Franse titelpagina

Floor Gerritsma

..

De doe-het-zelf-retraite

..

..

..

roman

..

..

..

..

..

..

..

..

2019

gloude publishing

Amsterdam

Colofon

© 2019 Floor Gerritsma

..

Shop Around, Amsterdam:

Omslagontwerp en schutbladen Vivian Ronden

Omslagillustratie Agnes Ricart

Foto auteur Marjorie Philippe

..

Drukkerij Wilco, Amersfoort

Verzorging ePub Michiel Niesen/ZetProducties

..

ISBN 978 94 93041 xx x

NUR 301

..

www.floor-gerritsma.nl

www.gloude.nl

Opdracht

Voor Jurriën

Motto

Hurry up sunrise,

See what tomorrow brings

It may bring sunshine

And it may bring rain

..

- Luther Dickinson -

1. Andermans jas

In niet veel meer dan mijn onderbroek zit ik in Sebastiens luie stoel. Terwijl ik lees dat ik volgens Kierkegaard voorwaarts moet leven om mijzelf te worden, ontstaat er een vage intimiteit tussen mij en Sebastien – de man in wiens bed ik slaap. Ik kan precies zien welke passages hij belangrijk vond in het boek, omdat hij aan ezelsoren doet en uitroeptekens in de kantlijn heeft gezet. Vooral dat laatste vind ik lief.

Ik weet ook niet wie deze Sebastien is, ik kan alleen zien dat hij graag leest. Zijn boekenkast is naast Kierkegaard gevuld met Pessoa, Bukowski, Updike, Joyce, Le Carré en Agatha Christie. Een deel van deze titels heb ik thuis ook, maar ik heb er in geen jaren naar gekeken.

Gek genoeg heb ik helemaal geen honger. Thuis moet ik eerst koffiedrinken voordat ik kan nadenken en beweeg ik pas als ik ontbeten heb. ‘Mama moet nog koffie,’ was een van de eerste levenslessen die mijn dochter leerde. Stoppen voor het oversteken en mama moet nog koffie.

Toen ik hier gisteravond aankwam, probeerde ik alle stoelen uit en heb ik gevoeld aan de vering van de bank. Als Goudlokje rook ik overal aan, bang dat de plek zou stinken en ik mijn draai niet kon vinden. Je kunt een Airbnb-appartement niet op voorhand besnuffelen en in geen enkele recensie staat ooit iets over de geur. Het was een gok, maar het is goed gekomen. Ik zit opgekruld in een stoel en lees een boek.

Angst is een slechte raadgever, dat is mij wel bekend, en toch ben ik bang dat iets me niet brengt waar ik op hoop. Dat er bijvoorbeeld dingen zijn waardoor ik niet kan slapen. Een kussen gevuld met losse bollen. Een te diepe kuil in de matras. Muren van strokarton.

‘Angst is een slechte raadgever’ is zo’n zin die altijd, als een verstekeling, met me meereist, hand in hand met: ‘Een mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest.’ Ook dat weet ik en toch lijd ik – het liefst op voorhand.

Ik lees net dat Kierkegaard niet veel opheeft met spreekwoorden en gezegden, omdat het oppeppende krachtregels zijn die ver van de weerbarstige praktijk af staan. Leuk voor op een tegeltje, meer niet.

Ik zit hier zonder ontbijt, vrijwel bloot en zonder plan, maar met een filosoof in mijn hand. Wat Airbnb en een prijsvechter met je kunnen doen: ze katapulteren je in één klap naar een andere plek. Je stopt wat spullen in je tas en stapt in een vliegtuig, alsof het een ritje met de bus is, een misselijkmakend schoolreisje op z’n best. Ooit vroeg een reis nog om een zorgvuldige planning. Nu niet. Ik ben neergekwakt op mijn plaats van bestemming en ik weet eigenlijk niet wat ik hier moet doen. Ik had geen vooropgezet plan. Al beweeg ik in ieder geval voorwaarts. Ik ben veertig jaar oud, ik heb een dochter en ben stiefmoeder van de drie kinderen van mijn man. Ik ben pardoes uit mijn eigen leven gestapt en heb voor even dat van Sebastien aangetrokken.

Gisteravond ontdekte ik dat er verschillende stadia van honger zijn, van een aanhoudende brom ‘als je maar niet vergeet dat ik nog moet eten’ tot een hysterisch ‘voed mij nu’. Het vliegtuig landde ver na etenstijd en ik was te druk in mijn hoofd om eraan te denken om ergens wat chips voor mijn lijf te kopen. Beginnersfout natuurlijk, die twee schijnen aan elkaar vast te zitten.

Ik moest van Lissabon met de trein naar Cascais en eenmaal daar kon ik de weg niet vinden. Thuis had ik gedacht mijn eeuwige verdwalen te tackelen met een screenprint van Google Maps. Toen ik in Cascais aankwam, bedacht ik direct dat ik het printje thuis had laten liggen. Mijn rugzak hing zwaar op mijn rug en mijn telefoon weigerde verbinding te maken met internet.

Had ik nou echt gedacht dat ik mijn desoriëntatie te slim af kon zijn? Met een printje? Of met Portugese 4G? Als er al zoiets bestaat. De eerste troostende gedachte was dat ik die kaart waarschijnlijk toch niet had kunnen interpreteren. Vervolgens vertelde ik mezelf dat het inherent aan reizen is dat je niet weet waar je naartoe moet. Anders is het op vakantie zijn en ik ging niet op vakantie, ik ging op reis.

Ik had natuurlijk Marijn kunnen bellen om te vragen of hij me op afstand door de straten kon loodsen. Wat op meerdere fronten als een nederlaag zou voelen. Met niet meer dan een vage herinnering van de kaart in mijn hoofd stapte ik door de straten. Ik was eerder in Cascais geweest, het was niet zo dat ik moest navigeren op de sterren of kijken naar het mos op de bomen om te bepalen waar het noorden was.

Dat van dat mos is een tip van Janna. Ze stond laatst met de Eerste survivalgids voor kids in haar hand om uit te leggen hoe ik mijn weg kon vinden. Specifiek voor als ik verdwaald was in het bos, al kreeg ik het idee dat ze het algemener bedoelde, dat het in het grotere geheel geen kwaad kon haar moeder wat richtingaanwijzers te geven. Ze is acht en kan sinds haar geboorte moeiteloos inloggen op mijn stressstroom. ‘Rustig maar mama.’ Als ik haar naar bed breng, lijkt het alsof zij mij instopt in plaats van ik haar. Ze klopt me bemoedigend op mijn rug.

Gespeend van enig gevoel voor richting struinde ik door de straten van Cascais. De tas op mijn rug werd zwaarder. Ik sprak mezelf moed in. De stad kon heus niet zo groot zijn dat ik het appartement niet kon vinden. Tot ik het station weer zag opdoemen en ik me realiseerde dat ik een rondje had gelopen.

Paniek schijn je weg te kunnen ademen.

Ik besloot een taxi te nemen. De gedachte van ‘zelf proberen’ had mij lachend verlaten. De taxichauffeur legde mij in zijn duidelijkste Portugees uit dat mijn appartement in een voetgangerszone lag. Hij kon mij prima twintig minuten rondrijden, maar daar schoot ik geen steek mee op. Dit sterkte me in de gedachte dat Portugezen ten diepste vriendelijke mensen zijn. Want waarom geen slaatje slaan uit een vrouw die op het punt staat haar grip op het geheel te verliezen?

Ik besloot weer te gaan lopen en diametraal de andere kant uit te wandelen dan mijn richtingsgevoel me toeschreeuwde. Na drie keer vragen vond ik het café waar ik de sleutels kon ophalen. Vlak voor ik door de deur stapte, viel er een kwak meeuwenpoep naast me op de stoep. Aarzelend haalde ik een hand door mijn haar. Was ik geraakt? Ik gokte van niet en ging naar binnen.

‘Boa noite,’ zei het meisje achter de bar en ze bekeek me eens goed, ‘what is your name?’

‘Chamo-me Roos.’ De zin klonk zelfs in mijn eigen oren horkerig Hollands.

‘Sou a Maria.’ Ze gaf me een kordate handdruk. Ik was gered. ‘O apartamento está perto. Dobras à direita e depois na primeira à esquerda,’ ging ze rap verder.

Keek ze nou naar mijn rugzak? Zat er toch poep op? Of vond ze het een raar gezicht, een vrouw van mijn leeftijd met een versleten rugzak op haar schouders?

‘So, the apartment is nearby? Outside to the right and then the first street on the left?’ vroeg ik voor de zekerheid.

‘Sim, sim. And then you find the stairway to your apartment.’

‘Right, left, stairs?’

‘Yes.’

Maria twijfelde nu openlijk aan mijn intelligentie, maar ik had geen millimeter ruimte meer voor onduidelijkheid.

Met een enorme opluchting stapte ik het zolderappartement binnen. Ik zette mijn tas, waar maar een spettertje poep op zat, in de hoek en begon aan de stoelen te ruiken. Vreugde verspreidde zich door mijn lijf, ik hoefde niet op straat te slapen.

Toen ik klaar was met snuffelen, keek ik in de ijskast en ik zag dat Sebastien heel lief twee flesjes Heineken had koud gelegd. Het kan evengoed zijn eigen voorraadje zijn geweest, maar de gastvrije gedachte gaf me een warm gevoel en ik maakte er eentje open.

De loft was niet te groot en niet te klein, een perfect eenpersoonshuishouden, met een ruim tweepersoonsbed in de hoek, een keukenblok, een ronde eettafel, een zithoek en her en der wat kasten. In de nok van de zolder zaten houten balken, het laatste beetje schemerlicht viel mooi naar binnen door de grote ramen en de muren waren met ruwe bakstenen gemetseld. De houten vloer was witgeverfd. Met het tweede flesje bier verdronk ik mijn honger. Het voelde als een grote overwinning dat ik hier was aangekomen.

Een overwinning waarop? probeerde mijn brein. Op je echtgenoot, op je gezin, op je werk, op je angsten? Te moe om over deze vragen na te denken kneep ik mijn ogen tot spleetjes totdat mijn hele blikveld wazig werd. Dat is de beste truc, de stekker uit je ogen trekken. Halfblind stommelde ik naar het grote bed, deed mijn kleren uit en viel zonder ergens verder over na te denken in een diepe slaap.

Het voorwaartse leven dat Kierkegaard beschrijft, maakt me nieuwsgierig. Het moet aantrekkelijk zijn om jezelf te worden. Het enige wat mij na een tijdje lezen duidelijk wordt, is dat het geen gemakkelijke weg is. Om voorwaarts te leven moet ik een beweging maken in de liefde en moet ik door mijn angsten heen bewegen. Ook moet ik niet in vertwijfeling leven, maar in vertrouwen. En geloof hebben in het goddelijke. Ik zou eerlijk gezegd niet eens weten waar ik moest beginnen. Als Kierkegaard praat over het aanvaarden van angsten bedoelt hij vast niet mijn vrees voor een bolletjeskussen.

Ik ga traag door de pagina’s heen maar ik besluit – bij gebrek aan een beter plan voor deze week – om door te lezen. Kierkegaard heeft veel geschreven en ik lees slechts een introductie tot zijn filosofie. Zijn gedachtegoed raakt me, het is bijna tweehonderd jaar oud en nog verrassend actueel. Hij heeft zijn hele hebben en houwen in zijn denken gestopt, het is niet abstract, maar heel persoonlijk en daarmee lijkt hij zich rechtstreeks tot mij te richten.

Na twee uur ochtendfilosofie stap ik onder de douche, om daarna met een nuchter lijf naar de winkel te wandelen om proviand in te slaan. Merkwaardig lichtvoetig en ondanks mijn zware lectuur bijna huppelend. Is de mens dan zo snel van zijn gewoontes verlost (mama moet eerst koffie), of stellen ze gewoonweg niet veel voor? Het lijkt wel alsof ik allerlei lagen heb uitgedaan, en het tempo waarin dat gebeurt verbaast me. Niet dat ik mij meteen vergaloppeer aan een vrolijke wandeling, er komt vast meer bij kijken.

De rijen met ingeblikte vis in de supermarkt werken zoals gewoonlijk op mijn lachspieren – hoeveel tonijn en sardientjes kan je eten? – en de bakken met gedroogde stokvis zijn op nuchtere maag slecht te doen. Janna zou ontzettend blij worden van de warme bakker met zijn verse cakejes en taarten. Maar ik doe geen boodschappen voor haar vandaag. Hetzelfde geldt voor de potten met gezouten pinda’s die Marijn zo lekker vindt: laten staan. Het zijn onbruikbare reflexen. Verwarrend gewoontegedrag.

Ik scharrel mijn karretje vol met dingen die ik lekker vind en die bij elkaar niet echt een maaltijd vormen. Artisjokken, geitenkaas, pittige chorizo, yoghurt, kikkererwten, snijbonen en een potje piripirisaus. Wat brood, blauwe bessen en bananen. Met deze boodschappen ben ik heerlijk verlost van de krappe voorkeuren van mijn gezin.

Als ik een meloen in mijn karretje wil leggen, houdt een oudere mevrouw me tegen. Ze wijst me op de naden die op mijn meloen zitten, het zijn er te weinig. Hoe meer naden hoe beter, gebaart ze en ze zoekt een betere meloen voor me uit. Wat aardig. Ze klopt op mijn arm ten afscheid.

Bij de wijn houd ik halt, twee flessen Portugees rood, een beetje olie voor de ziel.

Met mijn verse voorraad zit ik binnen – Sebastien heeft geen balkon of dakterras –, veilig ingeklemd tussen daken en lege waslijnen. Ik zit graag in de nok. Aan de kleine ronde keukentafel vijl en lak ik met precisie en toewijding mijn nagels, alsof het er iets toe doet. Buiten giet het werkelijk non-stop. Regen zoals het vroeger in Bretagne op je tent kon klateren. Deze regen dekt de dag toe, haalt alle haast eruit. Geen flauw idee waarom ik me hier heb ingegraven.

Ik heb een vlucht genomen naar het land waar ik graag ben, waar ik ooit drie maanden studeerde, waar ik ooit dacht te gaan wonen met een Portugees.

Zo lijkt het net een achterwaartse vlucht, alsof ik terug moet naar iets. Het breiwerk uithalen en de draad terughalen. Kierkegaard zegt dat het leven alleen naar achter te begrijpen is en je het toch voorwaarts moet leven. Dat doe ik, ik doe mijn best naar voren te gaan, terwijl ik achterom kijk en probeer niet over mijn eigen voeten te struikelen. Dat valt niet mee.

Misschien komt het door mijn verre Portugese voorouders dat ik me thuis voel in dit land. Ik ben in de afgelopen jaren langs plekken gereisd waar ik meteen wilde wortelen. Zou het zo eenvoudig zijn? Dan moet ik ook warm worden van de Groningse laaglanden en hele delen van Duitsland. Want zo ziet mijn genetische lappendeken eruit. Bij Groningen komen alleen woorden als ontheemding en verharding bij me naar boven. Natte voeten en ‘nait soezen’ – niet zeuren.

Sommige stukken van Duitsland vind ik inderdaad prachtig – mijn huwelijksreis ging er zelfs heen – maar er zijn ook hele streken waar je geen verse groentes op je bord krijgt, alleen groentes die zijn ingelegd in augurkenzuur. Weet je hoe snel je lijf dan verlangt naar gestoomde broccoli? Bovendien spreken Duitsers elkaar doorlopend aan op incorrect gedrag. Absoluut geen plek om je anker uit te gooien.

Het contemplatieve en melancholische van Portugal past mij als een handschoen. Er zit hier iets sukkeligs in de lucht waar ik me prettig bij voel, iets slooms wat me denkruimte geeft. Ik werd direct verliefd op dit land toen ik hier als negentienjarige voor het eerst kwam, op interrail met vriendinnen. Hoe heerlijk was het dat je in sommige treinen nog op het balkon kon zitten met de deuren open, je benen naar buiten kon laten bungelen en sigaretten kon roken. We reden langs rijstvelden en eucalyptusbomen. Was dit Europa? Een maand lang aten we groene tomaten en tonijn en we werden van lieverlee dun en bruin.

De vraag waar ik heen moest, was dus niet zo moeilijk. Ik vloog naar Portugal. De vraag waarom ik weg wilde, laat ik voorlopig links liggen. Het is veel makkelijker om over mijn gastheer na te denken. Want wie is deze man eigenlijk?

Zou hij, gezien zijn boekenkast, filosofie doceren op een middelbare school? Of Engels? Misschien is hij journalist? Hij houdt zo te zien van gewichtheffen en hij slikt graag voedingssupplementen. Ik zie notitieboekjes liggen met aantekeningen in het Engels, maar het is niet netjes om andermans gedachtekronkels te lezen.

Gisteravond hield ik me keurig aan de geeltjes die hij bij de garderobekasten had opgehangen (‘You can use the open closets’). Ik heb echt niet in de dichte kasten gekeken. Alhoewel, als ik mijn hoofd in de kast stak en naar links keek, kon ik daar toch dingen zien hangen. De kasten liepen namelijk gewoon door achter de deuren. En hing daar nou een getailleerde witte vrouwenblouse? Of is Sebastien heel smal? Dat zou die gewichten verklaren. Ik zie verder nergens in huis tekenen van vrouwenleven. Het wc-papier was op toen ik aankwam en dat lijkt me een typisch mannelijk foutje. Kleine zwarte notitieboekjes zijn moeilijker te weerstaan dan een dichte kast die niet dicht is, maar ik ben groter dan mijn nieuwsgierigheid en laat de boekjes met rust.

Mijn oog valt op visitekaartjes met Sebastiens naam erop van een bedrijf dat Google niet kan vinden. Is zijn bedrijf op de fles en woont hij noodgedwongen weer bij zijn moeder in huis? Probeert hij een centje bij te verdienen via Airbnb?

Aan de kapstok hangt zijn jas, eronder liggen een paar sloffen en een paar tennisschoenen, al zie ik nergens een racket (uit geldnood verkocht?). Wel staat er een paraplu, waar ik vanochtend zeer dankbaar voor was.

Ik heb sinds ik hier aan tafel zit steeds minder zin om te bewegen, maar als ik eindelijk de moeite heb genomen om naar de hoek te lopen waar de pick-up staat, zie ik dat hij naast een aantal van mijn favoriete klassieke componisten en fado-artiesten, twee lp’s heeft liggen van opera’s die ik heb bezocht: Don Giovanni en Salomé. Hoe groot is die kans? Wat bijzonder. Ik ken verder niemand die opera op lp heeft. En waarom ben ik niet verbaasd, Sebastien?

Marijn zou direct gekscherend zeggen dat Sebastien vast een homo is, omdat de aanval de beste verdediging is, maar mijn man is nu niet hier.

Wat zou jij van me vinden, Sebastien, als je me hier zag zitten? Zie je een bange vrouw die zich verstopt heeft op je zolder? Iemand die sluipend door je spullen snuffelt en ruikt aan de kraag van de jas die je aan de kapstok hebt laten hangen? (Ik probeerde het niet te doen, echt, het was maar één diepe teug.)

Voorlopig is Sebastien mijn marionet en hoor ik hem duidelijk zeggen dat het dapper is dat ik in zijn huis zit. Dat de reis zelf al een hele stap was, ook al was het een lullige lastminute, en dat het niet geeft dat ik niet naar buiten durf voor de volgende stap. Lekker makkelijk, zou mijn echtgenoot zeggen, maar die is dus niet hier.

Sebastiens bank ziet er comfortabel uit, de deken uitnodigend knus. Het boek dat ik deze week wilde gaan lezen ligt nog thuis. The Bone Clocks van David Mitchell was een verjaarscadeautje van mijn moeder en ligt naast mijn bed, op de grote stapel met goede voornemens. Het zal nog wat langer op mijn aandacht moeten wachten.

Op zoek naar wat luchtigs pak ik Agatha Christies Evil Under the Sun uit de kast. Rond mijn veertiende las ik eindeloos detectives. Van Havank tot Rechter Tie. Na een uurtje lezen op de bank weet ik weer wat dat mij bracht. Een overzichtelijk aantal personages dat gezamenlijk afstevent op de moord in hun midden. Hercule Poirot is de geslepen held die het grote geheel nergens uit het oog verliest. Het enige wat ik hoef te doen is zijn voetstappen volgen, terwijl hij mooie puntjes aan zijn snor draait.

2. Haatcadeau

Het wakker worden is loodzwaar, er is niets dat mij in beweging zwengelt. Geen wekker, geen werk en geen kinderen. Geen boodschappen en ook geen filosoof. Ontdaan van alles is het moeilijk om de nacht van me af te duwen.

Volgens mij schijnt de zon volop, er piept licht onder de luiken door en ik hoor geen regen meer.

Waar ik op mijn eerste avond in een diepe coma viel, had ik vannacht meer tijd om na te denken. Tijd hebben om na te denken was op zich wel een doel van mijn reis. Wat ik over het hoofd heb gezien is dat ik best vaak bang ben in mijn eentje en dan met name ’s nachts. Ik had alle ramen hermetisch afgesloten met de luiken. Alles zat potdicht, behalve de voordeur, want die kreeg ik niet op slot.

Ik heb je wel een beetje vervloekt gisteravond, Sebastien. Ben jij nooit bang? Ik probeerde wijs te worden uit je aantekeningen over het sluiten van de deur. Er was iets mee, iets wat verloren ging in jouw Engelse taalvaardigheid en mijn interpretatie ervan. Ik begreep niet wat je schreef en besloot de voordeur hardnekkig te vergeten. Ik wilde niet aan enge dingen denken, uit angst om bang te worden, wat een kansloze oefening was.

Ik had me teruggetrokken in bed met een degelijke onderbroek aan omdat bloot slapen in je eentje ook eng is. Wie weet moet je uit bed springen en kungfu doen om een inbreker te verjagen. Dan kan je maar beter iets aanhebben. Mijn detective en ik lagen samen in bed, in een kleine kring van leeslicht. Het verhaal had steeds meer hints losgelaten over de dader en mijn opwinding over wie het gedaan had mengde zich gemakkelijk met mijn angst voor een nacht in mijn eentje. Langer doorlezen leek mij de enige oplossing. Uiteindelijk werd ik te moe om verder te lezen en moest het leeslampje uit. Mijn hart bonkte als een idioot, en onbekend met de geluiden van het huis lag ik nog een tijd wakker. De ijskast kon heel goed krakende voetstappen nadoen.

Bij gebrek aan echte conversatie voeren mijn handen deze ochtend een poppenkast op met elkaar.

‘Kom op, uit de veren!’ zegt de calvinistische hand.

‘We kwamen toch om uit te rusten?’ vraagt de lethargische hand. ‘Dit is toch niet een of andere achterlijke retraite waarbij je op onaangename tijdstippen dingen moet doen?’

‘Nee, dat is niet de bedoeling, maar je moet wel opstaan,’ dringt calvinistische hand aan.

‘Maar wat ga ik dan doen? Waarom zijn we hier? O ja, dat weten we niet precies.’

‘Je kan niet blijven liggen!’

‘Waarom eigenlijk niet?’

‘Dan heeft het leven geen zin, de boel moet in beweging komen!’

‘Dus zingeving begint met opstaan en niet met nadenken? Ik weet niet wat die Kierkegaard daarvan zou vinden…’

‘Doe iets!’ schreeuwt calvinistische hand terug, een tikkeltje wanhopig nu. Want wat doe je als je het niet eens bent met jezelf? De ene hand kan de andere natuurlijk een mep verkopen, maar dat vind ik een beetje mal. Ik ben nog niet zo onthecht dat ik niet voel dat ik mezelf sla.

Het valt me wel op dat de ene hand schreeuwt en dat de andere antwoordt met een vraag, een heel vuil trucje is dat, antwoorden met een vraag. Calvinistische-ik voelt zich gefrustreerd door die vragen en deelt nu verdorie toch een tik uit aan lethargische-ik, die de klap niet zag aankomen omdat ze, geheel conform karakter, weer was gaan liggen. Het was een welverdiende tik, al zeg ik het zelf.

Als mijn handen elkaar het zwijgen hebben opgelegd hoor ik het tikken van de aap. Er is wel degelijk iets dat mij aanzwengelt deze morgen. Het is de shittige aap die ik op de eettafel heb gezet.

De aap is van prullerig Chinees plastic en als zijn kleine venster de zon vangt, gaat hij wiebelen. In zijn ene knuistje heeft hij een geel banaantje en met zijn andere pootje maakt hij een vredesteken. Hij tikt erbij en heeft een eeuwig domme grijns op zijn snuit. Irritanter wordt het niet. Ik heb hem gekregen van een misantroop, een echte mensenhater. Het is een haatcadeau en ik voel mij verplicht om het ding te houden omdat ik een filantroop ben. Tiktak, tiktak, zegt de aap. Ik probeer de haat te absorberen. Tiktak, tiktak, ik houd van de mensen om mij heen. Tiktak, tiktak, je leven krijgt betekenis door goed te zijn voor anderen in je omgeving. Ik houd van de mensen om mij heen ook al doen zij mij soms pijn.

Marijn en ik waren twee maanden geleden met vijf vrienden op reis, van Dallas in Texas naar New Orleans in Louisiana, toen we daar de aap op ongelukkige wijze in ons bezit kregen.

De plannen voor de reis waren spontaan ontstaan uit een voorliefde voor de muziek uit het diepe zuiden van de States. We wilden graag met vrienden en zonder kinderen weg. We kregen zin in de cajunkeuken – crawfish boil en gegrilde oesters met hotsauce. We keken uit naar de vochtige warmte van New Orleans, een stad waar de avond vroeg valt, maar waar de nacht nooit uitgaat, waar niemand ooit aan de handrem trekt. We wilden avond aan avond luisteren naar livemuziek. De vriendengroep bestond uit een mix van mannen en vrouwen en toevalligerwijs waren Marijn en ik het enige stel. Dat vormde voor niemand een probleem, wij kunnen opvallend makkelijk doen alsof we gewoon goede vrienden zijn. De beste-maatjesgedachte is glibberig terrein, maar in een reisgezelschap werkt het wel. Voor even dan.

We hadden een prachtig huis gehuurd. Ergens in een woonwijk zitten is nou eenmaal leuker dan verblijven in een suf hotel downtown en onze keus was gevallen op een gerenoveerde Creole mansion in Bywater. Die wijk is voldoende opgeknapt om veilig te zijn, maar heeft zijn charme wel behouden. In de cafés waar wij onze dollars stuksloegen zat volk dat we net exotisch genoeg vonden. Mensen met wie je een gesprek kon voeren dat wel inspireerde maar niet verontrustte.

De eigenaar van het huis had ons trots rondgeleid en de eerste avond zat ik met mijn vriendin Lisa in de achtertuin op een tweepersoonsschommel. We wiebelden tevreden heen en weer en lieten de bourbon rollen in ons glas. Er was veel om over te praten en door het gezelschap, de muziek en de verdoving van de drank was er weinig ruimte om te vrezen voor geluidsoverlast. Er was geen angst. We waren op een heel ander soort reis. Ik kon een kussen met harde bolletjes verwachten, inclusief muffe schimmellucht. Dit was New Orleans, we kwamen om te leven, niet om te neuzelen. Wij waren eerder de veroorzaker van geluidsoverlast dan de bange ontvanger. Wij waren in dit geval de agressor, of toch niet?

Er kwam een lading doordringende kutmuziek uit het verder donkere huis naast ons. Het was minstens drie uur ’s nachts. En omdat zelfs Lisa en ik wel een keer zijn uitgepraat sprong ik op haar rug om over de muur te gluren.

‘En?’ vroeg ze. ‘Wat zie je?’

De aanblik was absurd. Er stond een gettoblaster onze kant op gericht, op een verhoginkje zodat het geluid over de muur kon golven. Verder was er niemand in de tuin.

‘Ik zie agressie,’ zei ik en ik trok Lisa mee ons huis in. ‘Het is tijd om kennis te maken met de boze buren.’ Ik griste een pak koekjes van het aanrecht en zonder verder na te denken over het nachtelijke tijdstip liepen we naar het buurhuis.

Het was een bastion, omgeven met hekken waar waarschuwingsbordjes aan hingen. Wij negeerden deze ontmoedigingen vrolijk, al was het maar omdat we door de bourbon de bordjes niet meer konden lezen. Na het aanbellen duurde het even voor er wat gebeurde.

‘Doe die peuk weg,’ spoorde ik Lisa aan, ‘we moeten eruitzien als Girls Scouts op een jaarlijkse cookie sale, niet als aangeschoten toeristen.’ Ik drukte de koekjes in haar handen.

Uiteindelijk ging de deur open. Met één hand hield de buurman zijn blauwzijden kamerjas bijeen, met de andere omklemde hij de deur.

‘Yeah? What do you want?’

‘Oh hi, we are your neighbors these days and we were wondering what the idea was behind the music in your garden?’ Ik zette mijn allerzoetste glimlach op.

‘What music?’

‘Well, the loud music that is coming our way,’ zei Lisa en ze liet haar glimlach achterwege.

‘I can do whatever I want in my backyard, it’s my backyard. I’m within my basic rights. Go tell the guy you are renting the house from that my music is bothering you. Go tell him that!’

‘Of course, you’re right, this is a free country, a beautiful country by the way,’ nam ik het over. ‘We understand that tourists next door can be a nuisance, we are sorry to hear that it bothers you. We get the impression that we got caught up in a neighbors quarrel.’

‘Yes, the tourists are always extremely loud and I need my sleep. I’m chronically ill, you see.’

‘Your own music must be keeping you awake as well,’ zei Lisa, die behalve van duidelijkheid ook van logica houdt. Ik kneep in haar bil.

‘We are so sorry to hear that you are not well. We won’t be bothering you this week. I can guarantee you that. We came here to enjoy the beautiful city and the fantastic music.’

‘Not to be mistaken with your music,’ wierp Lisa ertussen en ik moest haar streng aankijken.

‘We will tell our landlord that you oppose to all the party people next door.’

‘Well, thank you girls. You see, New Orleans is a great city for visitors, but the people who live here have a hard time.’

‘Maybe you should consider moving,’ zei Lisa.

Ik trok de koekjes uit haar handen. ‘We completely understand your problems – Airbnb, pfff – and we won’t be bugging you this week. Here, please take these cookies. We got them from a lady who owns a cooky factory in Nacogdoches, Texas. She looked like Ellen de Generes – you know – and we have more cookies than we can eat. Ellen singlehandedly started the cooky factory to combat the unemployment in small town Texas. A remarkable story. Life is tough in Texas.’

‘Not that you’ve got it easy,’ zei Lisa, ‘Airbnb next door…’

‘Please take our cookies,’ ging ik snel verder, ‘Ellen’s cookies, she would love that. Pay it forward, you know.’

We wilden helemaal geen vriendelijk praatje maken met de buurman, we wilden dat hij zijn muziek zou uitzetten zodat we konden gaan slapen. Er was, afgezien van de koekjes, niets onschuldigs aan ons. We waren dronken en nieuwsgierig naar de idioot met zijn gebarricadeerde huis. Schoorvoetend nam hij de koekjes aan.

Daags na ons offer stonden Lisa en Marijn ’s nachts op straat over te gooien met de football die we in ons huis hadden gevonden. De rest van de groep zat op de stoep commentaar te leveren. De buurman stoof zijn huis uit met opgeheven vuist, zijn kamerjas wapperde los om zijn zieke lijf.

‘Oh, it’s you…’ Hij kalmeerde direct toen hij zag dat wij het waren. ‘Glad to see you, ’cause those cookies you gave me are really troubling me. They even kept me awake.’

‘I’m getting the impression you don’t sleep at all,’ zei Lisa met een nog verrassend heldere dictie.

‘Hold on,’ zei hij en hij holde wapperend weer naar binnen om de koekjes terug te geven. ‘I’ve got something for you as well!’

Hij kwam naar buiten met de koekjes en de aap, nog keurig in zijn plastic verpakking.

‘I can’t accept your cookies ’cause I was the one who started the noise, not you guys.’

‘We’re pretty loud now though,’ probeerde Lisa nog, maar hij leek haar niet te horen.

‘It is my bad and I am really sorry for the ghetto blaster. Let me give you a present to make it up to you!’

Enter de aap. Deze mensenhater vond geen antwoord op de vraag of wij luidruchtige toeristen of nachtelijke vredestichters waren. Ons onoprechte geschenk was hem te veel geworden en hij had geen koekje door zijn keel kunnen krijgen.

Geen van mijn reisgenoten wilde het cadeau mee naar huis nemen en ik kon niet anders dan de aap in mijn tas stoppen, als straf voor mijn streek. Thuis gaf ik het beestje aan Janna – pay it forward – en zij zette hem heel blij in de vensterbank, waar hij volop zon vangt en mij irriteert. ‘Wat een mooi cadeau mama!’

De aap herinnert mij eraan dat ik lief moet zijn voor de mensen om mij heen. Ook voor de moeilijke, degenen die veel goeds brengen en soms ook narigheid. Deze mensen zijn een complex cadeau, net als de aap zelf, die mij waarschuwt dat ik geen gebarricadeerde buurman moet worden. Houd je vensters op de wereld open, trek geen muren op om je hart.

Het mormel spoort mij deze ochtend aan om op te staan en dingen te gaan doen. Ik begin ermee om een van Sebastiens lege wc-rollen over hem heen te schuiven en hem zo het zwijgen op te leggen. Shit-aap. Vervolgens giet ik een beker koffie achterover en stap de helverlichte dag in.

3. Cachorro descendante

Sebastiens appartement ligt in een smalle steeg die uitkomt op een ander smal steegje. Ik kriskras door de straatjes en zolang ik maar blijf dalen kom ik vanzelf bij de baai uit. Kan niet missen. Ik verwonder mij voor de zoveelste keer over de witte tegeltjes waarmee alle stoepen van dit land geplaveid lijken te zijn. Daar spreekt precisie uit en volharding, maar ook knulligheid. Er valt veel over een volk te zeggen aan de hand van zijn plaveisel. Met grote stoeptegels waren ze echt eerder klaar geweest.

Ik ruik de eucalyptus maar zie hem niet, ik zie de bougainville wel, die is niet te missen. Het vrolijke paars en fuchsia knalt van de witte muren af. Tot mijn ergernis heeft geen van de mannen in mijn leven ooit de namen kunnen onthouden van de exotische planten die we op onze vakanties tegenkwamen. (Vooruit, nog een keer dan: de oleander, de bougainville en de hibiscus. En nee Sebastien, andersom werkt het niet, als je ze onthoudt, vind ik je niet automatisch leuk.)

Bij een kiosk koop ik een lokale krant en een ijsje. Mijn Portugees is na twee jaar Volksuniversiteit en wat Duolingo op mijn telefoon niet heel best, maar de krant lezen gaat. Bovendien is het altijd handig om te doen alsof je niet de verdwaalde toerist bent, maar iemand die er thuishoort. Dat scheelt gedoe met de loslopende mannen die mij aanzien voor een loslopende vrouw.

Op de boulevard vind ik een bankje dat half bezet is door een oudere dame in het zwart. Zij zit in de schaduw, ik pak de plek in de zon en dat maakt direct duidelijk wie hier woont en wie niet.

‘Bom dia,’ groet ik en ik hoop dat ze niet al te veel tegen me wil zeggen – sou aluna. Ze spreekt ongetwijfeld geen woord Engels. Mocht ik haar om wat voor reden dan ook om hulp willen vragen, dan brengt ze me waarschijnlijk vriendelijk wenkend naar een bushalte of een bakker. Al naar gelang wat zij denkt dat ik nodig heb. En dan zal ze me intens tevreden met haar oplossing gedag zwaaien.

Ik weet zeker dat mijn oma niet lang in de zwarte rouwkleding heeft rondgelopen die de vrouwen hier dragen. Ze was al weduwe toen ik geboren werd en ze leefde meer als vrijgezel dan als achtergebleven vrouw. Ze nam bovendien zeker niet de tijd om op een bankje te zitten en een potje naar de einder te staren. Zitten en zwijgen was haar vreemd.

Voor nu ben ik blij met mijn stille buurvrouw. Ik ben hier gekomen omdat ik bijna letterlijk niet lekker in mijn vel zit. Ik voel dat mijn vulling scheef zit, ik ben als een verfrommeld dekbed in zijn hoes. Sommige dingen doorsta je beter in stilte.

Mede daarom zag ik af van het idee om mijn ziel ergens georganiseerd een week onder te brengen. Bijvoorbeeld bij zo’n all-in retraite in een zonnig oord waar mijn vrienden juichende recensies over rondbazuinen. Ze hebben in hun kuuroord stiltedagen en ze moeten vasten. Ze gaan mediteren bij het krieken van de dag en kicken af van koffie en alcohol. Ze drinken vieze sapjes en krijgen, als ze echt zin hebben, een klysma in hun reet. Geen van deze zaken spreekt mij bijzonder aan. None of the above.

Wordt het leven beter van zo’n voorgeprogrammeerd verblijf? Na een week drinken ze thuis allemaal gewoon weer koffie en alcohol. Ik durf nooit zo goed door te vragen naar het blijvende effect – die retraites zijn meestal niet gratis –, maar ik heb het idee dat hun nieuw gevonden ritme en zelfinzicht zelden beklijven.