Inhoud

Voorwoord

Inleiding

1 Meer overeenkomsten dan verschillen tussen gecreëerde ‘groepen’

1.1 Typering van drie gecreëerde groepen

1.2 De overeenkomsten tussen deze drie gecreëerde groepen

1.3 Twee opvallende verschillen tussen deze drie gecreëerde groepen

1.3.1 Onzekerheidsvermijding

1.3.2 De mate van vertrouwen in de overheid

Interview met Diederik Gommers

2 Waarom is de stille meerderheid zo stil?

2.1 Reden #1: De grens is nog niet bereikt

2.2 Reden #2: Mensen worden liever niet geassocieerd met complotdenkers

2.3 Reden #3: Mensen zijn door een persoonlijke ervaring met corona ervan overtuigd dat de maatregelen nodig zijn

2.4 Reden #4: Mensen zijn (deels) overtuigd van het morele argument

2.5 Reden #5: Mensen geloven dat jezelf uitspreken weinig goeds oplevert

2.6 Reden #6: Mensen hebben vertrouwen dat de overheid, de wetenschap en/of de farmaceutische industrie het beste met Nederlanders voorhebben

2.7 Honderd andere redenen

Interview met Gerhard Hoogers

3 Wat wij gaan verliezen als wij niets doen

3.1 De situatie vóór maart 2020 vergeleken met ons heden

3.2 Kijkend naar het gevaar van corona, waren al deze opofferingen nodig geweest?

3.2.1 Een virus met een lage infection fatality rate van 0,15% was nooit eerder een reden voor lockdowns en andere restrictieve maatregelen

3.2.2 De alarmerende projecties over ic-opnamen en mortaliteit zijn nooit uitgekomen

3.2.3 De ic-capaciteit in Nederland behoort tot de laagste in Europa en is sinds maart 2020 onvoldoende opgeschaald

3.2.4 Vele wetenschappelijke studies tonen aan dat de maatregelen niet of nauwelijks werken

3.2.5 Natuurlijke experimenten tonen ook aan dat maatregelen niet of nauwelijks werken

3.2.6 De mortaliteit in vele landen ter wereld (waaronder Nederland) is deels iets hoger, maar over het algemeen normaal

3.3 Hoe deze situatie zich verder zou kunnen verslechteren

3.3.1 China’s sociaalkredietsysteem is deels al in Nederland

3.3.2 Internetcensuur in Nederland

3.3.3 Invoering vaccinatiepaspoort voor Nederlanders

3.3.4 Pensioengelden van miljoenen Nederlanders in gevaar

3.3.5 De vierde industriële revolutie als mogelijk vehikel van de stroomversnelling

3.4 Alternatieven, waaronder terugkeren naar normaal, krijgen weinig aandacht

3.5 Niets of niemand kan de situatie verbeteren… behalve de stille meerderheid

3.5.1 De wetenschap is waardevol, maar kan de status quo niet wijzigen…

3.5.2 Corona zelf zal niet verdwijnen

3.5.3 Ook onze (demissionaire) overheid vindt geen adequate exitstrategie

3.5.4 De stille meerderheid… kan het allemaal wel!

Interview met Evelien Peeters

4 Elkaar begrijpen is cruciaal: hoe andersdenkenden denken

4.1 Hoe andersdenkenden zijn

4.2 Waarom vele andersdenkenden vermoeden dat het World Economic Forum, de World Health Organization en andere entiteiten de wereld (en daarmee ook Nederland) naar hun hand willen zetten

4.2.1 De mogelijke invloed van het WEF op expliciet Nederland

4.2.2 Grootschalige, georganiseerde en bewuste toe-eigening van Nederlands belastinggeld door grotendeels ondemocratische entiteiten

4.2.3 Het WEF weet op ondemocratische wijze zijn problematische agenda’s erdoorheen te drukken

4.2.4 De WHO: vele andersdenkenden vinden dat de Nederlandse overheid hun adviezen niet blind zou moeten volgen

4.2.5 The biggest wealth transfer in human history is nu gaande

4.3 Corona is opzichzelfstaand geen reden voor restricties en leven in angst

4.4 Wat de stille meerderheid heeft aan deze kennis over andersdenkenden

Interview met Bram Bakker

5 Verbinding is de sleutel: laten wij terugkeren naar normaal!

5.1 Iets meer kritische massa en de overheid gaat beter luisteren

5.2 Hooggeplaatste mensen hebben geen monopolie op onze werkelijkheid

5.3 Concrete tips hoe u op kunt staan voor verbinding

5.4 De urgentie was nooit groter: doe het, kies voor verbinding!

Over de auteur

Voorwoord

Als uitgever heb ik bij Futuro Uitgevers al vele tientallen mooie boeken mogen uitgeven. Of het nu om romans, thrillers, fantasy, leiderschap of persoonlijke ontwikkeling gaat, altijd ben ik weer trots als een nieuwe titel van de drukpers rolt. En ben ik blij met de zeer deskundige auteurs met wie ik contact mag hebben, en die mij middels hun pennenvruchten meenemen naar een andere wereld of een ander gedachtegoed.

Het boek Van virus naar verbinding van Fred van ’t Ent past prima bij het streven van Futuro Uitgevers om in boeken aandacht te besteden aan belangrijke maatschappelijke thema’s. Toch is dit boek voor mij net even anders.

Sinds maart 2020 hebben we te maken met het coronavirus, en met een ongekend ingrijpend overheidsbeleid (mondkapjesplicht, avondklok, lockdown, QR-code etc.). We leven inmiddels in een samenleving die steeds meer gepolariseerd raakt en waar ‘het virus’ ons dagelijkse leven ernstig bepaalt. Ja, dat maakt dit boek Van virus naar verbinding voor mij dus anders dan andere boeken. Het gaat over een onderwerp dat ook mijn leven, en dat van mijn vrouw en kinderen, ernstig bepaalt. Zeker als ondernemer zonder auto die van cultuur, restaurants en reizen houdt. En wel in een mate die ik als vijftiger nog nooit heb meegemaakt en mij voorheen ook niet kon voorstellen.

Grondrechten

Toen het nieuwe coronavirus z’n intrede deed, leidde dat tot paniek en een crisissituatie. En om maar meteen mijn ‘uitgangspositie’ duidelijk te maken: Ja, COVID-19 is ook volgens virologen een nieuw (seizoensgebonden) virus dat echt bestaat, en ik geloof niet in complotten, vind 5G een prima opvolger van 4G en begrijp ook prima dat, in het begin van de crisis, verregaande tijdelijke maatregelen zijn genomen om enorme sterfte onder kwetsbaren en overbezette ziekenhuizen te voorkomen. Vaccinatie van kwetsbare en andere mensen die dat willen is, net als bijvoorbeeld bij de griepprik, prima zolang het maar vrijwillig is.

Twee maanden na aanvang van de crisis was zowel het aantal sterfgevallen als de ziekenhuisbezetting behoorlijk verminderd. Dit leidde niet tot een fundamenteel andere koers van het kabinet, sterker nog: het vaccin was volgens minister Hugo de Jonge echt de enige uitweg. Het Outbreak Management Team (OMT) was en bleef onverlet aanwezig in radio- en tv-programma’s, de media ‘kakelde’ meestal de paniekverhalen verder en keiharde data werden steeds minder belangrijk (wie overleden er met name, wat was hun conditie etc.). Inmiddels werd er een testinfrastructuur opgebouwd die miljarden euro’s kostte, werden meerdere keren scholen gesloten en vonden ‘we’ het normaal om kinderen en jongeren te testen, in quarantaine te plaatsen en de horeca dicht te gooien.

Als burger en als oud-journalist heb ik vanaf maart 2020 met verbazing en verbijstering gekeken naar wat zich allemaal ontrolde voor onze ogen. Voor kritische vragen en kanttekeningen was geen ruimte meer, niet in de media en niet bij vele kennissen die ook mij een etiket met het scheldwoord ‘wappie’ opplakten. Zeker toen ze vernamen dat ook ik wekelijks de straat opging om vreedzaam gebruik te maken van mijn grondrechten (vrijheid van meningsuiting, demonstratie en vergadering).

Ik heb in mijn leven veel demonstraties en rellen meegemaakt, maar om wekelijks in de buitenlucht door de Mobiele Eenheid (ME), waterwerpers, agenten in burger (de zogenoemde ‘stillen’), hondengeleiders en politieruiters uiteengejaagd te worden omdat we de anderhalvemeterregel overtraden, was een geheel nieuwe en absurde ervaring. Gesprekken met agenten leerden mij dat na enige tijd zij ook twijfelden aan het nut en de logica van hun inzet, en gelukkig is het sinds een halfjaar weer gewoon mogelijk om te demonstreren door de straten van de meeste steden. Nogmaals, dat is gewoon een grondrecht waarvan ik ook nog steeds gebruik wil maken omdat ik vind dat het overheidsbeleid inzake het coronavirus niet deugt.

Gelukkig gaan steeds meer mensen de straat op en demonstreren we tegenwoordig met tienduizenden door Amsterdam. En daar is volgens mij ook alle reden toe: de dwang en drang van Hugo de Jonge wat betreft vaccinaties, de QR-code als toegangsbewijs voor horeca, sportwedstrijden, kantines, concerten etc. etc. Zaken die mij persoonlijk dagelijks raken, omdat ik weiger een QR-code te tonen als ik op vakantie wil gaan, uit eten wil gaan, naar de film wil gaan, etc. Met auteurs afspreken? Eh… ja, dat kan, maar dan in de buitenlucht en dan slechts één kop koffie want ik mag ook niet in het café gebruikmaken van de wc.

Verbinding

We lijken eind 2021 in een dystopische samenleving terecht te zijn gekomen, met absurde regels en bepalingen die onze vrijheid ernstig aantasten. Het overgrote deel van de bevolking is inmiddels gevaccineerd, al dan niet onder de ’drang en dwang’ van de overheid. Het overgrote deel van alle sinds maart 2020 met COVID-19 overleden personen was zwaar op leeftijd of had onderliggende kwalen danwel een ongezonde leefstijl (zie website van het RIVM). Dat zal in de nabije toekomst niet anders zijn, want dit virus is here to stay (met name in de donkere maanden) en ook tijdens zware griepseizoenen waren het met name deze zorgvragers die helaas zijn overleden. Dus: gaan we elk najaar een mondkapjesplicht handhaven, kunnen we alleen nog ons sociale leven oppakken op vertoon van onze (tijdelijk geldige?) QR-code en komen onze voorheen zo vanzelfsprekende vrijheden (zelfbeschikkingsrecht, lichamelijke integriteit etc.) voorgoed op de vuilnisbelt te liggen?

Ik hoop het allemaal niet, dus laten we vooral samen met elkaar de polarisatie doorbreken en de verbinding met elkaar zoeken. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: een gelukkig en gezond leven in vrijheid en met respect voor elkaar en elkaars meningen en principes. Als we dat in versterkte mate terugkrijgen, dan kunnen 2020 en 2021 toch nog iets goeds opleveren.

En dat brengt mij terug bij Van virus naar verbinding, het boek van Fred van ’t Ent dat u nu in handen hebt. De auteur en ik mogen over diverse onderwerpen van mening verschillen, wij hebben een gemeenschappelijke wens. Dat we als samenleving uit deze uitermate vervelende situatie komen, door beter naar elkaar te luisteren, de overeenkomsten te zoeken en op te staan om samen onze grondrechten te waarborgen. Geen controle, maar vertrouwen. Geen polarisatie, maar verbinding.

Ik wens u dan ook veel genoegen en inspiratie!

Marcel Roozeboom, uitgever

Amsterdam, november 2021

Inleiding

Leuk dat u dit boek heeft aangeschaft! Ik zal u gelijk heel kort iets vertellen over mijn motivatie om dit boek te schrijven. Net zoals steeds meer mensen maak ik mij zorgen over de richting waarin Nederland zich beweegt door de vanwege corona getroffen overheidsmaatregelen. De coronapas met QR-code, de testsamenleving en het uiteen spelen van mensen: het zijn allemaal ontwikkelingen waar je naar mijn mening vraagtekens bij kunt en mag zetten. Persoonlijk maak ik mij het meest zorgen over de toekomst van mijn kinderen. Ik wil dat zij opgroeien in een vrij, persoonlijk en een op gelukkig-zijn gefocust Nederland. Ik ben ervan overtuigd dat mijn kinderen deze toekomst kunnen gaan beleven. En deze overtuiging bracht mij bij het enige, overkoepelende en door alles heen sijpelende doel van dit boek: van een virus te gaan naar verbinding. Want als wij door blijven gaan met polariseren en verdelen, dan wordt het helemaal niets met Nederland.

In dit boek zal ik voornamelijk de periode vanaf maart 2020 tot heden beschrijven. Hoewel ik ook internationale thema’s bespreek, blijf ik mij focussen op de Nederlandse context en dan vooral op de in mijn ogen verregaande overheidsmaatregelen rondom de covidpandemie. Ik wil een overwegend psychologisch boek schrijven (ik ben psycholoog) waarin verbinding en kennis centraal staan en steeds weer samenkomen. In dit boek wil en ga ik nergens polariseren, vooral omdat ik denk dat dat de discussie ons niet vooruithelpt. Ja, ik zal ook zeker een aantal theorieën bespreken die in de volksmond bekendstaan als ‘complottheorieën’. Niet om te polariseren, maar met als doel het creëren van begrip voor elkaar.

Toen er in maart 2020 ineens sprake was van een nieuw virus dat pandemisch de wereld in zijn greep kreeg, leefde bijna iedereen in angst en verwarring. Niemand wist precies wat besmet raken met dat mysterieuze virus precies inhield. Op de tv zagen wij verontrustende beelden uit onder andere het Chinese Wuhan en de Italiaanse provincie Bergamo. Overheden werden min of meer gedwongen maatregelen te nemen om de eigen bevolking te beschermen. Aanvankelijk was hiervoor vooral veel begrip en bewondering. Er ontstond een sterk gevoel van saamhorigheid. De slogan ‘Samen tegen corona’, met als belangrijkste doel de zorg zo veel mogelijk te ontlasten, klopte in die eerste paar maanden als een bus en werd geleefd en uitgeademd door bijna alle burgers.

Echter, na die eerste paar maanden van verwarring en saamhorigheid, toen het stof zeg maar begon neer te dalen, begonnen er hier en daar mensen voorzichtige kritiek te leveren op de gemaakte keuzes. Deze mensen brachten geregeld ook allerlei nieuwe wetenschappelijke inzichten in. Deze inzichten leken aan te tonen dat de initiële oplossingen van onder andere lockdowns mogelijk niet altijd evengoed gefundeerd waren. Het gevaar voor het virus bleef eveneens gelukkig binnen de perken. Echter, dikwijls werden deze alternatieve geluiden genegeerd en soms zelfs geridiculiseerd. Op sociale media werden critici met de term ‘wappies’ weggezet, waarna ook de censuur van de groep andersdenkenden begon door bigtechbedrijven zoals Facebook, LinkedIn en YouTube.

De fase hierna kan naar mijn mening deels gekarakteriseerd worden als een tijd waarop de lijn van de initiële keuzes steeds meer geformaliseerd en verankerd werd in steeds stringentere wetgeving, procedures en vrijheidsbeperkende beslissingen. Maatregelen zoals de avondklok, het gekozen vaccinatiebeleid, de mondkapjesplicht, het niet meer zomaar vrij kunnen reizen naar het buitenland, de opkomst en invoering van de testsamenleving en de opmaat naar het vaccinatiepaspoort zijn hiervan slechts enkele voorbeelden. De ethische en morele afweging tussen deze keuzes aan de ene kant en de burgerrechten aan de andere kant werden hierbij wel steeds overwogen, maar volgens velen te eenzijdig en te mondjesmaat. Het initiële doel, namelijk het zo veel mogelijk ontlasten van de zorg, werden ineens andere subdoelen, zoals ‘minder besmettingen’ of een ‘reproductiecijfer onder de één’. Met de komst van de coronapas (met de bekende QR-code) kwam ons medisch geheim op straat te liggen en werd een tweedeling geformaliseerd. Intussen zijn ook de maatregelen, die een hele zomer lang en een stukje van de herfst weg leken te zijn, weer van kracht.

De afgelopen periode is voor ons allemaal, zonder uitzondering, sowieso een hele opvallende tijd geweest. En hoewel het voor mij persoonlijk een zeer stressvolle, rare en ook nare tijd is geweest, geldt dat zeker niet voor iedereen. Mijn oudste broer Peter, bijvoorbeeld, vond de hele periode zelfs wel prettig. Wat meer ruimte in zijn hoofd, tijd voor bezinning. Iedereen heeft een ander, uniek verhaal. Ik heb respect voor alle meningen onder de zon en ik zal nergens in dit boek gaan claimen dat ik de waarheid in pacht heb. Dat is namelijk absoluut niet zo.

In dit boek ontkom ik er, helaas, niet aan te simplificeren en (veel te) algemeen geldende beschrijvingen van groepen mensen te maken. U zult zich in deze categorisering soms wel en soms helemaal niet kunnen vinden. Weet dat ik deze categorisering uitsluitend gebruik om het boek behapbaar en overzichtelijk te houden. Ik weet dat al deze stereotypen niet allemaal daadwerkelijk voor de volle honderd procent kloppen.

De drie groepen mensen in het coronadebat

Even heel simplistisch gezegd: in Nederland wonen drie typen mensen die dikwijls door de media en in de volksmond in drie verschillende ‘groepen’ worden geplaatst. Ik label deze groepen als de ‘andersdenkenden’, de ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ en de enorm grote tussengroep die ik de ‘stille meerderheid’ noem. Ik realiseer mij terdege dat alleen al deze drie labels allerlei connotaties bij u kunnen oproepen. Deze naamgeving is verre van perfect, maar uiteindelijk heb ik voor deze drie namen gekozen, vooral omdat alle mogelijke alternatieven (‘wappies’, ‘complotgekkies’, ‘slapende medemens’ etc.) nog veel meer weerstand oproepen en nogal denigrerend klinken.

Voor mij is de stille meerderheid, zonder dit precies te kwantificeren, de allergrootste en allerbelangrijkste groep. Mijn doel is om de mensen uit deze stille meerderheid steeds weer aan te spreken. De stille meerderheid karakteriseer ik, wederom simplistisch gezegd, als grotendeels weldenkend, hardwerkend en vriendelijk. De stille meerderheid heeft best veel vertrouwen in de overheid, maar twijfelt wel iets vaker over sommige maatregelen. Deze twijfel over sommige maatregelen maakt deze mensen qua groep wezenlijk anders dan de groep ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’.

Momenteel komen de groepen ‘andersdenkenden’ en de ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ er helaas bijna niet meer uit. Er vliegen scheldwoorden over en weer, op Facebook en LinkedIn, op het werk en op demonstraties en… tja, waar niet? Ondertussen probeert de stille meerderheid zich vooral gedeisd te houden en door te gaan met het leiden van een zo normaal mogelijk leven. Ze zijn er tevens tot in hun haarvaten van overtuigd dat ze hierbij de correcte, maatschappelijke en morele keuzes maken en dat ze zich gedragen als een goede burger, een vriend, iemand die geeft om ouderen en zwakkeren in onze samenleving. Herkent u zichzelf enigszins in deze omschrijving van de stille meerderheid? Dan is dit boek voor u bedoeld.

Bij het schrijven van dit boek is het voor mij een van mijn belangrijkste uitgangspunten om ieders eigen mening te respecteren. Dit is immers iets dat je al leert op de basisschool (‘samen spelen is samen delen’). Toch: dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Als zogenaamd ‘andersdenkende’, want zo positioneer ik mij in dit boek en in mijn leven, lijk ik automatisch een soort van status aparte te creëren richting de groep die bijna volledig vertrouwen in de overheid heeft en helaas zelfs ook richting de stille meerderheid.

Dat wil ik met klem juist niet doen. Ten eerste omdat het simpelweg niet zo is: wij zijn als mens allemaal evenveel waard. Het laten bestaan van een status aparte zou slechts bijdragen aan de polarisatie in ons land. Ten tweede omdat ik een positief perspectief wil beschrijven zonder belerende vingertjes. Dat soort irritante vingertjes hebben sowieso de overtuigingskracht van een Eskimo die sneeuw gaat verkopen aan andere Eskimo’s. Hoewel er dus geen status aparte tussen ons heerst, is het wel zo dat ik onderken dat er een verschil in zienswijze bestaat. Een verschil in zienswijze hebben is normaal gesproken geen probleem. Jij prefereert de ideeën van Kant boven Nietzsche? Er is niemand die dat iets kan schelen.

Echter, een verschil in zienswijze over corona en de hierbij genomen overheidsmaatregelen hebben helaas wel allerlei zwaarwegende implicaties. Want steun voor de overheid betekent automatisch méér van dezelfde soort maatregelen van die overheid. En als je denkt en vindt, zoals ik doe, dat die overheid het steeds minder nauw neemt met vrijheden, dan is een verschil in zienswijze cruciaal. Dat moet in ieder geval bespreekbaar worden gemaakt. Sterker nog, als je denkt zoals ik én je hebt ook nog kinderen, dan is het gevoelsmatig zelfs twee voor twaalf en is het een kwestie van urgentie dit onderwerp zo vaak en zo lang als nodig op tafel te brengen. Deze gevoelde urgentie is de reden dat ik dit boek heb geschreven.

In dit boek zal ik mij bijna nergens gaan bezighouden met de groep ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’. Ik vrees dat onze werelden inmiddels helaas net iets te ver uit elkaar gegroeid zijn. Of dat aan mij ligt (heel goed mogelijk!), aan hen of juist aan de interactie laat ik graag in het midden. Dát wij er niet uitkomen, is belangrijker dan het waarom. Dus: ‘Let’s agree to disagree with this group.’

In dit boek wil ik heel expliciet de zienswijze van de stille meerderheid bespreken en ja, ik wil proberen u een nieuw perspectief bieden. ‘In welke richting?’ hoor ik u vragen. Welnu, dat is sowieso geen netjes omlijnde richting te noemen: daarvoor zijn de mensen uit de stille meerderheid te divers en te intelligent. Als ik een antwoord zou móeten geven op de ‘welke richting’-vraag, dan zou ik dit antwoorden: ‘… in de richting van een actievere, zichtbaardere kracht voor vrijheden en rechten dan nu het geval is.’ Ik wil in ieder geval helemaal niemand in de richting van complotten, antioverheidssentimenten of andere kleinere of grote konijnenholen duwen.

Heel belangrijk: ik vind niet dat andersdenkenden meer snappen dan mensen die tot de stille meerderheid behoren. Ik ken zelf best veel andersdenkenden die in mijn optiek te makkelijk geloven in vergezochte theorieën. En hallo hé, de hoeveelheid keren dat ik er zelf in de afgelopen jaren naast heb gezeten zijn allang niet meer op één hand te tellen. Kortom: de andersdenkenden hebben dikwijls ideeën die niet kloppen en zijn dus op geen enkel vlak beter of slechter dan de stille meerderheid.

In hoofdstuk 1 probeer ik met vele voorbeelden aannemelijk te maken dat er onnodige haat en nijd bestaat in gecreëerde ‘groepen’, terwijl er eigenlijk meer overeenkomsten bestaan dan verschillen tussen mensen. De verschillen die er wel zijn, namelijk in onzekerheidsvermijding en vertrouwen in de overheid, worden geregeld door een deel van de media en de overheid dusdanig anders besproken dat je zou denken dat beide groepen van verschillende planeten komen. In hoofdstuk 2 beschrijf ik allereerst dat sommige overheidsmaatregelen door de stille meerderheid als vreemd of vervelend worden ervaren. Deze vervelende ervaringen worden door ieder mens heel anders ervaren. Deze stilte heeft duizend-en-een redenen, waarvan ik de in mijn optiek zes belangrijkste redenen analyseer.

In hoofdstuk 3 beschrijf ik wat er, volgens mij, allemaal voor ons op het spel staat. Niet met complotten, maar door tastbare, concrete zaken te benoemen die verifieerbaar gebeuren in ons dagelijkse leven. Mijn vergelijking in dit hoofdstuk is simpel: ik noem een aantal herkenbare onderdelen van ons dagelijkse leven van vóór maart 2020 en hoe het hiermee in ons heden is gesteld. Vervolgens gaan wij kijken hoe onze nabije toekomst eruit zou kunnen zien als deze trend zich voort zou zetten. In hoofdstuk 4 probeer ik een ‘brug te van begrip’ te bouwen tussen de stille meerderheid en de andersdenkenden. Door uitvoerig uitleg te geven over hoe andersdenkenden zijn en denken over thema’s die door vele mensen ‘complottheorieën’ genoemd worden, is het mogelijk de zorgen van de andersdenkenden te begrijpen. Het laatste hoofdstuk, hoofdstuk 5, gaat over het proces van verbindend opstaan. Ik geef u in dit hoofdstuk concrete tips en voorbeelden wat u kunt doen. Ik schets hierbij verschillende opties die passen bij uw levensinstelling en eigenheid.

Zoals u inmiddels al heeft gemerkt: dit boek is geen doorwrochte wetenschappelijke dissertatie of bespreking. Toch noem ik ook zeker wél allerlei verifieerbare feiten met overal bronvermeldingen. Ik wil verder vooral tegen u praten zoals ik zou doen in een echt gesprek, dus gewoon zoals in deze zin. Geen poespas of belerende taal, maar juist heel direct, respectvol van toon en met oog voor uw intellect.

Voor dit boek heb ik interviews gehouden met vier experts over verschillende thema’s. Deze interviews zijn ervoor bedoeld u als lezer inhoudelijk meer diepgang en invalshoeken te bieden. De insteek van alle interviews is niet om mijn eigen verhaal te ondersteunen dan wel te ontkrachten. Dat is ook niet nodig, want deze professionals vertellen hun eigen, unieke verhaal. Om deze reden stel ik bijna geen vragen die één op één overeenkomen met mijn eigen theorieën en hoofdstukindeling in dit boek. In plaats daarvan had ik een kort, open gesprek met hen (circa 45 minuten per geïnterviewde). Het zijn dus allemaal opzichzelfstaande interviews, niet meer en niet minder. Deze vier mensen hebben weinig tijd en ik waardeer hun input enorm.

Enfin, wij gaan nu echt beginnen. Veel leesplezier!

1 Meer overeenkomsten dan verschillen tussen gecreëerde ‘groepen’

Zoals gezegd zijn er, zeer simplistisch bekeken, naar mijn mening drie groepen in Nederland aangaande de overheidsmaatregelen. Deze drie groepen bestaan uit ‘de bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’, ‘de stille meerderheid’ en ‘de andersdenkenden’. Het gaat hier in mijn optiek vooral om gecreëerde groepen en niet per se om natuurlijk bestaande groepen. Persoonlijk ben ik vaak oneens met wat Rutger Bregman zegt, maar in zijn vrij recente bestseller genaamd De meeste mensen deugen heeft hij wel degelijk een heel sterk punt: ja, de meeste mensen deugen ook inderdaad. De overeenkomsten tussen mensen zijn overweldigend. Bijna iedereen wil het beste voor zichzelf, de familie, de buurt, het land. Vrijwel iedereen heeft behoefte aan aandacht, liefde, geluk, vrijheid, ontwikkeling op welk vlak dan ook. De lijst met overeenkomsten tussen mensen is lang en sowieso langer dan de lijst met verschillen. Toch lijken er inmiddels groepen te bestaan waar juist de verschillen geaccentueerd worden. Laat ik daarom eerst beginnen met te definiëren over welke drie groepen ik het hier überhaupt heb.

1.1 Typering van drie gecreëerde groepen

Ter verduidelijking, er bestaat over deze typeringen geen enkel wetenschappelijk onderzoek, dus ik definieer deze groepen zelf op basis van mijn eigen observaties, artikelen en typeringen op de tv, radio en in kranten. De mensen die ik ‘de bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ noem, typeer ik als overheidsgetrouw, rotsvast qua ingesleten overtuiging, overtuigd van een goed werkend medialandschap dat door hen ook dikwijls vol vertrouwen geconsumeerd wordt. Ze zijn systeemdenker (voelt zich als een vis in het water in een bestaand systeem waarin hij/zij alle vertrouwen heeft), gevoelig wanneer zijn of haar wereldbeeld in twijfel wordt getrokken en meegaand en begripvol aangaande de beslissingen die worden genomen op bestuurskundig en politiek niveau. Dit zijn ook de mensen die momenteel denken ‘dat er geen probleem meer is, omdat wij toch nog heel veel kunnen doen zonder restricties’. De coronapas, de QR-codes voor toegang en de vele andere subtielere veranderingen in onze maatschappij zien zij als zinvolle opofferingen om kwetsbaren te beschermen.

De mensen die ik ‘de bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ noem, hebben een sterke mening over mensen die afwijken, het systeem in twijfel trekken, zich niet willen conformeren: ze snappen vaak niet hoe het in iemand op kan komen dat te doen. Ze vinden dat egoïstisch, bedroevend, en willen het liefst sancties voor dit soort mensen. Hij/zij vindt het over het algemeen geen probleem als ze wat van hun vrijheden moeten inleveren in ruil voor zekerheid. Het beschermen van zwakkeren (ouderen, zieken) zien zij als een van de belangrijkste waarden in een maatschappij. Ze vinden van zichzelf dat zij voorvechter zijn van een gezond en humaan Nederland. De ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ zijn over het algemeen enigszins risicomijdend, scoren dus hoog op de onzekerheidsvermijdingsdimensie van de cultuurdimensies van wijlen Geert Hofstede die ik verderop uitgebreid zal beschrijven.

‘De stille meerderheid’, die ik al deels getypeerd heb in de inleiding, bestaat over het algemeen uit weldenkende, hardwerkende en vriendelijke mensen. Het zijn mensen met een solide vertrouwen in Nederland en de Nederlandse overheid. Ze zijn overwegend positief ingesteld en willen in hun leven het ‘goede’ doen voor zichzelf en anderen. Hierbij ondersteunen ze de beslissingen die het algemeen belang het beste dienen, wat dat dan ook moge betekenen. Ze nemen grotendeels aan dat de overheid het juiste doet of in ieder geval wil doen voor, onder andere, de ouderen en de zieke medemens. Toch twijfelen ze dikwijls aan diverse keuzes die de overheid maakt en bespreken die dan ook kritisch met familie, vrienden en collega’s. Mensen uit de stille meerderheid willen vooral verder gaan met hun leven, zo normaal mogelijk. De stille meerderheid vormt bijna letterlijk de ruggengraat van Nederland, omdat deze groep mensen midden in het leven staat. Ze willen een goed medemens zijn, kwetsbare mensen zo veel mogelijk beschermen en nemen hierin hun verantwoordelijkheden serieus.

Dan nu de groep mensen die ik ‘de andersdenkenden’ noem. Andersdenkenden zijn vaak rebelser ingesteld, ietwat tegendraads, hebben een uitgesproken mening, stellen frequent de ‘waaromvraag’, hebben een onstilbaar verlangen de waarheid te achterhalen, zijn (te vaak) boos of in ieder geval geïrriteerd, hebben misschien wel iets meer last van moodswings en depressies dan de andere groepen. Er zijn ook andersdenkenden die juist heel spiritueel ingesteld zijn en graag hun licht willen schijnen in de duisternis. Zij zijn vaak positief ingesteld, geloven in de kracht van het ‘nu’, in echte saamhorigheid, de groei van het collectieve bewustzijn, hogere trillingsfrequenties en het grote ontwaken. Andersdenkenden zien, of denken in ieder geval te zien, waar de toekomst zich naartoe beweegt en dat deze toekomst nadelig zal uitpakken voor iedereen als men kritiekloos vrijheidsbeperkende maatregelen blijft accepteren. Ze maken zich hierover zorgen en willen de mensheid voor de door hun voorziene narigheid behoeden.

Sommige andersdenkenden zijn gevoelig voor alternatieve theorieën, vooral omdat ze de overheid niet (meer) vertrouwen. Hierin kunnen ze soms doorslaan. Toch en heel belangrijk qua nuance: de andersdenkenden die het directe verband leggen met grootschalige netwerken van hooggeplaatste pedoseksuelen, buitenaardse wezens en duivelse koningshuizen zijn in de absolute minderheid. Verreweg de meeste andersdenkenden (ik schat ruim 97%) zijn meer ‘realistisch ingestelde’ andersdenkenden. De meeste andersdenkenden geloven namelijk in vrij logische verbanden die je binnen een minuut op normale, geloofwaardige websites kunt verifiëren. Ook andersdenkenden willen de zwakkeren in de samenleving beschermen, maar realiseren zich tegelijkertijd wel dat het leven eindig is. Menselijk contact hebben mag soms best voorrang krijgen boven het zogenoemde ‘veilig geïsoleerd leven’. Zij scoren dus vermoedelijk over het algemeen iets lager op de onzekerheidsvermijdingsdimensie van de cultuurdimensies van de psycholoog Geert Hofstede (1928-2020).

Als u kijkt naar mijn bovenstaande amateuranalyses, dan valt hopelijk op dat ik over alle drie de groepen naast kritische kanttekeningen ook best veel goede eigenschappen noem. Toegegeven, mijn duidelijke bevooroordeeldheid spat er natuurlijk wel een beetje vanaf: de groep ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ verschilt qua levensinstelling dusdanig veel van de mijne dat het mij moeite heeft gekost ook de positieve punten van deze groep te benoemen. Hoewel ik wel geprobeerd heb de beschrijving onpartijdig te houden, is mij dat niet gelukt en ik geef dat ook ruiterlijk toe. Toch ziet u ook bij deze groep nobele eigenschappen terugkomen, zoals hun intense wens op te willen komen voor de zwakkeren in de maatschappij.

1.2 De overeenkomsten tussen deze drie gecreëerde groepen

Laten wij ons nu even focussen op de overeenkomsten. De eerste overeenkomst tussen alle drie de groepen is, dat ze allemaal geven om de ouderen en de zieken. Natuurlijk, hoe ze dit uiten en interpreteren is per groep verschillend, maar alle drie de groepen geven hier duidelijk om: de ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ vinden namelijk dat de overheidsmaatregelen helpen hen te beschermen. De stille meerderheid heeft de impliciete verwachting dat de overheid het beste met hen voorheeft. De andersdenkenden denken dat ze de vrijheden verdedigen waar die ouderen in de Tweede Wereldoorlog en in de langere opbouwfase na die oorlog voor gewerkt en gevochten hebben. Bovendien en wellicht een open deur: leden van alle drie de groepen kennen (of zijn zelf) kwetsbare ouderen en willen deze ouderen (of zichzelf) niet blootstellen aan gevaar. Ze interpreteren het gevaar alleen heel anders. Alle drie de groepen denken het beste te willen voor ouderen en zwakkeren, maar maken hierbij andere keuzes.

Een tweede overeenkomst is dat ze niet snel te overtuigen zijn om hun eigen mening en levensstrategie tijdens en na de pandemie te wijzigen. Ze hebben namelijk alle drie aantoonbare voordelen zich te gedragen zoals ze zich gedragen. De ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ hebben houvast aan hun overheid en de regels en protocollen die zij voortbrengen. Ze hebben er geen tot weinig moeite mee. Ze vinden het bijvoorbeeld helemaal geen probleem om even een QR-code te tonen om ergens naar binnen te mogen.

De stille meerderheid bestaande uit mensen die vooral zo normaal mogelijk verder willen gaan met hun leven, accepteren dit en andere lichte ongemakken ook. Ze doen dat vooral omdat ze aannemen dat ze daarmee het goede doen. Ze geloven dat er vast wel enig nut mee te behalen valt (anders was het Outbreak Management Team (OMT) er immers niet mee gekomen). Natuurlijk, ze vinden er wel wat van wat er allemaal gebeurt, maar zolang hun leven niet te zeer beperkt wordt kunnen ze ermee ‘dealen’. De andersdenkenden, die geloven dat vele vrijheden voor altijd verloren zouden kunnen gaan, zien in de regels en protocollen bevestiging dat vrijheden inderdaad op het spel staan. Ook deze groep valt (zeer) moeilijk te overtuigen. Drie koppige groepen dus.

Een derde overeenkomst is dat alle drie de groepen een relatief zware tijd achter de rug hebben: als mens, als familielid, als vriend, als burger, als Nederlander etc. Deze ervaring was en is weliswaar (zeer) verschillend per groep, maar toch: deze tijd was en is voor bijna niemand makkelijk. De ‘bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ hebben gemerkt dat de overheid er weliswaar voor hen was, maar dat het qua solidariteit en besluitvorming rommelig verliep. Ze zijn sinds maart 2020 tot heden best wel verontwaardigd over de toch wel grote hoeveelheid wappies en snappen er niets van dat deze mensen zich, in hun optiek, zo egoïstisch en respectloos kunnen gedragen.

De stille meerderheid heeft gemerkt hoe moeilijk het is om ‘gewoon’ verder te leven. Neutraal blijven leek bij vlagen niet mogelijk en het drukke leven werd verstoord door familieproblemen, stress vanwege van school of bso naar huis gestuurde semisnotterende kinderen, thuiswerken, de toch wel soms door de overheid opgelegde merkwaardige eisen en regels en meer. Zij zijn geschrokken van de immense polarisatie tussen ‘de bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ en de ‘andersdenkenden’. De ‘andersdenkenden’ maken sinds maart 2020 overuren door heel veel zaken uit te zoeken die te maken hebben met het World Economic Forum, de Bill & Melinda Gates Foundation, Agenda 2030, de vierde industriële revolutie, trillingsfrequenties en nog duizend andere zaken. Koffie, confrontaties met vrienden en familie, buitengesloten worden, depressies, eenzaamheid, ups en downs op alle niveaus, de andersdenkende heeft over het algemeen alle emoties inmiddels wel gezien.

1.3 Twee opvallende verschillen tussen deze drie gecreëerde groepen

Voordat ik begin wil ik nogmaals heel duidelijk zijn: dit hele segment is en blijft mijn amateuranalyse en is dus zeker niet wetenschappelijk. Ik presenteer hier voornamelijk mijn eigen perspectief op basis van eigen ervaringen, artikelen, interpretaties en observaties. Er bestaat simpelweg geen onderzoek naar dit specifieke thema en dit is een freestyle geschreven boek, dus daarom doe ik het zo.

1.3.1 Onzekerheidsvermijding

Het naar mijn mening eerste duidelijke verschil is het verschil in onzekerheidsvermijding. De term ‘onzekerheidsvermijding’ gebruik ik hierbij losjes als een van de cultuurdimensies beschreven door de psycholoog Geert Hofstede. Geert Hofstede was onder andere professor emeritus in Organizational Anthropology and International Management en is wereldberoemd geworden met zijn beschreven cultuurdimensies. Ik zal de twee uiteinden van het spectrum kort beschrijven aan de hand van hoe Hofstede deze dimensie definieerde, voordat ik de verschillen tussen de drie groepen beschrijf. Mensen met een lage onzekerheidsvermijding vinden dat wat anders is interessant, zijn minder bang om risico’s te nemen, hebben een hogere tolerantie voor onduidelijkheid en chaos en zijn ruimdenkend. Mensen met een hoge onzekerheidsvermijding ervaren relatief veel angst, vinden dat wat anders is gevaarlijk, maken zich meer zorgen over gezondheid, hebben een emotionele behoefte aan regels, willen vaak van experts bevestiging hebben en hebben een behoefte aan formalisering van regels en procedures.

Ik denk dat ‘de bijna volledig vertrouwen in de overheid hebbenden’ gemiddeld genomen vrij hoog scoren op onzekerheidsvermijding. Tekenen aan de wand hiervoor zijn er legio. Ik zal er een aantal noemen. Dit zijn de mensen die al ruim anderhalf jaar, ook nu weer gemiddeld genomen, hun handen een aantal keer per dag bewust ontsmetten, bovengemiddeld vaak het mondkapje droegen, de afstandsregels consciëntieus in acht namen etc. Hiermee zijn ze naar mijn mening actief bezig met het vermijden van verschillende vormen van onzekerheid: niet zelf ziek worden, niet anderen ziek maken, niet uit de toon willen vallen, geen boete willen krijgen. Deze gemiddeld hogere onzekerheidsvermijding blijkt ook uit de sterke behoefte aan regelgeving. De verschillende lockdownmaatregelen en verreweg de meeste andere maatregelen die hieruit volgden, werden door deze groep positief bekrachtigd, culminerend in een klinkende verkiezingszegen voor het establishment in maart 2021.

Hoe zit dat met de stille meerderheid? Ik schat in dat deze mensen een gemiddelde onzekerheidsvermijding scoren. Met initiële oprechte bezorgdheid (in maart, april en mei 2020) en het hieraan toegevoegde ‘Er zal vast wel nut aan zijn, want de OMT-leden, wetenschappers en politici zeggen het’-gevoel zijn zij grotendeels steeds weer stilzwijgend akkoord gegaan met de maatregelen die de onzekerheid in leken te dammen voor miljoenen. De stille meerderheid is, uiteraard, als groep zeer divers, maar steeds weer won bij deze groep de overtuiging dat de overheid, ondanks de gepercipieerde fouten en inconsistenties, onder aan de streep het uiteindelijk ‘vast wel goed bedoelt’. Ook wetenschappers en de OMT-leden werden en worden op deze wijze beoordeeld. Ja, ze maken fouten, natuurlijk, maar uiteindelijk bedoelen ze het goed en zijn ze grotendeels te vertrouwen.

Als ik kijk naar de andersdenkenden, dan vermoed ik dat deze groep over het algemeen een lagere onzekerheidsvermijding zal scoren. Dit blijkt onder andere uit het gegeven dat ze de eventuele negatieve effecten van een nieuw virus op de koop toe durven te nemen voor een open, vrije samenleving. Deze groep heeft ook bovengemiddeld meer vertrouwen in hun eigen immuunsysteem. Ze lijken minder angstig te zijn voor de dood en zien de dood eerder als onderdeel van het leven dan iets waarvoor men zich in het eigen huis laat opsluiten.

Hierbij moet wel nuancerend opgemerkt worden dat er, aan de andere kant, ook veel angst lijkt te leven bij deze groep. Echter, hun angsten betreffen niet het virus of eraan te overlijden maar zijn eerder zorgen over het World Economic Forum, The Great Reset, coronavaccinaties (en vooral de soms optredende negatieve bijwerkingen), transhumanisme, het sociaalkredietsysteem, de track-and-trace-systemen van mensen, 5G etc. Echter, en dat is ook wat ik verderop in dit boek zal betogen, gaat het hier eerder om ‘realistische zorgen’ dan om angst, en dat is toch iets wezenlijk anders. Andersdenkenden vinden de alternatieve media, media die duidelijk een ander geluid vertolkt, interessant. Andersdenkenden lijken tevens een hogere tolerantie voor onduidelijkheid en chaos te hebben. De vele demonstraties en geloof in nu nog onduidelijke verbanden tussen bijvoorbeeld het internationaal opererende World Economic Forum en de Nederlandse overheid zijn hiervan illustraties.

De rol van de overheid en de media bij het creëren van deze groepen