10 december

Amsterdam

‘Wat valt je op?’ vraagt mt-lid Van Dijk.

Ik kom op auditie om het managementteam van deze bank te begeleiden als teamcoach. Er zitten vijf mannen in blauwe pakken met vrolijke stropdassen om een ovalen kantoortafel. We zitten in ruimte C7.4, genaamd Rembrandt. Er hangt een groot, abstract schilderij aan de muur van iets wat lijkt op een hele grote bruine dildo en een stel blauwe billen die er uitdagend boven hangen. Het intrigeert me, maar ik durf er niet te lang naar te kijken. Volgens mij is het geen Rembrandt. De glazen muur naar de gang is bedekt met gesloten grijze luxaflex. De kamer ligt op een hoek van een kantoorflat en biedt een geweldig uitzicht over Amsterdam. Ik kan bijna het Rijksmuseum ontdekken, tot de automatische zonwering dezelfde grijze luxaflex tussen de ramen laat zakken. De schapenwolkjes maken plaats voor een wit systeemplafond en de zon werd vervangen door tl-balken. Het is koud door de airconditioning. De mannen en ik moeten hard werken om het warm te krijgen. Ik vermoed dat ze de zonwering naar beneden hebben gedaan zodat niemand ziet dat buiten de wereld geniet van het geweldige winterweer.

Het was fijn buiten, zojuist. Ik hoop dat ik genoeg deodorant heb gebruikt om dit uur door te komen. Met deze airco moet dat geen probleem zijn. Ik vraag me af of vriend Frans vrij is, zodat we dadelijk een eerste bockbier op een terrasje aan de grachten kunnen pakken. Volgens mij heb ik niets belangrijks staan en die offerte doe ik vanavond tussendoor wel.

De heren hebben zich zojuist voorgesteld aan de hand van hun functie. ‘Van der Molen, financiën.’ Ik maak driftig notities met de gele balpen van een energieleverancier in mijn licht verkreukelde kladblok: Van der Molen – kaal, bril.

We hebben allemaal een kartonnen kopje met koffie voor ons. De lekker sterke koffie is van de authentieke barista in de grote, marmeren hal beneden. Ik heb per ongeluk creamer in plaats van suiker in mijn kopje gedaan. Zo smerig, maar ik doe of er niets aan de hand is.

Ik heb speciaal mijn jasje aangedaan voor het bezoek aan deze bank. Moeten die knoopjes van mijn jasje open of dicht?, vroeg ik mij voor binnenkomst af. Ik heb voor open gekozen. Aansluiten was het doel, maar ik werd er door Van der Molen bij binnenkomst meteen op gewezen dat de veters van mijn nette rechterschoen loszaten. Hoe strik je eigenlijk je veters op een nette manier in een bank? Jurgen mag nog gewoon klittenband.

Ik ben te gast bij een overleg en voel de druk iets gewichtigs te zeggen op de vraag van Van Dijk.

‘Wat mij opvalt, is dat jullie elkaar helemaal geen vragen stellen. Lekker kort overleg, daardoor. Fijn! Ik zie het probleem niet,’ zeg ik lachend.

‘Is dat zo?’ zegt Bergsma – gouden manchetknopen, baardje – naast mij, met een serieuze basstem.

Ik zie dat er iets anders van me verwacht wordt en mijn blik valt weer op het schilderij. Het is nu niet het moment om daarover te beginnen, stel ik met spijt vast. Het kantoorpand doet de zonwering nog even helemaal dicht. Er komt nu echt geen straaltje zonlicht meer binnen.

‘Ja, ik heb erop gelet, afgelopen kwartier. Fascinerend toch? Weten jullie waarom dat zo is?’ zeg ik, terwijl ik de creamer fanatiek met een houten roerstaafje door mijn koffie roer.

‘Ik denk omdat we te weinig van elkaars afdeling weten,’ verklaart Hans – Picasso, neus – die zichzelf als creatief heeft getypeerd bij het voorstelrondje. De anderen knikken instemmend. ‘Aha, grappig, want dan zou ik juist vragen verwachten,’ reageer ik verdomd snel, met een eenzame lach.

Ik ben al vijftien jaar expert in menselijk gedoe en dit gesprek heb ik al vaker gevoerd. We lachen met elkaar om de situatie. Ik heb ze aan het begin uitgelegd dat ik, als het om optimaliseren gaat, weinig met hiërarchie, bureaucratie en andere systemen heb, omdat het menselijke er te vaak in verloren gaat en omdat mensen vaak ophouden met nadenken. Als ze een net iemand wilden, konden ze beter verder zoeken. Ik heb achterwege gelaten dat het mijzelf ook niet goed lukt om uit het gareel te lopen. Gewoonlijk geef ik dat wel aan, maar het imposante kantoor had ook mij te pakken.

Ik kijk – stoer van buiten, bang van binnen – naar de zes heren, om te horen wat ze ervan vinden. Als het kwartje nu niet valt dan lig ik eruit. Ze kijken onbewegelijk terug.

‘Wat denken jullie nu? Anders begin ik over jullie schilderij,’ provoceer ik licht en wijs naar de blauwe billen. ‘En dat wil je niet.’

Picasso begint hard te lachen en de rest volgt al snel. Gelukkig, ze blijken best leuk.

‘Waarom zijn jullie eigenlijk een team?’ vraag ik ontspannen door.

‘Goede vraag!’ roepen ze als één.

‘We dachten aan een tweedaagse met overnachting aan zee,’ zegt contactpersoon Van Dijk, zichtbaar opgelucht.

Een kwartiertje later loop ik weer buiten. Niets lekkerder dan om drie uur ’s middags uit een chic marmeren airco-Zuidaspand te lopen, jasje en blouse uit te doen en de wereld weer te voelen. In het zonnetje bel ik mijn accountmanager Dorothea, dat het akkoord is. Ik strik, hurkend op straat, de veters van mijn nette gymschoenen en loop tevreden de verkeerde kant op naar de trein. Vanavond lekker squashen.

Ik ben Rutger – Senior Program Director Leadership and Innovation, blond, lang, dun, 40. Mijn hobby is om met teams te babbelen over wat ze elkaar, vanuit goede bedoelingen, aandoen. Praktisch gezien ben ik leiderschapstrainer en teamcoach, met een specialisatie in innovatie. Direct, soms provocatief, maar vooral braaf. Ik ben goed in mijn vak, maar persoonlijk teleurgesteld in mijn eigen bijdrage aan de maatschappij. Ik vind het mijn taak om mensen een beetje uit het gareel te krijgen. Mij lukt dat niet dus dan maar iemand anders helpen die zichzelf leider durft te noemen. Ik ben een bange rebel in loondienst.

10 december

Onderweg en thuis

‘Poeoeoeoeoep!’ roept het kleine blonde hoopje mens met de grote Paw Patrol-muts voor me op mijn grote zwarte fiets. We fietsen vanaf de opvang de lange weg langs het plantsoen aan het kanaal. Het is koud, helder weer en ik geniet van de blikken van mensen. Ik ben zo trots op dit gekke meisje, dat weer eens geschminkt is als tijger. Ze is een gewillig slachtoffer van de opvangleidster; gisteren was ze een zeemeermin. We stoppen voor onze jaren 30-rijtjeswoning. Elices grote moederfiets staat al in de kleine voortuin.

‘Ga mama maar laten schrikken, grote tijger,’ zeg ik tegen Janna, terwijl ik haar van het voorzitje aftil. Het kleine meisje begint meteen met grommen en rent naar de voordeur. Ik weet dat ik haar eerst nog moet optillen naar de deurbel, om gedoe te voorkomen.

Jurgen doet open. ‘We eten pasta, en ik heb mama met de tafel geholpen!’

Ik hang onze spullen op in het halletje en geniet van het licht van de straatlantaarns die het halletje door het glas in lood heen rood kleurt.

Janna spurt naar binnen en ik hoor haar roepen: ‘Mama, ik ben een tijger! Grrrr!’

Ik volg Janna door het halletje en zie Elice met een verbazend nette knot al klaar aan tafel zitten. Ik ga naast haar zitten op een gele Tubaxstoel en geef haar snel een zoen. Janna gaat naast de driejarige blonde Jurgen op onze oranje bank zitten om naar Paw Patrol te kijken. Ze verandert direct in een gehypnotiseerde zombie.

‘Ohhhh, frietjes!’ roep ik. Jurgen en Janna haasten zich al duwend op hun triptrapstoelen tegenover ons.

‘Het is pasta! Stoute papa!’ roept Jurgen, met zijn armen demonstratief over elkaar.

‘We deden knakworst op school,’ vertelt Jurgen gepassioneerd, terwijl hij zijn armen opzij strekt. ‘Knak! Worst!’ en slaat zijn armen naar beneden.

‘Ik, ik, ik!’ roept Janna, in een dappere poging om te vertellen hoe het op de opvang was. ‘Jurgen! Ik ben! Ik, ik, ik!’

‘Bloem! Kool!’ vul ik aan.

‘Nee! Knak! Worst!’ schreeuwt Jurgen.

‘Ik, ik, ik! Pas! Ta!’ gilt Janna, waarbij haar tijgergezicht langzaam in een wel zeer rode tomaat verandert.

Ik voel me rustig en gelukkig, en knipoog naar een grijzende Elice. ‘Gelukt met je notitie? En heb je een strijkijzer gevonden?,’ vraag ik mijn veel netter dan normaal geklede vriendin, die de tv uitdoet.

‘Ja, het mt had het zowaar gelezen en ze waren er blij mee!’ antwoordt ze, terwijl ze haar zwarte jasje op de bank gooit en haar halflange blonde haar weer los doet.

‘Bizar. Tachtig pagina’s zonder plaatjes. Het komt vast door je zwarte brilletje, dat ze je serieus nemen. Dat werkt bij mij ook, trouwens. Ik ben zo blij dat ik niet meer op de universiteit werk. Maar wat goed! Gefeliciteerd, meissie!!’

Ik voel mijn hoofd tollen van de bockbiertjes aan de Amstel, met Frans, en kijk uit naar half acht; dan liggen Jurgen en Janna in bed, is Elice naar haar musicaltraining en is het ouderwets stil in huis. Ik kan dan nog net een goddelijk halfuurtje op de bank liggen, voordat de oppas komt en ik naar improvisatietoneeltraining ga.

Ik ben Rutger – vader van Jurgen en Janna, vriend van Elice, Leiden. Ik houd van mijn drukke, chaotische leven. Alles past net en dat geeft me weinig tijd om te piekeren over de toekomst. Sinds ik me kan herinneren, pieker ik al te veel over wat dan ook. De actuele piekeronderwerpen zijn: zou ik niet meer uit mijn werk moeten halen? Woon ik wel op de juiste plek? Wat wil ik met mijn leven?

Thuis heerst gelukkig de eenvoud van stoeien, briljante kinderverhalen en elkaar vol plezier plagen. Thuis kan ik mezelf zijn. Wat dat dan ook is.

11 december, 6.45 uur

Thuis

‘Papa, ik ben wakker!’ roept Janna vanuit haar ledikant.

‘Oké, oké, oké,’ murmel ik terug.

Ik duw mezelf uit bed en beweeg me slaapdronken naar het kamertje van mijn dochtertje Janna van twee. ‘Hé, Janna, lekker geslapen?’

‘Het is nog donker, papa!’ zegt mijn driejarig zoontje Jurgen, die altijd gezellig in de weg komt staan. Het is al zo krap tussen het ledikant, de commode en de luieremmer in.

‘Ik zie het, Jurgen. Ik vind het ook donker,’ zeg ik, terwijl ik buk om Janna uit haar bedje te halen.

Opeens begint alles te draaien. Raar vind ik dat niet, na zo snel uit bed opstaan en opeens diep bukken. Ik houd me vast aan de commode, in de verwachting dat het na een paar seconden weer bij zal trekken. Ineens hoor ik heel veel herrie in mijn hoofd, alsof ik naast een draaiende vliegtuigmotor sta, en voel ik de linkerkant van mijn gezicht niet meer. Alles tolt, ik zie niet meer scherp en voel mezelf wankelen. Ik houd mezelf overeind aan de commode.

Hm, dit is echt niet oké, ik moet maar eens naar de huisarts, denk ik bij mezelf. Mijn benen dragen me niet langer en ik kwak tegen de wittige commode. Ik roep Elice en leg haar uit wat ik allemaal ervaar. Ze zegt me dat het nogal onduidelijk is, wat ik probeer over te brengen. Mijn mond doet niet meer goed mee. Ze belt, na wat twijfel of het erg genoeg is, 112. Ik hang op de vloer tegen de commode en kan niets meer.

Vastgeklemd tussen twee brandweermannen word ik over de smalle trap naar beneden geholpen. Alle lampen in huis schijnen fel. Ik hoor Elice naar me schreeuwen. Ik kan haar niet verstaan. De vliegtuigmotor maakt te veel lawaai. Jurgen kijkt vanuit zijn kamer naar alle leuke lampjes van de ambulance en de grote brandweertruck. Hij zal het er nog vaak over hebben. Ik word in mijn zwarte onderbroek met vrolijk oranje ‘Jup Holland Jup’-nachtshirt op een brancard vastgesnoerd en in een ambulance geschoven. Het is koud. De sirene gaat aan. Dus zo klinkt een ambulance van binnen, denk ik.

‘We gaan naar het ziekenhuis!,’ roept de broeder over het harde gezoem in mijn hoofd en de sirene heen.

‘Oké,’ zeg ik kort. Alles is fel en draait om me heen. Ik voel me heel erg misselijk. Ogen snel dicht.

Ik word uit een koker gehaald en heb het gevoel in een garage te zijn. Ik weet niet meer hoe ik hier vanuit de ambulance beland ben.

‘U bent in een CT-scanner geweest. U hebt een herseninfarct gehad. We geven u een zware bloedverdunner,’ zegt een vrouwelijke schim.

‘Oké,’ zeg ik kort. Het duizelt me. Ik moet overgeven. Ogen dicht.

Ik word door vele handen op een hard bed met koude lakens gelegd. ‘U bent op de Medium Care. U hebt een herseninfarct gehad. Weet u welke dag het is?,’ klinkt een vrouwelijke stem.

‘Woensdag?,’ zeg ik. ‘Dinsdag.’ Alles is nog steeds verschrikkelijk fel. De vliegtuigmotor in mijn hoofd maakt zich gereed voor de vlucht. Ik moet weer overgeven. Ogen snel dicht.

‘Ik ben uw arts. Kunt u uw armen vooruit steken?,’ vraagt de vrouw. Ik doe mijn armen vooruit. Dat gaat prima, denk ik.

‘Kunt u nu met uw handen uw neus aanraken? Eerst met rechts,’ instrueert ze me. Ik tik mijn neus aan.

‘Nu met links,’ vervolgt ze. Er lijkt helium in mijn arm te zitten en na flinke omzwervingen tik ik mijn voorhoofd aan.

‘Dank u wel,’ zegt ze geroutineerd. Ik geef weer eens over in een te klein wit bakje. Ogen weer dicht.

Basiskennis

Een ‘CVA’ is de term die professionals gebruiken. Een Cerebro Vasculair Accident, vrij verklaard: een ongeluk van de bloedvaten van de hersenen. Oftewel: een beroerte. De twee varianten om de diagnose CVA te krijgen zijn een herseninfarct (een bloedpropje blokkeert het bloed richting een gedeelte van de hersenen) of een hersenbloeding (het bloed uit een gesprongen ader verdrukt tijdelijk een gedeelte van de hersenen). Als er 24 uur na het infarct geen symptomen meer zijn, noemt de medische wereld het een TIA. Mijn verhaal gaat over een herseninfarct.

Volgens de wetenschap is een herseninfarct botte pech. Het kan iedereen zomaar overkomen. De kans hierop is zeer klein, zeker bij jongere mensen.

Een herseninfarctrevalidant is niet ziek, maar kapot. Een gedeelte van de hersenen is beschadigd geraakt door het propje en functioneert niet meer. De hersencellen zijn door een gebrek aan zuurstof dood en komen niet meer terug. De revalidant kan vanaf dat moment bijvoorbeeld niet meer zien of praten. Welke functionaliteit uitvalt, is afhankelijk van de locatie van de beschadiging. Zo zijn de bij mij geraakte kleine hersenen onder andere betrokken bij balans en emoties. Het lichaam ruimt de dode hersencellen op en op een CT-scan is na verloop van tijd een donker gat op de geraakte plek te zien.

Uit onderzoek blijkt dat het grootste herstel plaatsvindt in de eerste zes weken. Daarna gaat het steeds trager. Soms maken de hersenen nieuwe verbindingen, zodat de revalidant toch nog dingen kan doen die normaal bij de verdwenen hersenen horen. Of en hoe dit proces gestimuleerd kan worden, daarover verschillen de meningen.

Het is evident dat er een beschadiging is, maar een zeker herstel is nog mogelijk. Hoeveel herstel en binnen welke tijdspanne is onzeker. Sommige experts houden het op de eerdergenoemde zes weken, andere zeggen dat herstel tot vele jaren na het infarct kan plaatsvinden. Een CVA krijgen is daarmee radicaal anders dan het breken van een been, waarbij er veel meer duidelijkheid is over de duur en uitkomst van het proces. Het traject van rouw en acceptatie is daarmee lastig en persoonsgebonden.

Waar iemand met een herseninfarct uitkomt is dus onzeker, maar de prognoses zijn overwegend negatief; bijna iedereen moet aanpassingen in zijn of haar leven maken.

16 december

Ziekenhuis

‘We gaan slapen!’ roept een vrouw.

Een enkele lamp gaat uit. We spelen nacht op de Medium Care. Ik ben wakker. Ik kan mijn linkeroog niet meer dicht doen en kan mezelf niet op mijn zij draaien om te slapen. Ik lig op mijn rug en mag mijn linkerarm niet bewegen, want dan gaat het apparaat achter het bed piepen. Het vliegtuig is gelukkig geland en het is stil in mijn hoofd.

‘Wie koopt mijn auto voor 750 euro?’ roept plotseling de verwarde man uit de hoek in plat Leids.

‘Heeft iemand mevrouw Van Vleuten gezien? Is ze weer aan de wandel?’ De verpleegsters praten hard tegen elkaar.

‘Piep piep,’ doet het apparaat bij mijn hoofd. ‘U ligt weer op een slangetje. U moet stil blijven liggen,’ zegt een vrouwenstem.

Hoe krijg ik mijn podcast weer aan?, denk ik, maar ik kan niet zien waar het fout gaat.

‘Piep piep,’ doet het apparaat paniekerig op een hogere toon.

‘Wie koopt mijn auto voor 750 euro?’

‘Heeft iemand mevrouw Van Vleuten gezien?’

‘Piep piep.’

‘Wie koopt mijn auto voor 750 euro?’

We spelen nacht op de Medium Care. Ik ben wakker.

Telkens als ik even wegdommel, word ik weer wakker in de surreële situatie waarin ik terecht ben gekomen. Het is mijn ultieme nachtmerrie: niet kunnen slapen, niet in staat zijn iets te doen, de oneindige nacht, een ruimte met verdriet en een pieper die me wakker houdt voor het geval slaap zich per ongeluk aandient. In het verleden heb ik van alles geprobeerd tegen geluidsoverlast; van oordopjes tot mindfulness. Niets werkt voor mij. Ik heb mezelf aangeleerd weg te lopen als iets me irriteert, maar dat gaat nu niet meer. Ik zit gevangen in mijn lichaam. Ik wil de auto kopen, mevrouw Van Vleuten aan haar bed vastbinden en naar de verpleging roepen of het wat stiller kan, omdat we doen alsof het nacht is. Maar ik kan alleen liggen, luisteren en wachten op de ochtend en hopen dat ik dan iets meer kan dan nu.

17 december

Ziekenhuis

‘Kunt u met uw linkervinger uw neus aantikken?,’ vraagt de donkere schim. Het is ochtend. Eindelijk ochtend. En deze afleiding is zeer welkom. Ik beland met mijn vinger tegen mijn slaap. ‘Dank u wel. Het is onzeker, maar enig herstel is in de eerste zes weken nog mogelijk,’ vertelt de schim zakelijk. ‘Oké,’ zeg ik, alsof het niet over mezelf gaat.

Ik hoor het mezelf zeggen, en vind het onbegrijpelijk dat ik er zo weinig gevoelens bij heb. Ik ben toch opeens zwaar gehandicapt geworden? Waarom maak ik me dan vooral druk om de luidruchtige nachten en de misselijkheid? Waarom raakt het me niet dat me een paar keer per dag wordt verteld dat herstel uiterst onzeker is? Waarom ben ik niet in paniek? Zes weken is echt heel kort. Familie en vrienden lijken wél in paniek en vragen continu hoe ik me voel. ‘Misselijk,’ is mijn eerlijke antwoord. Dit antwoord wordt overtuigend ondersteund door de goed gevulde, te kleine kotsbakjes die mijn bezoek mag opruimen. Ik vind het rationeel gezien zorgwekkend dat ik zo weinig voel. Waarom ben ik zo rustig? Zijn mijn emoties kapot? Is Rutger kapot? Ik wil een dramatisch huilmoment met Elice, maar het lukt me niet. Ik blijf hangen in stomme grapjes als: ‘Je mag een hersendode beter behandelen dan dit’ of ‘Jij bent ook een stom propje.’ Voor het eerst in mijn leven ben ik niet aan het piekeren en denk ik niet na over de toekomst. Ik voel niets en dat voelt… ik voel niets.

18 december

Ziekenhuis

‘Het gaat even niet zo goed,’ zeg ik tegen de witte verschijning die het bed naast me opmaakt. Ik gok dat het een verpleegster is. Met mijn rechterhand doe ik mijn grote koptelefoon af die al sinds vannacht in een herhaling van reclames vastzit. Ik heb een ondefinieerbaar verlangen om een nieuwe groene hypotheek af te sluiten.

‘Wat is er aan de hand?,’ vraagt de vrouw, die bezig is met lakens of zo. Ik herken de stem van de verpleegster die er vaak is. Ik begin opeens heel hard te huilen. Onbetamelijk hard. Met gênante geluiden. Een zeeleeuw zou vrolijk terugroepen. Er zit geen rem meer op, en het voelt heel prettig. De kordate verpleegster doet het gordijntje rondom mijn bed rustig dicht. Mijn huilen lijkt ondertussen op het grunten van een slechte deathmetalband uit Oost-Europa. Mijn hele lichaam schokt. Ik lijk wel bezeten. Ze komt op de rand van mijn bed zitten en houdt mijn hand vast. Langzaam droogt mijn tsunami van verdriet op. Rust keert weder op de Medium Care en enkel de piepjes naast mijn bed doen ons herinneren aan wat hier net heeft plaatsgevonden.

‘Het gaat wel weer. Bedankt,’ snif ik.

‘Je hebt ook heel wat meegemaakt,’ reageert de witte dame. Ze legt mijn hand praktisch terug naast me op het bed, doet het gordijn open en gaat kwiek verder met de bedden verschonen.

Het voelt als vreemdgaan. Even huilen en klaar bij een onbekende verpleegster op klompen. Waarom huil ik niet bij mensen die dichtbij me staan? Ik schaam me voor mijn intieme ervaring met de verpleegster en maak er, uit puur ongemak, zeeleeuwgrapjes over naar Elice. Gelukkig kan ik niet zien hoe ze erop reageert. Mijn gevoel is weer terug en dat maakt me bang. Komt het nog wel goed met mij?

19 december

Ziekenhuis

‘U mag vrijdag naar revalidatiecentrum De Molenwiek. Er is een plekje vrijgekomen. Weet u welke dag het is?,’ vraagt de vrouwelijke stem.

Ik doe mijn ogen open en zie drie schimmen. Na even wachten ontwaar ik vaag Elice, een Pakistaans ogende jonge arts met een cliché stethoscoop om haar nek en een grote, geblondeerde verpleegster van middelbare leeftijd. Ik had haar klompen al gehoord. Elice heb ik al lang niet meer zo duidelijk gezien.

‘Dinsdag?,’ probeer ik.

‘Woensdag,’ klinkt het antwoord.

‘Kunnen jullie geen andere vraag verzinnen?,’ grap ik.

‘Kunt u uw armen vooruit steken?,’ gaat de arts praktisch verder.

Ik steek mijn armen vooruit alsof ik tot een god bid.

‘Kunt u nu met uw handen uw neus aanraken. Eerst rechts,’ vervolgt ze de ondertussen bekende procedure.

Ik tik met een glimlach mijn neus aan. Gloria, gloria, in excelsis Deo, klinkt het in mijn hoofd.

‘Nu met links,’ geeft ze de volgende instructie.

Ik kijk naar mijn hand, maar het beeld is te vermoeiend en ik doe mijn ogen weer dicht. ‘Daar gaan we dan,’ zeg ik met een hele diepe zucht. Ik beweeg mijn linkerhand naar mijn neus. De piepjes van het apparaat bij mijn hoofd stoppen, mevrouw Van Vleuten gaat op haar bed zitten, het ziekenhuis houdt zijn adem in. Het gaat lekker snel en mijn wijsvinger belandt soepel op mijn voorhoofd, net boven mijn linkerwenkbrauw. Erbarme dich, mein Gott, klopt vol wanhoop mijn hart. Ik duw mijn vinger stevig tegen mijn voorhoofd, want anders vliegt ’ie weg met de rest van mijn heliumarm. Met een lange streep beweeg ik mijn vinger langzaam naar rechts, tussen mijn wenkbrauwen door, over mijn neusbrug en hij belandt op het puntje van mijn neus. Ik voel een streep van teleurstelling over mijn gezicht lopen.

‘Dus,’ stel ik verdrietig vast.

‘Dank u wel. Herstel is onzeker, maar De Molenwiek is een heel goed centrum. Misschien zien we elkaar nog even en anders wens ik u veel sterkte,’ zegt de arts.

Het woord ‘onzeker’ blijft iets abstracts houden. Kan ik ooit weer lopen? Onzeker. Hoe lang gaat het duren voordat ik weer thuis zal zijn? Onzeker. Kan ik ooit weer goed zien? Onzeker. Het lijkt over iemand anders te gaan. Met mij gaat het gewoon weer goed komen. Balen en door. Nog vijf weken herstellen, wat revalideren en dan ga ik in mei weer gewoon werken. Elice heeft tegen mijn manager Romano gezegd dat ik de komende week waarschijnlijk niet kom. Dat is natuurlijk wat ondoordacht van haar, want het is dan toch kerstvakantie, maar ze bedoelt het goed. Ik ga knallen in ‘het beste revalidatiecentrum van Nederland’. Samen met jonge mensen zonder benen in hippe rolstoelen ga ik op een vette beat weer het maximale uit mijn leven halen en in mei ben ik weer een tragisch maar ook stoer verhaal rijker.

21 december

De Molenwiek

‘We zijn net langs De Woonkamer gelopen. Je kamergenoot is meneer Willems,’ zegt een vrolijke vrouwenstem naast me. Het is bijna avond en we zijn in De Molenwiek. Elice heeft me met onze rode stationwagen gebracht, aangezien ik te goed ben voor de ambulance. Ik zit in een rolstoel en voel me draaierig. Elice rolt me door een witte gang met zachte oranje elementen net als op mijn middelbare school. Alleen is het hier warm en het ruikt naar de aanleunwoning van mijn opa. Alles lijkt op elkaar en het is al rijdend lastig om dingen scherp te zien. Ik hoor de ijle stemmen van een kerstkoor over de gang galmen. Ik wil rust.

‘Dit is jouw kamer. Dag Jaap,’ zegt de vrolijke vrouw.

Er zit een oude man met verward grijs haar in een rolstoel. Hij staart naar een model van de Utrechtse Domtoren van wel bijna een meter hoog, met een gelig lampje erin. Het witte plastic bouwsel staat op de kantoortafel vlak voor hem tegen de muur. Hij zegt niets terug.

‘Meneer Willems praat niet. Mijn naam is Ingrid, ik ben je Eerst Verantwoordelijk Verzorgster, en voor al je vragen kan je bij mij terecht. We hebben hier een zeer intensief programma, alles is therapie, jij hebt de regie, maar dat zal je verder wel merken. Land eerst maar even. Heb je verder nog vragen?’ vraagt Ingrid – middelbare leeftijd, wit kostuum – vriendelijk.

‘Ik heb een plek voor mezelf nodig,’ zeg ik met gebroken stem, opkijkend uit mijn rolstoel. ‘Kunt u staan? Ik wil u opmeten voor uw eigen rolstoel en ik zorg voor een ooglapje, zodat u rustiger kunt kijken,’ vervolgt Ingrid de procedure.

Ik had hoge verwachtingen van ‘het beste revalidatiecentrum van Nederland’. Ik ging me in het zweet werken. Maar… waar ben ik nu beland? De Molenwiek is voor bejaarden, niet voor mij. Hier herstel ik nooit! Ik wil hier weg! Ik wil naar een sportief centrum! Ik wil…, ik wil…, ik wil naar huis! Ik voel me zo alleen. Wat gaan we vandaag doen? Ik wil wat doen! Waarom moet mij dit overkomen? Het is niet eerlijk! Verdomme! Fuck! Ik ben zó moe en wil alleen maar slapen om aan deze nachtmerrie te ontsnappen.

22 december

De Molenwiek

‘Ben je wakker? Het is acht uur. We gaan ontbijten. Ook het ontbijt is hier therapie, alles is therapie, maar dat zal je zo wel merken.’

Ik doe mijn ogen open en zie Ingrid in verpleegstersoutfit vrolijk naast mijn bed staan. Ik heb wederom tien uur als een blok geslapen. Het bed van Jan is leeg en ik heb compleet gemist dat hij is opgehaald.

‘Heb je hulp nodig bij aankleden?’ Ik schud slaperig van niet.

‘Dan zie ik je zo in De Woonkamer,’ zegt Ingrid, terwijl ze kordaat op piepende gympen de kamer uitbeent en de deur dichtdoet.

Vol goede hoop loop ik achter mijn rollator op mijn groene antislipsokken De Woonkamer in. De ruimte met glazen muren is recht tegenover mijn slaapkamer. Ik ben nieuwsgierig hoe het therapeutisch ontbijt zal zijn. Het klonk fijn ambitieus! Achter in de grote ruimte zie ik een kleine groep mensen aan twee lange tafels zitten, met een kring mensen in wit eromheen. Ze zitten in een witte hoekkeuken. Er wordt druk gepraat en gelachen. Ik loop schuifelend naar ze toe en passeer langzaam een zwarte skai tv-zithoek met typische bruine schemerlamp met kwastjes, een grenen piano en een grote witte leestafel met gele National Geographics erop. De Woonkamer blijkt zo’n plek als een hotellounge: ik herken het direct maar zal me er nooit thuis voelen. Mijn opa had ook zo’n ruimte in zijn verpleeghuis. Dezelfde hitte, geur en inrichting. Onwennig kom ik bij de groep aan.

‘Hoi Rutger!,’ roept Ingrid vrolijk, terwijl ze haar grijze haar ordent. ‘Hier is een plekje voor je.’

Ik neem plaats naast een grote man die vrij krap in een rolstoel zit en druk bezig is met zijn boterham. Ik probeer een populaire ‘Hoi!’ te produceren, maar er komt weinig geluid uit mijn mond.

‘We hebben elke ochtend een normaal ontbijt. Probeer zoveel mogelijk zelf te pakken en ondertussen helpen wij waar nodig,’ legt Ingrid uit. De dames met witte jassen in de kring zwaaien vrolijk naar me. Ik ga zitten en weet niet goed waar ik moet beginnen.

‘Ik ga trouwen,’ vertelt de grote man naast me plotseling aan de groep, terwijl hij met één hand een boterham met pindakaas smeert op zijn bord met vakjes en antislip. Zijn andere hand ligt bewegingsloos op een halve piepschuim bol. Ik weet niet waarom, maar hij is niet de enige. Ik tel zo drie mensen met witte bollen. Ik durf er niet naar te vragen en iedereen lijkt het normaal te vinden. Ik houd mijn mond en probeer te zien wat er voor normale dingen op tafel staan. Ik zie schimmen die lijken op een pot chocopasta, een pak melk, een pak hagelslag en een stuk kaas. Ik heb zin in worst, maar dat lijkt me moeilijk, dus ik kies voor chocopasta.

‘In maart vieren we het op de boerderij, tussen de koeien,’ vult de grote man met een zware basstem de ruimte.

‘Weet je zeker dat je niet nog steeds last hebt van die laadklep op je hoofd, Mike?!,’ roept een man met bruin haar hard vanaf de andere tafel.

‘Gefeliciteerd, Mike,’ zegt een nette dame met veel make-up en een kleurrijk sjaaltje om haar hals moederlijk.

‘Mwahhh!’ roept een oude man met grijs haar in een nette scheiding, met glimmende ogen vanuit zijn rolstoel.

‘Bedankt, Wim,’ zegt Mike.

‘Mogen wij ook komen, Mike?’ roept de man van de andere tafel weer hard.

‘Ik dacht het niet, Patrick. Leer jij nou eerst maar dansen,’ lacht Mike en snijdt zijn boterham met pindakaas met één hand in stukjes.

De therapeuten gniffelen zachtjes om ons heen. Ik heb Patrick gisteravond door de gang zien lopen. Hij loopt als een robot van twee meter, maar zonder rollator.

‘Je hebt een hele leuke vrouw, Mike,’ zegt een oudere dame in spijkerkleding tegenover me.

‘Ik zal de klokken van de Pieterskerk voor je luiden als ik het weer kan. Congrats!,’ besluit een oudere meneer met net gestreken witte blouse aan de kop van onze tafel.

‘Bedankt, Diederik. Hard bellen dan, zodat we het in Zeeland ook kunnen horen,’ zegt Mike.

Ik voel me verdrietig, want het lijkt me sterk dat hij ooit weer klokken kan luiden, vanuit zijn rolstoel met die piepschuim bol. En dan valt mijn oog op een jong meisje, een studente of zo, met een blauwe helm. Veel te jong. Ze heeft een continue flauwe Mona Lisa-glimlach en zegt niets. Zou ze zich net zo ongemakkelijk voelen als ik?

We spelen met elkaar een normaal ontbijt na, niemand laat zich kennen.

Ondanks dat het allemaal lieve mensen lijken, wil ik geen onderdeel van deze groep zijn. Voor mij even geen interessant sociaal experiment met bejaarden en gehandicapten, maar de volledige focus op mijn revalidatie. Als dit mijn nieuwe normaal is, wil ik liever dood. Ik mis een hoogopgeleid iemand van mijn leeftijd, met wie ik goede gesprekken kan voeren. Dit is zo’n andere wereld, met die lompe grappen. Ik hoor hier niet thuis. Ik ben dan wel geen revalidatie-expert, maar er moet echt meer gebeuren dan dit ‘alles-is-therapie-ontbijt’ wil ik hier naar buiten lopen zonder rollator. Nog een kleine vijf weken hersteltijd: er is geen tijd te verliezen.

23 december

De Molenwiek

Voorzichtig haal ik de zilveren kerstslingers van de houten leggers en gooi ze op de grond naast het grote turntoestel. De brug met gelijke leggers staat wat verloren voor mijn kamer op de lange, verlaten gang. De tl-balken zijn nog aan. Het doel van dit persoonlijk initiatief in de avond is om heen en weer te lopen zonder om te vallen. Alleen mijn blauwe rollator kijkt toe. Mijn evenwicht is compleet zoek, mijn linkerbeen doet niet mee en alles om me heen lijkt te draaien.

‘Kom op, eikel! Vier keer! Als je nu niet leert lopen kan je het straks nooit meer!’ fok ik mezelf fluisterend op. Ik doe een poging om naar de overkant van de brug te lopen en het gaat wonderbaarlijk goed. In pure euforie laat ik de leggers los en val prompt naar links. De teleurstelling trekt als een scheut door mijn lichaam. Ik was er bijna, maar het is hopeloos. ‘Lekker bezig, Rutger!’ verbreekt een passerende verpleegster met kerstmuts de stilte op de gang. De lampjes in haar muts flikkeren vrolijk rood en groen. Ik probeer wat terug te zeggen, maar er komt een ondefinieerbaar zacht geluid uit mijn mond.

‘Focus, Rutger! Lambal! Nog drie keer heen en weer lopen en dan mag je Elice bellen!’ probeer ik mezelf weer aan de gang te krijgen.

‘One hundred and eighty!’ klinkt het plotseling hard uit De Woonkamer. Ik kijk verschrikt om me heen en zie vaag door de glazen muur van De Woonkamer mijn mederevalidanten op de zwarte skyset zitten. Hun gelach galmt over de lange lege gangen van de tweede etage.

‘Vage lui. Hop, hop Rutger!’ zet ik mezelf weer in beweging. Ik loop weer verder door de brug en merk dat ik steeds draaieriger word. Ik ga op mijn rollator zitten. Tranen stromen over mijn wangen. De hele wereld draait, maar ik kijk vol trots terug op mijn korte wandeling tussen de twee houten leggers.

Het revalidatiecentrum leeft naar kerst toe en lijkt mijn zes weken hersteltijd te vergeten. Er heerst een ontspannen vakantiestemming. Kerstversiering, vaste therapeuten zijn op kerstvakantie en revalidanten vragen steeds wat ik met kerst ga doen. Fuck kerst! Ik wil aan de slag met goed leren lopen. Niemand hier lijkt echter zin te hebben in op de hoogste versnelling revalideren. Een halfuur kennismakingen per dag met therapeuten die vertellen dat ze na de vakantie vervangen zullen worden door mijn werkelijke therapeuten, een revalidatiearts die vanaf januari een nieuwe baan heeft en een formulier op de balie om kennis te maken met de nieuwe; wat een lachertje. Ik sta er alleen voor.

24 december

De Molenwiek

‘Fuck,’ fluister ik. Mijn hoofd hangt in de wc-pot. Naakt lig ik met mijn ribben over een grijze steun die mijn val onder de douche heeft gebroken. Mijn ribben doen gemeen pijn. De blauwe ken-ik-nog-van-mijn-oma-rollator staat te ver weg om me aan op te trekken. Er is een rood draadje bij de grond om hulp te vragen, maar ik druk mezelf weer op om me aan te kleden. Eenmaal rechtop houd ik me vast aan de grijze handgrepen aan de muur. Alles draait in mijn hoofd en elke ademhaling veroorzaakt een flinke pijnstoot. Ik check mezelf vluchtig. Ik zie geen bloed en er steken geen botten uit mijn lichaam. Het lijkt op kramp in mijn kuit, maar dan in mijn ribben. Ik tril van de schrik en heb zin om hard te huilen. Heel langzaam ga ik op het toilet zitten en trek de onderbroek nu wél over mijn rechtervoet. Als in de derde persoon zie ik een oude, witte man gebogen zittend in de hoek van een badkamer. Ik reik naar mijn rollator bij de deur. ‘Kut!’ schreeuw ik uit van de pijn. Bibberend ga ik staan en zet de rollator op de rem. Alles draait. Mijn linkeroor piept. Staand aankleden lijkt me opeens niet meer zo’n goed idee en ik ga weer op het toilet zitten. ‘Eikel!’ fluister ik. Elke beweging doet pijn. De eenzame oude man zit weer en kleedt zich zacht vloekend langzaam aan. Ik strompel achter mijn rollator naar mijn bed en ga liggen. Mijn kamergenoot Jaap is er niet om hulp aan te vragen. Ik zwaai met mijn armen om me heen op zoek naar de rode hulpknop, maar hij ligt niet in mijn bed. Dan zie ik de knop aan een grijs snoer op het kastje naast mijn bed liggen. Om hem te pakken moet ik mezelf draaien en reiken. Ik besef me dat dit pijn gaat doen. ‘Verdomme!’ Ik druk verkrampt op de knop. Snel ga ik weer liggen en probeer mijn ademhaling tot rust te brengen, want elke teug doet pijn.

Na enkele minuten verschijnt een onbekende verpleegster. Ze hoort mijn relaas aan en vraagt nuchter: ‘Wilt u pijnstillers of een arts die ernaar kijkt?’

‘Doe de pijnstillers maar,’ reageer ik stoer. Een minuut later kom ik door een kleine kuch tot nieuwe inzichten. Doe niet zo dom, Rutger!, denk ik, terwijl ik geen houding meer kan vinden zonder heel veel pijn; je bent in een zorginstelling. Ik zoek naar de rode knop, maar die ligt weer netjes op mijn kastje. Daar gaan we weer.

Dezelfde verpleegster is er wonderbaarlijk snel weer: ‘Hoe gaat het?’ vraagt ze te neutraal.

‘Doe toch maar die arts. Dit gaat echt niet,’ zeg ik met een van pijn vertrokken lach tegen de glimlachende verpleegster.

‘Ik ga kijken of ik iemand voor je kan vinden. Het is vakantie.’

Het blijkt gelukkig niet voor alle artsen vakantie te zijn; een jonge vrouw met doktersjas en stethoscoop verschijnt na een uur aan mijn bed en duwt kordaat met twee handen op mijn ribben.

‘Ja, dat doet pijn,’ zeg ik, door de grond gaand.

‘U heeft uw ribben gekneusd. Vervelend, maar verder niet erg. Het duurt ongeveer drie weken. Gewoon rustig aan doen. Hebt u verder nog vragen?’

‘Nee, helder, bedankt.’

De twee vrouwen verdwijnen zwijgend naar de gang. Ik staar naar het plafond en baal immens van mijn onbezonnen actie. Zoveel tijd om rustig aan te doen heb ik niet. Mokkend staar ik naar het witte systeemplafond.

Na een kwartier verschijnt de verpleegster weer aan mijn bed. Ik probeer geen spier te vertrekken en kijk haar schuin aan.

‘Gaat het met u? Ik heb de revalidatiearts gebeld. Ze kijkt of u met kerst nog naar huis mag,’ zegt ze.

‘Het was gewoon een domme fout! Niemand moet staand zijn onderbroek aandoen op een natte badkamervloer! Zeker niet zonder evenwicht. Gewoon dom, verder niets. Ik zal het echt nooit meer doen en wil gewoon naar huis,’ reageer ik moeizaam, half in paniek.

‘De arts laat het morgen weten,’ antwoordt ze rustig. ‘De regie ligt bij jou. We sluiten je heus niet op, hoor,’ zegt ze, terwijl ze lachend de kamer verlaat.

Door deze pijnlijke val is het in één klap duidelijk dat ik de regie over mijn leven kwijt ben. Ik wees deelnemers aan trainingen op de ingelijste spreuken op kantoorgangen, zoals: There is no I in Team, of Vertrouwen is de basis voor succes. ‘Ze hangen er niet voor niets,’ zei ik altijd. ‘Je hebt het niet over vertrouwen als het aanwezig is.’