Schaduwkracht

Een reis van wanhoop naar hoop

Linda Elstrodt

Voorwoord

Als klein meisje was ik bang in het donker. Niet voor het donker zelf, maar voor alles wat zich verborgen hield voor mij. Alles wat naar mij lag te loeren in de duisternis. Naarmate ik ouder werd, leerde ik om te relativeren. Er was niets om bang voor te zijn. Wat zich verborgen hield in de schaduwen kon mij niet pakken. Toch bleef ik altijd een onrustig gevoel houden wanneer de avond viel. Ook mijn angst voor de dood bleef een trouwe metgezel die ik nooit van mij af kon schudden.

Op mijn tweeënveertigste kreeg ik borstkanker. Door de diagnose werd ik in één klap in het donker gezet. Ik werd geconfronteerd met mijn eigen schaduw. In plaats van de verwachte paniek, ging er een lichtje aan. Dat licht kwam uit mijzelf en het maakte mij enorm krachtig. Ik kon mijn diepste angst recht in de ogen kijken, leerde mijn eigen schaduw te omarmen en ik besloot geen slachtoffer te zijn. Aan de diagnose kon ik namelijk niets veranderen. Wel aan de manier waarop ik met mijn ziekte en behandeltraject omging. Dit maakte het voor mijzelf, maar ook voor mijn omgeving makkelijker. Ik werd gedwongen om te voelen, gedwongen rust te nemen om te genezen van de operatie, bestralingen en chemokuren. Maar om te genezen was er veel meer nodig dan rust. Ik moest loslaten en vertrouwen dat ik zou worden opgevangen. Ik vond mijn levenskracht in mijn eigen schaduw. Niets kon mij echter voorbereiden op het moment dat mijn wereld voor de tweede keer volledig op zijn kop stond door het overlijden van mijn man.

In dit boek beschrijf ik mijn reis van wanhoop naar hoop. Vanaf het moment dat mijn toekomst als een kaartenhuis ineenstort tot het moment dat ik voel dat ik weer gelukkig kan worden.

Soms vliegt de tijd, soms lijkt de tijd niet vooruit te branden. Hoe je de tijd beleeft bepaal je zelf. Het is aan jou om het zoveel mogelijk te vullen met liefde, warmte en positieve energie. Mijn toekomst wacht en wordt opnieuw geschreven. Maar eerst wil ik je meenemen naar waar het allemaal begon. De dag dat de tijd stil kwam te staan en ik werd ingehaald door mijn eigen schaduw.

Carl Felix Anthonius Kühnen

24 december 1963 - 4 november 2014

De tijd staat vandaag stil.

Ik mis je nog iedere dag,

maar vind je terug

in de ogen van onze zoon.

It benne Droste tijden in het Hazelnotenbos.

Jompels tot in alle eeuwigheid.

100 HB

De namen van personen in dit boek zijn uit privacyoverwegingen gefingeerd. De gebeurtenissen zijn beschreven zoals de schrijfster ze heeft beleefd.

Oorverdovend stil

Heel even geniet ik van de stilte en van het mooie maanlicht dat de slaapkamer binnensijpelt. Het uur voor zonsopkomst heeft iets magisch. De nacht verliest langzaam terrein van de opkomende zon. Typisch een moment waarop alles nog mogelijk is, waarop nog niet is besloten wat voor dag het gaat worden. Het is stil in huis, te stil.

Ik kijk naast me. Zijn kant van het bed is leeg. Dat gebeurt wel vaker de laatste tijd. Hij is regelmatig bezig in zijn studio. Nog wat songteksten uit zijn hoofd leren, die ene gitaarsolo doornemen of het halve internet doorpluizen. Alles om het naar boven gaan uit te stellen. Hij is bang dat hij niet meteen in slaap kan vallen. Daarom stelt hij het moment net zo lang uit tot hij zichzelf de trap op moet slepen om naast mij in bed te kruipen en in een droomloze toestand te vallen. Vervolgens houdt hij mij wakker met zijn gesnurk en klaagt de volgende dag dan ook nog dat hij zo moe is. Vaak genoeg stampvoet ik de trap af om hem te zeggen dat hij nu toch echt moet gaan slapen. Als ik dan weer in bed lig, kan ik het eerste uur niet in slaap komen omdat ik moet bijkomen van de adrenaline.

Morgen moeten we allebei weer vroeg opstaan. Ik besluit op mijn telefoon te kijken hoe laat het is. In de donkere slaapkamer is het schermpje erg fel. Mijn ogen zijn nog niet gewend aan zoveel licht en ik knijp met mijn ogen om de cijfers goed te kunnen zien. Het is 04.19 uur.

Zo laat heeft hij het nog nooit gemaakt! Ik kruip het bed uit. Zachtjes passeer ik de slaapkamer van onze zoon en ik loop langzaam de trap af.

Het is begin november, ik ben alleen gekleed in een hemdje en een slipje. De traptreden zijn koud aan mijn blote voeten, maar voor ik het weet liggen we straks samen onder de dekens en kan ik mijn voeten lekker aan hem opwarmen.

Het is donker in de woonkamer. Het maanlicht is echter sterk genoeg om mijn weg te vinden, dus ik laat het licht uit. Ik loop direct door naar achteren, naar de zijkamer die hij als muziekstudio en studeerkamer heeft ingericht.

Als ik de studio binnenloop, zie ik alleen het kleine bureaulampje branden. Het lampje van de monitor van de computer staat te knipperen en het beeldscherm zelf is op zwart gegaan. Dat is gek, hij zit niet in zijn kamer.

Zachtjes begin ik zijn naam te roepen. Ik schrik een beetje van mijn eigen stem, er klinkt een lichte paniek door. De laatste tijd waren er wat teleurstellingen op kantoor, waar hij het moeilijk mee had. Heel even schiet de gedachte voorbij dat er misschien iets aan de hand is. Je leest daar wel eens over in de krant of ziet het op het nieuws regelmatig voorbij komen. Hij zou zichzelf toch niet ....? Zo vlak voor de feestdagen zijn er altijd veel meer familiedrama’s en andere ellende.

Nee, dat kan echt niet, hij zou dat nooit doen. Daarvoor zijn Max en ik hem veel te dierbaar. Bovendien is hij nog de hele avond druk bezig geweest met het ontwerpen van promotiemateriaal voor zijn coverband. Dan lijkt het me toch niet dat je diezelfde avond nog besluit om uit het leven te stappen.

Snel wuif ik de nare gedachten weg en loop terug naar de woonkamer. Misschien moet ik eens wat minder vaak naar het nieuws kijken. Maar waar is hij dan?

De knoop in mijn maag blijft aanhouden, terwijl ik langzaam richting de keuken loop. Vanuit het keukenraam kan ik zien of zijn Ford Focus er nog staat. Misschien is hij een stukje rijden om zijn gedachten te verzetten?

Ik ga op mijn tenen staan en leun een beetje over het aanrecht om uit het hoge keukenraam te kijken. De auto staat gewoon op de oprit. Ik loop weer terug naar de studeerkamer, terwijl ik zachtjes zijn naam blijf roepen.

‘Kaag … Kaag, waar ben je?’

Mijn ogen zijn inmiddels gewend aan de schemer en ik kijk tegen de achterkant van de hoge leren bureaustoel aan. Ineens zie ik een silhouet, het lijkt wel alsof er een stukje van zijn arm en hand uitsteken. Ik loop een paar stappen verder de kamer in.

Hij zit wel in zijn stoel!

Zijn linkerarm hangt slap naast de stoel. Hij is in slaap gevallen, goddank. Ik slaak een zucht van verlichting. Zachtjes loop ik naar hem toe en roep zijn naam.

‘Kaag, wakker worden. Kaag?’

Hij reageert niet. Zijn leesbrilletje zit nog op zijn neus en zijn hoofd leunt tegen de hoofdsteun van de bureaustoel. Zijn lange stelten staan stevig op de grond. Wat zal hij moe geweest zijn dat hij zo in slaap is gevallen. En nu slaapt hij zo diep dat hij mij niet eens hoort roepen.

Zachtjes aai ik hem over zijn wang en mijn maag krimpt ineen. Wat is zijn wang koud! Zijn huid voelt ook een beetje raar klam en vettig aan. Hoe kan dat nou? Ik snap er niks van.

Zijn gezicht ziet er zo kalm en vredig uit. Hij slaapt gewoon heel diep. Logisch dat hij het koud heeft. De verwarming in de zijkamer heeft het nooit goed gedaan, we moeten echt een keer wat doen aan de isolatie.

Maar zijn wang is wel erg koud. Hij kan toch niet dood zijn? Dat kan niet, dat mag niet. Dit kan gewoon niet. En toch sta ik hier, in de studeerkamer, over de koude wang van mijn echtgenoot te aaien. Waarom lig ik niet gewoon warm in mijn bed en ligt hij, zoals gebruikelijk, naast mij te snurken?

Ik kijk nog eens naar zijn gezicht. Het lijkt toch echt net alsof hij slaapt. Of ben ik nog aan het slapen en lig ik eigenlijk in mijn bed met een nachtmerrie?

Mijn hoofd doet raar. Er zit een soort bromtoon in die ervoor zorgt dat ik niet meer helder kan denken. En mijn keel doet zo vreemd. Hij wordt heel langzaam dichtgeknepen en ik voel diep vanbinnen een klein gilletje opkomen.

Snel duw ik die rare gevoelens weg richting mijn maag. Ga daar maar met zijn allen samenspannen. Ik moet iets doen, ik moet in actie komen. Toch?

Langzaam loop ik achteruit de studeerkamer uit. Ik blijf kijken naar de achterkant van de bureaustoel, maar durf niet te kijken naar de contouren van mijn man.

Als in een droom zie ik mijn hand de telefoon pakken. Ik moet bellen, geloof ik, maar heb geen idee naar welk nummer. Zo gaat dat toch altijd in een film? Dan moeten de hulpdiensten gebeld worden en die komen dan met zwaailichten en sirenes de straat in rijden? Maar mijn hoofd doet het niet meer. Ik kan niet meer nadenken.

Wat was het nummer ook alweer? 911, ‘call 911’. Nee, dat nummer gebruiken ze in Amerika. Oh, ja, 06-11 dat was het. Nee, dat is het oude alarmnummer. Het is wel iets met een 1. En nog 1. Ja, ‘112 daar red je levens mee!’

Opgelucht dat ik eindelijk het juiste telefoonnummer weet, loop ik met de telefoon in mijn hand naar de studeerkamer, maar ik blijf op de drempel staan. Ik durf de kamer niet meer in, bang dat ik hem nog steeds zie zitten. Als ik hem niet zie, dan is het misschien niet waar. Dan kan alles nog anders zijn als ik straks wakker word. Snel loop ik terug naar de keuken. Zo ver mogelijk bij hem vandaan. De gedachte dat mijn dode echtgenoot rechtop in zijn bureaustoel zit, alleen de mogelijkheid al, dat is te absurd voor woorden. Ik droom en besluit het spel mee te spelen.

Mijn vingers toetsen het alarmnummer in en de telefoon gaat over.

‘Ik geloof dat mijn man dood is.’

‘U gelooft dat uw man dood is. Reageert hij op uw aanraking?’

‘Nee, ik denk echt dat hij dood is.’

‘Waarom denkt u dat, mevrouw?’

‘Hij is al helemaal koud.’

‘Ik stuur nu een ambulance en een politiewagen uw kant op. Ik wens u veel sterkte!’

Daar sta ik dan in mijn ondergoed in de keuken. De dame aan de andere kant van de lijn heeft opgehangen.

Als verdoofd staar ik een paar seconden naar mijn telefoon en besluit direct daarop mijn ouders te bellen. Mijn vader neemt na een paar tellen de telefoon op. Ik weet niet zo goed wat ik moet zeggen. Hoe ik het moet zeggen. Als ik het nu zeg, dan is het echt. Dan is het geen boze droom meer. Als ik het nu uitspreek, dan kan ik niet meer terug. Niet meer terug naar dat blauwe uur, het moment waarop alles nog mogelijk is.

‘Kaag is dood.’

‘We komen er nu aan.’

Daar sta ik dan op mijn blote voetjes in de keuken. De paniek kruipt langzaam naar boven, van mijn maag naar mijn keel. Alle samengebalde emoties van de laatste paar minuten staan klaar om eruit gegooid te worden. Als ik nu ga huilen, als ik nu toegeef, ga ik gillen. Dan ga ik zo hard gillen dat ik niet meer op kan houden. Dat kan nu niet. Ik mag nu niet toegeven, ik moet sterk zijn. Max ligt boven te slapen en zijn vader is dood. Hoe kan dit gebeuren na alles wat we als gezin hebben meegemaakt? Ik kan toch niet zonder hem? Ik heb hem nodig, Max heeft hem nodig.

Mijn voeten komen welhaast automatisch in beweging. Langzaam begin ik te ijsberen tussen de keuken en de hoekkast in de woonkamer. Eerst langzaam, maar het helpt niet. Ik voel de paniek verder omhoogkomen.

Niet gillen, niet schreeuwen. Loop harder, nog harder. Heen en weer, heen en weer, heen en weer.

Ik kruis mijn armen voor mijn borst en begin langzaam met mijn handen ritmisch te tikken op mijn bovenarmen. Alsof ik mezelf wil omarmen, mezelf wil troosten. Ik blijf geconcentreerd op het lopen, maar voel de schreeuw weer omhoog komen. Steeds sneller loop ik heen en weer en steeds harder tikken mijn handen op mijn armen. Tot het pijn doet.

‘Kaag is dood. Nee, dat kan niet. Kaag is dood, het is echt waar. Dit kan niet echt zijn, dit is een droom. Nee, Kaag is dood en Max ligt boven te slapen. O, mijn god, dit kan niet. Kaag is dood, Kaag is dood, Kaag is dood.’

Ik merk dat mijn benen het tempo bijna niet bij kunnen houden, maar ik moet doorlopen. Als ik stop draai ik compleet door, als ik stop ga ik gillen. Dat kan niet, dat mag niet, dan wordt Max wakker. Hij heeft zijn mama straks nodig. Ik heb mezelf straks nodig. Wat duurt het lang. Waarom duurt het zo lang? Ik hou dit tempo niet veel langer vol. Mijn benen willen niet meer, maar mijn hoofd zegt dat ik moet doorgaan.

Dan zie ik door het keukenraam ineens twee koplampen. Er komt een auto met hoge snelheid de straat inrijden. Nog voordat er op de deur wordt geklopt ren ik naar de voordeur. Mijn ouders zijn er. In hun kielzog komen drie ambulancemedewerkers en twee politieagenten mee.

‘Ssssst, zachtjes allemaal. Mijn zoon ligt boven te slapen en ik wil absoluut niet dat hij wakker wordt.’

We stappen met het hele gezelschap de woonkamer in. Ik wijs in de richting van de studeerkamer. Mijn vader loopt snel naar Kaag, maar wordt aan de kant geduwd door een politieagent. Vanaf nu is die kamer van de instanties.

Terwijl de ambulancemedewerkers de ruimte binnengaan waar Kaag is, ga ik met mijn ouders en de agenten aan de gedekte keukentafel zitten. Omdat we geen ochtendmensen zijn, is het bij ons altijd een race tegen de klok om Max op tijd op school te brengen. Ik had de tafel gisteravond alvast gedekt. Dat doe ik anders nooit, maar het leek me ineens een goed idee. Nu wachten drie kommetjes, drie lepels en een pak cornflakes als stille getuigen op een normale doordeweekse ochtend, tot het tijd is voor ontbijt. Het is een merkwaardig tafereel.

Het tempo van het ijsberen zit nog in mijn lijf en ik ruim snel de tafel af en schuif dan bij het illustere gezelschap aan.

Daar zitten we dan. Niemand zegt iets. Verwachtingsvol kijk ik naar de politieagent. Alsof hij de vergadering moet openen.

De agent neemt inderdaad het woord en legt de standaardprocedure uit. Hij neemt wat persoonlijke gegevens op in een formulier. Volledige naam, geboortedatum, plaats van geboorte. Allemaal ambtelijke gegevens. De administratie moet immers wel kloppen. Halverwege zijn verhaal besef ik dat er een échte doodskist in de garage staat en ik vertel dat in alle ernst aan de agent. Die kijkt mij met grote ogen aan en als dit een stripverhaal was, dan zouden er vetgedrukte vraagtekens en uitroeptekens boven zijn hoofd verschijnen.

Ik begin te vertellen over de muzikale theaterproductie waar ik de laatste paar maanden druk mee bezig was. Een stuk over vijf borstkanker lotgenoten die leven met angst voor uitzaaiingen. De kist zou als decorstuk dienen voor onze voorstelling. Ik heb zelfs het script liggen en laat dat aan de agent zien. Die kijkt mij een beetje glazig aan en gaat weer plichtmatig verder met het papierwerk. Het is tenslotte ook voor hem nog geen ochtend.

Ineens vind ik het heel belangrijk om meneer agent te overtuigen dat ik geen verhaaltje voor het slapen gaan vertel. Ik snap niet waarom hij niet even meeloopt naar de garage. Dit is toch een belangrijk onderdeel van het verhaal waarin we op dit moment spelen? Ondertussen komen de ambulancemedewerkers schoorvoetend de woonkamer in. Ze kijken me meelevend aan en weten niet zo goed wat ze moeten zeggen.

‘Is hij echt dood?’

‘Ja, hij is echt dood.’

Het lijkt wel alsof die woorden van mijlenver worden uitgesproken en heel traag een weg naar mijn hersenen zoeken. Ik knik zachtjes en kijk de ambulanceman een beetje schaapachtig aan. Ik snap het niet. Mijn hoofd staat stil en het voelt alsof ik in een zwart gat val.

Terwijl ik val voel ik mijn tranen langzaam opkomen. Pas nu besef ik mij dat ik niet meer droom. Dat dit geen nachtmerrie, maar de wakkere wereld is. Toch kan ik het nog steeds niet geloven. Kaag kan helemaal niet dood zijn. Als er al eentje dicht bij de dood staat, dan ben ik dat wel. Ik ben net weer een beetje hersteld van mijn behandelingen tegen borstkanker en leef in bonustijd. We hadden als gezin tijd in te halen, nieuwe herinneringen te maken.

Plotseling dringt het tot mij door dat alles vanaf nu anders zal zijn. De grond is onder mijn voeten weggevallen en ik zweef in een donkere ruimte. Mijn man is dood en Max, ach, hij is pas zeven, heeft geen papa meer.

Als ik aan Max denk, komen de tranen pas echt los. Ze stromen in straaltjes over mijn wangen en het voelt alsof ik nooit meer kan stoppen met huilen. Alle emoties die ik, sinds ik wakker ben, heb verzameld in mijn maag, komen naar boven. Huilen met lange halen en slierten snot. Niet fraai en charmant, maar lelijk en rauw. Mijn lijf doet pijn en ik begin als een bezetene te rillen. Ik heb het ineens ijskoud. Pas nu besef ik dat ik nog steeds in mijn ondergoed aan de eettafel zit.

De donkerblauwe trui van Kaag hangt nog over een van de eettafelstoelen. Zijn trui is veel te groot voor mij, maar wel lekker warm. Op het moment dat ik de trui over mijn hoofd trek, ruik ik Kaags geur en ik moet nog harder huilen.

De politieagent belt een schouwarts om het officiële overlijden vast te stellen en de doodsoorzaak te onderzoeken. Is het een natuurlijke doodsoorzaak of is er sprake van geweld? Het klinkt allemaal logisch als je dit in een tv-serie voorgeschoteld krijgt, maar als je aan tafel zit met meneer agent en je liefje dood in een bureaustoel zit in de kamer naast je, is het een ander verhaal.

De ambulancemedewerkers kunnen verder niets meer doen en staan er een beetje bedremmeld bij. Ik bekijk ze vanaf mijn veilige plekje onder de trui van Kaag. Twee jonge mannen. Zijn ze getrouwd? Hebben ze een gezin? Het zal voor hun ook niet makkelijk zijn om dit soort situaties mee te maken tijdens hun nachtdienst.

In gedachten zie ik hoe een van de ambulancebroeders thuiskomt en het verhaal van die gitarist vertelt. Je weet wel, die man die in de kracht van zijn leven, schier achteloos, rechtop zittend in een bureaustoel zijn laatste adem uitblaast. Totdat ik een van de mannen herken.

‘Jou ken ik. Ik heb afgelopen zomer nog tarotkaarten voor jou en je vrouw gelegd. Ik heb je de toekomst voorspeld. Toen wist ik nog niet hoe mijn eigen toekomst eruit zou zien.’

‘Nu je het zegt, dat weet ik nog wel. Maar om eerlijk te zijn, zou ik je niet herkennen. Sorry!’

Daar kan ik mij iets bij voorstellen. Op dat verjaardagsfeestje had ik mijn kekke waarzegstersoutfit aan en was ik mooi opgemaakt en in opperbeste stemming. Voor hem zit een vrouwtje met roodbetraande ogen, in een veel te grote trui, met een bril op en met verwarde slaapharen. Een schril contrast.

De schouwarts komt even later binnen en loopt direct door naar Kaag. Ook hij komt al vrij snel aan de keukentafel zitten om de dood van Kaag formeel te maken. Koel en afstandelijk, zakelijk formulieren invullend.

Of ik hem hier in huis wil houden?

Nee, ik moet er niet aan denken. Ik ben altijd als de dood geweest voor overleden mensen. Alsof de dood besmettelijk was. Bij begrafenissen en crematies meed ik angstvallig het opgebaarde familielid. Meestal bleef ik in de koffieruimte wachten totdat het kijkgedeelte voorbij was en peinsde er niet over om richting de kist te lopen. Stel je voor dat ik een glimp zou opvangen. Ik zou het beeld niet meer van mijn netvlies af kunnen krijgen. Sterker nog, ik vond het zelfs al spannend om bij mijn opa en oma op bezoek te gaan toen ze nog leefden. Als klein meisje was ik bang dat ze in mijn aanwezigheid de geest zouden geven. Toch is het nu anders, het gaat om de man waar ik de afgelopen achttien jaar lief en leed mee heb gedeeld. Mijn liefje, mijn stoere man en mijn allerbeste vriend. Hoe kan ik daar nu bang voor zijn?

Toch besluit ik Kaag over te laten brengen naar een uitvaartcentrum. Ik zou het echt niet aankunnen om hem hier in huis opgebaard te zien.

Almere zit vol. Er wordt een wagen gestuurd om Kaag thuis op te halen en naar Amsterdam te brengen. Daar kunnen ze hem verzorgen en gereed maken voor het opbaren.

De ambulancemedewerkers zijn al een tijdje vertrokken en ook de politieagenten en de schouwarts gaan er vandoor. Het wachten is op de wagen van het uitvaartcentrum. Het geeft me even de tijd om adem te halen en over de volgende stap na te denken.

Wat ga ik Max vertellen? Hoe ga ik het hem vertellen? Er moet zoveel gebeuren en geregeld worden dat ik besluit om de boodschap uit te stellen. Ik breng hem straks gewoon naar school. Eerst hier alles op orde brengen. Zolang ik mij bezighoud met regeldingen, hoef ik niet te voelen.

Ik snuit mijn neus en droog mijn tranen. Er is werk aan de winkel.

Inmiddels is het half zeven. De straat verkeert nog in diepe rust. Iedereen is druk bezig in zijn eigen wereld. De mensen liggen nog te slapen of zijn al druk met de voorbereidingen van de dag. Het is een vreemd idee dat niemand weet wat er zich op dit moment achter onze gevel afspeelt. Zelfs onze directe buren hebben geen flauw idee van het akelige tafereel dat zich onttrekt aan de andere kant van de ankerloze spouwmuur.

Er komt een zwart busje voorgereden. Ze komen Kaag halen. Ook nu snel ik naar de voordeur voordat er kan worden aangebeld. Max moet nog even blijven slapen.

Ik geef de uitgestreken pakkenmannen een hand.

‘Heeft u de kleding voor de uitvaart al klaar liggen?’

‘Daar heb ik nog helemaal niet bij stilgestaan. Heeft u het nu nodig?’

‘U kunt het eventueel ook aan de uitvaartondernemer meegeven. Die komt straks langs om alle wensen rondom de uitvaart met u door te nemen.’

De mannen lopen naar achteren om Kaag te halen. Ik ga samen met mijn moeder naar boven om naar Max te kijken, terwijl mijn vader beneden blijft om alles in de gaten te houden.

Ik hoop dat mijn mannetje nog heel even door blijft slapen, zodat ook dit vreselijke moment aan hem voorbijgaat. Zelf kan ik het eerlijk gezegd ook niet aan om te zien hoe ze Kaag uit zijn bureaustoel halen en op een brancard leggen.

Zou de lijkstijfheid, de rigor mortis, al zijn ingetre-den? Kunnen ze hem nog wel terugvouwen?

Kaag has left the building

In gedachten zie ik dat grote lijf van hem in halve zithouding in de lijkwagen liggen. Het zou een mooie scene zijn voor een komische film. Ik hoor uiteindelijk de motor van het busje starten en de auto de straat uit rijden. Kaag is niet meer thuis.

Tien minuten later hoor ik hoe Max langzaam wakker wordt. Hij maakt geluidjes en begint zachtjes te murmelen. Nog onwetend van wat er zich allemaal de afgelopen paar uur heeft afgespeeld.

Hoe kan ik het hem aandoen om de waarheid over zijn vader te vertellen? Zijn wereld is nog hetzelfde als gisteren toen hij ging slapen.

Met mijn dapperste glimlach kom ik zijn kamer binnen en ik loop naar zijn halfhoogslaper toe. Ik aai zachtjes over zijn rug totdat hij zijn prachtige, heldergroene ogen opent en mij aankijkt vanonder zijn lange, donkere wimpers.

‘Goedemorgen, lieverd, het is weer een nieuwe dag. Tijd om op te staan. Opa en oma zijn beneden en helpen vandaag jou naar school te brengen. Mama voelt zich helemaal niet lekker en papa is vanmorgen … heel vroeg weg gegaan.’

Gelukkig heb ik mijn bril op zodat Max mijn bloeddoorlopen ogen niet goed kan zien. Ik heb zo hard gehuild dat ik het gevoel heb dat mijn hoornvlies begint los te laten.

Enigszins verrast pakt Max mijn hand. In tegenstelling tot zijn gebruikelijke ochtendlijke gemopper, werkt hij goed mee. Mijn kleine mannetje klimt het trappetje van zijn bed af en wankelt slaapdronken naar de badkamer. Ik reik hem zijn tandenborstel aan. In plaats van in de badkamer te blijven, loopt hij naar onze slaapkamer om te zien of papa er inderdaad niet is. Vervolgens gaat hij op de rand van het grote bed zitten en geeft mij het knuffelbijtje dat op bed ligt. Zelf grijpt hij de pluchen tijger.