De dag die een feestdag had moeten zijn, eindigt in een nationale tragedie wanneer een zwarte Suzuki Swift zich in Apeldoorn door de menigte boort. Minister-president Jan Peter Balkenende is op dat moment in Warschau. Halsoverkop vliegt hij met het regeringsvliegtuig terug naar Nederland. In zijn gevolg bevindt zich een jonge vrouw, een communicatieadviseur die is ingehuurd om het imago van Balkenende te verbeteren. Niemand aan boord weet wat haar relatie is met de bestuurder van de Suzuki Swift. Wat is de werkelijke reden van haar aanwezigheid in het vliegtuig? Nog 146 minuten tot de landing. De tijd dringt.

..

Willem Asman (1959) won in 2018 de Gouden Strop, de belangrijkste prijs voor het beste Nederlandstalige spannende boek, wat zijn status als een van Nederlands beste thrillerschrijvers heeft bevestigd. Hoogste tijd dus om zijn eerdere werk onder de aandacht te brengen. Naast de recente Rebound trilogie Enter, Error en Exit zijn vanaf nu De Cassandra Paradox, Britannica, Wondermans eindspel en Koninginnedag ook weer als e-boek te verkrijgen.

..

‘Hij schrijft op de huid van de tijd en dat doet hij voorbeeldig. Het is spannend omdat het gaat over ons, onze maatschappij en de manier waarop we met elkaar omgaan.’ - Crimezone, Gert Jan de Vries

..

‘Een intrigerende, vlot geschreven roman. Met een scherp oog voor de actualiteit.’ - De Spanningsblog, Peter Kuijt

..

‘Critici kunnen gerust zijn: het boek buit het leed van de slachtoffers niet uit. Asman levert veel goeie bespiegelingen over het Nederland van nu, maar vooral het gesprek over Wilders en diens denkbeelden blijft hangen. Asman kan beslist schrijven.’ - Radio Nederland Wereldomroep, Gerda den Hollander

..

‘Loeispannend boek dat een uiterst fascinerende draai geeft aan de gebeurtenissen.’ - Aktueel Man, Gerhard Hormann

..

‘Je kunt je afvragen of het kies is: een thriller publiceren over deze gebeurtenis. Maar het is wel een feit dat Asman er een boeiend en strak gecomponeerd boek van gemaakt heeft.’ - Noordhollands Dagblad, Sonja de Jong

..

‘Wie over honderd jaar het Nederland in 2009 wil begrijpen, moet dit boek opgraven en lezen.’ - Jürgen Joosten

Beste lezer,

U staat op het punt een vroeg werk van Willem Asman te gaan lezen. Daartoe hebt u ongetwijfeld besloten nadat u Rebound las, betoverd raakte door de schrijfkunst en verbeeldingskracht van Willem Asman en nu nieuwsgierig bent naar zijn hele oeuvre. Ik herken dat gevoel. En ik feliciteer u ermee.

Tegelijkertijd is een waarschuwing op zijn plaats: het boek dat u in handen heeft is geen Rebound. Het is zelfs geen thriller zoals u die gewend bent.

Thrillers, misdaadromans, detectives en alle andere subgenres van de plotroman, zijn formulewerk – althans voor negenennegentig procent. Op een van de eerste pagina’s legt de auteur een lijk neer en op een van de laatste onthult hij de dader. In de tussenliggende pagina’s krijgen wij lezers de kans om mee te puzzelen en mee te griezelen.

Thrillerschrijver Michael Robotham vergelijkt zichzelf daarom met de uitbater van de achtbaan op de kermis: hij belooft ons een wilde rit en garandeert ons een behouden aankomst.

Bij Rebound had u natuurlijk ook dat rollercoastergevoel, de bevreemdende ervaring dat Asman u voortdurend een stap voor is, waardoor u tempo moet maken om bij te blijven – of soms zelfs een stukje terug moet lezen omdat u inderhaast iets over het hoofd kan hebben gezien. Dat u een zijpad bent opgestuurd dat even dood lijkt te lopen, maar dat dan toch weer naar een verbluffend uitzicht leidt.

Dat alles biedt de vroege Asman ook; hetzelfde vakmanschap, dezelfde organisatorische sensitiviteit, dezelfde voorliefde voor Hollywood.

Maar terwijl de vroege Asman ons wel een wilde rit belooft en een behouden aankomst garandeert, doet hij nauwelijks aan lijken of speurders en al helemaal niet aan verhaalsjablonen. In ruil daarvoor biedt hij ons omgevallen boekenkasten en geplunderde krantenarchieven. Hij vertelt over (para-)psychologie, eeuwenoude oosterse wijsheid en Griekse mythologie (De Cassandra Paradox, 2006), over ontwikkelingshulp (Wondermans eindspel, 2009) en half-vergeten oorlogen (Britannica, 2007). En zo laat hij ons de volle diepte en breedte beleven van het menselijk bestaan op aarde, anno nu.

Je ziet het al aan zijn personages. We komen bij de vroege Asman geen onverwacht snuggere omaatjes tegen en geen gescheiden alcoholistische rechercheurs en al helemaal geen action heroes of ijzervreters. Geef Asman maar antihelden, mensen van vlees en bloed, die tegen wil en dank verzeild raken in Grote Kwesties en dilemma’s van Goed en Kwaad. U herkent dat, want Oz uit Rebound is in zekere zin ook zo iemand; hij wérkt op het scherpst van de snede, maar hij léeft kleurloos in een Vinex-wijk. En dan is Oz nog altijd heroïscher dan alle oudere bewoners van Asmanland, met Jan Peter Balkenende - de hoofdrolspeler van Koninginnedag (2010) - als uiterste, als super-antiheld.

U begrijpt dat het mij bijzonder verheugt dat Asmans vroege werk weer beschikbaar is. Om niet te zeggen dat ik het een schande vind dat dat een tijdlang niet het geval is geweest. Asman hoort leverbaar te zijn. Punt.

Bij zijn debuut De Cassandra Paradox haalde ik opgelucht adem. Een Nederlandstalige thrillerschrijver zonder hoogtevrees – het bestond dus toch. Enthousiast schreef ik in de krant : ‘Een rijk boek, stilistisch overtuigend, erudiet en intelligent en blijk gevend van een ongekend ambitieus schrijverschap.’ Ik voel niet de geringste behoefte daar dertien jaar later ook maar een woord van terug te nemen.

Maar ik wil er wel iets aan toevoegen. Asman neemt de lezer vanaf de allereerste pagina serieus, grijpt hem meedogenloos bij zijn lurven en sleurt hem mee door zijn zelfontworpen kermisattractie. Dat doet hij in al zijn boeken, een razende afwisseling van actie en inzichten en uitzichten. Zijn vroege werk is mij alleen dierbaarder dan Rebound omdat hij daarin verder afwijkt van de standaardthriller. Omdat hij er verdergaande denkbeelden in durft te verwoorden over het menselijk bestaan, omdat hij onze concentratie er zwaarder in op de proef stelt en vooral omdat hij er onze werkelijkheid onverbiddelijk – maar wel met humor – in tegen het licht houdt.

U zult dat zien. Mogelijk zult u het met mij eens zijn. U moet in elk geval weten dat ik jaloers op u ben, want die allereerste leeservaring zou ik graag nogmaals meemaken.

Gert Jan de Vries

..

..

..

Gert Jan de Vries is schrijver, vertaler, redacteur, uitgever, samensteller, ondernemer, literatuurwetenschapper en psycholoog. Hij recenseerde poëzie in de Volkskrant en thrillers in NRC Handelsblad.

Koninginnedag

Willem Asman

..

Koninginnedag

..

..

..

..

..

..

..

..

2019

gloude publishing

Amsterdam

Van Willem Asman verscheen eerder:

..

De Cassandra Paradox shortlist Gouden Strop

Britannica

Wondermans eindspel shortlist Diamanten Kogel

Koninginnedag

Enter. De Rebound-trilogie. Boek 1. Winnaar Gouden Strop

Error. De Rebound-trilogie. Boek 2

Exit. De Rebound-trilogie. Boek 3

Voor alle zussen in mijn leven

Zeg Roodkapje waar ga jij henen, zo alleen, zo alleen

De verklaring die minister-president Jan Peter Balkenende, zojuist geland op Rotterdam Airport, teruggekeerd van zijn bezoek aan Warschau, op 30 april 2009 om 14.16 uur aflegt:

..

‘We zijn allen diep geschokt door de afschuwelijke gebeurtenissen in Apeldoorn. Op een Koninginnedag die zo prachtig begon. Er zijn gewonden gevallen, er zijn zwaargewonden gevallen. En gevreesd moet worden voor ergere berichten.’

..

‘Wij leven zeer mee met de gewonden, met de betrokkenen, met de familieleden. Later vanmiddag zal de burgemeester van Apeldoorn een persconferentie geven, waarin hij zal stilstaan bij de trieste gebeurtenissen. Ik heb inmiddels ook met Hare Majesteit de Koningin gesproken. We leven zeer met haar en de leden van de koninklijke familie mee.’

..

‘Het is een trieste dag. Een Koninginnedag die eigenlijk het feest zou moeten zijn van de verbinding. Van mensen. In dit land.’

Hoofdstuk 1

Ik denk aan mijn broer als de piepjes gaan. Met de piepjes begint het, althans voor mij. Het is Koninginnedag 2009, tien voor twaalf. Ik ben in Warschau, in het Paleis van Cultuur en Wetenschappen, als gast van het cda bij het congres waar de evp, de verzamelde christendemocratische partijen, zich voorbereiden op de aanstaande Europese verkiezingen.

Het cda? vraagt u zich af. Ik? Hoe ben ik hier in vredesnaam verzeild geraakt? Een goede vraag, een uitstekende zelfs, de vraag waar ik de afgelopen twee dagen even regelmatig als vergeefs het antwoord op heb trachten te formuleren. Maar als u het niet erg vindt, parkeren we hem even voor later, want overal gaan piepjes.

Mobiele telefoons worden opgepakt.

Deelnemers staan op. Hun gebaren zijn enigszins wild. Ze roepen zelfs naar elkaar. Wat een schril contrast met het gedisciplineerde en bedachtzame gezicht dat de afgelopen dagen werd getoond tijdens deze zorgvuldig geregisseerde bijeenkomst van de tweeduizend meest vooraanstaande christendemocraten van Europa. Wat zich nu voor mijn ogen afspeelt doet eerder denken aan de beelden die je weleens op de televisie ziet van emotionele scheldpartijen en chaos in een Zuid-Europees of Latijns-Amerikaans parlement.

Is er in de toespraak iemand beledigd? schiet door me heen.

Steeds meer mensen staan op. Ook ik kan, als bij de plichtmatige staande ovatie na afloop van een theatervoorstelling, uiteindelijk niet anders.

Hoewel het voortkabbelende congres best wat vuurwerk kan gebruiken, voel ik mij op dit moment voornamelijk verstoord en geërgerd. Alsof iemand voor het beeld staat, iemand die te laat arriveert in de bioscoop, terwijl jij net in de film zit en niets van het begin wilt missen.

Plaatsvervangende schaamte voel ik ook: dit hoort niet.

De spreker valt stil.

Dan zie ik, te midden van het schouwspel dat op dat moment bevroren lijkt, beweging. Het is Jan Peter Balkenende. Onze minister-president spoedt zich, op een drafje, naar het presidium. Hij, zie hem gaan, uitgerekend hij, de onwaarschijnlijkste held.

Ik heb dan nog geen idee wat er aan de hand is, maar het kippenvel staat ogenblikkelijk op mijn nek, mijn rug, mijn armen – een sprankje trots, of hoop, tegen beter weten in.

Alsof de minister-president eigenhandig de betovering in de zaal heeft verbroken, is nu overal koortsachtige activiteit, vliegen de deuren aan de zijkant van de conferentieruimte open, en haast veiligheidspersoneel zich naar binnen. Dat ziet er ernstig uit. Ik zie uniformen, machinepistolen, helmen. Is dit een terreuroefening?

Mijn gsm begint te trillen en te knipperen. Het is een sms’je van Jack. Een boodschap van drie woorden die ik kan lezen maar niet kan begrijpen, niet wil begrijpen, en die ik, ik weet het zeker, nooit zal vergeten. Drie woorden, twee spelfouten, typisch Jack, is de enige zinnige gedachte die ik heb, een gedachte die tegelijkertijd de meest onzinnige is.

Mijn adem stokt. Mijn mond valt open. Ik grijp de rand van de stoel, zie dat mijn knokkels wit zijn, en daar op mijn duim zit een moedervlek die ik niet eerder zag. Ik heb een nagel slordig gelakt.

Als ik opkijk zie ik Jack in de verte, hij wenkt me, wijst naar de uitgang.

Nu pas realiseer ik me dat het overwegend Nederlanders zijn die gebaren, overwegend Nederlanders die staan te bellen, overwegend Nederlanders die zich een weg naar de uitgangen banen. En overwegend Nederlandse handen voor Nederlandse monden.

Ik graai mijn spullen bij elkaar, mijn jas van de stoel, mijn tas van de grond. Ik denk aan de drie woorden van het sms’je die niets betekenen maar alles veranderen:

..

aanqlag op

koninging

..

En uw vraag is ook terug, uw uitstekende vraag zelfs, de vraag hoe ik hier in vredesnaam verzeild ben geraakt.

Hoofdstuk 2

De trap af in vliegende vaart. In de hal van het conferentiecentrum staan mannen met een telefoon aan hun oor.

De minister-president verschijnt verderop, gehaast. Fotografen rennen, flitsers knippen wild. Vooruit loopt Jack, telefoon aan zijn oor, de andere hand breed gebarend. Aan zijn zijde, op een bijna komisch drafje, Silvio Berlusconi, die Balkenende bij zijn arm heeft vastgepakt. Geeft de Italiaanse president een laatste advies? Eerder is hij nieuwsgierig, gretig, camerabewust, ramptoerist.

‘Daar is hij,’ roept iemand.

‘Naar de auto’s,’ een ander.

Automatisch, als in een droom, blij met een bevel om op te volgen, gehoorzaamt iedereen. Ik weet niet waarom, maar ik blijf staan.

Iets houdt me tegen; iets in de blik van de minister-president, terwijl hij Berlusconi gehaast, opzij, zich losmakend, de hand schudt.

Jack passeert me. ‘Kom,’ hoor ik hem sissen, een urgente fluistering, om het telefoongesprek zo min mogelijk te verstoren, niet zo onaardig bedoeld als het klinkt, maar ik negeer hem.

De minister-president komt recht op me af en ik sta hier nog steeds, ik zou willen zeggen verbouwereerd, maar dat is een veel te redelijk woord, een te begrijpelijk woord ook, totaal niet gepast om te beschrijven waarom ik hier nog steeds sta.

Voor ik weet wat ik doe sluit ik hem in mijn armen.

Ja, dat is wat ik doe.

Ik omhels Jan Peter Balkenende en de minister-president schrikt er misschien net zo van als ik. In mijn gedachten hoor ik de vuile verwijzing naar Balkenendes ongewenste frivoliteiten met vrouwelijke fractiemedewerkers die mijn broer op internet vond. ‘Zo Lubbers zo Bak Ellende, zus, schijnheilige christenhonden, dat weet je toch? Allemaal knijpen ze de kat in het donker.’ En ik hoor mijn broer ook zeggen dat we in onze familie geen knuffelaars zijn, maar hier sta ik, ik kan niet anders.

Het is, weet ik, de lichamelijke behoefte iemand vast te houden, een mens, een lichaam, op dit soort momenten, zo groot dat ik geen weerstand kan bieden.

Vraag maar eens aan familieleden of vrienden op een verjaardag, waar ze waren, wat ze dachten en wat ze deden op het moment dat hun tijd, hun wereld, kantelde. Voor mijn grootouders: de Tweede Wereldoorlog was uitgebroken. Dit werd geroepen op straat, maar ze geloofden het pas nadat ze naar huis waren gerend en het op de radio hoorden. Voor mijn ouders: waar ze waren toen ze hoorden dat Kennedy vermoord was. Ze waren te gast op een verlovingsfeest van vrienden. Midden in een dans, een charleston, werd de naald van de grammofoonplaat getrokken. Het feest was voorbij, iedereen vertrok, verbijsterd.

Voor mijn generatie ten slotte: waar we waren rond drie uur ’s middags op 11 september 2001, nine-eleven. Ik luisterde radio in de auto onderweg naar een afspraak in Amsterdam. Ik weet ook nog wat ik dacht: dat het een hoorspel was, een War of the Worlds-remake. De afspraak bliezen we af na een korte blik op de televisies die overal in het pand aanstonden met op alle schermen hetzelfde beeld: rokende torens boven de skyline. Rechtstreeks reed ik naar het huis van mijn ouders. Niets liever wilde ik dan iemand vasthouden, iemand voelen, al was het maar om het rillen en kermen te stoppen.

Zo voelt het nu ook terwijl ik hier sta, met mijn armen om de minister-president van Nederland heen.

Als ik mijn ogen open en in de verschrikte ogen van Jack de Wolf en Silvio Berlusconi kijk, nauwelijks een metertje van ons vandaan, realiseer ik me mijn positie, de gevolgen van mijn impulsieve daad. De minister-president van Nederland en een wildvreemde jonge vrouw staan roerloos in elkaars armen. Flitslampen. Paparazzi-alarm. Tussen Jack en Berlusconi zie ik anderen, mannen in pakken, mobiele telefoons aan oren, me aanstaren.

Ik laat de minister-president los, doe een stap achteruit.

Zijn ogen zijn onverwacht mild.

Nu pas schieten de tranen me in de ogen. Ik slik ze weg en zeg: ‘Het spijt me.’

‘Al goed,’ zegt hij. Een handgebaar, alsof hij mijn wang wil aanraken, maar hij bedenkt zich en wrijft in plaats daarvan over mijn mouw. ‘Kom.’

Jack verschijnt aan mijn andere zijde. ‘Alles goed?’ vraagt hij, met een blik op mijn hand op de arm van de minister-president. Of ik gek ben geworden, bedoelt hij. Hij heeft het moment gemist, hij weet het instinctief, mannen als hij voelen het, haten het, foto’s in omloop die in de slechtst denkbare handen op het slechtst denkbare tijdstip op zullen duiken.

Hoofdstuk 3

Politie in uniform en veiligheidspersoneel van de Diplomatieke Dienst in burger snellen toe, omringen Balkenende. Mannen met oortjes, hun jasjes geopend, hun handen aan de riem, mannen met holsters die nooit lijken te zien wat jij ziet, maar dingen om je heen, scannend, wijder.

We haasten ons door de hal richting de uitgang, het plein voor het congresgebouw.

Ik heb inmiddels ook mijn mobieltje in mijn hand, alsof het besmettelijk is, het enig juiste en voor de hand liggende houvast, de reddingsboei op de momenten waarop alles kantelt.

Ik krijg geen verbinding met mijn broer, niet eens met Nederland, en druk de strenge Poolse stem op het bandje weg.

Wat roepen ze om me heen in die telefoons? Vaak het woord ‘aanslag’. Vaak de vraag ‘wat?’ En of er iets bekend is over slachtoffers. ‘Waar blijven de auto’s?’ roept iemand. ‘The cars? The cars?’

Instructies hoor ik ook. Bel Piet Hein. Bel Ernst. Bel Guusje. Iets over een protocol, een crisiscentrum in Apeldoorn, een terrorismeplan dat in werking moet treden.

We zijn nauwelijks buiten of de auto’s komen aanrijden. Met piepende banden. Portiers gaan wild open en slaan wild dicht. Ik stap het busje in, weet nog net de pand van mijn jas naar binnen te trekken. Halsoverkop.

We rijden al.

Een escorte, motorrijders, op topsnelheid uit een zijstraat. Zwaailichten en sirenes. ‘Hoelang?’ roept iemand voorin met overslaande stem tegen de chauffeur. ‘Fifteen minutes,’ is het antwoord.

Ik kijk achterom. De minister-president zit achter me, Jack naast hem, zijn hoofd gebogen, zijn ogen gesloten, geconcentreerd. ‘Gewonden op straat,’ herhaalt hij hardop wat iemand in Nederland hem door de telefoon vertelt. Hij knikt erbij, alsof hij het ermee eens is.

Ik besef dat ik automatisch hetzelfde zit te doen, alsof ik hem op zijn gemak wil stellen door goedkeuring.

‘Mensen vlogen door de lucht,’ zegt hij. ‘Fotografen renden weg. Een agente op de fiets kon nog net wegduiken.’

Het voelt alsof de ooggetuige aan de andere kant van de lijn iets achterhoudt. Alsof er door iemand, ergens, spanning wordt opgebouwd, iemand die de cliffhangers doseert. Alsof het ergste voor het laatst wordt bewaard.

Het ergste, denk ik dan nog, wat is het ergste wat me kan gebeuren? Me er onbewust op voorbereidend. Het ergste is… het is…

Het lukt me niet het te verwoorden.

Jack valt even stil, schudt zijn hoofd, wrijft door zijn haar. ‘Alles rechtstreeks op tv. Een zwarte Suzuki Swift? Door de afzetting. Het is verschrikkelijk,’ zegt hij. ‘Wie doet zoiets?’

Hufters, zegt de stem van mijn broer in mijn hoofd.

Ik kijk door het raam naar buiten, waar de gebouwen, de straten, de kruispunten en de inwoners van Warschau op topsnelheid langs ons heen schieten. Maar in mijn gedachten staat de tijd stil, en ben ik in ons dorp, in onze straat, in ons huis, waar vandaag precies een jaar geleden, op Koninginnedag 2008, ons gezin kantelde.

Een aanslag op de koningin is natuurlijk helemaal niet het ergste wat me kan gebeuren.

Hoofdstuk 4

De vliegtuigmotoren bulderen. Het is het regeringsvliegtuig, weet ik, ik herken het van de heenreis, gisterenmorgen vroeg, maar ik wil het niet langer weten.

Ik ben uitgeschakeld, zien jullie dat dan niet? Laat mij maar hier, ik ben niets meer waard, als ik dat ooit al was. Genoeg is genoeg.

Een man staat voorovergebogen in de deuropening. Hij roept iets tegen me wat ik niet versta. Ik ken die man maar wil hem niet langer kennen (het is Jack de Wolf, de politiek adviseur van de minister-president). Hij strekt zijn arm naar me uit, een gebaar dat ik normaal gesproken zou interpreteren als galant, als het gebaar van iemand die iemand anders uit de wagen wil helpen.

Maar ik deins terug, vertrouw hem niet, ik was gewaarschuwd, had beter moeten weten, ben erin getrapt. Nee, laat mij hier, denk ik, wat jullie ook doen, wat jullie ook van me willen, ik blijf hier, ik kan niet mee, alles beter dan terug naar Nederland. Het is te veel, te vol in mijn wereld, mijn leven, mijn hoofd lijkt te barsten, als ik nu in beweging kom dan stap ik terug de werkelijkheid in en komt alles uit, wordt alles waar, stort alles in.

‘Niets aan de hand, hoor, geen zorgen maken,’ zeg ik tegen de chauffeur, een Pool waarschijnlijk, weet hij veel, en ik pers er een glimlach uit om het hem te bewijzen.

Jack heeft mijn pols te pakken en ik trek me nogmaals los, schuif zo ver mogelijk van hem weg naar links op de bank en neem me voor – neem me wérkelijk voor – om hem in zijn hand te bijten als hij het nog een keer in zijn hoofd haalt me aan te raken.

In zijn ogen zie ik onbegrip en ongeduld, en een emotie vreemd gespiegeld aan de mijne: hij heeft gewaarschuwd, had beter moeten weten, is erin getrapt.

Dan gaat met een ruk het portier aan mijn kant open.

Half val ik, maar ik word opgevangen door twee sterke handen onder mijn oksels.

Verzet ik me? Nee, dat blijft me bespaard.

Twee mannen in uniform hijsen me mee, de vliegtuigtrap op. Verdoofd, verpletterd, verloren, maar ik beweeg mijn benen. Boven aan de trap staat een stewardess, glimlachend maar lijkbleek. Over haar schouder zie ik het gezicht van de piloot, met een officiële frons op zijn voorhoofd. Het gekke is dat ik begrijp wat hij doet – het klinkt misschien alsof ik ze niet allemaal meer op een rijtje heb, maar ik begrijp dondersgoed wat hij doet: hij taxeert de situatie, mij en mijn gedrag, probeert in te schatten of ik een bedreiging ben, een gevaarlijke gek.

Zo broer zo zus. It runs in the family, wil ik roepen. Knettergek.

Daar loop ik, door het gangpad, en ik voel ze kijken, al die mannen met telefoons aan hun oor: ter dood veroordeelde neemt haar eerste stappen richting de elektrische stoel, een scène uit een film, terwijl zeven van Jacks woorden door mijn hoofd denderen. Drie met twee spelfouten, typisch Jack.

En vier die het wrak omschrijven, het kan niet anders, waarmee mijn broer zich definitief opnieuw zou gaan uitvinden: een zwarte Suzuki Swift.

Vraag maar eens, aan familieleden of vrienden. Waar ze waren, wat ze deden en dachten.

Je zult zien: de Tweede Wereldoorlog, Kennedy, het World Trade Center, tien tegen één. Grote Gebeurtenissen zijn te bevatten, te delen. Na verloop van tijd, als we ze verwerkt hebben, als we terug zijn in de realiteit, verbinden ze ons, maken ze deel uit van onze geschiedenis. Grote Gebeurtenisen zijn, hoe paradoxaal het ook klinkt, veilig. Verschrikkelijk, maar veilig, door afstand. Dat gebeurt niet bij ons namelijk, maar ergens in een land hier ver, ver vandaan, lang, lang geleden. Zoals in de beste sprookjes.

De echte scheuren zitten dichterbij, ze zijn ondenkbaar, niet te begrijpen, niet te delen. Het ware gevaar schuilt in onze straat. In ons huis. In ons gezin.

Dus waar ik was? In Warschau, als gast van het cda.

Wat ik deed? Ik omhelsde de minister-president van Nederland. (Er is een foto van.)

Wat ik dacht? Dat mijn broer met zijn zwarte Suzuki Swift een aanslag op de koningin had gepleegd.

Hoofdstuk 5

Er was eens… Ja, zo moet het eigenlijk beginnen, de eerste zin van elk sprookje. Er was eens, verleden tijd, want ‘er is eens’ is voorbij. Er was eens een vrouw en dat was ik. En er was eens een broer, laten we hem B noemen.

Het sprookje speelde zich af tot ruwweg twee jaar geleden. Toen was alles nog zoals het was en hoorde te zijn en altijd zou blijven, want dat is de belofte van elk sprookje: ze leefden nog lang en gelukkig.

Wie mij twee jaar geleden zou hebben voorspeld dat mijn verhaal een boek waardig zou zijn, laat staan dat er mensen dat boek zouden willen lezen, zou ik hartelijk hebben uitgelachen. Over mijn leven? Daar viel niets over te melden, niets boeiends in elk geval. Geen avontuurlijke reizen had ik gemaakt, geen skeletten had ik in mijn kast, geen lijken in mijn achtertuin. Noch had ik mysterieuze aanbidders die stalkers bleken te zijn of ontsnapte tbs’ers of anderszins foute ex-vriendjes. Moorden, ontvoeringen en verkrachtingen kende ik, zoals de meeste mensen, godzijdank alleen uit de krant.

Overal is weleens wat, luidt het gezegde, maar heus, ik groeide op in een gezin waar niets op viel aan te merken. Ik werd niet misbruikt in mijn jeugd of op andere wijze ernstig getraumatiseerd. Mijn vader werkte spreekwoordelijk hard, mijn moeder zorgde spreekwoordelijk liefdevol voor ons, ze zat thuis met een kop thee als mijn broer B en ik van school kwamen.

We leerden thuis dat het niet netjes was om andere mensen in de rede te vallen en om voor je beurt te spreken. Wanneer andere mensen dat wél deden, kwam dat doordat zij niet zo goed waren opgevoed, dus kon je het ze eigenlijk niet kwalijk nemen.

Als ik mezelf twee jaar geleden had moeten omschrijven, dan zou ik zijn uitgekomen bij woorden als hardwerkend, betrokken, loyaal, vriendelijk, eerlijk, bescheiden. Attent ook, al zeg ik het zelf. Ik stuurde mensen kaartjes voor hun verjaardag. De vuilnisman groette ik vriendelijk bij het langsrijden op vrijdagmorgen, een kale, diepdonkere man die ik in gedachten Samuel J. noemde, naar de filmster. Aanvankelijk zag ik hem schrikken, hij werd blijkbaar niet vaak gegroet, ik hield vol en uiteindelijk groette hij me voorzichtig terug.

Volgens mij komen alle vuilnismannen tegenwoordig uit Somalië of Ghana. Ze ruimen onze shit op. Ze verdienen, vond ik en vind ik, ons respect en het minste wat wij kunnen doen is ze beleefd een fijne dag wensen.

Twee jaar geleden was ik ook de vrouw die u ongevraagd te hulp schoot wanneer uw fiets omwaaide bij Albert Heijn en u met tassen vol boodschappen aan het stuur stond te hannesen. Spontaan stond ik in de bus of tram mijn plaats af aan oudere dames en heren. Geduldig hield ik een deur open als ik zag dat er iemand naderde. Langs het strand raapte ik plastic op dat was aangespoeld, zwerfvuil, om het daarna netjes in de afvalbak onder aan de trap terug naar de boulevard te deponeren, hoe gek mijn wandelgenoot me ook aanstaarde.

Als ik geen zin had in een feestje maakte ik zin en ging ik toch, want er werd op me gerekend, en bovendien was afspraak afspraak. Saaie etentjes verlevendigde ik met charmante grapjes, complimentjes, anekdotes. Een bloemetje voor de gastvrouw nam ik mee, maar dan alleen als ik niets originelers wist te bedenken. Keurig wachtte ik op mijn beurt bij de bakker, sterker nog, ik kon begrip opbrengen voor een voordringer, want die meneer had blijkbaar een beetje haast.

Ik was heus weleens boos, maar alleen op mensen die het echt, écht verdienden, en dan nog sliep ik er een nachtje over, of twee, of een week nachtjes, om er zeker van te zijn dat ik het niet verkeerd had gezien. Na lang wikken en wegen hoe ik het zo netjes en beleefd mogelijk zou vertellen, vond ik het bij nader inzien vaak de moeite niet meer waard.

Iemand die huilde, troostte ik. Iemand die krap bij kas zat, schoot ik te hulp. ‘Lening, schenking wat maakte het uit hoe we het noemen, we zien wel, ben je mal, joh, het belangrijkste is dat ik het kan missen, en jij hebt het nodig. Omgekeerd zou jij hetzelfde doen. Toch?’

Collega’s zagen me graag, waar ik ook werkte. Als er tijdens een weekeinde of de feestdagen gewerkt moest worden, maakte ik geen problemen, want ik had (en heb) geen kinderen. Als ik die wel zou hebben, zou ik ze nooit slaan trouwens.

Lid was ik van Amnesty International en Greenpeace, donateur van het Anne Frank Huis, het Rode Kruis, Artsen Zonder Grenzen, Natuurmonumenten, en niet te vergeten van de Dierenbescherming. Kerstkaarten stuurde ik elk jaar, en elk jaar veel meer dan ik er kreeg, maar daar ging het tenslotte niet om, en ik bestelde ze uiteraard bij Unicef.

Rood stond ik nooit, rekeningen betaalde ik stipt elke twee weken.

Bij elke verkiezing, dus ook die voor Waterschappen, ging ik stemmen. Me bewust van mijn verantwoordelijkheid, stemde ik op basis van een gedegen vergelijking tussen de verschillende partijprogramma’s.

Heeft u de koningin gehoord, Eerste Kerstdag 2007? De toespraak die Geert Wilders afdeed als multiculti-onzin, waarin Beatrix ons opriep tot meer verdraagzaamheid en minder grofheid in woord en daad? Om mensen niet over één kam te scheren en vooroordelen te onderscheiden van waarheid?

Ze beschreef mij, ontroerde mij, sprak mij aan. Het was een pak van mijn hart, ik was niet de enige.

Nou, gefeliciteerd, hoor ik sommigen onder u zeggen. Anderen roepen een bescheiden bravo. De complimenten, hoor. Maar verreweg de meesten onder u zie ik de schouders ophalen. U denkt big fucking boring deal. Koop dat boek! hoor ik helemaal niemand zeggen en twee jaar geleden zou ik het volmondig met u eens zijn geweest.

Een vrouw zonder geheimen en zonder zondes? Zo ver zou ik ook weer niet willen gaan (ik lieg namelijk weleens).

Waarom vertel ik u dit allemaal? Omdat ik uw vraag, uw uitstekende vraag zelfs, hoe ik hier in vredesnaam verzeild raakte, niet ben vergeten.

Hoofdstuk 6

Laten we met de feiten beginnen, zoals in de Amerikaanse televisieseries, waar ze hun hand op de bijbel leggen, en zweren de waarheid, de hele waarheid en niets dan de waarheid te spreken.

Op uitnodiging van Jack de Wolf ontmoette ik de minister-president van Nederland drie keer, telkens iets langer dan een uur. Het eerste gesprek vond plaats op 23 maart 2009, het tweede op 6 april 2009. Aan het einde van ons derde en tot dusver laatste gesprek, het zal rond halfacht zijn geweest, de vooravond van maandagavond 20 april, vroeg hij me mee te vliegen naar het evp-congres in Warschau. Twee dagen maar, woensdag volgende week heen, donderdag terug.

Gevleid, vraagt u? Vereerd? Ja, dat is een manier om te beschrijven hoe ik me voelde na die vraag. Ik huppelde de trap af, danste neuriënd over het Binnenhof, is dat een antwoord?

Maar eenmaal thuis besefte ik om welke donderdag het ging: Koninginnedag. En die dag is in mijn familie sinds vorig jaar nogal een ding.

Na een paar dagen wikken en wegen, belde ik mijn broer B. Ik vertelde hem van het aanbod, en van mijn besluit de eer aan mezelf te houden en beleefd te bedanken.

‘Eindelijk verstandig,’ zei B. Als een echte grote broer had hij me vanaf het begin gewaarschuwd voor dat geflirt van het cda. Daar moest iets oneerbaars achter zitten, vond hij. Wantrouwen kregen wij thuis met de rode paplepel ingegoten.

‘Welke verborgen agenda dan?’ vroeg ik.

‘Zus, met alle respect, niet zo naïef. Ze zoeken iemand om het land te redden…’

‘Niet het land, dat zeiden ze nie…’

‘Oké, om de partij te redden, ook goed. En dan bellen ze jou?’

We kennen elkaar langer dan vandaag en we hoeven heus niet elk woord op een goudschaaltje te wegen, maar erg aardig was dat natuurlijk niet, van mijn broer. Maar wel: food for thought.

‘En nog iets. Waarom uitgerekend nu, heb je je dat afgevraagd?’

Ik had B nog niet neergelegd, of Jack belde.

Geloof niet alles wat ze over Jack de Wolf zeggen, maar dit wel: verleiden, dat kan hij. Wag, noemde B hem, naar Wag the Dog, die hilarische speelfilm waarin de vs een fictieve oorlog met Albanië begint om een slippertje van de president zo snel mogelijk uit het journaal te krijgen. B vond het zelf erg grappig: Wag de Wolf.

‘Wat is nou het ergste wat je kan gebeuren? We bijten niet hoor,’ zei Jack. Hij zei het werkelijk, en ik zou durven zweren dat dit was voordat ik hem vertelde over Roodkapje en de Grote Boze Wolf, het voorbeeld dat ik vaak gebruik om te illustreren wat het verschil is tussen een saai en een spannend verhaal.

‘Ik weet niets van politiek. Laat staan van Europese,’ zei ik. In Brussel hebben ze het, zo wil het hardnekkige vooroordeel waar ook ik me bij tijd en wijle aan bezondig, voornamelijk over de kleur van worteltjes en over wie zijn kaasje camembert mag noemen.

‘Dat is nu juist het idee. Daar weten wij namelijk alles van en zie waar dat ons heeft gebracht. Loop een paar dagen mee. Geef ons een kans.’

Monter, zo klonk Jack. Geïnteresseerd en ongehaast. Je zou toch zeggen dat hij op zijn nieuwe plek wel wat anders aan zijn hoofd had dan eeuwige twijfelaarsters zoals ik, vrouw behept met chronisch gebrek aan zelfvertrouwen, over de streep te trekken.

‘Maar…’ Maar wat? Maar hoe leg ik het B uit? dacht ik. Donderdag was het Koninginnedag.

‘Waarom niet?’ onderbrak Jack mijn gedachten aan B. ‘Dan kun je zien hoe hij is buiten…’

‘… Nederland?’

‘… de Haagse kaasstolp wilde ik zeggen. En je komt nog eens ergens. Springtime in Warsaw. Berlusconi is er ook.’

‘Jippie,’ zei ik, maar ik glimlachte.

‘Twee dagen quality time, een unieke gelegenheid zou ik zeggen. En dan neem je vrijdag terug in Nederland een goed onderbouwde beslissing.’

Het klonk zo simpel. Waarom deed ik zo moeilijk? En toch… Ditzelfde argument, dat ik daarna goed onderbouwd kon beslissen, had ik eerder gehoord. ‘Heb je dat gevoel ook weleens, Jack, dat iedereen je vertelt dat je nog steeds alle vrijheid hebt om ja of nee te zeggen, maar dat je er zelf geen fluit meer van gelooft?’

‘Help me herinneren dat ik je eens voorstel aan de heren van de Joint Strike Fighter.’

Dus ik ging.

We verzamelden op Zestienhoven, woensdagochtend 29 april 2009 in alle vroegte. De luchthaven van Rotterdam is de vaste thuisbasis van de ph-kbx, de Fokker 70 waar ook de koninklijke familie gebruik van maakt. ‘Maar een ander toestel kan ook,’ had Jack me voorbereid, ‘want die regeringskrengen doen het nooit.’

U heeft geen idee wat ik die dinsdagnacht thuis allemaal wel en niet overwoog om ook nog in mijn koffer te stoppen. Cocktailjurkje? Paste het nog? Niet te kort? Iets langs? Blauw of zwart? De bijpassende schoenen knelden, zucht. Hakken? Reservepanty. Nagellak.