De stilte van het water

Norman Jansen

De stilte van het water

Deel I

Hoofdstuk 1

Waar blijft ze nou? Ladymia is ongeduldig – en dat komt niet alleen door de hormonen. Haar moeder zou er allang moeten zijn. Ze zou even op de kleine Geraldy passen, zodat Ladymia even boodschappen kan doen zonder peuter aan de hand. Het is al lastig genoeg om de stad in te gaan nu ze hoogzwanger is. Het centrum van de Haïtiaanse stad Jacmel is niet de meest veilige plek om in de namiddag naartoe te gaan.

Laat in de middag, veel later dan de bedoeling was, komt Saraphina bij het eenvoudige huis van haar dochter aan. Het gammele taxibusje dat haar vanaf haar woonplaats Leogane naar Jacmel bracht, had onderweg een lekke band gekregen waardoor de rit langer duurde dan normaal.

Opgelucht dat haar moeder er eindelijk is, loopt Ladymia naar binnen om een tas en geld te pakken. Het geld dat haar man haar voor de boodschappen heeft gegeven, verstopt ze op verschillende plekken op haar lichaam, zodat ze niet alles in één keer kwijt is als ze beroofd wordt. Tussen de plastic bandjes van haar goedkope beha gaan een paar dollarbiljetten, in de rand van haar ondergoed verstopt ze een ander stapeltje en in haar boodschappentas bewaart ze nog een klein mapje met een paar biljetten.

‘Ik ben even weg, het zal ongeveer een uurtje duren en dan ben ik er weer,’ roept ze bij het vertrek tegen haar moeder.

Saraphina, een kleine, stevige, donkere vrouw van achter in de vijftig, is al met de kleine jongen aan het spelen. Samen zitten ze voor het huis onder een metalen golfplaten afdakje. Ze knikt, glimlacht naar haar dochter en zegt: ‘Kijk uit voor de rovers, en kom op tijd weer terug. Wij wachten hier op je, hoor je?’

Ladymia loopt naar haar zoontje en geeft hem een kus op zijn wang. ‘Ja ja, voordat het donker wordt, ben ik weer terug. Tot straks.’

Terwijl ze naar de onverharde weg voor haar huis loopt, kijkt ze nog even naar het moestuintje dat haar man voor haar heeft aangelegd. De pepers en trostomaatjes doen het al goed, zeker nu Ladymia ze iedere dag wat water geeft. Misschien moet ze die morgen maar vast gaan oogsten voordat de beesten ervan gaan eten, denkt ze.

Ze loopt het stoffige zandpad af, richting de stad. Haar slippers laten bij iedere stap die ze zet een stofwolkje achter. De grond is erg droog, het heeft al te lang niet geregend en de hitte die van het zand afkomt is duidelijk voelbaar.

Links en rechts van het zandpad staan eenvoudige gekleurde huisjes, kriskras door elkaar, de meeste zonder elektriciteit of stromend water. Wanneer er wel elektriciteit is, wordt het vaak illegaal afgetapt, met alle risico’s van dien. Tussen de huizen groeien tropische bomen en struiken, af en toe een bananenboom en veel palmbomen met de onrijpe kokosnoten er nog aan. Een paar bewoners in deze straat hebben ook bananenbomen in de tuin naast het huis staan. Vaak voor eigen gebruik en soms om de bananen weer te kunnen verkopen in de stad.

De meeste huisjes zijn opgebouwd uit eenvoudige materialen zoals hout, steen en enkele daken soms zelfs van bladeren uit het woud. Maar het is in ieder geval beter dan te moeten wonen in de noodopvang aan de andere kant van de stad. Daar staan nog steeds veel tentenkampen die opgezet zijn na de laatste orkanen. De mensen die daar zijn komen wonen hebben nog geen nieuw huis kunnen bouwen, de meeste hebben zelfs geen werk en leven van giften en hulp van enkele kerkelijke instellingen.

In de straat van Ladymia is het iets beter, dat beseft ze maar al te goed. Maar ook hier heerst veel armoede. Ze woont hier nu twee jaar met haar man, Jean Caleb. Ladymia is geboren in Leogane, maar later met Jean naar Jacmel vertrokken omdat ze hier allebei werk vonden. Zij kon direct aan de slag in het huishouden bij een rijk gezin, verderop in de stad. Jean werkt bij verschillende onderaannemers in de buurt, eerst als timmerman en later ook als metselaar.

Wat Ladymia vooral opvalt aan de stad, die is gelegen ten zuidwesten van de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince, is het verschil tussen rijk en arm. De grote kleurrijke huizen, met hoge muren en beveiliging aan de poort, liggen centraal, dicht bij de meeste voorzieningen van de stad. Aan de andere kant van de stad staan de zelfgemaakte huisjes, krottenwijken en tentenkampen, aan de rand van de vuilnisstort.

Na ongeveer anderhalve kilometer komt Ladymia terecht in een lange, kronkelige straat. Ze ziet allerlei voetgangers die ergens naartoe gaan of juist ergens vandaan komen. Het is één grote chaos; auto’s, fietsers en bromfietsen rijden door elkaar heen en iedereen claxonneert wanneer het hem uitkomt. En er heerst een kakofonie van geluiden. Verschillende muziekinstallaties bulderen door de straat, onverstaanbaar voor iedereen binnen vijftig meter van de geluidsbron.

Op willekeurige plekken staan zelfgemaakte kraampjes met zelf verbouwde producten. Anderen hebben hun koopwaar op een stuk karton op de grond uitgestald. Wortels, pepers, kokosnoten, bananen en soms callaloo, een groene bladgroente. Door de producten te besprenkelen met wat water, proberen enkele verkopers de koopwaar er wat aantrekkelijker uit te laten zien.

Links van haar ziet Ladymia een dode hond op de grond liggen. Het was een grote hond, met een bruinkleurige vacht. Kennelijk ligt het dier er al een tijdje, want het lijf begint op te zwellen. Vliegen zwermen er met duizenden tegelijk omheen. Het is een smerig gezicht en Ladymia gruwelt ervan. Net als de andere voorbijgangers loopt ze er met een grote boog omheen.

Overal in de straat ligt afval, achteloos achtergelaten door de verkopers. Niemand maakt zich er druk om. Af en toe wordt de berg met zwerfvuil te groot en gaat de fik erin. Dan is deze berg weer even opgeruimd en ontstaat er iets verderop vanzelf weer een andere.

De geuren van brandend afval en het veelgebruikte bruinkool vermengen zich met de heerlijke etensluchten, afkomstig van het voedsel dat vrouwen hier bereiden en verkopen. Scherpe kruiden komen af en toe door de geur van de bruinkool heen. Voor Ladymia zijn deze geuren bekend en vertrouwd. Dit is het gewone leven in de eenvoudige straten van Jacmel, ver weg van de rijke bewoners van deze stad. Ver weg van de luxe van een supermarkt, een bakker of een slager.

Ze loopt door totdat ze ongeveer halverwege de straat is. Hier kent ze een aantal verkopers van wie ze producten kan kopen voor normale prijzen. Van het geld dat Jean verdient kan ze niet al te veel boodschappen kopen. Er is niet altijd voldoende te koop bij de winkels en de verkopers op straat, en daarbij zijn de prijzen vaak schrikbarend hoog. Afzetters zijn het, vindt Ladymia, handig spelen ze in op de tekorten. Je moet hier je vaste adressen hebben en de prijs goed in de gaten houden.

Er is een tekort aan meel, babyvoeding, medicijnen en luiers, dat is al jarenlang zo. Haïti is een van de armste landen in de regio, en komt er maar niet overheen. Iedere keer is er weer een andere corrupte regering die aan de macht komt maar niets aan de armoede doet, behalve zichzelf verrijken. Sinds orkaan Ike, nu zo’n twee jaar geleden, is het nog erger geworden op het eiland. Door de storm zijn ruim honderdduizend mensen dakloos geworden, bovenop de vele daklozen die er al waren. Tot op heden woont bijna iedereen die toen dakloos geworden is nog steeds in een tent of zelfgemaakt hutje. Vaak bestaan de tenten uit witte doeken met in blauw de letters VN erop; deze zijn door de Verenigde Naties gedoneerd. De VN heeft al jarenlang een missie hier op Haïti, maar Ladymia vraagt zich af of dit wel een verbetering is voor het land. In ieder geval merkt zij daar niets van en heeft ze er ook geen voordeel van.

Ze loopt direct naar een wat oudere vrouw, Omaira, die achter een soort handkar staat met twee verschillende wielen eronder. Zij verkoopt heerlijke zoete maiskolven en gebakken kippenvlees. De maiskolven zijn gekookt in een soort suikerwater dat afkomstig is van suikerriet. Tientallen dikke vliegen proberen op de gebakken stukjes kip te landen. Wapperend met een stuk karton probeert de oude vrouw ze weg te jagen. Niet dat dit veel nut heeft, de vliegen zijn slimmer en aanzienlijk sneller dan Omaira. In haar mondhoek hangt nog een stompje van een sigaar, een pluimpje rook kringelt langzaam omhoog.

Omaira zal een jaar of zeventig zijn, misschien wel iets ouder. Het is een kleine en stevig gebouwde vrouw, ze staat erbij of ze een grote last op haar rug moet dragen, zo ver buigt ze naar voren. Ze heeft een donkere huid en een markant gezicht vol met rimpels, die vertellen dat de vrouw waarschijnlijk een zwaar leven achter de rug heeft. Om haar hoofd zit een doek gebonden, een kleurrijk lapje stof dat haar weinige grijze haren nog bij elkaar bindt. Ladymia weet niet beter dan dat deze oudere dame hier altijd op deze plek staat.

‘Hallo Ladymia,’ roept Omaira zodra ze haar herkent. ‘Hoe is het met jou en je moeder?’

‘Goed hoor, Omaira, dank je wel,’ antwoordt Ladymia en ze vraagt naar de prijs voor drie maiskolven en drie stukken kippenvlees. Aangezien de prijs acceptabel is, neemt ze de producten van Omaira af en betaalt haar met een aantal dollarbiljetten, een gewilde valuta.

De vele vliegen landen weer op de achtergebleven stukjes kip, maar de oude vrouw is druk bezig om haar geld veilig op te bergen. Een askegel die aan de sigaar hangt valt naar beneden, tussen de maiskolven en het vlees in. De vliegen schrikken even op, maar nemen al snel weer plaats op het feestmaal.

‘Groet je moeder van me, wil je?’ vraagt Omaira zodra al het geld opgeborgen is.

Ladymia kijkt voorzichtig om zich heen. Zodra er geld wisselt van eigenaar zijn er altijd mensen die hier interesse in hebben. Ze weet dat Omaira een makkelijke prooi is voor criminelen en daarom niet te lang op dezelfde plek blijft staan. Zolang er, zoals nu het geval is, veel mensen op straat zijn, blijft ze hier; zo niet dan is ze snel weg. Haar kar heeft ze binnen een paar minuten ingepakt en ondanks haar hoge leeftijd en stevig postuur kan ze aardig snel weglopen. Toch hoorde Ladymia vorige week dat de oude vrouw weer het slachtoffer was van een laffe beroving door een van de vele criminele werkeloze jongeren die hier in de wijk op de uitkijk staan. Ze neemt snel afscheid van Omaira en loopt verder de straat in. Het is al wat later in de namiddag en ze wil zeker voor het donker thuis zijn.

De volgende stop is bij een vrouw die heerlijke zelfgebakken broden verkoopt. Het is maar een paar honderd meter verder in dezelfde straat, maar de schemer begint al lichtjes in te vallen. Toch voelt het zand op de grond nog steeds warm aan. Langs Ladymia’s donkere voorhoofd glijden enkele zweetdruppels, die ze vlug met een doekje wegveegt. Een zuchtje wind biedt wat verkoeling.

Op de hoek van de straat ziet ze de vrouw zitten. Ze is van haar leeftijd, af en toe heeft ze een kind bij zich, maar dit keer zit ze daar alleen. Op de grond ligt een groot stuk karton met een laken eroverheen. Onder het bontgekleurde laken liggen verschillende broden die de vrouw vandaag gebakken heeft.

Naast de vrouw brandt een vuurtje. Het is Ladymia niet duidelijk of dit een toevallig brandje is of dat iemand iets probeert te bakken. Er komt in ieder geval veel rook vanaf en de stank is overduidelijk aanwezig. Nog iets verderop doet een man zijn behoefte, precies in het midden van de straat. Ongegeneerd, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Andere mensen lopen er met een ruime boog omheen en besteden er verder geen aandacht aan. Zodra de man klaar is, schopt hij er met zijn blote voet wat zand overheen en loopt rustig weg. Ladymia schudt verontwaardigd haar hoofd.

De brodenvrouw roept met luide stem wat zij te verkopen heeft. Ze probeert zoveel mogelijk mensen te overtuigen dat haar broden het lekkerst en het goedkoopst zijn. Zodra ze Ladymia voor zich ziet staan stopt ze met schreeuwen.

‘Drie ronde broden graag,’ roept Ladymia, om daarna snel te willen betalen en weer terug naar huis te gaan. De vrouw haalt de drie broden onder het laken vandaan en geeft ze aan Ladymia. Het geld wisselt snel van eigenaar. De vrouwen spreken nog kort met elkaar over de zwangerschap van Ladymia en nemen daarna afscheid.

Ladymia loopt snel in de richting waaruit ze vandaan is gekomen. Links en rechts van de weg ontstaan er steeds meer kleine vuurtjes, voor verlichting of voor het bereiden van eten. De geur van gebakken eten, soms aangebrand, en de stank van smeulend plastic en papier hangen in de lucht.

De wind valt een beetje weg en de rook blijft laag hangen in de straten van Jacmel. Het is schemerig. Straatverlichting bestaat in deze wijk niet – eigenlijk heeft de gehele stad geen normale straatverlichting, met uitzondering van enkele bedrijven of woningen met buitenverlichting in de duurdere wijken.

Ladymia had al eerder terug willen zijn, maar dat is niet gelukt. Was mijn moeder nu maar iets eerder komen opdagen, denkt ze verontrust. Stug loopt ze door. Op haar hoofd draagt ze de tas met boodschappen, die ze goed vasthoudt. Met haar andere hand voelt ze even of het overgebleven geld nog steeds op dezelfde plek zit.

Haar dikke buik gaat haar in de weg zitten. Ze wrijft er zachtjes overheen, alsof ze het ongeboren kindje even gedag wil zeggen. Nog maar een paar weken en dan is de baby er, denkt ze en ze glimlacht ongemerkt. Ze voelt nog even aan het kettinkje om haar hals. Het is een smal lederen bandje met daaraan een klein amulet gemaakt van hardhout, door Jean vervaardigd. Het is in de vorm van een druppel, maar als je goed kijkt zou je ook de vorm van een hartje kunnen zien. Ladymia zelf ziet er ook een oog in, het wakende oog van haar man. Dat moet geluk geven, had hij tegen haar gezegd nadat zij hem vertelde dat ze zwanger was van hun tweede kindje.

Dolgelukkig en vol trots had Jean haar een paar dagen later deze amulet gegeven. Een paar keer per dag wrijft ze over de geluksbrenger, hopend op een beetje extra geluk en om weer even aan Jean te denken nu hij ver weg aan het werk is voor zijn groeiende gezin.

Het is nog een kwartiertje lopen, eerst de drukke straat verlaten en dan nog langs een weg waar het wat rustiger is. Op de hoek van de straat ziet ze verschillende jonge mannen staan. Ze probeert ze te tellen, het zijn er minimaal drie. Onbekende ogen kijken haar aan, ze heeft het gevoel dat er wordt ingeschat of ze een makkelijke prooi is.

Zonder het te laten merken twijfelt ze, zal ze doorlopen of teruggaan? Ladymia loopt toch door, in de richting van haar huis. Ze heeft weinig keuze, een andere route is er niet.

Wat zal ze doen als de mannen haar tegenhouden? Wat willen ze van haar? Gaat het om de boodschappen, denken ze dat ze geld heeft of gaat het om haar lichaam? Ze wil niet denken aan wat er kan gebeuren. De rillingen lopen al over haar rug en haar hartslag versnelt in een rap tempo. Ze voelt de eerste zweetdruppels over haar rug naar beneden glijden; het is nog steeds erg warm en er staat weinig wind.

Verdorie, waarom heeft ze haar telefoon niet meegenomen? Jean heeft speciaal voor haar een mobiele telefoon aangeschaft, juist voor de momenten dat hij er niet is. Zonder telefoon kan ze niemand bellen om haar te komen helpen. Ze loopt snel door.

Er loopt iemand achter haar aan. Ze hoort nu duidelijk de voetstappen direct achter haar. Het is een man, hoort ze aan zijn zware ademhaling.

Ze verhoogt haar tempo en neemt wat grotere passen. Zal ze omkijken om te zien wie het is? Of moet ze rustig doorlopen en niet kijken? De tas met boodschappen haalt ze van haar hoofd en ze klemt deze stevig onder haar arm.

Het is rustiger geworden in de alsmaar donker wordende straat, maar ze ziet nog steeds een aantal jonge mannen aan de zijkanten van de weg. Het lijkt wel of deze mannen met haar meelopen. Wat moet ze nu doen? Bovendien voelt ze de ogen van de man achter haar in haar rug prikken. Ook hij loopt sneller dan daarnet.

Verderop in de straat kan ze een kortere weg naar huis nemen door achter de vuilstort langs te lopen. Dat gebied is echter veel gevaarlijker dan wanneer ze rechtdoor loopt. Ze aarzelt kort en loopt dan toch rechtdoor, langs de vertrouwde route. Zal ze gaan rennen of is ze te langzaam voor deze mannen? En hoelang houdt ze het vol, met haar dikke buik? De angst slaat toe. Ze voelt aan haar buik, wrijft er nog eenmaal overheen. Ze zal zich niet zomaar gewonnen geven en stapt resoluut door.

Met de boodschappentas onder haar arm geklemd, vergroot Ladymia wederom haar pas. Loopt de man nog achter haar aan? Ze durft niet meer opzij of om te kijken en probeert ieder oogcontact te vermijden. Nog maar een klein stukje. Ze voelt haar hartslag bonken in haar hoofd. Ze moet slimmer en brutaler zijn dan die mannen, denkt ze nog. Zo snel als ze maar kan, loopt ze langs verschillende voorbijgangers en zigzaggend vervolgt ze haar weg.

Het is inmiddels bijna helemaal donker geworden, de lucht is somberblauw tot zwart. Ladymia’s ogen wennen al een beetje aan de duisternis. Ook deze straat heeft geen straatverlichting, ze moet het doen met haar herinneringen, de contouren van de huizen en het licht van de brandende vuurtjes. Ladymia kijkt omhoog en ziet dat de maan nog niet helemaal zichtbaar is.

Routinematig loopt ze verder de straat in waar haar huisje staat. Nog steeds heeft ze de pas er goed in. Ze hoort alleen haar eigen hartslag. Ze heeft geen aandacht meer voor wie er achter haar aan loopt en focust zich alleen op het veilig thuiskomen. Nog maar honderdvijftig meter te gaan, een klein stukje. Nog maar honderd meter… Zal ze haar moeder vast roepen om de deur te openen? Is haar moeder wel binnen? En wat als de mannen die haar volgen ook mee naar binnen komen? Ze wil niet nadenken over wat er allemaal kan gebeuren.

Ze reikt met haar hand naar de deur van haar huis. Op het moment dat ze de deur wil openen hoort ze iets wat ze niet thuis kan brengen. Met een ruk draait ze zich om en kijkt naar de overkant van de weg, bij het huis van de buren, waar het geluid vandaan kwam.

Daar staat haar moeder met Geraldy in haar armen. Ze roept naar Ladymia en loopt naar haar toe.

Verschrikt kijkt Ladymia achterom. Waar is die man gebleven? Wat was nu dat geluid? Ze kijkt nog een keer om zich heen, draait een rondje en merkt dat er niemand meer achter haar staat. Ze staat alleen voor de deur van haar eigen huis.

Heeft ze het zich verbeeld of zijn de mannen niet verder achter haar aan gelopen? Even weet ze het niet meer, maar ze is in ieder geval blij dat de mannen er niet meer zijn.

‘Meisje, wat is er aan de hand?’ vraagt haar moeder.

Ladymia zucht nogmaals van opluchting en de spanning komt los. ‘Niets mama, gelukkig niets.’ Ze kust de kleine Geraldy op zijn hoofd. ‘Het zullen de hormonen van de zwangerschap wel zijn, denk ik.’

‘We waren aan de overkant, daar kon Geraldy nog even spelen met de buurjongen. Ik riep je al zodra ik je zag, maar jij reageerde niet. Daarom schreeuwde ik iets harder.’

‘Het is al goed, er is niets,’ zegt ze sussend tegen haar moeder, terwijl ze de deur opent. Ze moet even bijkomen van alle emotie en inspanning. Op dit soort momenten verlangt ze naar de aanwezigheid van haar man Jean. Ze hoopt al een tijd dat hij meer in de buurt kan werken, maar deze luxe hebben ze tot op heden jammer genoeg nog niet. Over een paar dagen komt hij weer thuis. Voorlopig gaat Ladymia niet meer in de late namiddag alleen boodschappen doen.

Hoofdstuk 2

Het zal niet lang meer duren voordat het kindje komt, hooguit een paar weken. Ladymia is er wel een beetje klaar mee. Hoewel ze al haar hele leven de tropische warmte van Haïti gewend is, heeft de hitte nu meer invloed op haar lichaam dan tijdens haar vorige zwangerschap. Ze heeft dikke voeten en houdt veel vocht vast. Vooral de laatste maanden zijn niet gemakkelijk geweest. Ze had harde buiken, was regelmatig ziek, misselijk en had hoofdpijn.

Ook dit keer zal ze thuis bevallen; een ziekenhuisbevalling is niet gebruikelijk in Haïti. Alleen wanneer het leven van de moeder of het kind direct in gevaar is, gaat men uiteindelijk naar het ziekenhuis. Mits er genoeg geld voor is.

De baby is welkom in het gezin van Ladymia en Jean, ook al zal het financieel niet eenvoudig worden om het gezin te onderhouden. Pas kort voor de geboorte van hun eerste kind was Ladymia gestopt met werken. Met haar baan in de huishouding kon ze destijds lang door blijven werken, ook met haar dikke buik. De vrouw des huizes was niet zo moeilijk en had begrip voor het feit dat Ladymia iets minder werk kon verzetten dan normaal. De zware klussen werden door een ander gedaan. Maar goed ook, want de extra inkomsten waren hard nodig.

Het is een lieve vrouw, haar werkgeefster, een afstammeling van de blanke Franse elite die in het koloniale verleden de dienst uit maakte op Haïti. Daar heeft Ladymia niet zoveel mee, ook al weet ze dat dit bij sommige Haïtianen heel diep zit en er veel weggestopte haat onderhuids aan het etteren is. Haar moeder heeft haar altijd geleerd om daaroverheen te stappen, het verleden te laten rusten en aan de toekomst te werken. En dat is ze ook van plan om te doen; vooruitkijken en niet meer achterom.

Een aantal weken nadat Geraldy was geboren, was ze alweer aan het werk gegaan. Net zoals de meeste Haïtiaanse vrouwen is Ladymia erg op haar zelfstandigheid gesteld. Maar doordat ze zich de laatste tijd zo ziek voelde, kon ze regelmatig niet naar haar werk. De vrouw des huizes had hier wel begrip voor, maar had ook behoefte aan een vaste hulp in de huishouding.

‘Ik kan je niet langer gebruiken op deze manier, dus je hoeft na de bevalling niet meer terug te komen,’ had ze zakelijk tegen Ladymia gezegd. De dag erna was er een nieuwe hulp aangenomen.

Nu zit Ladymia al bijna twee maanden thuis, wachtend op de geboorte van de nieuwe baby. Eigenlijk komt dat niet zo slecht uit; het thuis zijn met de kleine Geraldy bevalt wel. Alleen voelt ze zich vaak meer ziek dan levendig en moeten ze nu rondkomen van het inkomen van Jean. Dat is niet altijd voldoende om het gezin te onderhouden.

Hij werkt in de bouw als metselaar en timmerman, en is vaak weg. Soms wel enkele weken. Het werk is lichamelijk erg zwaar en Jean wordt onderbetaald. Met temperaturen van gemiddeld 29 à 30 graden brengt hij dagen achtereen door op de bouwplaats, in de brandende zon. Maar er is veel werkloosheid, dus als hij dit werk niet zou doen, is er wel iemand die zijn plaats wil innemen. Hij krijgt pas na afloop van de klus zijn salaris uitbetaald en moet dan afwachten of er weer een volgende klus aankomt.

Nu werkt Jean in de haven van Port-au-Prince aan de bouw van een nieuwe steiger, die is bedoeld om grotere schepen aan af te laten meren. Sinds de grotere steiger is vernield door orkaan Ike komen goederen in kleine schepen in de haven aan of worden ze net buiten de haven gelost. De regering heeft geen geld om deze op te knappen, maar een internationale organisatie investeert in de aanleg van een nieuwe steiger. Jean heeft hier werk kunnen krijgen, wel voor twee tot drie maanden had de opzichter hem verteld. Over twee dagen is hij in ieder geval weer even thuis.

Nu Ladymia zoveel tijd thuis doorbrengt, beseft ze hoe blij ze is met hun woning. Het is gemaakt van hout en steen en heeft een golfplaten dak. Dit kon Jean kopen via vrienden of vond hij op de vuilstort aan de rand van de stad. De golfplaten zijn afkomstig van een hulpproject van de VN, een weeshuis voor de allerkleinste kinderen. Het noodgebouwtje voldeed niet meer aan de eisen en er werd nu een echt gebouw, van steen en met een goed dak, op kosten van de VN gebouwd. Overgebleven materiaal werd op de stort achtergelaten – uiteraard niet de mooie en bruikbare materialen, die werden meegenomen voor eigen gebruik of doorverkocht aan vrienden of bekenden.

‘Je moest er snel bij zijn,’ had Jean haar meer dan eens gezegd. ‘De eerste die komt heeft het meeste geluk. En je moet opgewassen zijn tegen de vaste bewoners van de vuilstort. Ze laten je niet zomaar toe op hun plek. Ook daar geldt alleen het recht van de sterkste.’

Het is jammer genoeg normaal dat op iedere vuilstort in Haïti een gemeenschap woont die nergens anders meer terecht kan. Hele families met kinderen, maar ook bendes bewonen deze stortplaatsen en proberen iets bruikbaars te scoren, soms in een strijd van leven op dood. Zij leven van de opbrengsten van de stort, verzamelen plastic of ijzer en zijn altijd op zoek naar iets eetbaars. Om te overleven, niets meer en niets minder.

Ze lopen daar, vaak blootvoets, tussen de ratten, honden en varkens. Her en der komt er rook tussen de puinhopen vandaan van nasmeulend afval, dat al dan niet bewust in brand is gestoken om de berg iets kleiner te maken.

Uiteraard is er geen stromend water en geen riolering. Het ruikt er naar rottend eten, kadavers van dieren en menselijke uitwerpselen. Grote, smerige plaatsen zijn het, waar allerlei vuil ongegeneerd wordt gestort. Huishoudelijk afval, chemisch afval van de verffabriek verderop in de stad, medisch afval van het plaatselijke ziekenhuis in Jacmel; alles wordt op één hoop gegooid.

Ladymia hoort regelmatig verhalen van moorden of verkrachtingen die gepleegd worden op de vuilstort. Niemand doet er iets tegen, geen politieagent waagt zich op de vuilnisstort. Het stoffelijk overschot wordt eenvoudigweg achtergelaten op de stort. Niemand neemt nog de moeite om deze persoon fatsoenlijk te begraven, want wie moet de uitvaart van een dakloze betalen in het straatarme Haïti?

Ladymia komt liever niet op de vuilstort, maar ze is blij dat Jean er materiaal voor hun huis heeft gevonden. Het is een klein huis met maar twee kamers. Grote stukken hardboard op de grond dienen als vloer. Wanneer het erg hard regent begint de vloer te bewegen. Het board drijft dan bijna weg op het water.

Boven op de vloer staat een bed – althans, iets wat voor een bed moet doorgaan. Uiteraard zelfgemaakt door Jean, met planken die hij kon krijgen na een klus bij een woning in de buurt van Port-au-Prince. Het matras hebben ze overgenomen van de vorige werkgeefster van Ladymia. Er ligt een groot laken overheen, zodat het er een beetje fatsoenlijk uitziet. Naast het bed staat het kleine ledikantje voor Geraldy. Het is gemaakt van oude kratjes en gevuld met zacht materiaal, zoals plastic en doeken, dat fungeert als een soort matras. Wanneer hij zich in z’n slaap omdraait, kraakt en piept alles dusdanig dat iedereen er gelijk wakker van wordt, behalve Geraldy.

Binnenkort komt er nog een klein bedje bij voor de baby. Daar is nog geen plaats voor in de kleine slaapkamer, die vol staat met tassen en dozen waar kleding en andere spullen inzitten.

Jean moet bovendien nodig het dak van hun huisje repareren. Zodra het regent lekt het op verschillende plaatsen. Stukken blauw en wit plastic zijn vastgemaakt aan het dak, maar het voldoet niet meer. De zon en de warmte hebben het plastic breekbaar gemaakt. Misschien dat Jean volgende week op zoek kan gaan naar vervangende materialen, zodra hij weer terug is van een klusje in Leogane. Dan kan hij gelijk eens kijken of hij de wateropslag kan aanpassen, wat Ladymia hem al een paar keer heeft gevraagd.

Het regenwater wordt opgevangen in een grote opvangbak, die naast het huis staat. Ladymia moet eerst naar buiten en daar de zware kraan openzetten om water te krijgen. Het water loopt uit de tank via een buizenconstructie naar een kleine opvangbak. Daar kan ze het water tappen in een kom of emmer.

Nu ze hoogzwanger is, wordt dit haar te zwaar. Hadden we maar stromend water zoals mijn vorige werkgeefster in haar huis heeft, denkt ze weleens. Simpelweg de kraan openzetten en er komt stromend water uit…

Het broeit al een paar dagen, er hangt regen in de lucht. Een klein beetje regen is wel lekker, dat spoelt al het stof weer weg. Bovendien is de wateropvangbak bijna leeg en Ladymia kan het niet meer opbrengen om water te gaan kopen in de stad. Je ruikt de regen al, had haar moeder gezegd. Zolang het alleen maar regen is en geen tropische storm of – nog erger – een orkaan, denkt Ladymia.

Het orkaanseizoen loopt tegen het einde en godzijdank is er dit keer nog geen orkaan geweest. Meer verwoeste woningen, doden en gewonden kan het land niet meer aan. De gewonden kunnen in de paar ziekenhuizen niet worden behandeld. Er is altijd een tekort aan medisch personeel, materieel en kennis.

Raar, denkt Ladymia weleens, dat het buurland veel welvarender is dan Haïti. Samen met de Dominicaanse Republiek vormt Haïti het eiland Hispaniola, maar er is veel verschil tussen de twee landen. Toeristen laten Haïti links liggen, terwijl de all-inresorts op het oostelijke deel van het eiland als paddenstoelen uit de grond schieten.

Nu Ladymia vanwege haar zwangerschap langdurig thuiszit, fantaseert ze regelmatig over een verhuizing naar een ander land. Normaal kunnen werken en haar gezin kunnen onderhouden. De kinderen misschien een toekomst bieden, naar school laten gaan of eens een keer nieuwe kleren kopen. Naar een van de Franse, Nederlandse of Amerikaanse eilanden hier in de buurt misschien, dat lijkt haar wel wat.

Maar ze moet er niet aan denken om haar moeder hier alleen achter te laten. Misschien kunnen haar oudere zus en haar dochtertje ook mee. Betiane heeft geen man meer in haar leven en haar dochter Lourdy is nog klein, zij verdienen het ook om in een ander land een nieuw bestaan te kunnen opbouwen.

Ze twijfelt nog of ze het hier met Jean over zal hebben. Ze weet dat hij hier niet zo’n voorstander van is. Hij werkt zich liever dood dan zijn geboorteland te verlaten, heeft hij haar weleens verteld. Voor zijn gevoel laat hij het land dan in de steek, terwijl hij juist wil werken aan een beter leven op dit eiland.

‘Geraldy, blijf je hier of loop je met mij mee?’ vraagt Ladymia aan haar zoontje. Dat laat hij zich geen twee keer zeggen. Hij springt snel op en loopt achter zijn moeder aan het zandpad op, die met de wc-emmer naar het open riool loopt. Het is maar een klein stukje, maar met een dikke buik van een vrijwel voldragen zwangerschap en een zware emmer, is het met deze temperaturen een opgave. De zon staat hoog aan de hemel, af en toe waait er een klein wolkje voorbij. Met een lapje stof in haar andere hand dept ze tijdens het lopen het zweet van haar voorhoofd.

‘Bij mij blijven, jongen. Ik wil niet dat je in het riool valt,’ roept ze Geraldy nog na, maar die loopt met grote passen voor haar uit en kijkt niet meer om.

Het riool is een natuurlijk gevormd stroompje water, ooit begonnen als een afwatering van de waterval die verderop uit de bergen komt. Het water komt eerst uit in een klein meer en daarna splitst het zich op in meerdere stroompjes. Een hiervan loopt vlak langs de straat waar het huisje van Ladymia en Jean staat. Niemand in de wijk hier heeft een eigen riool of toilet, de behoeftes worden meestal gedaan op een emmer, die wordt geleegd in het open riool. Sommige buren hebben wel een hokje gemaakt met een gat in de grond of om de emmer neer te zetten, maar in het huis van Ladymia en Jean is daar nog geen plek voor.

Met een grote zwaai leegt Ladymia de emmer, en de donkere waterige massa van uitwerpselen valt ruim een meter naar beneden. Ratten lopen ongestoord door het riool heen, niet bang voor mensen of naderende honden. Het is zo droog geweest de laatste tijd dat er nu bijna geen water meer in het riool staat. Al het vuil blijft liggen en stroomt niet meer weg. Grote zwermen vliegen hangen boven het stinkende afval.

‘Kijk,’ zegt de kleine Geraldy en hij wijst met zijn vinger in de richting van een ander kind.

Ladymia kijkt op en ziet een jongen van een jaar of tien met een stok in het afval prikken. Misschien is hij op zoek naar iets om te kunnen gebruiken of te verkopen. Slechts gekleed in een gescheurd shirt en een korte broek, staat hij op blote voeten aan de kant van het riool. Ladymia wordt er verdrietig van. Hij zoekt toch niet iets eetbaars, denkt ze, terwijl ze Geraldy voorzichtig met haar hand de andere kant op duwt om terug te lopen.

Dit bedoelt ze nu, gaat door haar gedachten. Dit moet ze tegen Jean zeggen wanneer ze weer eens wil praten over het vertrek uit Haïti. Ze kan er niet goed meer tegen, de armoede om haar heen, jongetjes zoals net, zoekend in het riool naar iets bruikbaars. Dat had ook haar eigen kind kunnen zijn, of het kind van haar zus. Ook zij kunnen amper rondkomen, en soms hebben zij ook geen geld meer om eten te kopen. En het ziet ernaar uit dat het voorlopig niet beter zal worden nu ook zij geen werk meer heeft.

In gedachten verzonken, met in haar hand de lege emmer, loopt ze achter Geraldy aan, terug naar het huis. Daar ziet ze dat Geraldy met een klein hondje aan het spelen is. Kennelijk is die komen aanlopen vanaf het riool waar ze net waren. Geen idee van wie het hondje is, maar dat is hier niet vreemd. Overal lopen honden rond, en nagenoeg niemand heeft een hond als huisdier. Enkele rijke mensen in de stad hebben honden voor de bewaking. Ladymia heeft het niet zo op honden, ze zijn vaak vals en wanneer ze de kans krijgen bijten ze je.

‘Denk erom, Geraldy. Die hond komt niet naar binnen en hij krijgt geen eten van ons. Dat moet hij zelf maar bij elkaar sprokkelen.’

Geraldy kijkt zijn moeder even aan, lacht naar haar en gaat vrolijk verder met spelen.

‘Mama kijk, kijk mama,’ roept hij opgewonden en hij gooit met een balletje. Het hondje rent erachteraan en komt snel weer terug. ‘Nog keer, nog keer,’ kiert hij het uit.

Onbewust moet Ladymia wel lachen. Ondanks alle zwangerschapskwaaltjes en het gemis van haar man Jean, maakt dit haar toch weer even blij.

‘Maar die hond komt nog steeds niet binnen, hoor,’ roept ze naar haar zoontje en ze gaat naar de keuken.

Haar buik rommelt al de hele dag. Ze hebben niet veel meer te eten. De kleine jongen krijgt nu twee keer per dag een stuk brood en vruchten uit het woud, en verder eten ze al dagen rijst met bonen en een beetje kippenvlees. Ladymia heeft haar moeder gevraagd om wat boodschappen te doen en die heeft twee rijpe papaja’s meegenomen. Samen zullen ze er een maaltijd met rijst en van maken. Saraphina is al druk bezig met het klaarmaken van de rijst. Het is wel een beetje behelpen in de kleine keuken, maar Ladymia klaagt niet. Ze is allang blij dat haar moeder hier is en dat ze de komende twee weken nog zal blijven om te helpen.

De vrouwen zijn nog geen vijf minuten bezig met het bereiden van de maaltijd wanneer Ladymia haar buik voelt borrelen. Ze herkent dit gevoel. Een golf van warm vruchtwater stroomt langs haar benen op de houten vloer van de keuken. Ze houdt zich staande aan het kleine aanrecht. Een nieuwe wereldburger dient zich aan, het begin van de bevalling is ingezet.

‘Voorzichtig kind, kom mee,’ zegt Saraphina en brengt Ladymia naar het bed in de kleine slaapkamer. Het is er benauwd, donker en het staat er vol met spullen. Geen ideale kraamkamer, maar er is geen andere keus.

‘Ga liggen en probeer te ontspannen,’ zegt ze tegen haar dochter en helpt haar op het bed.

Als een vakkundige vroedvrouw neemt ze de leiding en na een soepele bevalling van amper twee uur geeft Saraphina een prachtige baby aan Ladymia. Het is een klein meisje, en zo te zien is alles in orde.

Uitgeput ligt Ladymia op het bed, haar dochtertje dicht tegen zich aan. Dolblij met de geboorte van dit wonder, streelt ze over het hoofdje van de kleine meid. Ze kust haar dochter zachtjes en zingt een Haïtiaans welkomstliedje, gebruikelijk bij de geboorte van een kind.

Zodra de kleine meid begint te huilen legt ze haar aan de borst. Na wat mislukte pogingen lukt het de baby om te drinken. Ondertussen kijkt Ladymia haast verliefd naar haar dochtertje, een grote glimlach staat op haar gezicht.

‘Waar is Geraldy?’ vraagt ze aan haar moeder.

‘Die speelt met de kinderen van de buren, ik zal hem zo halen zodat hij zijn nieuwe zusje kan zien.’

Even later komt Saraphina met de kleine Geraldy aanlopen. De jongen kijkt naar het bed waar zijn moeder in ligt. In haar armen ligt een kleine baby, gewikkeld in een doek. Het lijkt wel op een pop, zo klein is zijn zusje.

‘Kom maar hier, raak haar maar even aan,’ zegt zijn oma tegen hem.

Hij begrijpt er nog niet veel van, maar ziet wel dat zijn moeder blij is. Met zijn linkerhand aait hij voorzichtig over de voetjes van zijn zusje, die onder de doek vandaan komen. Hij glimlacht van oor tot oor.

‘Kijk,’ zegt Ladymia, ‘dat is nu je zusje, en nu ben jij een grote broer.’ En ze pakt haar zoontje vast om hem een kus te geven. Een beetje onwennig staat hij nog even bij het bed van zijn moeder, waarna oma hem weer mee naar buiten neemt om verder te gaan spelen.