Inhoud

Deel 1: Achtergronden van spiritualiteit

1. Spiritualiteit op de werkplek, een snelle scan

Voordelen van spiritualiteit

Geseculariseerde spiritualiteit in organisaties

Het boek in vogelvlucht

Burgerlijke hippies

Reputatieschade door spiritualiteit

2. De behoeften achter spiritualiteit

Hantering van emoties

Behoefte aan een veilig wereldbeeld

Mensen hebben behoefte aan zingeving

Mensen hebben behoefte aan rust in gejaagde tijden

Geruststelling over de toekomst

Behoefte aan een mooi verhaal

3. Spirituele diversiteit in organisaties

Spiritualiteit en het nut voor organisaties

Hoe benut je als manager spiritualiteit?

Spiritualiteit en nuchtere Nederlanders

4. Het aan- en afleren van spiritualiteit

Kun je mensen spiritualiteit afleren?

5. Mijn definitie van spiritualiteit

6. Zeven vormen van spiritualiteit

De zeven vormen van spiritualiteit

7. Moderne spiritualiteit: hippies, Osho en yoga

New age en Oibibio

Ideeën uit de moderne spiritualiteit en hun wortels

8. De zeven vormen van spiritualiteit op de werkvloer

Deel 2: Effecten van spiritualiteit op de werkvloer

9. Voordelen van spiritualiteit voor organisaties

Verbeterde samenwerking

Vertrouwen in toekomst houdt je gezond

Integriteit door gewetensvol handelen

Zelfinzicht verbetert

Relativeren van werk

Normen en waarden

Creativiteitsbevordering

Face the facts, hier en nu

Gedachtenstroom onderbreken

Leerinstelling ontwikkelt

Geen multitasking

Niet oordelen verbetert de samenwerking

Positief ombuigen

Motivatie door positieve omgang met uitdagingen

Onderscheid tussen eigen perceptie en die van anderen

Afsluiting van de voordelen

10. Nadelen van spiritualiteit voor organisaties

Goeroegedrag blokkeert leerprocessen

Onverdraagzaamheid

Jomanda-taferelen

Polarisatie, misverstand, oorlog

‘Doorslaan’

Wetenschappelijk slecht te onderbouwen

De werkelijkheid voorstellen als illusie

Normen- en waardenstrijd tussen de stromingen

Reputatieschade; oordelen uit de omgeving

Deel 3: De spirituele managementaanpak naast bestaande teaminnovatiemodellen

11. De onconventionele inspiratiesessie

Werk maken van belangrijke waarden

12. Teaminnovatie bij spirituele diversiteit: een casus

Spanningen rond de gebedsruimte

Een aanpak in stappen

De eerste stap: individuele gesprekken

Een checklist: betere spirituele samenwerking

Islam

Christendom (Evert, Jaap, Aart)

Hindoeïsme (Arav en Darzhan)

Boeddhisme, mindfulness en yoga (Simon)

Winti (Glenn)

Sciëntisme (Cor)

Socialisme (Paul)

Liberaal geëngageerden (Kees en Paul)

13. Quickscan van andere teaminnovatiemodellen

DISC (en MBTI)

Kernkwadranten

Birkman

Belbin

Management drives

14. De spirituele managementaanpak

Oplossing

Gebruikmaken van de inzichten van een ander

Tips

Verantwoording

Literatuurlijst

Deel 1:
Achtergronden van spiritualiteit

1. Spiritualiteit op de werkplek, een snelle scan

Waarom een boek over spiritualiteit op de werkvloer? De ‘werkvloer’ is toch een plek om te werken, en voor het uitdragen van je levensbeschouwing zijn toch andere gelegenheden? Moskeeën bijvoorbeeld, tempels, cursuscentra en kerken. Op je werk moet een prestatie geleverd worden. Zo redeneren we vaak. Maar ondertussen zijn spirituele kaders heel bepalend voor de dingen die mensen beleven. Het is een zeer belangrijke drijfveer. Een reden om managers aan te moedigen om spirituele drijfveren van hun mensen te benutten voor hun teams. Niet alleen hun kwaliteiten, dus, maar ook hun overtuigingen. Want daar is veel uit te halen.

Organisaties benutten de spiritualiteit van hun medewerkers nog veel te weinig. En dat is jammer, want spiritualiteit heeft nogal wat positieve effecten. Toch is het al heel lang not done om met elkaar te praten over dat wat ons vaak het meeste drijft – en wat zeker ook onze werkhouding bepaalt. Zie je vanuit je overtuiging werk als een straf, als een manier om je als mens te ontwikkelen of als een manier om snel rijk te worden? Wat het antwoord ook is, altijd wordt het gevoed door spirituele drijfveren, en met spiritueel bedoel ik zowel ‘religieuze’ als ‘niet-religieuze’ spiritualiteit.

Cognitieve trainingsmethoden als NLP en de RET stelden decennia geleden al dat wat we denken een enorm effect heeft op ons gevoel en gedrag. Levensvisies kleuren onze waarneming van de werkelijkheid en ons denken in sterke mate. En dus ook ons gevoel en gedrag op het werk en in de teams waarmee we werken. Om dit alles positief te beïnvloeden, heb ik dit boek geschreven.

Spiritualiteit heeft natuurlijk ook negatieve effecten. Die zullen eveneens met kundig management begeleid moeten worden. Ik zet eerst de positieve effecten op een rij, en kom later in dit boek ook terug op de negatieve.

Voordelen van spiritualiteit

Wat zijn de benefits van spiritualiteit? Het zorgt voor:

het nemen van verantwoordelijkheid;

zingeving in het werk (een behoefte van jong en oud);

een gezondere levensstijl;

het vermogen om de primaire emoties onder controle te krijgen;

stresspreventie;

terugdringen van ziekteverzuim;

een positief-kritische blik;

een toename van creativiteit en daardoor voor ideeën en oplossingen;

minder zorgen, doordat het mensen leert meer in het hier en nu te leven (zorgen hebben heel vaak met het verleden of de toekomst te maken, je richten op het hier en nu maakt de geest meer ontspannen);

het oplossen van teamproblemen (teamproblemen hebben vaak een oorzaak in de verschillende levensbeschouwingen van mensen, maar de populaire teaminnovatiemodellen besteden er geen aandacht aan);

wisdom in management: filosofische lessen van leraren, meesters, sjamanen, goeroes en filosofen uit het verleden.

Zoveel positieve effecten kan je als organisatie niet negeren. Vandaar dit boek.

Geseculariseerde spiritualiteit in organisaties

Organisaties maken al veel langer gebruik van spiritueel erfgoed dan de gemiddelde manager weet. Ze ontdoen de denkbeelden uit spirituele en religieuze stromingen van hun ‘zweverige’ karakter. Je werk met ‘passie’ doen, het idee van disruption, samenwerking en community-denken, zelfreflectie, drijfveren, inspiratie, creativiteit, veranderingen; het zijn stuk voor stuk zaken die ooit ergens in een spirituele omgeving begonnen zijn. Ze zijn via consultants, trainers en adviseurs, of gewoon via directeuren en managers, binnengebracht in het bedrijfsleven, het onderwijs of bij de overheid. Dit fenomeen zie ik als ‘geseculariseerde spiritualiteit’. Dit ‘geseculariseerd doorvoeren van spirituele denkbeelden’ in business past bij het tijdsbeeld. Ook buiten organisaties is namelijk veel spiritueel erfgoed binnengedruppeld dat we niet meer als zodanig herkennen.

Het boek in vogelvlucht

In het eerste deel van dit boek zal ik de theorie rondom het thema ‘spiritualiteit’ behandelen. Hoewel ik van de praktijk houd en van origine een praktijkman ben, realiseerde ik me dat het voor managers en trainers belangrijk is het een en ander te weten over spiritualiteit. Vandaar dat ik je langs de belangrijkste ideeën over spiritualiteit zal loodsen. Ik zal het hebben over moderne spiritualiteit en haar ontstaan, over de functie van spiritualiteit voor mensen en over wetenschappelijke inzichten in het onderwerp. Ik bespreek zeven vormen van spiritualiteit en laat zien hoe spirituele achtergronden een rol spelen bij de samenwerking op de werkvloer.

Dit alles doe ik om je een zo breed mogelijk beeld te geven. Het is met spiritualiteit net als met diversiteit. Zonder kennis van het onderwerp ben je niet goed in staat het optimaal te benutten. En juist dat optimale benutten kan teams helpen boven zichzelf uit te stijgen. Zowel qua resultaat als qua sfeer.

In het tweede deel bespreek ik de voor- en nadelen van spiritualiteit op de werkvloer en hoe je die als manager goed begeleidt.

In het derde deel van het boek laat ik aan de hand van een praktijkcase zien hoe je als manager met spiritualiteit kunt omgaan. Ik introduceer een spiritueel model voor teaminnovatie. Daarbij bespreek ik ook enkele religies en andere uitingsvormen van spiritualiteit. Bovendien laat ik zien dat bestaande teaminnovatiemodellen tekortschieten als je de spirituele aanpak er niet bij betrekt.

Burgerlijke hippies

Een belangrijke invloed op het moderne spirituele denken komt uit het hippietijdperk. Op 8 juli 2017 publiceerde Hans Kennepohl in Trouw een artikel waarin hij liet zien dat we een tijd doormaken van ‘burgerlijk hippiedom’. Hippies waren een halve eeuw geleden de dragers van spiritualiteit en denkbeelden uit de tijd van de romantiek. En hoewel we het niet altijd opmerken, zijn hun ideeën intussen gemeengoed. Kennepohl noemt een paar voorbeelden:

Mensen doen aan yoga, mindfulness en meditatie; vroeger deden alleen spiritualiteitsbeoefenaars en hippies dat. Dit gebeurt mede onder invloed van een veelgelezen blad als Happinez, dat zelf ook een vorm van burgerlijk hippiedom is.

De grootste erfenis van de hippies (en ook van spiritualiteit van de vorige eeuw), ligt niet in de ontwikkeling van de seksuele moraal, het drugsgebruik of de opkomst van oosterse spiritualiteit, maar in het ideaal van authenticiteit. ‘Boven alles willen we “onszelf” zijn,’ zegt het artikel. Dit is een echt ideaal van destijds.

Interessant citaat: ‘De jongeren die op het Mysteryland-festival in Woodstock uit hun dak gaan, zijn kinderen van de hippies en kleinkinderen van de romantici. Ze zijn niet de totaal vrije, autonome mensen geworden die de hippies voor ogen hadden. Ze proberen zich juist te ontwikkelen binnen de bestaande maatschappelijke structuren en gaan op maandag veelal gewoon weer aan het werk of aan de studie in normale kleren en zonder joint. Zij – en wij – zijn burgerlijke hippies geworden.’

Reputatieschade door spiritualiteit

Zoals we vroeger in Nederland ‘geseculariseerd’ calvinistisch waren zonder het te weten, zijn we nu beïnvloed door de geseculariseerde spirituele non-conformisten en hippies uit de vorige eeuw. Organisaties hoeven niet bang te zijn voor spiritualiteit: moderne managementtheorieën staan er stijf van.

Een korte steekproef in mijn netwerk maakte mij duidelijk dat heel wat mensen in de top van organisaties spirituele of religieuze inspiratiebronnen aanboren. De één bezoekt zoals Steve Jobs een boeddhistisch klooster, een ander bezoekt een helderziende in Friesland, een derde volgt een mindfulness- of yogaretraite op Ibiza of Tenerife en een vierde komt los tijdens biodanza of dynamische meditatie. En dan zijn er nog de talloze managers die de Koran of de Bijbel als inspiratiebron hebben.

Opvallend is dat twaalf van de veertien mensen die ik polste, aangaven er niet over te spreken op hun werkplek. Geen representatieve steekproef natuurlijk, maar toch een interessant gegeven. Ze gaven hun medewerkers wel tips die voortkwamen uit hun inspiratiebronnen, maar noemden die inspiratiebronnen niet. Ze waren kennelijk getraind in het overbrengen van hun boodschappen op een geseculariseerde manier. Negen van de twaalf gaven aan dat het negatief zou zijn voor hun reputatie en geloofwaardigheid, als ze openlijk zouden uitkomen voor hun spirituele inspiratiebronnen. Dit in weerwil van berichten in kranten, magazines, webzines en andere internetbronnen uit de zomer van 2018, dat spiritualiteit op de werkvloer hot is.

2. De behoeften achter spiritualiteit

Is de werkplek dus een plaats waar dit soort zaken besproken zou moeten worden? Ja. En daarover zou ik de discussie graag (her)openen. Zingeving op het werk wordt steeds belangrijker gevonden, onder meer door jongeren. In de woorden van hoogleraar en organisatiepsycholoog Rob van Eijbergen: ‘Zelfreflectie is erg van deze tijd, iedereen is tegenwoordig bezig met bewustwording. De werkvloer vormt daarop geen uitzondering.’

In mijn trainings- en coachingspraktijk kom ik dan ook steeds vaker jongeren (en ook oudere medewerkers) tegen, die bezig zijn met de vraag hoe ze hun spiritualiteit en zingevingsbehoefte kunnen verenigen met hun werk. Ik ken ten minste drie jonge vrouwen die mij vertelden dat ze de sfeer van westerse organisaties beu waren, en zich lieten omscholen tot yogalerares.

Welke mechanismes gaan schuil achter spiritualiteit en waarom halen mensen hun inspiratie uit even onwetenschappelijke als onbewijsbare bronnen? Er zijn heel wat goede wetenschappelijke boeken gepubliceerd de laatste jaren, die met een goede onderbouwing laten zien dat spiritualiteit een menselijk bedenksel is, een placebo. Niettemin blijven de beliefs stevig overeind. Hoe komt dit? Omdat spiritualiteit voorziet in bevrediging van belangrijke mentale behoeftes. Achter spiritualiteit zitten namelijk een aantal, vaak onbewuste, behoeften.

Hantering van emoties

Spiritualiteit heeft een functie bij het onder controle brengen van emoties die niet op een andere manier onder controle te krijgen zijn. Angst, boosheid die geen kant uit kan, verdriet dat ontroostbaar is, maar ook de dankbaarheid voor het goede (in de hoop dat te behouden) is een duidelijke functie van spiritualiteit.

Behoefte aan een veilig wereldbeeld

Mensen lijken behoefte te hebben aan een ‘wereldbeeld’, een consistent systeem dat gebeurtenissen om hen heen verklaart. Dit hoeft niet per se een verhaal te zijn dat klopt. Het mag ook een verhaal zijn met haken en ogen, als het maar veiligheid biedt. Ons brein is sterk ingesteld op het zoeken naar en vinden van veiligheid.

Mensen hebben behoefte aan zingeving

Spiritualiteit geeft een gevoel van zinvol leven. Mensen blijken daar keer op keer behoefte aan te hebben. In 15.000 jaar is onze omgeving sterk veranderd. Toen waren we sterk gericht op overleven, nu vallen er gaten in ons activiteitenscala. Amusement en smartphones geven te weinig voldoening. Spiritualiteit geeft mensen de verdieping die ze zoeken. Het idee hier een eendagsvlieg te zijn die geboren wordt, zijn nestje bouwt en dan sterft, is te weinig. Spiritualiteit legt een accent op jouw uniek-zijn en op het belang van jou in het bijzonder.

Mensen hebben behoefte aan rust in gejaagde tijden

We leven in ‘borderline times’: een tijd waarin stress de grondtoon van het bestaan is. Er is een enorme behoefte aan rust bij mensen. Dat is een schaars goed geworden. Spiritualiteit biedt hier zeker iets. Denk aan meditatie en mindfulness. Yoga biedt talloze ademhalingsoefeningen die stress reduceren.

Geruststelling over de toekomst

Er is altijd angst voor de toekomst. Dat is iets van alle tijden. Technologische ontwikkelingen houden mensen bezig. De robotisering en computerisering van de samenleving, de digitale revolutie, het zijn thema’s die we niet alleen maar met open armen ontvangen. We zijn er ook bang voor. Spiritualiteit vertelt je dat je je niet druk hoeft te maken over de toekomst. Blijf in het hier en nu.

Behoefte aan een mooi verhaal

Veel spiritualiteit bevat een wereldbeeld of een ‘leefmodel’ waarin onbewijsbare aannames zitten. Dat maakt kennelijk niet uit, zoals het niet uitmaakt of we met een placebo of een echt medicijn worden geholpen. Ons brein reageert soms hetzelfde op het een en het ander.

Hoezeer wetenschappers ook hun best doen om hun lessen aantrekkelijk te maken, mensen (hoogopgeleid en laagopgeleid) willen het liefst een veilig en geruststellend verhaal. In eerste instantie zijn ze daarbij dus niet gericht op of iets ‘feitelijk klopt’.

Tot zover de onbewuste behoeften die achter spiritualiteit schuilgaan. Dat ze onbewust zijn, is trouwens niet vreemd. Veel van wat we doen, is onbewust, al kunnen we leren om het ‘bewust’ te maken. In het boek Je brein de baas van hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie André Aleman ontdek je dat je geen willoze prooi bent van je onbewuste, zoals vaak is verondersteld de laatste jaren. Er valt wel degelijk sturing te geven aan je gevoel.

Al deze dingen zijn van belang voor managers, maar ook voor medewerkers. Spiritualiteit en de mechanismes die daarachter schuilgaan, kunnen een enorme verrijking betekenen voor je team en organisatie. In dit boek leg ik je uit hoe je de spiritualiteit van je medewerkers optimaal kan benutten in je werk. Het gaat er niet om dat je per se zelf spiritueel moet zijn, maar wel dat je mensen zo kunt aansturen, dat je het maximale uit hun spirituele wegen haalt, zodat je organisatie ervan kan meeprofiteren. Je krijgt een tool in handen waarmee je vanuit een constructieve, geïnspireerde en onderscheidende houding aantrekkelijk kunt zijn voor klanten en partners.

3. Spirituele diversiteit in organisaties

Om de grote lijn vast te houden en niet te verdwalen in het oerwoud van de enorme hoeveelheid spirituele stromingen, zal ik in deel 3 van dit boek niet alle, maar wel een paar belangrijke richtingen bespreken. Dit doe ik aan de hand van een praktijkcase van enige jaren geleden. De case speelt zich af op de plantenvloer van een bloemenveiling.

Het is niet zo dat er maar één spirituele stroming dominant is in de samenleving en op de werkvloer: er is sprake van diversiteit. Denk aan allerlei traditionele en moderne vormen van boeddhisme (yoga, Osho-technieken, mindfulness en meditatie), hindoeïsme, jodendom, christendom, islam en ‘ietsisme’. Deze levensbeschouwingen hebben een door managers vaak verwaarloosde, maar niettemin krachtige invloed op de belevingswereld van de medewerker, en daarmee op samenwerkende teams.

Spiritualiteit en het nut voor organisaties

In deel 2 van dit boek verdiep ik me in de voor- en nadelen van spiritualiteit. Dit doe ik vanuit het perspectief van organisaties. Iemand kan zich op spiritueel gebied geweldig voelen, maar voor een organisatie volledig ongeschikt blijken te zijn. Als iemand (bijvoorbeeld vanuit een mindfulnessperspectief) tot de overtuiging komt dat we veel te hard werken in onze samenleving en dat dat slecht is voor zijn geest, dan zou het kunnen zijn dat hij veel kort ziekteverzuim heeft en minder presteert dan zijn collega’s. Een spirituele overtuiging kan echter ook heel positief uitpakken. Sommige leiden ertoe dat mensen een zeer positieve sfeer weten te scheppen op hun werk. Dat kan ook voor het resultaat en de productie goed uitpakken. Er is een verband tussen goed presteren en een positieve sfeer.

In hoofdstuk 6 en 8 behandel ik een paar benaderingen van spiritualiteit en hoe die tot uiting komen op de werkvloer. Er zijn mensen die zich helemaal overgeven aan spirituele opvattingen. Zij zullen zich soms in hun kleding willen onderscheiden, of bijvoorbeeld hun overtuiging willen opleggen aan anderen. Maar er zijn ook mensen die gematigder zijn in hun overtuigingen, en slechts een paar onderdelen inbouwen in hun werkbestaan. Anderen geloven wel ergens in, maar doen daar, buiten af en toe een gesprek erover, weinig mee. Je zou ze ‘passief spiritueel’ kunnen noemen. Actiever zijn de trainers en coaches die soms een spiritueel model gebruiken om hun trainees en organisaties te bedienen.

Agnostici, atheïsten en apathici

En dan zijn er nog de agnostici, apathici en de atheïsten. Deze laatste groepen beroepen zich meestal op de wetenschap. Ik ontkom er dan ook niet aan om wetenschappelijke perspectieven mee te nemen in dit boek, want wetenschap bepaalt bij een deel van de medewerkers en managers gedachten en gevoelens. Denk ook aan cabaretiers en stand-upcomedians, die met een beetje fantasie beschouwd kunnen worden als de dominees en goeroes van deze tijd en die vaak een atheïstische visie hebben. Er wordt zo vaak naar hen verwezen en uit hun werk geciteerd, dat ze een serieuze factor zijn geworden in de discussies over spiritualiteit. Veel atheïstische humoristen doen nogal eens stof opwaaien in religieuze en spirituele werelden.

In de wetenschap komt atheïsme veel voor. Het kan er zelfs dominant genoemd worden. Ook in de breinwetenschappen, waar spiritualiteit niet zelden wordt gezien als een schepping van het brein, met sterke placebokwaliteiten.

Soms maken kranten of tijdschriften melding van wetenschappers die hebben vastgesteld dat ‘de atheïst intelligenter is dan de gelovige’. Zoals HP De Tijd op 15 mei 2017, toen het uit een meta-analyse van 63 onderzoeken citeerde, die de universiteiten van Rochester en Boston hadden georganiseerd. Intelligentie werd daar gedefinieerd als ‘het vermogen om te redeneren, abstract te denken, complexe ideeën te begrijpen, en van ervaring te leren’. Het onderzoek werd gehouden onder studenten.

Hoe benut je als manager spiritualiteit?

Ik geef geen oordeel over de verschillende spirituele richtingen. Je mening en perceptie worden sterk bepaald door je referentiekader en door de situatie waarin je je bevindt, zei Einstein al. Het lijkt mij dat dit ook spiritueel zo is. Ik wil me dan ook vooral bezighouden met de vraag hoe je spiritualiteit als manager zo constructief mogelijk kunt inzetten bij het scheppen van goede en productieve teams. We weten intussen dat teams met een goede verdeling van mannen en vrouwen het beste scoren (zie mijn boek Mannen en/of vrouwen). Zou dit ook kunnen gelden voor een goede verdeling van spirituele en religieuze medewerkers over de teams?

Wat kan je als manager met een grote diversiteit aan spiritualiteit en hoe begeleid je het als het niet lekker loopt? Wat is de managementstijl die leidt tot een optimale ‘spirituele balans’ in je team? Je hoeft als manager niets met spiritualiteit te hebben om het toch te kunnen benutten. De goeroes en goden van je medewerkers leren kennen is nuttig, en een sfeer scheppen waarin mensen zich vrij voelen om te zijn wie ze zijn, hangt daarmee samen.

Een voorbeeld. Ik maakte het in Zeeland mee dat een manager zijn christelijke geloof beleed in een team waarin niemand zijn spiritualiteit deelde. De wijsheid van zijn CEO zorgde er echter voor dat mensen deze manager uiteindelijk complimenteerden met zijn openhartigheid, zonder dat iemand het gevoel had dat het benauwend werd. Er was geen intolerantie, en de betrokken manager had ook geen behoefte om zijn geloof op te leggen aan anderen. Mede door de interventies van zijn CEO, die overigens zelf regelmatig een boeddhistisch klooster in Drenthe bezocht.

Door deze opstelling ontstond er in het team respect voor de hulpvaardige houding die de christelijke manager vanuit zijn overtuiging had ontwikkeld. Evenveel respect was er echter voor de CEO, die vanuit zijn sympathie voor het boeddhisme deze spirituele ruimte bood. Wanneer het team heisessies had, werd er in de avonduren regelmatig gesproken over de al dan niet spirituele inspiratiebronnen van de afzonderlijke teamleden.

Wanneer je de spiritualiteit van je medewerkers optimaal wilt benutten, moet je aansluiten op de overtuigingen in hun brein. En dat kan maar op één manier. Door te luisteren. Er via vragen en luisteren achter komen wat ze vinden en denken, wat ze ‘waar’ vinden. Pas dan kom je echt binnen. Je kan mensen testen laten invullen, maar als die strijdig zijn met hun opvattingen, dan zal je ze er nooit echt mee bereiken. Hier zie je de noodzaak van het spreken over spiritualiteit op de werkplek. En ook van het creëren van een sfeer waarin ruimte wordt gemaakt voor verdraagzaamheid. Natuurlijk moet je de normen van je organisatie vooropstellen, maar je zal mensen het gevoel moeten geven dat hun ideeën ertoe doen. Dat die goed verenigbaar zijn met de organisatienormen.

En anders? Anders krijg je een moeilijk te doorgronden weerstand. Dan kun je de talloze boeken die over weerstand zijn geschreven van stal halen, netjes doen wat daarin wordt gezegd, maar toch de essentie van die weerstand niet te pakken krijgen. Weerstand is namelijk maar al te vaak een kwestie van overtuiging. En die heeft te maken met de wijze waarop het brein van iemand in elkaar zit. Want de informatie daar, kloppend of niet, zal allesbepalend zijn voor de manier waarop iemand reageert. De ordeningen van het bewustzijn door spirituele kaders regelen dit. Een weerstandsmodelletje helpt je zonder dit inzicht niet veel verder. Je zal echt op zoek moeten gaan naar de ‘knoppen’ van mensen.

Een dergelijke benadering zal ik bespreken in deel 3 van dit boek, waarin ook andere managementstijlen nog aan bod zullen komen. Want zoals gezegd, spiritualiteit heeft ook nadelen. En ook die moet je managen om je team of organisatie optimaal te laten functioneren.

Spiritualiteit en nuchtere Nederlanders

De achterliggende vraag in dit boek is steeds: hoe mobiliseer jij als manager de spiritualiteit van mensen zodanig dat je organisatie en team er voordeel bij hebben? En voor de medewerker: hoe mobiliseer jij je eigen spiritualiteit zodanig dat je collega’s en werkgever er maximaal van meegenieten? Maar past dit wel bij de nuchtere Nederlander? Ik kan uit ervaring zeggen dat het kan.

In een training voor traders had ik een gastspreker. Hij was yogaleraar. Hij begeleidde bedrijven bij stresspreventie. Die middag zag ik zeven commerciële dames en heren op matjes liggen, met hun ogen dicht ademhalingsoefeningen doen, stiltemomenten van twintig minuten oefenen en wiegen op spirituele synthesizermuziek met vogelgeluiden en het geluid van de branding van de oceaan.

Later sprak ik een CEO over een ‘mystieke’ retraite op Tenerife, die hij drie keer per jaar bezocht. Dit was geen ‘zweverig’ type – net zomin als de traders – maar een weldenkende, zelfs nuchtere liefhebber van wetenschap. Toch had hij baat bij de invloed van deze mystiek. Hij beweerde met nadruk dat niets hem een beter gevoel kon geven dan de magnetiseur. Zonder zijn behandelingen zou hij naar eigen zeggen veel minder stressbestendig zijn geweest.

De CEO is niet de enige die nuchter is en toch bezig is met onbewijsbare en onzichtbare invloeden. 19% van alle Nederlanders doet regelmatig iets met spiritualiteit. Amsterdam is de koploper, aangezien daar alleen het percentage al ligt op 30%. Drie van de tien Amsterdammers dus. Op 838.624 inwoners zijn dat 251.587 spiritueel georiënteerde mensen. Een kwart miljoen dus. Nederland zelf telde in 2017 het mooie aantal van 17.171.717 inwoners. 19% van hen, dat zijn 3.262.626 Nederlanders, is spiritueel geïnteresseerd. Het aantal atheïsten ligt in ons land overigens hoger. Zij vormen een kwart van de bevolking. Het aantal agnosten, ook te beschouwen als een groep die ‘niet gelooft’ was in 2016 34%. In Nederland is dus een minderheid van de mensen spiritueel of religieus. Het aantal is echter nog altijd substantieel genoeg om er dit boek aan te wijden.