welnu, dit zegt de HEER die jou schiep, Jakob, die jou vormde, Israël: ‘Wees niet bang’.”’ Anouk klopt op Maria’s handje. ‘Nu jij, Maria. Ik wil jou het horen zeggen. Dan kan ik je lieve stemmetje horen. Toe maar…’

‘Wees niet bang, want ik zal je vrijkopen, ik heb je bij je naam geroepen, je bent van mij!’

‘“Je bent van mij.” Zo is het.’ Zachtjes geeft hij haar een kusje op haar wang.

***

Kafarnaüm, achtentwintig jaar later

Een vrouw van begin dertig schiet overeind in haar bed. Verdwaasd kijkt ze om zich heen, knipperend tegen het felle ochtendlicht. Ze hapt naar adem alsof ze uit diep water bovenkomt en haar ogen schieten heen en weer. Moeizaam komt ze overeind, loopt naar een weerspiegelende plaat aan de muur en kijkt erin. Haar opgemaakte gezicht zit onder het zweet.

Had ze deze nacht alleen maar gedroomd van haar vader, die haar vroeger zo vaak troostte? Ze veegt even over de plek op haar wang waar hij haar altijd een kus gaf en ziet dan pas het bloed op haar hand en de kapotte nagels van beide handen.

Wat is er met me gebeurd? Verschrikt bekijkt ze haar gescheurde en bebloede jurk. Dan hoort ze buiten een man roepen. ‘Help! Alsjeblieft, kan iemand mij helpen!’ Ze gluurt door het gordijn naar de overvolle bazaar, waar mensen uit alle windstreken bij dicht op elkaar gepakte kraampjes met elkaar staan te onderhandelen in verschillende talen.

De man gebaart wild en gooit daarbij allerlei handelswaar omver. ‘Ze wilde me vermoorden!’ Hij wijst haar richting op. ‘Kan iemand helpen, iemand…’

De mensen op de markt blijven staan en staren hem aan. Overal waar hij loopt, worden hoofden weggedraaid. Deze man is gestoord. Een moeder trekt haar kind bij hem vandaan en kopers en handelaren mompelen vervloekingen.

Een gespierde Romeinse soldaat grijpt hem ruw bij zijn schouders. Terwijl hij verschrikt zijn bebloede hand terugtrekt, roept hij uit: ‘Jij smerige hond!’

Maar de man grijpt hem vast en kijkt hem smekend aan. ‘Demonen! Er huizen demonen in haar!’

Verslagen en in de war laat de vrouw het gordijn weer terugvallen. Beschaamd loopt ze haar kamertje in Rivka’s herberg weer in. Ze kan zich niets meer herinneren van wat er gebeurd is. Al vaker hebben mensen dit soort dingen over haar gezegd, hoewel ze absoluut geen vrouw van lichte zeden is. Ze begrijpt best dat sommigen haar daarvoor aanzien, er zijn er in deze rosse buurt zoveel van. En de mensen zeggen ook dat er een vloek op haar ligt. Ze is niet meer ‘Maria uit het bedoeïenenkamp’. Al jarenlang kennen ze haar als Lilith.

Het liefst zou ze het haar van andere vrouwen verzorgen. Maar wie zou haar in dienst nemen? Ze voelt zich smerig en gehavend. Met bedelen en bietsen probeert ze een schamel kostje bij elkaar te scharrelen. Ze mag in deze armoedige herberg wonen, in ruil voor het kappen van Rivka’s haar. Wat ze de man ook aangedaan mag hebben – of de demonen door haar heen – ze twijfelt geen moment aan zijn woorden.

HOOFDSTUK 5

LERAAR DER LERAREN

In het prille ochtendlicht tillen slaven een rijk versierde koets over het uitgesleten pad van Judea naar Kafarnaüm. Binnen zit Nikodemus in stil gebed verzonken. Zijn mooie vrouw Zohara zit tegenover hem. De achttien opzichtige kledingstukken en sieraden die hij draagt en zijn met goudstof bepoederde baard tonen aan dat hij een vooraanstaand farizeeër van het sanhedrin in Jeruzalem is. De laatste tijd heeft hij steeds meer moeite met al het uiterlijk vertoon dat gepaard gaat met zijn status. Ten diepste is dat wat Nikodemus aangezet heeft tot gebed. In stilte bidt hij om vergeving voor de keren dat hij innerlijk genoot van de onderdanigheid van de jonge geestelijken en de bewondering van het volk.

Hij moet toegeven dat juist deze reis, zijn jaarlijkse uitnodiging om les te komen geven in de synagoge en de rabbijnenschool in Kafarnaüm, in het verleden een beproeving voor zijn nederigheid is gebleken. Nikodemus heeft zich vast voorgenomen dat deze keer niet te laten gebeuren. Hij weet dat zijn opdrachtgevers hem en Zohara zullen paaien met een luxe onderkomen. Niet dat hij daarboven staat of luxe afkeurt – zo’n behandeling hoort nu eenmaal bij zijn functie. Maar Nikodemus hunkert diep vanbinnen weer naar de vroomheid die hij vroeger bezat, in de tijd dat hij door de grote vergadering werd gekozen in het sanhedrin. Te veel van zijn collega’s zijn hun spirituele discipline al kwijt tegen de tijd dat ze die hoge functie bereiken. Hun reputatie en positie staan een echte relatie met het goddelijke in de weg. Heer, behoed me voor die arrogantie, bidt hij in stilte.

‘Stop!’ roept een van de slaven, en hij loopt naar Nikodemus’ venster. ‘Met uw welnemen, rabbi…’

Geïrriteerd gebaart Zohara hem dat zijn meester aan het bidden is. Hij kijkt haar aan en draait dan abrupt beschaamd zijn hoofd weg, alsof hij haar bespied heeft tijdens het baden. Meteen slaat ze haar hoofddoek om.

‘Meesteres, kijk!’

Er komen vijf Romeinse legionairs aan gegaloppeerd, op het voorste paard zit een jonge man met een smetteloze tuniek en een keizerlijke helm. Zijn verschijning verschilt nogal van die van de andere vier soldaten. Met gebogen hoofd wachten de slaven tot hij van zijn paard afgestegen is, terwijl de vier medesoldaten scherp in de gaten houden wat er gebeurt.

‘Waarom houdt u ons staande?’ vraagt Nikodemus hem.

‘Is even gedag zeggen geen goede reden?’

‘Ik ben in functie, druk met ambtelijke zaken,’ antwoordt Nikodemus.

‘Alleen Romeinse zaken zijn ambtelijke zaken,’ antwoordt de jonge Romein, duidelijk zelfingenomen. ‘Mijn naam is Quintus, ik ben de praetor van Kafarnaüm.’

‘Ik ben –’

‘U bent de grote Nikodemus. Uw roem is u al vooruit gesneld.’

‘Komt u me arresteren?’

Quintus moet lachen. ‘Nee, mijn vriend. Ik ben een magistraat, geen militair. Ik ben een dienaar van het volk. En van Pilatus.’

‘Ik dien alleen God.’

‘Ja, ja. Net als uw vijanden de sadduceeën, de essenen en de zeloten. Schurken zijn het, onrustpredikers die de mensen opstoken met nieuws over een komende messias. Ze proberen allemaal in de gunst van het volk te komen.’

Nikodemus heeft genoeg gehoord. ‘Wat wilt u, Quintus?’

‘Ik begrijp dat veel mensen hun belastingen niet betalen. Als u mij helpt, zal ik vervolgens mijn best doen de farizeeërs te helpen om… in het zadel te blijven.’

‘Hoe zou ik dat moeten doen? De mensen verdrinken haast in de belastingen.’

‘Zeg eens, Nikodemus. Wat zit er in het water maar verdrinkt toch niet?’

Wat is dit nu weer voor vraag. Nikodemus fronst zijn wenkbrauwen. ‘Vis?’

HOOFDSTUK 6

BELASTINGAMBTENAAR

Kafarnaüm, noordelijk stadsdeel

De chique villa baadt in het licht van de vroege ochtendzon. De enorme woonkamer met meer dan manshoge vensters die uitkijken over de stad is ingericht in een peperdure, luxe stijl. De vloeren glimmen en voor de marmeren haard ligt een prachtig vloerkleed van hertenleer. Alles ziet er piekfijn uit, maar het oogt op een vreemde manier onpersoonlijk.

Een tengere man van achter in de twintig, met felle ogen, een gladde huid en volle lippen, staat uitdrukkingsloos voor een enorme kledingkast met rijen perfect gestreken linnengoed. Nauwgezet gaat hij een aantal keer langs de kledingopties en kiest vervolgens een set uit om aan te trekken. Hij weet van tevoren exact welke kleding hij zal kiezen, maar dit dwangmatige ritueel moet elke dag weer opnieuw uitgevoerd worden.

Niemand weet dat hij hieronder gebukt gaat. Als kind werd hij vroeger gepest omdat hij vreemd was; waarschijnlijk heeft hij toen zijn voorliefde voor orde en precisie, voor het rangschikken en categoriseren ontwikkeld. Die manier van leven overziet hij en ze werkt voor hem. Hij mag dan een functie bekleden die geen enkele andere Jood zou willen hebben, hij verdient toch mooi een stuk beter dan zij. Hoewel zijn familie hem verstoten heeft, ervaart hij dit gebouw, dat bekend staat als het gemeentelijk publicanushuis, als zijn grote verdienste. Hier kan hij zichzelf zijn, hier ziet of veroordeelt niemand zijn vele stemmingswisselingen.

Hij heeft zichzelf getraind om op één ding tegelijk gefocust te zijn en zijn excentrieke neigingen door verschillende dwangmatige handelingen te onderdrukken. Hij pakt de laatste druif van een porseleinen bord, doet een drupje geurolie op zijn polsen en doorloopt voor de keuze van zijn schoeisel hetzelfde ritueel als bij zijn kleding. Als laatste neemt hij een stoffen zakdoek van een stapel en gaat naar buiten.

Als hij bij de zware stenen poortdeur komt, overhandigt een knecht hem zijn leren schoudertas met daarin onder meer zijn kasboek en wastafeltje; je kunt maar beter goed voorbereid zijn. Ondanks dat de knecht hem bezworen heeft de villa te bewaken tijdens zijn afwezigheid, glipt hij heimelijk naar buiten, sluit de poort en draait hem zelf op slot met een koperen sleutel – drie keer, voor de zekerheid.

Haastig loopt hij door kromme, smalle steegjes, achter de luxe huizen van andere mannen van stand langs. Hij vermijdt de hoofdwegen waarop hij zou kunnen worden herkend, uitgejouwd, bespuugd of zelfs aangevallen. Slalommend door de nauwe straatjes houdt hij de zakdoek voor zijn neus en mond tegen de vliegen. Overal hebben mensen afval neergegooid en smerig water geloosd. Hij hoopt de stadsbewoner te treffen die hem in ruil voor belastingvermindering een lift wil geven op zijn kar. Verscholen onder een zeil zal hij proberen op die manier ongemerkt bij zijn tolhuisje op de markt te komen. Ideaal is het niet, maar liever reist Matteüs zo dan dat hij de hele wandeling beschimpt en uitgescholden wordt.

Hij weet een vervuilde man te omzeilen en kan net op tijd uitwijken voor een groepje ratten, maar trapt daarbij in een hoop stront. De stank doet hem kokhalzen. Met een vertrokken gezicht trekt hij zijn bevuilde sandaal uit de viezigheid en hoort dan aan het eind van de steeg: ‘Psst, Matteüs! Psst!’ Zijn lift naar het werk.

‘Zachtjes praten!’

‘Sorry hoor, meneer Publieke Anus,’ antwoordt de smoezelige koerier. ‘Ik ben toch degene die niet met jou gezien wil worden?’

‘Het is “publicanus”,’ corrigeert Matteüs.

‘Ik vind dat andere leuker klinken, belastingman.’

Matteüs trekt uit zijn schoudertas een nieuw paar sandalen tevoorschijn, schopt de oude uit en smijt ze langs de kant van de weg.

‘Hé, hé, hé!’ roept zijn koerier verontwaardigd. ‘Die sandalen kosten net zoveel als de maandsalarissen van mijn zonen bij elkaar opgeteld! En jij gooit ze zo weg?’

‘Het zijn mijn spullen, ik doe ermee wat ik zelf wil. Ik betaal jou om naar de markt te rijden. Ga je in je eigen tijd maar met afval bezighouden.’

‘Jou vervoeren is eigenlijk een beetje hetzelfde, vind je ook niet?’ antwoordt de man vals lachend. Hij slaat het dekzeil omhoog. Matteüs klimt in de kar en gaat op de smerige plankenbodem liggen. ‘Maar als er iemand naar mijn lading vraagt, dan zal ik ze de waarheid vertellen: dat ik de grootste hoop stront uit heel Kafarnaüm op mijn kar heb liggen!’

Met een boze blik trekt Matteüs het zeil over zich heen.

HOOFDSTUK 7

DE ROSSE BUURT

In het wit gehulde, leergierige studenten van de rabbijnenschool zwermen gespannen om Nikodemus heen. Deze hooggeëerde farizeeër en lid van het sanhedrin in Jeruzalem is de belangrijkste spreker van vandaag op de Hebreeuwse school. Achter hen staan hun leraren, in stemmig zwart gekleed. Een van hen is de opperrabbijn van de school, Shmuel, een goede vriend en protegé van Nikodemus. Met het gemak en het zelfvertrouwen dat eigen is aan zijn positie steekt Nikodemus van wal: ‘In alle eerlijkheid, ik kijk altijd weer uit naar mijn jaarlijkse bezoek aan Kafarnaüm. Dat schitterende Meer van Galilea, daar kijkt heel het koninkrijk met afgunst naar.’

De studenten en docenten applaudisseren. Ze hangen aan Nikodemus’ lippen.

‘Ook mijn eigen kinderen waren dol op deze plek. Het liefst wilden ze de hele dag in het zand spelen, zwemmen en mensen kijken. Op een zeker moment zei ik tegen hen: “Jullie hebben het hier zo naar je zin, waarom gaan jullie nooit bij ons naar zee, bijvoorbeeld als we bij grootvader en grootmoeder op bezoek zijn?” “Maar vader,” antwoordde mijn zoon, “daar is nooit iemand. Het is er dood!”’

Terwijl zijn toehoorders lachen, leunt Nikodemus naar voren en zijn toon verandert. “In jullie zee zijn de mooiste vissen te vinden! Wat jammer dat de lieden die op het meer vissen bepaald geen heiligen zijn – men zegt dat ze vuile taal uitslaan, heimelijk aan gokwedstrijden doen en zelfs gaan vissen op sjabbat.’ Hij pauzeert. ‘Kunnen we eten van de vangst en niet bevlekt raken door de zonden van degene die de vis gevangen heeft?’

‘Vergis je niet, het is een zonde om vis te eten die op sjabbat gevangen is. Wat het lichaam binnengaat, verontreinigt de mens. Waarom varen jullie Joodse broeders uit op sjabbat?’

Doodse stilte onder zijn jonge toehoorders.

‘Ik verzeker jullie, de messias zal niet komen voordat deze goddeloosheid uit ons midden verdreven is.’ Nikodemus kijkt hen indringend aan, maar de meesten slaan hun ogen neer. ‘Jullie handelen wordt gezien, er wordt op gelet. God heeft jullie een voorbeeldpositie toevertrouwd, in elk opzicht. Als jullie status een te grote last geworden is, dan bent u het niet waard om de naam van Israël te dragen.’

Het heeft de farizeeër altijd gefascineerd hoe makkelijk hij onder het spreken over andere dingen kan nadenken. Hij mijmert weg bij de gedachte aan de komst van de messias. Al tijden verwondert hij zich erover dat zijn sanhedrin steeds minder bezig lijkt te zijn met deze heilige en – in zijn ogen – meest opwindende profetie. Zouden ze niet veel verwachtingsvoller moeten uitkijken naar de messias? Misschien zijn zijn collega’s door de jaren van hemelse stilte langzaam afgestompt en ingedut. Bij hem hebben die juist gezorgd voor meer vuur.

***

Na Nikodemus’ gloedvolle betoog spoeden Shmuel en zijn student Youssef zich naar een schitterend ingerichte kamer, de volgende tussenstop voor hun eregast. Twee slaven zijn druk in de weer met goud poetsen, leer opwrijven en het polijsten van de enorme koperen tafel die voor iets staat wat meer weg heeft van een troon dan een stoel.

‘Hij moet zo glimmen dat ik mezelf erin kan bekijken,’ verordonneert Shmuel. ‘Deze leermeester is helemaal uit Judea afgereisd. Hij is lid van het grote sanhedrin in Jeruzalem en ik wil niet hebben dat hij aan een doffe tafel moet zitten.’

Terwijl zijn student een drinkbeker volschenkt met wijn, corrigeert Shmuel hem: ‘Youssef, trek je tallit recht.’

Haastig doet de jongen zijn gebedskleed goed, en als hij gestommel in de hal hoort, spiekt hij om het hoekje. ‘Daar is hij!’

‘Snel, ga de anderen halen,’ beveelt Shmuel. Hij schikt zijn gewaad en schrijdt naar buiten om Nikodemus te ontvangen die een aantal studenten en docenten in zijn kielzog meevoert. Shmuel buigt en glundert. ‘Meester! U hebt ons allemaal geraakt met uw woorden!’

Vlakjes groet Nikodemus hem. ‘Shmuel.’

Shmuel ontdooit een beetje en wijst naar de Thora-kamer. ‘Wilt u ons de eer doen, rabbi?’ Hij buigt.

‘Alleen als jullie daar witte sardines hebben liggen…’

Geschrokken kijkt Shmuel naar Youssef. ‘Ehm, tja, die zouden we eventueel wel kunnen…’

‘Grapje, Shmuel,’ plaagt Nikodemus. Shmuel lacht als een boer met kiespijn.

Nikodemus’ persoonlijke dienaar stapt de ruimte binnen door het gordijn en houdt het opzij voor zijn meester. In de kamer staat een keurig rijtje bedienden opgesteld, alsof ze klaar staan voor inspectie. ‘Een goede Thora-kamer is het centrum van een waardige synagoge, Shmuel,’ zegt Nikodemus.

‘Dank u, leraar van Israël. Het is ons een grote eer.’

De dienaar posteert zich achter de erezetel waarop Nikodemus plaatsneemt. ‘Het is mij een eer. Niet alleen voor jullie briljante studenten, maar ook voor de ziel van deze stad. Heb je mijn toespraak gehoord?’

‘Uiteraard,’ antwoordt Shmuel. ‘Uw woorden zullen nog generaties lang aangehaald worden.’

‘U was briljant,’ beaamt Youssef.