Luma

Lydia Brewster

Dit boek draag ik op aan een ongelooflijk mooi mens.

Lieve zoon,

Dat jij ondanks alles bent opgegroeid tot een leuke, knappe en talentvolle man die nooit, echt nooit iets naars over andere mensen zegt, is helemaal jouw eigen verdienste! Blijf geloven in jezelf.

Introductie

De middelbare leeftijd. Niet echt een binnenkomer, besef ik. We willen allemaal liever jong, mooi en succesvol zijn. Maar uiteindelijk is het wat het is. De middelbare leeftijd.

Ik leid niet het leven dat volgens de statistieken bij deze leeftijdsgroep hoort. Ik heb geen carrière gemaakt. Heb geen woning die bij een goed inkomen past, heb geen vrienden. Ook geen social media-vrienden, overigens.

Mijn leven bestaat uit een reeks van mislukte relaties, banen die niet bij me passen, plotseling beëindigde vriendschappen en regelmatig terugkerende periodes waarin ik geen werk heb. Volgens weer diezelfde statistieken zou dit laatste niet mogelijk moeten zijn. Immers, ik heb twee academische titels. Nu heb ik een inkomen dat valt binnen het lagere segment. Zonde van mijn studie-uren.

Je kunt nu gerust de adem die je inhield vanwege zoveel ellende voorzichtig laten ontsnappen. De soep wordt nooit zo heet gegeten als zij wordt opgediend. Ik zie er gelukkig niet uit als iemand van middelbare leeftijd. Ben redelijk goed geconserveerd. Natuurlijk heeft het verval wel al ingezet, met een minder fruitige uitstraling tot gevolg. Maar al met al zijn er geen hoofden die zich vol medelijden omdraaien wanneer ik voorbijloop. Niet meer.

Hoe ik mijn dagen vul? Ik denk, fantaseer en doe alsof. Dat laatste beheers ik tot in de puntjes maar nee, het is niet de bedoeling dat ik in dit boek ga vertellen hoe u succesvol kunt doen alsof.

Ik wil alleen maar vertellen hoe ik op dit punt terecht ben gekomen.

Het verhaal begon met hem. Met Oom.

Er was eens een prinses. Toen ze werd geboren was er vreugde alom. Een goede fee gaf haar als cadeau een gouden kistje met daarin, op fluweel gelegen, haar onschuld. Het prinsesje mocht later, wanneer zij er zelf aan toe was, het gouden kistje weggeven aan haar droomprins. De koning en koningin stelden als bewakers van haar onschuld twee dienaren aan. Ze heetten Anim en Ania. Anim was een ware beschermer, hij vertrouwde niemand en was niet vies van een stevige vechtpartij. Ania daarentegen werd gekozen vanwege haar sterke intuïtie; ze voelde altijd feilloos aan wanneer iets geen zuivere koffie was, hoe aardig een persoon zich ook voordeed. Het prinsesje kon daardoor onbekommerd spelen.

In een duister land in de buurt van het koninkrijk woonde een volk, de Lokkers. Zij vonden onschuld maar onzin. Als ze ergens ook maar roken dat er onschuld in de buurt was, zorgden ze ervoor dat de bezitter ervan het kwijtraakte.

Zij hadden een leider, de gemene opper-Lokker Tsareped, die zijn onderdanen rijkelijk beloonde wanneer ze weer eens hadden geroofd. Hij hield niet van vreugde, niet van onschuld, niet van prinsesjes en al helemaal niet van onschuldige prinsesjes. Hij loofde daarom een prijs uit: wie de goed bewaakte onschuld van het prinsesje kon wegnemen, zou hem op een dag opvolgen als opper-Lokker. Het lukte de andere Lokkers echter niet om zelfs ook maar in de buurt van het paleis te komen en Tsareped besloot toen, na het geklungel van zijn onderdanen een week te hebben aangezien, om in hoogst eigen persoon de klus te klaren. Op een kille dag in de herfst vermomde hij zich als Anim, die op dat moment even uitrustte. Het was Ania’s beurt om te waken bij het prinsesje dat vredig lag te slapen met het kistje dicht tegen zich aan. Maar toen Ania even wegdutte, wandelde de zogenaamde Anim moeiteloos het paleis uit met het kistje. Bij de grens tussen de twee landen aangekomen verwijderde ‘Anim’ zijn vermomming en als Tsareped liep hij de grens weer over.

De volgende ochtend was het hele land in rep en roer. Er werden beloningen uitgeloofd, iedereen zocht, maar de onschuld van het prinsesje was en bleef weg. Omdat Anim en Ania maar eindeloos bleven ruziën over de schuldvraag, besloot het prinsesje om zelf maar op zoek te gaan naar haar verdwenen onschuld.

Toen ze bij de grens aankwam gaf de toegesnelde fee haar nog snel enkele belangrijke wapens mee: Vertrouwen, Hoop, Veerkracht en Doorzettingsvermogen. Deze wapens verschool de fee zorgvuldig in het hart van de prinses zodat niemand ze kon afpakken. Anim en Ania hadden gelukkig op tijd opgemerkt dat de prinses weg was en kwamen haastig aangerend.

Het prinsesje vertelde hen dat ze naar het hol van de leeuw wilde, het land van de meedogenloze Lokkers. Anim was het daar niet mee eens en wees haar op de gevaren. “Prinses,” zei hij, “ze zullen u belagen. Ik ben wel sterk maar ik kan u niet tegen alle gevaren behoeden.” Ania protesteerde fel tegen het feit dat Anim niet om haar mening vroeg en ze trokken zich even bekvechtend terug om te onderhandelen over de te volgen strategie.

Het prinsesje wilde echter niet wachten; ze was vastbesloten. Ze wilde haar onschuld terug, punt uit. Ze haalde daarom één van de wapens tevoorschijn die ze had meegekregen van de fee: Vertrouwen. En zo begon ze in haar eentje de barre tocht naar het land van de Lokkers. Een Lokker die in het bos bij de grens rondwandelde hoorde het gesprek tussen de prinses en haar bewakers en vertelde het even later aan een vriend en binnen de kortste tijd kwam het nieuws terecht bij Tsareped. Hij grinnikte en droeg zijn valse raadgevers op om de prinses te misleiden. Hij was verheugd over het feit dat ze zonder haar dienaren aan haar reis begon. Zo onervaren, zo vol vertrouwen! Als het aan hem lag, kreeg ze haar onschuld nooit terug en nam hij haar ook het vertrouwen af. De prinses was nauwelijks een uur onderweg in het beboste gebied tussen de twee landen of ze struikelde volkomen onverwachts waardoor ze meters naar beneden viel in een ravijn dat aan het oog onttrokken was geweest door een dichte begroeiing. Niet bepaald een veelbelovende start voor de bange en gewonde prinses.

Oom

De kindertijd wordt vaak omschreven als een prachtige tijd waarin je onbezorgd kunt spelen en leren. Vrolijk kwetteren op het plein, tikkertje spelen en half verscholen achter een boom met kloppend hart de gang van de tikker nagaan en tot je ontzetting zien dat hij of zij je al in het vizier heeft. Of verstoppertje spelen en dan búúút, je bent erbij horen: balen. Of al touwtjespringend met klasgenootjes de leukste liedjes over je toekomstige liefdes zingend. Ook leuk en vooral spannend is de periode rond vijf december waarbij je als kind niet kan slapen en later op school met grote ogen naar de Sint kijkt die de klas in vol ornaat binnenloopt. Ondertussen vurig hopend dat het hem is ontgaan dat je laatst een chocolaatje hebt gepikt uit dat buurtwinkeltje op de hoek van de Bergselaan.

Na school verplaatst het spelen zich bijna ongemerkt naar de buurt. Wij zijn een bezienswaardigheid, als enige zwarte gezin in een blanke wijk. Vincent is er ook, maar hij valt niet zo op omdat hij een blanke vader heeft. Zijn Hindoestaanse moeder roept elke dag rond etenstijd vanuit de deuropening: “Vincent, kom aite!” Vincent gaat nooit meteen, omdat hij het spelen met de buurtkinderen leuker vindt dan eten. Helaas geeft ze nooit op en roept ze steeds luider en scheller naar haar zoontje. Elke dag weer. Vincent blijft er onverstoorbaar onder. Dat bewonder ik wel. Gewoon doorgaan met wat je aan het doen bent en je niets aantrekken van mensen die je plezier willen vergallen. Ze compleet negeren.

Op woensdagmiddag 24 november 1970 is het mijn moeders beurt om ons vroegtijdig naar binnen te roepen. Ik overweeg even om haar te negeren zoals Vincent dat doet bij zijn moeder, maar dat zou ze absoluut niet accepteren. Wij hebben geleerd om te gehoorzamen dus loop ik achter Broer en Zus de trap op naar boven. Niet om te eten maar om het bezoek af te wachten dat al enkele maanden zonder uitzondering op de woensdagmiddag langskomt. Het bezoek van Oom en Tante.

Wanneer ze er zijn is het een drukke boel. Zij hebben drie kinderen en mijn ouders hebben er vijf. Lachen, keten, soms buiten spelen. Zus vindt het enig omdat zij een dochter hebben van haar leeftijd; Zus en Nicht rennen altijd meteen richting poppenhoek, waar het helaas nooit lang vredig blijft. Broer vermaakt zich met zijn neefjes. Zij zijn niet van zijn leeftijd maar dat feit drukt de pret niet. Broer is namelijk een geboren onderzoeker. De manier waarop hij aan zijn onderzoeksresultaten komt is enigszins discutabel, maar ook dat drukt de pret allerminst. Ter voorbereiding van hun bezoek heeft Broer in het kader van zijn nieuwste experiment in de afgelopen week scheten gelaten in schone melkflessen. Elke dag een nieuwe, flinke scheet die ‘gemarineerd’ is met het eten van die dag. Deze woensdag wil hij de reactie van zijn broertjes en neefjes testen op de inhoud van de flessen. Hij dirigeert ze naar zijn kamer en zij moeten één neusgat dichthouden en met het andere flink inhaleren. Het gevolg? Eén woedende neef, die hem met gebalde vuisten aankijkt en een jammerende tweede neef en broertjes. Broer is tevreden en schrijft zijn bevindingen op in zijn schrift.

Ik heb geen leeftijdsgenootje in de groep. Na een blik op de andere kinderen geworpen te hebben pak ik daarom het boek De dolle tweeling naar kostschool van Enid Blyton, en zet me aan de eettafel. Ik glimlach om de ondeugende streken van de tweeling in de klas. Meestal kan ik me helemaal verliezen in een boek, maar sinds twee weken lukt dat niet zo goed meer. Mijn ogen dwalen voorzichtig af naar hem, Oom. Hij is druk in gesprek maar soms vinden zijn ogen de mijne. Hij kijkt waarschuwend, ik kijk weg.

Oom is aangetrouwde familie. Een forsgebouwde zwarte man met enorme dijen en handen. Als hij op visite is, lacht hij constant en hij geeft zo goed zicht op zijn grote, gelige tanden en zijn dikke lippen. “John!” brult hij naar mijn vader als hij van mening is dat die een leuke anekdote heeft verteld, en hij schaterlacht luid. Hij slaat daarbij op zijn dijen. Dit doet hij altijd als hij het naar zijn zin heeft. Een naam roepen, schateren en slaan op zijn dijen. Hij heeft ook gelige ogen. Gek zoals je soms details als deze onthoudt.

Twee weken daarvoor, op 10 november, veranderde alles. Voor deze datum speelde ik onbezorgd op school en met de buurtkinderen, en thuis kon ik onbezorgd genieten van een spannend boek. Op die dag, 10 november 1970 greep Oom me vast toen ik langs wilde lopen, trok me op zijn schoot en legde zijn grote hand op mijn buik terwijl hij belangstellend naar mijn vorderingen op school informeerde. Ik zat als verstijfd en probeerde zo bewegingloos mogelijk te zitten op de hobbelige ondergrond van zijn schoot, ondertussen proberend om zijn adem dat naar verschaald bier rook niet in te ademen. Hetzelfde deed hij weer op de woensdag die daarop volgde. Ik zette me al schrap voor de begroeting die dag maar gelukkig koos hij ervoor om slechts aan mijn vlecht te trekken. Oom maakte het sinds die tiende november ook tot zijn gewoonte om ons, voordat hij met zijn gezin vertrok, al verhaaltjes vertellend naar boven te begeleiden om mij en Zus die een kamer en een stapelbed deelden in te stoppen. Terwijl Zus gezellig tegen hem kwetterde boog hij zich voorover en gaf me die avond een zoen. Op mijn lippen. Met zijn tong over mijn lippen.

Nu kijk ik weer steels naar hem maar hij is druk in gesprek met mijn vader over de politiek. Mijn moeder vraagt mij even later om limonade in te schenken in de keuken. Onwillig leg ik mijn boek neer en terwijl ik de glazen uit de kast haal hoor ik Oom bulderend lachen om iets wat mijn moeder zegt. “Ik ga wel helpen,” zegt hij en het volgende moment vult zijn grote gestalte de kleine vooroorlogse keuken. Hij komt dicht achter me staan en pakt de limonadefles uit mijn handen. Ik kijk om en zie zijn lippen uiteenwijken in een grijns. Hij steekt zijn tong plagend uit en terwijl hij de glazen volschenkt, raakt hij even mijn linkerborst aan. Het is een vederlichte aanraking, maar hij schokt mij tot in het diepste van mijn ziel. Ik kijk geschrokken om en zie dat hij met zijn grote, gelige tanden op zijn onderlip bijt. Hij tuit zijn lippen, duwt mij de keuken uit en komt achter me aan met een dienblad vol glazen.

“Hoe deed ze het?” lacht mijn moeder. “Binnen de kortste keren is ze volleerd,” zegt hij op vriendelijke toon. Het blijft geen eenmalig incident, wat daar in de keuken gebeurde. Oom maakt het tot zijn gewoonte om me aan te raken. Hij gaat daarbij steeds een stapje verder. Ook ’s avonds in bed ontkom ik dus niet aan hem. Wanneer hij op bezoek is, lig ik diep verscholen onder mijn dekens te wachten op hem. Hij komt altijd.

Ik kan het niet bevatten. Waarom doet hij dit? Heb ik iets verkeerds gedaan? Ook op school denk ik vaak aan de handtastelijkheden van Oom. Sinds zijn eerste aanrakingen kijk ik weleens naar mijn moeder en vraag me af of ik het tegen haar zal durven zeggen. Ik besluit altijd het niet te doen. Zij werkt in de bejaardenzorg, in wisseldiensten, en heeft het daarnaast ontzettend druk met haar andere kinderen. Oudste broer is een notoire etterbak, Zus en jongere broer geven niet zo veel problemen, maar jongste broer vertoont regelrecht onhandelbaar gedrag. Zo zit hij vaak urenlang op dezelfde plek in de woonkamer en doet precies op die plek zijn behoefte, tot razernij van mijn ouders.

Zo kwam hij bijvoorbeeld een keer strompelend naar huis, zonder zijn linkerlaars. Het feit dat het herfst was en behoorlijk koud, maakte hem niet uit. Bij navraag vertelde hij doodleuk dat hij de andere laars aan een vriendje had gegeven. Mijn vader is een zorgzame man. Wanneer mijn moeder een keer niet kan, kamt hij de haren van Zus en mij zorgvuldig en maakt er dan strakke vlechten van. Hij bedoelt het goed en ik negeer daarom maar het Pippi Langkous-hoofd dat mij naderhand altijd aankijkt in de weerkaatsing van de ramen onderweg naar school. Hij kan ook heel grappig uit de hoek komen; er wordt veel gelachen thuis. Maar daarnaast is hij streng. Zijn boze blik wanneer Broer iets doet of heeft gedaan wat hem niet zint, maakt altijd diepe indruk. Hij verstaat verder de kunst om lang boos te blijven. We doen daarom hard ons best om de sfeer thuis niet te bederven. Voor Broer is dat een moeilijke taak, dus neem ik het op mij om zo veel mogelijk de lieve vrede te bewaren. Na diep nadenken besluit ik daarom dus dat ik ook geen mogelijkheid zie om hem over Oom te vertellen. Oom kan dus ongestoord zijn gang gaan.

Ook deze woensdagavond hoor ik zijn voetstappen dichterbij komen. Hij loopt altijd met rustige tred, terwijl hij nog eventjes nonchalant iets zegt tegen mijn ouders of zijn vrouw. Bij de slaapkamerdeur houdt hij stil. Mijn hart klopt in mijn keel. Zou hij deze keer afzien van zijn voornemen? Zou Zus nu aan de beurt zijn? Ik hou mijn adem in en doe alsof ik slaap, maar even later voel ik zijn grote, eeltige handen op mijn buik, mijn kleine, pas ontloken borstjes en mijn vagina, poenie gedoopt door mijn moeder. Hij voelt en masseert. Mijn borsten voelen het pijnlijkst aan. Als ik douche en mezelf inzeep voel ik die harde bobbeltjes die horen bij het ontwikkelen van borsten. Die harde bobbeltjes die hem kennelijk opwinden. Ik durf bijna niet te ademen wanneer hij bezig is, bang dat hij boos zal worden. De gordijnen vallen niet goed dicht, waardoor ik vanaf mijn bed de donkere hemel kan zien met enkele sterren en de maan. Terwijl Oom bezig is met mij en keuvelt met Zus valt mijn blik op de maan, die lijkt over te hellen en tussen de sterren beweegt en weer terugschiet. De maan danst. Zo mooi.

Voordat hij teruggaat naar beneden zegt hij bevelend tegen me dat ik aan niemand mag vertellen wat hij bij mij doet. “Ze zullen je toch niet geloven, ze laten je opsluiten in een tehuis en je zult geen familie meer hebben,” dreigt hij zachtjes. Dit wordt zijn standaardverhaal dat hij sindsdien met zijn zware, gezaghebbende stem onder mijn aandacht brengt. Hij zegt in de daarop volgende weken, maanden en jaren ook dat het allemaal mijn schuld is en dat als de politie hem zou ophalen, ze mij ook zullen meenemen en opsluiten. Waarom het nou precies mijn schuld is, kan ik met de beste wil van de wereld niet bedenken. Toch vertel ik het voor alle zekerheid maar niet, je weet immers maar nooit. Om mij te intimideren plaatst hij zijn hoofd zo dicht mogelijk bij het mijne. Zijn misselijkmakende adem stinkt naar eten, drank en sigaretten. Ik moet die tegen wil en dank inademen. En als ik mijn geslachtsdeel met mijn handen bescherm tegen zijn zoekende vingers, zegt hij op strenge toon: “Haal je handen weg!” Na een paar maanden hoeft hij alleen maar te kijken en ik laat mijn handen al zakken. Als hij dan weg is rollen de tranen langs mijn wangen en belanden op mijn kussen. Na een poos keer ik het kussen om naar de droge zijde en probeer in slaap te vallen.

Ik ben een vroegbloeier. Althans voor wat betreft mijn lichaam. Ik heb al jong vrouwelijke rondingen, tenminste, ik word vaak ouder geschat en mijn vader noemt mij ‘reus’. Soms bekijk ik mezelf in de spiegel en denk dan aan de woorden van Oom – “het is jouw schuld!” Vanwege mijn vroeg aanwezige borstjes wordt Oom gedwongen om mij te betasten. Zus heeft nog geen ontluikende borsten. Oom valt haar niet lastig. Bij mij beleeft hij de tijd van zijn leven en hij wordt steeds brutaler. Als ik hem passeer en hij zich onbespied waant, voel ik zijn handen weer; ergens, het maakt hem niet uit waar.

Sinds die 24e november biedt hij vaker aan om op te passen of komt onverwachts langs. Niemand heeft iets door, niet mijn vader, niet mijn moeder, niet zijn vrouw. Het is mijn probleem. Ik zie de goede band tussen mijn ouders en Oom. Ze lachen veel samen en maken grappen. Ik waag het niet om het te vertellen. Neen, een verblijf in een tehuis zie ik niet zitten, dus onderga ik de marteling gelaten. Jarenlang.

Ja, we hebben een lieve oom die zich vaak opoffert om op te passen als mijn ouders een avondje uitgaan. Mijn ouders vinden hem een bovenste beste kerel. Triest. Uit alle macht probeer ik mezelf voor te houden dat als ze het te weten zouden komen, ze hem de deur zullen wijzen. Hem bij de politie zullen aangeven. Maar als ik ze samen zie zitten, mijn vader met een brede lach op zijn gezicht, dan durf ik er niets onder te verwedden.

Op de dagen dat ik me geen zorgen hoef te maken over Oom, ben ik liever op mijn kamer met één van mijn onafscheidelijke boeken, dan dat ik met mijn broers, zus en de buurtkinderen speel. Ik meng me niet meer graag tussen hen. Ook ga ik niet graag mee als we een dagje uitgaan. Ik lig liever op bed en kijk naar het plafond. Ik waan me dan in een wereld waar het vele malen leuker is dan in mijn echte leven. Daar fantaseer ik over de maan, waar ik naartoe word gebracht door een onzichtbaar vriendje. We kijken dan toe hoe Oom zijn hand onder mijn dekens steekt en proesten het uit wanneer hij verbijsterd tot de ontdekking komt dat ik er niet lig. We lachen luid en de maan schuddebuikt mee en danst op de maat van onze van plezier trappelende voeten.

Sinds Oom aan mij zit, ben ik erg bangelijk van aard en heb ik vaak last van nachtmerries. Als ik naar schilderijen kijk, ben ik er soms van overtuigd dat de afgebeelde personen of dieren tot leven zullen komen om mij kwaad te doen. Ik ben ook constant bang voor graaf Dracula en de zijnen; monsters die het leven uit mij zullen zuigen. Ik slaap slecht en tuur vaak in het donker, altijd bedacht op gevaar. Eén keer vertel ik aan mijn moeder dat ik bang ben voor enge wezens, maar ik besluit kort daarop het er maar nooit meer over te hebben. Zij zegt namelijk tegen mijn vader dat het kijken naar griezelverhalen op tv misschien niet zo’n goed idee is voor mij, gezien mijn levendige fantasie. Ik wil De Vloek van Woestewolf voor geen cent missen dus zwijg ik voortaan.

Ik vind mezelf erg lelijk en kijk niet vaak in spiegels. Broer maakt het me wat dat betreft niet makkelijk en noemt mij ‘Tante Leen’. Uiteindelijk verbiedt mijn moeder hem om die naam te gebruiken. Mijn pre-tienerfiguur lijkt totaal niet op de forse gestalte van de zangeres, maar als Broer me peinzend aankijkt en daarna zijn blik naar een foto van Tante Leen in de Story laat dwalen en dan weer naar mij, weet ik genoeg. “Máááááám!” Broer heeft een vriend, Paul. Een magere puisterige jongen die flink genoot als Broer mij weer eens moest hebben. Hun oeverloze gepraat over hun verzameling voetbalplaatjes en zijn gehinnik wanneer mijn broer zijn nieuwste mop deelde maakte hem tot een goede nummer twee op mijn lijst van meest irritante mensen. Broer zat op eenzame hoogte op nummer één.

Op school ben ik net als thuis: stil, dromerig en somber. Op mijn rapport staat vaak als aantekening dat ik afwezig ben. De leerkrachten maken zich zorgen en lichten mijn ouders daarover in. Thuis word ik hierop aangesproken. “Voortaan opletten hoor, anders ga je niet over!”

Soms stap ik volkomen onverwachts uit mijn aura van rust en dromerigheid. Zo rol ik op een koude donderdag in de pauze al vechtend met mijn klasgenootje Rianne over het schoolplein als ze mijn vaders oranje winterjas belachelijk maakt. Ik ben vooral kwaad omdat ik die jas ook belachelijk vind. Maar ja, het is wel de jas van mijn vader.

Op 4 december, een jaar nadat Oom begon, wandel ik met mijn ouders en Zus door de HEMA. We mogen nieuwe maillots uitkiezen. Peinzend sta ik voor de rekken en ik wik en weeg om straks met de leukste kleuren naar huis te kunnen gaan. Zus wil geen maillot maar zeurt voor de zoveelste keer om een babyolifant, niet een knuffel maar een echte notabene. Plots hoor ik achter me: “Zwarte Piehiet, jij bent Zwarte Piehiet.” Ik kijk om en zie een jongen en zijn ouders staan. Hij heeft het tegen mijn vader, die – jawel – weer zijn oranje, gewatteerde, grofgestikte jas aanheeft. Het is om te huilen, die jas, bedenk ik. Hij lijkt wel een Michelinmannetje. Maar dat geeft die jongen niet het recht hem met Zwarte Piet te treiteren. De jongen heeft dolle pret; terwijl hij om mijn vader heen danst herhaalt hij zijn Zwarte Piehiet-tekst. Ik zie mijn vader zich omdraaien en weglopen, ik zie de ouders van de jongen doen alsof ze niets horen en ik zie de jongen al ‘Zwarte Piet’ roepend achter mijn vader aan lopen. Als een dolle stier storm ik naar voren, ruk aan de jas van de jongen – die zich stomverbaasd omdraait – en geef hem een klinkende draai om zijn oren. Het resultaat: brullende jongen, zijn verontwaardigde ouders die dit ineens wél opmerken en hun zoon snel meenemen, Zus die voor even haar gezeur staakt en mijn ouders die verdergaan met winkelen en doen alsof er niets is gebeurd. Pa bedankt me niet eens voor mijn interventie.

Diezelfde avond, net voordat ik in slaap sukkel, voel ik iemand bij mij in bed klimmen. Geschrokken doe ik mijn ogen open en ik verwacht Oom te zien. Gelukkig is hij niet mijn kamer binnen gelopen. Het is ook Zus niet. Die ligt met haar mond open te slapen. Toch voel ik iemand naast me liggen. Ik twijfel en kijk achter me. Niemand. Ik word overmand door slaap en droom zeer verontrustend. Ik wil wakker worden maar het lukt niet.

De jaren die sindsdien voorbijgaan verlopen allemaal hetzelfde. Vervelende Broer, nieuwsgierige Zus, pa en ma die het druk hebben met hun werk en de kinderen. En natuurlijk Oom die mij blijft lastigvallen met handelingen die ik niet begrijp en die me verdrietig en angstig maken. En vooral handelingen die me pijn bezorgen.

Vanaf mijn 12e verjaardag in april bemoei ik me steeds minder met Zus. Ze is drie jaar jonger maar waant zich van mijn leeftijd en doet me op irritante wijze na. Zo wil ze absoluut ook een beha terwijl haar borsten zich niet eens van die van mijn broertjes onderscheiden. Wat grootte betreft tenminste. Ma geeft helaas toe en er volgen eindeloze winkelsessies, echter zonder resultaat. Met grote moeite had ze een beha voor mij gevonden, een A-cup die ondanks het elastische materiaal enigszins floddert. Maar de maat van Zus bestaat gewoon niet. Ik ben opgelucht, maar haar grote ronde ogen vullen zich met tranen die zich in sneltreinvaart langs haar wangen naar beneden storten. Ik zucht en steek mijn tong uit. Alleen ’s avonds kom ik nader tot haar, in bed, na één van mijn nachtmerries. Dan kruip ik dicht tegen haar aan en eis dat ze haar armen om mijn middel slaat terwijl we als lepeltjes tegen elkaar aan liggen.

Op een warme avond in juni heb ik weer een nachtmerrie. Ik loop een kamer binnen en zie een man met een grijnzend clownsmasker voor zijn gezicht staan die naar me wenkt. Als ik voor hem sta gaat alles daarna in sneltreinvaart: hij grijpt me bij mijn hoofd en duwt het met een beslist gebaar naar zijn kruis, ritst zijn broek open en ik weet precies wat ik moet doen. Plotseling gromt hij wild terwijl hij zijn penis uit mijn mond rukt. Ik zie massa’s wit spul en ruik een zoete, weeïge geur. Als ik weer naar hem opkijk heeft hij zijn masker afgedaan. Dracula staart me aan en buigt zich naar me toe met zijn glimmende hoektanden. Gillend word ik wakker maar kom snel weer tot rust als mijn blik op de maan valt. Hij danst, tussen enkele slierten bewolking, en wenkt me. Ik vlieg er snel naartoe.

Tussen alle ellendige nachtmerries en Oom door heb ik best ook wel plezier. Soms haalt Broer me over om mee te doen met zijn experimenten en andere ondeugendheden. Zo strooit hij een keer mijn moeders dure geparfumeerde talkpoeder in de lange gang en schaatsen wij eroverheen met sierlijke bewegingen, ondertussen gierend van het lachen van alle valpartijen. Onze ouders zijn op deze vrijdagmiddag eind oktober 1974 nog niet thuis en Broer zet voor een echt wintergevoel een muts op en roept: “Ga opzij voor Ard Schenk!” En met volle vaart sjeest hij met gespreide benen door de gang. De tegenover hem gelegen muur blijkt een obstakel en met een doffe dreun eindigt ‘Broer Schenks ijspret’. Hij straalt en wil het opnieuw proberen, maar onze bejaarde benedenbuurman, meneer Geurtsen, steekt daar een stokje voor. Hij strompelt met veel moeite de trap op en spreekt ons met opgeheven vinger en een strenge maar beverige stem bestraffend toe. Hij heeft merkwaardige ogen. Zijn rechteroog kijkt schuin naar boven maar zijn priemende linkeroog houdt ons altijd goed in de gaten. Er hangt een typische muffe geur op zijn overloop en als hij de deur van zijn woning opengooit wanneer wij weer eens te luidruchtig de trap van de jaren dertigwoning beklimmen, slaat de penetrante geur ons bijna tegen de vlakte. Broer fluistert altijd dat Geurtsen kleine hondjes opeet. Hij heeft namelijk om de haverklap een nieuwe viervoeter als huisdier.

Die dag luisteren we braaf terwijl hij zijn verhaal doet, maar na zijn moeizame vertrek gaan we door met onze schaatspret. Als hij snauwend naar boven roept dat hij onze ouders op de hoogte zal brengen, kalmeren we. We hebben geen zin in een langdurige boze bui van pa.

Ook ik ben soms de initiatiefnemer voor het spelen van spelletjes. Zo commandeer ik broertjes en soms Zus naar de slaapkamer en dwing ze te gaan liggen. Met sokken in mijn onderbroek gepropt bestijg ik ze. Ze vinden het geen leuk spelletje.

Op een woensdag in november, ik ben ondertussen al 14, zijn Oom en zijn vrouw weer op bezoek. Het is zoals altijd gezellig en op een gegeven moment gaat het gesprek over ons, de kinderen. Oom praat vurig over de noodzaak van goed onderwijs. Hij is een goede vader, vindt hij, en is streng voor zijn kinderen. Hij complimenteert mijn ouders met hun gehoorzame, goedlerende kroost. Hierbij vergeet hij niet om streng naar ons te kijken, iets langer en strenger naar mij. Zie je wel, denk ik, ik moet gehoorzaam aan hem zijn en mijn ouders zijn het met hem eens.

Al met al zijn we een groep doorsnee mensen die veelal doorsnee dagen meemaken. Goed, Broer is niet zo doorsnee. Hij is briljant op school en scoort hoog bij de exacte vakken. Thuis scoort hij vooral hoog op de irritatieladder, tot grote wanhoop van mijn moeder. Sinds een incident dat plaatsvond op een zaterdagochtend in december 1974, zorgt ze ervoor dat hij niet alleen meer thuis is met ons, zijn jongere broertjes en zusjes. Dat incident betrof zijn nieuwste experiment. Hij kocht enkele dagen daarvoor getande klemmetjes van zijn zakgeld en wilde graag weten hoelang het duurt voordat een pijnsignaal richting hersenen een kreet veroorzaakt. Om dit te kunnen meten moesten broertjes en Zus (zij had immers te verwaarlozen borsten) op een rij staan met de klemmetjes aan hun tepels. Broer zat met een stopwatch en hield alle proefkonijnen nauwlettend in de gaten. Binnen de kortste keren krijste Zus als een mager speenvarken, gevolgd door broertje nummer één. Jongste broer klemde met tranende ogen de lippen op elkaar, hopend op bewondering van zijn grote broer. Zo trof mijn moeder ze aan. Broer is niet te vertrouwen, hij mag niet meer oppassen. Oom wordt vaker gevraagd.

Zoals ik al zei doet Broer het uitstekend op school. Zus minder, ze is vooral heel apart. Zo heeft ze een voorliefde voor leren spullen. Niet om te dragen maar om te verorberen. Leren jurkjes veranderen in hoopjes fijngeknauwde prut en van haar leren schoenen ontbreekt na verloop van tijd steevast de klep. De stofzuiger is ook niet veilig voor haar sprietige handjes. Dagelijks inhaleert ze als een volleerde junk lucht via de stofzuigerslang. Mogelijk heeft dit alles effect op haar schoolresultaten, die nogal mager zijn. Ze kan slecht lezen en snapt, ondanks vele herhalingen, de basisprincipes van het klokkijken maar niet. Rekenen is ook al niet haar sterkste vak. Vol leedvermaak sla ik haar gade wanneer pa haar na school onder handen neemt: “Hoeveel is zes maal vijf?” Stilte. “Nou, hoeveel?” Diepe stilte. Pa wil dat we ooit gaan studeren, dus stopt hij veel energie in het bijstaan van ons bij het maken van ons huiswerk. Hij kan urenlang praten over de voordelen van een goede opleiding tot grote wanhoop van ons. Het is dan zaak om zo overtuigend mogelijk “ja pa” te zeggen zodat hij ophoudt en wij weer verder kunnen gaan met tv-kijken. Op het gebied van seksuele voorlichting is hij juist zwijgzaam, mijn moeder trouwens ook. Informatie over seks wordt in anderhalve zin aan ons doorgegeven.

Ik herinner me een ochtend, ongeveer twee jaar daarvoor in januari. Ik sta rillend in de badkamer. Het is er ijskoud en ik wil zo snel mogelijk weer terug naar de woonkamer, die wordt verwarmd met een ouderwetse kachel. Ik stap in de oude badkuip en zie terwijl ik me inzeep tot mijn ontzetting dat er bloed in het badwater druppelt. “Maaaaa!” krijs ik. Moeder komt geschrokken kijken en spoelt mij snel af. Ze komt even later met een enorm maandverband aanzetten en helpt me met aankleden. “Je bent een grote meid nu,” zegt ze en geeft me een knuffel. Later hoor ik haar zachtjes tegen mijn vader praten.

Die middag zit ik na school met Broer en Zus aan de eettafel huiswerk te maken. Ik overpeins de bewonderende reacties van Rianne en Ineke, die ik vandaag tijdens de pauze op de hoogte heb gebracht van wat er eerder die ochtend was gebeurd. Vanuit mijn ooghoek zie ik Broer, die enkele voetbalplaatjes uit de bruine kaft van zijn natuurkundeboek haalt, en Zus, die diep geconcentreerd naar een rekensom staart terwijl ze op haar jurkje kauwt. Dat doet ze al ongeveer een kwartier. De deur gaat plotseling open en mijn vader stapt naar binnen met een pakje onder zijn arm. Als bij toverslag concentreert Broer zich op de natuurkundeopgaven, terwijl Zus haastig enkele antwoorden neerpent. Pa roept me naar de ouderlijke slaapkamer en zegt dat hij me iets moet vertellen. Hij heeft het mysterieuze pakje in zijn handen en scheurt de verpakking ervanaf. Ik ben opgetogen als ik een boek zie, maar verbaas me over de titel: waar kom ik vandaan. “Lees dit,” zegt hij plechtig “maar laat het niet aan Broer of Zus zien.” Ik knik en ik sluip heel gewichtig met het boek langs een loerende Broer en een met grote ogen kijkende Zus.

In de beslotenheid van mijn kamer sla ik het boek open. Ik zie een tekening van een naakte man. Er staat als onderschrift: ‘dit is een man’. Op de volgende pagina zie ik een naakte vrouw met enorme borsten, met als onderschrift: ‘dit is een vrouw’. Nieuwsgierig sla ik de bladzijde om en ik zie de man samen met de vrouw wandelen, maar op het moment dat ik de tekst onder de afbeelding wil gaan lezen steekt Zus haar hoofd om de deur en vraagt met vriendelijke stem wat ik aan het doen ben. “Wil je een Milky Way?” laat ze er meteen op volgen. Ik trap er niet in en stop het boek met een resoluut gebaar onder mijn kussen. Teleurgesteld druipt ze af. Ik bekijk nog snel enkele plaatjes en zie de man en de vrouw met elkaar in een badkuip staan en weer enkele bladzijden verder heeft de vrouw een baby in haar armen. Ik ben geïntrigeerd maar ook opgelucht: ik heb gelukkig nooit met Oom in bad gestaan.

Op de mavo, waar ik na veel halen en trekken terechtkom – ik had als schooladvies huishoudschool – doe ik het redelijk met de taal- en leervakken en matig met wiskunde en rekenvakken. Ik houd me aan de schoolregels en ben ontzet wanneer sommige klasgenoten een grote mond geven aan de leraren. Dat zou ik nooit durven. De leraar Duits bijvoorbeeld, mijnheer Derksen, intrigeert me mateloos omdat hij, ondanks het feit dat er chaos en anarchie heerst tijdens zijn lessen, stoïcijns doorgaat met het opdreunen van zijn lesstof. Zijn kwabbige wangen trillen terwijl hij steeds weer met een monotone stem de juiste uitspraak van Duitse woorden voordoet. Op een dag heeft Silvia een punaise op zijn stoel gelegd en de klas kijkt ademloos toe hoe hij de klas binnenkomt, groet, op zijn stoel gaat zitten, weer opstaat, met een stalen gezicht de punaise eruit trekt en ondertussen onverstoorbaar doorgaat met de les. Ik weet nu al zeker dat ik geen docent wil worden. Wat een stelletje ongeregeld, die klasgenoten van mij. Alhoewel… met spieken ben ik one of the guys.

In de pauzes trek ik op met een groepje, bestaande uit vijf andere meisjes. Ik ben niet de gangmaker, maar gelukkig sta ik daar niet alleen in. Nora, een petit meisje dat elke dag aan haar wimpers, wenkbrauwen en haren plukt, is ook niet zo spraakzaam. Terwijl de anderen zachtjes praten over de aanstaande repetities en de kermis die vlak achter de school is neergestreken, zitten wij er beiden als muurbloempjes bij. Nora’s haarlijn is al aan het wijken door het vele gepluk en haar nagels liggen in een bed van kapotgeknauwd vlees en gedroogd bloed. Zij heeft het met die bezigheden te druk om zelf deel te nemen aan de gesprekken en ik heb het te druk met mij af te vragen waarom zij zichzelf zo toetakelt. Ik luister met een half oor naar de verhalen, die vooral gaan over make-up en vriendjes. Steevast hoop ik dat de pauze snel voorbij is, zodat ik weer alleen kan zijn met mijn gedachten. En natuurlijk de lesstof, waar ik zo nu en dan flarden van opvang. Het is geen hecht vriendinnengroepje en na school scheiden onze wegen zich. Met Mia heb ik zo nu en dan wel contact na school omdat ze bij mij om de hoek woont. Op haar vijftiende verjaardag in oktober behoor ik daarom ook tot de genodigden.

Die avond sta ik in een hoek van de kamer en bekijk ongemakkelijk de drukte om me heen. Iedereen is in een uitgelaten stemming en nogal schaars gekleed. Sommigen dansen op de tonen van de nieuwste discohits, of hangen op stoelen of tegen de muur met een sigaret tussen de vingers van de ene hand en een blikje bier in de andere hand. Weer anderen staan op de gang te vrijen. Richard, een klasgenoot, duwt een brandende sigaret in mijn hand en doet voor hoe ik een teug moet nemen. Onder luid gejuich neem ik een voorzichtige haal en ik hoest minutenlang vervaarlijk. Als de aandacht even later naar de jarige gaat, die de taart wil aansnijden, vertrek ik onopgemerkt.

De jaren gaan voorbij en Oom begint me te verwennen met geld en cadeautjes, zogenaamd omdat ik mijn best heb gedaan op school. Eerlijk gezegd vind ik dat wel leuk. Ik krijg die dure laarzen die ik al lang wilde en geld waarmee ik sieraden en veel snoep koop. Maar het is slechts een schrale troost ten opzichte van de angst en pijn die ertegenover staan.