De Stem

Suzanna Esther

Proloog

De weg ligt er verlaten bij. De natte bestrating glanst in het licht van een schaarse lantaarnpaal. ‘Twilight Zone’ van Golden Earring klinkt uit de speakers, waardoor hij het achterportier niet hoort opengaan. De muziek overstemt de zware ademhaling.

Een ruwe houdgreep drukt hem tegen de hoofdsteun, een hand sluit zich in een wurggreep om zijn hals. Hij kronkelt, zijn klauwende vingers trekken en krabben tevergeefs aan de handschoen die hem de adem ontneemt.

Hij voelt een stekende pijn in zijn borst, dan in zijn maag. De allesomvattende pijn verlamt hem, warm vocht doorweekt de stof van zijn overhemd en bereikt de broekband. Vanuit zijn keel welt een metalige smaak op, stroperige druppels lopen langs zijn kin. In zijn laatste seconden voelt hij hoe de spanning uit zijn lichaam vloeit.

1. Maarten

Ik staar naar mijn verkreukelde gezicht, vouwnaden van het hoofdkussen staan in mijn wangen gekerfd, het lijnenspel rond de opgezwollen oogleden is dieper dan ooit en mijn haren zitten tegen mijn bezwete slapen geplakt. ‘Je ziet er niet uit, man,’ zeg ik hardop tegen mijn spiegelbeeld en ik draai de kraan open. Ik houd mijn gezicht in een ongemakkelijke positie onder de koude kraan, grijp naar de handdoek die op de wasmachine ligt en droog me af. Ondertussen doen de tegels in de badkamer een ijzige poging mijn slaapwarme voeten het signaal te geven dat ik net door de schrille klanken van de wekker uit een comateuze slaap ben gewekt.

Opnieuw kijk ik in de spiegel en bestudeer van heel dichtbij mijn gezichtsbeharing – of eerder het gebrek eraan – scheren is niet nodig. ‘Je mist testosteron,’ zei mijn ex altijd als ze me duidelijk wilde maken dat ik niet bepaald het toppunt van mannelijkheid uitstraalde. ‘Een ondermaatse lichaamsbeharing is qua onderhoud verdomde handig,’ had ik haar van repliek gediend.

Na een zorgvuldige behandeling met deodorant en aftershave, kleed ik me aan. De twee identieke herenkostuums en een aantal witte overhemden maken dat ik tegenwoordig niet meer hoef na te denken over wat ik aan moet trekken.

In de keuken zet ik de waterkoker aan, maar het duurt mij te lang eer het kookt. De oploskoffie is slap en lauw.

‘Je moet weer levenslust zien te krijgen, Maarten,’ had mijn huisarts gezegd. ‘Positieve affirmaties kunnen helpen.’ Ze had me een recept voorgeschreven; voor levenslustverhogende pillen. Makkelijker gezegd dan gedaan, denk ik smalend, en ik slik een pil door met enkele slokken koffie.

Ik pak mijn jas van de kapstok, steek de telefoon en portefeuille die op de keukentafel liggen in mijn jaszak en draai de voordeur van mijn appartement van het slot. Voorzichtig duw ik hem open tot een kier.

Dan zie ik de voordeur van mijn overbuurman opengaan en in een impuls sluit ik de mijne. Beleefdheidsvormen op de vroege ochtend ga ik het liefst uit de weg. Het door iedereen gebezigde ‘goedemorgen’ getuigt van een hypocrisie die zijn gelijke niet kent. Het is geen goede morgen als je te vroeg je nest uit moet om de hele dag op een plek te vertoeven waar je niet wilt zijn.

Met mijn oor tegen de voordeur gedrukt, luister ik naar de wegstervende voetstappen. Pas als ik beneden de buitendeur hoor dichtslaan, stap ik de gang in en loop de trap af.

Een koude windvlaag blaast door de straat en neemt in zijn vlucht resten vuilnis mee. Een metalig geluid kondigt een bierblikje aan, dat voor mijn voeten rolt. Geërgerd schop ik het weg.

De tram is zoals gewoonlijk afgeladen en mijn poging om geen fysiek contact te maken met medereizigers is tevergeefs. De chauffeur heeft duidelijk een achterstand in zijn tijdschema, want bij elke bocht worden we met z’n allen tegen elkaar aan gedrukt. Men accepteert het gelaten.

Door het tegennatuurlijke van de fysieke intimiteit met vreemden, is dit dagelijks terugkerende ochtendritueel haast onverdraaglijk. De impuls komt in me op iets buitenzinnigs te doen. Wat zou er gebeuren als ik wild om me heen ging slaan en ‘Ga uit mijn space!’ zou roepen? Waarschijnlijk zouden ze me uit de tram zetten, of erger: afvoeren in een busje richting gekkenhuis.

De klamme benauwdheid in de tram perst vocht uit elke porie van mijn lijf en met mijn vrije hand veeg ik gegeneerd de zweetdruppels van mijn bovenlip. De impuls om uit te stappen is sterk, maar dan kom ik te laat.

‘Man, stel je niet aan. Er kan niks gebeuren, daar dient de medicatie tenslotte voor,’ prevel ik in mezelf. De pillen dempen de angst die mijn leven is gaan beheersen, maar de weerzin blijft.

Ik tast alle gezichten af, zoekend naar houvast in deze anonieme massa. Tussen de wirwar van armen die zich overal aan vastklampen zie ik in een flits bekende blonde haren. Ik buig me door mijn knieën en gluur onder oksels door, maar een vrouw met een grote tas blokkeert het zicht. De tas verplaatst zich naar de andere schouder en nu zie ik haar spitse neus en dat mooie profiel. Ze kijkt boos. Zelfs dan is ze prachtig. Even ben ik ergens anders, op een plek waar zij mij ziet.

2. Lisa

Bij elke halte proppen meer mensen zich in de tram. Naast haar zit een onderuitgezakte jongeman overdreven wijdbeens, met zijn knie duwt hij bij elke bocht tegen de hare. Een vrouw in het gangpad schuurt continu met haar tas langs Lisa’s wang. Geprikkeld tikt ze de dame op de arm en vraagt: ‘Kunt u uw tas over uw andere schouder hangen?’ De vraag klinkt meer als een bevel en met een verschrikte blik gehoorzaamt de vrouw.

In de tram hangt een penetrante geur; een mengeling van transpiratie, ongewassen lijven en deodorant.

Ze is blij dat ze uit kan stappen en vanaf de eindhalte loopt ze richting kantoor. Aan de overkant van de straat herkent ze de gezette man aan zijn onzekere houding. Op kantoor zit ze regelmatig naast hem. Zijn stemgeluid is beschaafd, hij is stipt, maar onder zijn naam verdwijnen te veel klanten uit het systeem. Hij doet zijn werk té goed. In het functioneringsgesprek dat volgende week gepland staat, moet ze hem er wéér op wijzen dat het niet de bedoeling is alle verstrekte informatie naar waarheid in het systeem te categoriseren. De opdracht van de directie is om de klant zo lang mogelijk vast te houden.

Zoals zoveel mannen staart hij regelmatig naar haar en ze schept er genoegen in misbruik te maken van zijn adoratie. Ze laat hem koffie en water halen en soms stuurt ze hem met een stapel dossiers naar het kopieerapparaat.

Ze gaat het pand binnen waarin meerdere bedrijven zijn gevestigd en wenst de receptioniste achter de niervormige balie een goedemorgen.

De vrouw van middelbare leeftijd glimlacht vriendelijk. ‘Goedemorgen Lisa,’ zegt ze en ze overhandigt haar de post en een elektronische sleutel.

Rechts van de receptie is een kleine zithoek. Op een lage tafel liggen vaktijdschriften in waaiervorm uitgespreid en een kunststof bloemstuk doet een poging de kille hal een zekere huiselijkheid te geven. Lisa’s blik valt op de drie nieuwe kandidaten die klaarzitten op de zwarte leren bank. Het verloop van personeel is groot en het zijn juist de kanslozen die blijven. Werken bij een callcenter is, naast de supermarkt of een fastfoodrestaurant, zo ongeveer de laagste trede op de ladder. Net afgestudeerde jongeren zonder werkervaring, veertigplussers en herintredende huisvrouwen hebben meestal geen keuze en blijven hangen.

Er zit een dame bij de slachtoffers, aan wie Lisa nu al kan zien dat het geen blijver is. De vrouw kijkt helder en scherp om zich heen, ze draagt een lange jas van goede kwaliteit, de handtas is perfect afgestemd op de elegante schoenen. Die heeft het spel zo door, denkt ze.

Lisa loopt langs de receptie naar het einde van de gang en houdt haar tag voor het elektronische beveiligingssysteem. De deur klikt open en ze loopt gelijk door naar de kleine keuken. In het voorbijgaan roept ze ‘goedemorgen’ de ruimte in. Enkele hoofden kijken op van het scherm en mompelen iets ondefinieerbaars.

Ze pakt een beker uit het keukenkastje, plaatst het op het rooster van de koffiemachine en kiest een latte. De koffie van inferieure kwaliteit is alleen drinkbaar met gehydrogeneerde melkpoeder en de keuken is eigenlijk te klein voor de hoeveelheid mensen die er gebruik van moet maken. Het keukenblad staat vol vieze bekers en borden, theezakjes en gemorste koffie hebben hun sporen nagelaten. Het enige toilet voor dames en heren is net overduidelijk gebruikt voor een grote boodschap. De golf van misselijkheid die net was gezakt tijdens de wandeling naar kantoor is weer terug.

Ze haat dit zweethok, gevuld met ondergeschikten van het niveau blatend schaap. Het zijn allemaal volgers die precies doen wat er van ze gevraagd wordt en genoegen nemen met het minimumloon en een sporadische bonus.

Haar vader heeft haar een jaar geleden bij Xeros naar binnen geloodst omdat het als net afgestudeerde lastig bleek een baan te vinden. Ze had lang over haar studie gedaan, het studentenleven nam veel tijd en energie in beslag, maar uiteindelijk had ze zich herpakt. De ambitie om iets te bereiken in het leven heeft ze van haar vader, haar uiterlijk van haar moeder. Ze is al vierentwintig, maar staat nog onderaan de ladder. Ze kan haast niet wachten om binnen het bedrijf op te klimmen, met alle privileges van dien.

Als Lisa de werkvloer oploopt, voelt ze de tersluikse blikken van haar team. Ze mogen haar niet. Voor hen is zij de almachtige. Als teamleider bepaalt zij wie blijft en wie gaat.

3. Hans

Hans Verschuur begeeft zich naar de eerste etage, waar hij en alle directieleden kantoor houden. Terwijl de lift arriveert, ziet hij Lisa de hal inlopen.

‘Hé Hans, kan ik je zo even spreken?’ vraagt ze en ze kijkt hem met grote glanzende ogen aan.

Ze ziet er geweldig uit. Het blonde haar is opgestoken en ze draagt een nauwsluitend pak dat haar goed gevormde lichaam mooi doet uitkomen.

‘Dat kan. Ik heb nu eerst een vergadering,’ zegt hij terwijl hij op zijn horloge kijkt.

Als hij in de lift stapt, geeft hij haar een knipoog.

‘Een uur of tien?’ vraagt ze.

Net voor de liftdeuren zich sluiten knikt hij bevestigend.

Boven is de deur van de vergaderzaal al gesloten. Zijn ze zonder hem begonnen? Hij besluit eerst naar zijn kantoor te gaan, hangt zijn jas op, pakt zijn werkmap en zet zijn computer alvast aan.

Als hij de deur van de vergaderzaal opent, ziet hij tot zijn grote verbazing dat het voltallige directieteam aanwezig is. Wat is hier aan de hand? Aarzelend blijft hij in de deuropening staan; alle stoelen zijn bezet.

‘Ah, Hans, daar ben je dan. Pak even een stoel uit de kamer hiernaast, wil je?’

Ergernis komt op en driftig loopt hij naar de naastgelegen kamer, waar hij een stoel meesleurt die met de stroeve wieltjes in het rulle tapijt blijft haken.

Iedereen staart hem aan terwijl hij de halsstarrige stoel door de ruimte trekt, aanschuift naast de voorzitter en zijn werkmap op tafel legt.

‘Zo heren, wat is de reden voor deze bijeenkomst?’ vraagt hij hautain met een verzachtende omhooggekrulde mondhoek. Niemand hoeft te weten dat hij zich geïntimideerd voelt. Als je het zakelijk ver wilt schoppen toon je geen emoties.

‘Beste Hans, we zijn hier vandaag bijeen om het een en ander te bespreken. Drie maanden geleden hebben wij overleg gehad, zoals je vast nog wel weet. Ik heb toen aangegeven dat de verwachte resultaten uitbleven. Ook hebben wij je hoge declaratiekosten onder de loep genomen. We zijn toen tot een akkoord gekomen, waarbij je de tijd kreeg om orde op zaken te stellen.

Welnu, het staat er nog altijd niet goed voor. Het verloop van grondpersoneel is nog steeds te hoog en de winstmarges zijn te laag. Het afgelopen jaar dat jij de afdeling onder je hoede hebt genomen zijn er wel veranderingen doorgevoerd, maar zonder het gewenste resultaat.’

De voorzitter schraapt zijn keel. Er hangt een bijna tastbare spanning in de zaal.

‘Wij hebben als directie besloten iemand anders voor jouw functie aan te trekken. Er moeten nou eenmaal slagen worden gemaakt, anders kunnen we de tent wel sluiten.’

Verbijsterd staart Hans naar de voorzitter, maar diens woorden dringen nog niet echt tot hem door.

‘Wij begrijpen dat dit nieuws je overvalt en stellen dan ook voor dat je op je post blijft tot we een goede kandidaat hebben gevonden. Wellicht kun je jouw opvolger nog wegwijs maken binnen het bedrijf,’ besluit de voorzitter.

Het lijkt alsof de grond onder zijn voeten wegzakt. Zijn ogen flitsen langs de gezichten van de directieleden, hopend op een signaal dat dit allemaal een flauwe grap blijkt te zijn. De koele, haast uitdrukkingsloze blik van de voorzitter en het feit dat de overige leden vaag voor zich uit staren of naar hun handen kijken die werkeloos op tafel liggen, geven aan dat het menens is.

Als hij opstaat en met zijn map onder de arm richting de deur loopt, perst hij er met moeite enkele woorden uit. ‘Heren, u begrijpt dat ik dit even op me moet laten inwerken. U hoort nog van mij.’

Zo gauw de deur achter hem dicht valt, barst er een koor van stemmen los.

Verslagen neemt Hans plaats aan zijn bureau. De woorden van de voorzitter galmen nog na en veroorzaken een stormloop op zijn verblufte brein, dat naarstig alle consequenties van zijn aankomende ontslag op een rij probeert te krijgen. Zijn handen beginnen te trillen als hij denkt aan de hypotheek die net is omgezet, het verlies van de leaseauto en een streep door de vakantieplannen naar Lanzarote, maar het is vooral de samenwerking met Spekkoper bv, of eerder de stagnatie van dit project, dat een heftig gevoel van onbehagen oproept.

De gegevens die nu doorgesluisd worden, zijn niet adequaat genoeg en de ontwikkeling en de implementatie van de worm is nog niet compleet. Als het niet op tijd af is dan heeft hij een groot probleem.

Natuurlijk had hij al meerdere signalen gekregen dat zijn flamboyante levenswijze niet werd gewaardeerd. Enkele maanden eerder was hij op het matje geroepen en de accountant van Xeros had bij het gesprek gezeten. Er werd hem in niet mis te verstane bewoordingen opgedragen de declaraties ‘op de zaak’ terug te dringen. Hij had zich er niet veel van aangetrokken en was op dezelfde voet doorgegaan. Ze konden hem tenslotte niks maken, had hij gedacht.

Vanmorgen had zijn vrouw ook al gezegd dat ze moesten praten. Ze was er klaar mee. Hij had maar half geluisterd. De ochtend is niet het moment voor zware gesprekken, zeker niet waar de kinderen bij waren. Wat bedoelde ze eigenlijk, klaar met wat? Dat ze elkaar niet meer zoveel te melden hebben is wel duidelijk. Hij wordt doodziek van haar overgevoeligheid, en ze heeft geen enkele realiteitszin. Logisch, want sinds de oudste was geboren heeft ze niet meer gewerkt. Sporadisch had hij haar in het verleden deelgenoot gemaakt van zijn verantwoordelijkheden op kantoor, maar dat komt haast niet meer voor; ze begrijpt niks van zijn zaken.

‘Hey, schikt het?’ hoort hij Lisa zeggen, die zijn kantoor is binnengelopen.

Hij schrikt op uit zijn overpeinzingen. ‘Kom binnen, ga zitten.’ Door alle toestanden is hij de afspraak met Lisa helemaal vergeten.

Ze gaat met bevallig over elkaar geslagen benen tegenover hem zitten en hij leunt achterover in zijn bureaustoel. Zijn blik glijdt over haar aantrekkelijke verschijning.

‘Vertel,’ zegt hij met een geforceerde glimlach. Voorlopig hoeft helemaal niemand te weten dat hij binnenkort zijn biezen kan pakken.

4. Lisa

De manager tegenover haar heeft een bekende blik in zijn ogen. Ze ziet het zo vaak bij mannen die naar haar kijken: ze nemen haar van top tot teen op, en schatten hun kansen in. Terwijl zij haar verhaal vertelt, lijkt hij echter steeds minder naar haar te luisteren; hij staart naar zijn beeldscherm, trommelt ongeduldig met zijn vingers op tafel en schudt af en toe zijn hoofd. Het maakt haar nerveus en ze gaat steeds sneller praten. ‘Ik werk hier inmiddels een jaar, en volgens mij doe ik mijn werk wel goed,’ eindigt ze haar relaas.

Hans Verschuur kijkt haar peinzend aan. Ze voelt haar wangen kleuren onder zijn blik. Man, wat is hij aantrekkelijk. Het korte blonde haar, die scherpe trekken en sterke kin, de zelfverzekerdheid druipt ervanaf.

‘Ik heb je cv niet hier, maar als je me die even toestuurt, zal ik kijken wat er mogelijk is,’ zegt hij onverwacht. ‘Wat zou je willen?’

Ze weet niet wat ze moet antwoorden. De manier waarop hij de vraag stelt, in combinatie met zijn blik, wekt het vermoeden dat hij op iets heel anders doelt dan een nieuwe functie binnen het bedrijf… Maar misschien heeft ze het mis.

‘Ik wil gewoon meer verdienen en ik heb daar best veel voor over,’ antwoordt ze gepassioneerd. Meteen heeft ze spijt. Het is niet professioneel om over geld te beginnen tijdens een sollicitatiegesprek.

De manager schiet in de lach, en opgelucht lacht ze met hem mee.

‘We verzinnen wel iets,’ zegt hij met een knipoog. Hij staat op en begeeft zich richting de deur. ‘Ik loop met je mee naar beneden.’

In de lift hangt een ongemakkelijke stilte.

Beneden in de hal pakt Hans haar arm vast en commandeert: ‘Stuur mij gelijk even je cv,’ en vraagt bij de balie naar de post. Hij is haar al vergeten.

Terug op de werkvloer haalt ze diep adem, opgelucht over de uitkomst van het gesprek.

Als ze achter haar bureau gaat zitten voelt ze Maartens blik. Ze kijkt even opzij en glimlacht naar hem. Hij kijkt haar met grote koeienogen aan. Wat een nerd, denkt ze en ze onderdrukt een grijns.

Dat het gesprek met Hans Verschuur waarschijnlijk iets gaat opleveren, stemt haar optimistisch. Ze opent haar mail en verstuurt gelijk haar curriculum vitae naar hem. Nu is het afwachten.

Vlak voor ze naar huis gaat checkt ze nog een keer haar mail en ziet dat Hans haar bericht heeft beantwoord.

Hey Lisa,

Even kort. Je cv is imponerend.

Afgestudeerd econome, penningmeester van de studentenraad. Mooi.

Ik heb misschien wel een idee…

Laten we elkaar buiten het werk treffen. Dat praat gemakkelijker.

We kunnen gezellig een drankje doen en praten over jouw mogelijkheden.

Vanavond zou mij goed uitkomen dus ik stel voor dat we elkaar ontmoeten in De Gouden Koets. Het ligt in het centrum, in een zijstraat naast parkeergarage De Appel.

Rustig en anoniem.

Ik zal er rond 19.30 uur zijn en hoop je daar te zien.

Tot straks,

Hans

5. Maarten

Terwijl ik elke beweging naast mij registreer en het timbre van Lisa’s stem als lieftallige muziek in mij opneem, flitst door me heen dat ik iets aan mijn toenemende gewicht moet doen als ik überhaupt een kans bij haar wil maken.

Even ben ik vergeten dat ik het volgende telefoongesprek al heb aangeklikt en ik schrik op door de stem van een receptioniste.

‘Goedemorgen. U spreekt met Maarten van Xeros bv, ik zou graag de heer Van Rossum willen spreken,’ dreun ik voor de zoveelste keer op.

Mijn hart bonst en mijn mond voelt droog. De meeste bedrijven heb ik al meerdere keren benaderd en de afwijzingen zijn steeds moeilijker te incasseren. Het introductieverhaal ketst steeds vaker af op de poortwachters; receptionistes en secretaresses die lijsten bijhouden van bedrijven als Xeros.

Sinds de berisping wegens het hoge percentage klanten dat onder mijn naam uit het systeem verdwijnt, zet ik met tegenzin elke klant in de categorie ‘terugbellen’. Ik heb een hekel aan liegen, maar als ik mijn baan wil houden, zal ik wel moeten.

Elke week moet ik mij voordoen als de accountmanager van een gerenommeerd bedrijf. In werkelijkheid schakelen die bedrijven Xeros in om nieuwe klanten binnen te slepen. Deze week bel ik voor een bedrijf in centrale verwarmingsinstallaties, die de afnemer middels een wurgcontract recht geeft op jarenlang onderhoud. Ik moet de klant laten geloven dat ik kennis van zaken heb, terwijl ik in werkelijkheid met fikse tegenzin in een pand op een deprimerend industrieterrein aan de buitenrand van Utrecht zit.

Verveling met een flinke portie frustratie begint zich te wreken en ik voel het begin van een stevige hoofdpijn opkomen. Mijn nek en schouders staan stijf van de spanning. Het is hoog tijd voor een pauze, al maakt een kort intermezzo in de minikeuken het er meestal niet beter op.

Als ik de koptelefoon afzet en mijn stoel naar achteren rol, kijkt Lisa mij een kort moment aan. ‘Maarten, als je toch naar de keuken gaat, neem dan een glas water voor me mee,’ vraagt ze.

Mijn hart maakt een sprongetje. Die ogen van haar. Dan buigt ze zich alweer over een stapel papieren, schuift deze bruusk opzij en begint driftig te typen.

Licht teleurgesteld maak ik met moeite mijn blik los van haar prachtige verschijning en loop richting keuken.

Er zijn geen schone glazen meer en met veel zorg was ik een glas voor haar af. De theedoek die aan een haakje hangt is te ranzig, dus wrijf ik het glas met de binnenkant van mijn colbert droog. Het heeft iets intiems. Zo meteen drinkt ze uit een glas waarin mijn sporen zijn achtergebleven.

Voor de vorm maak ik koffie. Terwijl ik door de luxaflex naar buiten gluur, snak ik naar een sigaret. Het voelt als een honger die alleen te stillen is door het inhaleren van rook vol nicotine, die zich door mijn bloedbaan verspreidt. Sinds ik ben gestopt is mijn gewicht behoorlijk toegenomen. Ik heb geen weegschaal maar ik voel me ongemakkelijk in mijn lijf. Mijn broekband en overhemd knellen. Is het wel de moeite waard om langer te leven door te stoppen met roken om vervolgens vroegtijdig te overlijden aan hart- of vaatziekten door obesitas? De zinloosheid van de poging om mijn leven te beteren dringt tot me door en moedeloos giet ik de koffie, die enkel als excuus voor een pauze diende, in de gootsteen. De klok aan de keukenwand toont dat ik nog één uur heb te gaan, en met Lisa’s glas water slof ik terug naar mijn werkplek.

‘Zet maar neer,’ zegt ze zonder op te kijken.

Niet eens een dankjewel. Ik ben onzichtbaar voor haar, besef ik teleurgesteld en ik ga achter mijn bureau zitten. Ze heeft het druk man, stel je niet zo aan, spreek ik mezelf intern streng toe.

Voordat ik me afmeld in het systeem haal ik nog net een afspraak binnen. Dit levert een streep op achter mijn naam op het witte bord aan de wand, maar stelt verder niks voor. Pas als de accountmanager er daadwerkelijk een afspraak uitsleept, krijg ik een luttele bonus boven op mijn minimale salaris.

Ik trek mijn jas aan en roep ‘fijne avond’ de benauwde ruimte in, hopend op een blik van haar, maar zij noch één van mijn collega’s kijkt op of om.

Bij de tramhalte staan enkele personen die ik herken van alle ritten die we samen delen.

Degenen met een paraplu houden deze vast als een schild waarachter zij zich verschansen tegen de motregen die alles in luttele seconden doorweekt.

Gelukkig zijn er deze rit genoeg zitplaatsen. Het is net op de grens van de spits. Ik schuif naar het raam en tuur naar buiten. Met mijn mouw veeg ik de condens weg, zodat ik zicht heb op straten en panden die als schaduwen opgaan in het grijze licht dat over de stad valt. De straatverlichting is nog niet aan, waardoor elke kleur ontbreekt.

Ik denk aan de avond die voor mij ligt. Koken doe ik al maanden niet meer. De Chinees, de Surinamer en de snackbar in de wijk kennen mij inmiddels. Vandaar dat mijn jas knelt. Ik moet op dieet, denk ik moedeloos.

Ik leun met mijn slaap tegen het koele, vochtige raam. De bittere geur van rubber en metaal die van de ruiten komt, doet mij denken aan schoolreisjes waar ik bij vertrek en terugkomst mijn neus tegen het raam van de bus drukte. Heen om moeder uit te zwaaien en terug om haar gezicht tussen dat van alle andere moeders te spotten. De gedachte aan de misselijkheid door een teveel aan witte kadetten, limonade en snoep overheerst de herinnering aan het uitje.

De radiator vlak naast mijn stoel spuugt op volle kracht warme lucht uit. Het maakt me slaperig. Ik sluit mijn ogen en dommel in op de cadans van de tram.

Een paar haltes voor de mijne schrik ik op, het lijkt of iemand mijn naam roept.

‘Maarten,’ fluistert een fluweelzachte stem.

Verbaasd kijk ik om mij heen.

De passagiers die vlakbij zitten, kijken stoïcijns voor zich uit of staren naar hun telefoon. De meeste hebben oortjes in waarmee ze naar muziek luisteren en schuin achter mij zit een jong stel dat helemaal in elkaar opgaat.

‘Hé, Maarten,’ hoor ik nogmaals.

Mijn hartslag versnelt, zweetdruppels lopen onder mijn oksels vandaan en mijn gezicht gloeit.

Als de tram met een akelig gierend geluid in het centrum tot stilstand komt, druk ik panisch op de knop die de klapdeuren opent. De tree die passagiers behoedt voor een val sla ik in mijn haast over, waardoor ik met mijn gezicht bijna tegen het glas van het tramhokje bots. Gegeneerd kijk ik om me heen of iemand mijn onhandigheid heeft gezien, maar zoals gewoonlijk lijk ik onzichtbaar.

Inmiddels branden de straatlantaarns en sta ik in een stille winkelstraat waar de regen het publiek van winkelen weerhoudt. De gedachte dat ik nu écht gek word, probeer ik uit alle macht weg te drukken. Ik ben gewoon te veel alleen, dan krijg je dat.

Met gebalde handen in mijn zakken wandel ik langs de verlichte winkels. Aan het einde van de straat zie ik een bekend uithangbord en zonder verder na te denken zet ik de pas erin.

Er is niemand aanwezig in de winkel en aarzelend blijf ik voor de toonbank staan. Ik kan nog weg, schiet door mij heen.

‘Doe het nou maar, Maarten, koop die sigaretten, én een staatslot!’ hoor ik de stem van daarnet door de winkel galmen.

Op hetzelfde moment komt er een oude man uit de achterkamer geschuifeld. Een walm van sigarenlucht drijft met hem de winkel in. ‘Zegt u het maar,’ zegt de man. Zijn huid heeft de structuur van perkament, de bleekblauwe ogen liggen in een bed van rimpels.

‘Een pakje Camel en een staatslot graag.’

Ik vraag me af of de oude man die stem ook heeft gehoord.

‘Welke eindcijfers?’ vraagt de verkoper.

‘Doe maar zesendertig,’ zegt de Stem.

‘Zesendertig,’ herhaal ik.

‘En een aansteker, Maarten,’ grinnikt de Stem.

‘En een aansteker graag,’ echo ik als een volgzame sukkel. De verkoper vertoont geen enkel teken dat hij de Stem óók hoort.

‘Hé Maarten, vraag ook even wanneer de trekking is?’

‘Wanneer is de trekking?’

‘Morgen,’ antwoordt de man, waarop hij een rochelende hoest met zijn hand afschermt.

Als ik weer buiten sta, peuter ik met trillende vingers het pakje sigaretten open en haal er één uit. Van wie is die stem? Of ben ik het zelf? Ik heb nog nooit een staatslot gekocht. De kans dat ik iets win is net zo groot als dat iemand willekeurig mijn naam uit het bevolkingsregister plukt.

Ik aarzel met aansteken. Het heeft me maanden gekost om zonder nicotine te kunnen. Dat ik ben aangekomen is vervelend, maar eigenlijk kan het me niet eens zoveel schelen. Voor wie moet ik nog aantrekkelijk zijn?

Toch steek ik de sigaret op, sluit mijn ogen en inhaleer diep. De stofjes in de rook doen een dansje in mijn bloedstroom en zenden een gelukshormoon naar mijn hersenen. Een beetje licht in mijn hoofd snuif ik de aromatische geur als een truffelhond op. Wat heb ik dit gemist.

Als ik mijn ogen weer open, zie ik aan de overkant een bekende gedaante een broodjeszaak binnengaan. De tl-verlichting in de zaak steekt als een filmscherm af tegen de duistere pui van het pand en ik volg alle bewegingen van de man.

Hij installeert zich voor het raam. Opeens schiet mij zijn naam te binnen, het is een manager bij Xeros, Hans Schuurman of zoiets. Behalve een goedemorgen of middag heb ik nog nooit een woord met hem gewisseld.

Ik kan mijn blik niet losmaken van het tafereel, dat zich als een close-up aan mij opdringt. In de ineengedoken houding van de normaal zo zelfingenomen man herken ik mezelf. Het woord sneu komt in me op. Ik weet wel hoe dat voelt, maar heb er nog nooit bij stilgestaan hoe dat op anderen overkomt.