WHAT THE F*CK?!

Hoe het falen van instanties leidde tot de moord op mijn broer Joost

© 2023

GrowingStories

Hilversum

Eerste druk, mei 2023

Auteur: Saskia Wolters

© 2023 Saskia Wolters en uitgeverij GrowingStories

Vormgeving en coverontwerp: Ralf Emmerich, vanStijl

Foto auteur: Lodewijk van der Grinten

Correctie: Joyce van Wees

Druk: Bal Media, Schiedam

ISBN: 978-94-93089-29-7

NUR: 339

De namen van de man en de kinderen van de auteur zijn, met het oog op de bescherming van hun privacy, veranderd.

Society, you’re a crazy breedI hope you’re not lonely without me

Eddie Vedder - Society

2017

HOOFDSTUK 1

Dood en leven

JULI - AUGUSTUS 2017

Het is de avond van donderdag 27 juli 2017. Ik schrik wakker.

Hoorde ik de deurbel? Hoe laat is het? Half twaalf. Wat een gekke tijd voor iemand om aan te bellen. Ik maak snel Paul, mijn man, wakker. ‘Ik hoorde de bel, ga jij kijken wie er aan de deur staat? Doe je voorzichtig?’

Al snel hoor ik dat het mijn ouders zijn. Vreemd. Ze wonen bepaald niet in de buurt. Ik vraag me af wat ze komen doen, zo laat in de avond.

Ik word geroepen en loop naar beneden. Tal van scenario’s schieten door mijn hoofd. Mijn ouders staan in de woonkamer. Mijn moeder kijkt me aan. ‘Ga zitten,’ zegt ze. ‘Het is vreselijk. Joost is dood.’

Stilte.

Ik realiseer me nauwelijks wat er zojuist is gezegd. ‘Joost is dood.’ Ik vraag welke Joost ze bedoelt. Iedereen kan tenslotte doodgaan, maar niet ónze Joost. Mijn moeder vertelt dat Joost eerder op de avond om het leven is gebracht. In de metro in Amsterdam. Neergestoken. De dader is direct opgepakt. Meer weet ze niet.

Joost is dood.

Langzaam dringen de woorden tot me door. Ik val van mijn stoel. Ik kan alleen gillen. ‘Nee! Dit kan niet waar zijn! Dit kan niet waar zijn!’ Een nacht vol paniek en angst volgt. Ruimte voor verdriet is er nog niet. Wat is er gebeurd? Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Wie heeft dit gedaan en waarom? Vragen spoken door mijn hoofd, het is volledig op tilt geslagen. Van slapen komt weinig. Hondsmoe word ik de volgende morgen wakker. Nog steeds vol vragen en in totaal ongeloof.

*

Ik stuur Annemiek, de vriendin van Joost, een appje.

- Hey Annemiek, hoe is het met je? Ben je de nacht een beetje doorgekomen?

- Ben heel verdrietig. Ik heb een heel klein beetje geslapen. De tranen beginnen te stromen. Wat moet ik nou zonder Joost? Hoe gaat het met jou? Probeer uit te rusten. Je mannetje heeft dat nodig.

Met mijn mannetje doelt ze op onze baby die deze wereld nog moet gaan zien. Dat ze daar nu aan denkt. Het breekt mijn hart dat zij nu alleen met haar zoontje is. Het kan niet, het mag niet. Ook mijn tranen krijgen de vrije loop. Ze zijn niet te stoppen.

- Het is niet te doen gewoon. Zo onwerkelijk. Ik heb ook een heel klein beetje geslapen. Wat moet dit moeilijk zijn voor jou met je zoontje in je eentje. Ben zo verdrietig ook voor jullie.

- Ja, het is niet uit te leggen aan kinderen. Ik moet zo het werk van Joost bellen, maar ik heb een totale black-out over op welke afdeling hij werkt.

- Oef, ik heb ook geen idee. Wil je zelf bellen of zal ik dat doen?

- Ik bel wel.

- Ok, zware klus. Sterkte. Kus.

*

Ik loop naar beneden, naar mijn ouders die zijn blijven logeren. Ik realiseer me dat Sterre, mijn dochtertje van bijna drie, zo wakker wordt. Hoe moet ik haar dit vreselijke nieuws vertellen? Hoe leg je een peuter uit dat de oom op wie ze zo gek is, is doodgestoken? Ik neem me in ieder geval voor om ‘moord’ niet te gebruiken. Zij kent dat woord tenslotte nog niet.

Ik neem Sterre op schoot. ‘Joost is doodgegaan,’ leg ik haar uit. ‘Mama, papa en ook opa en oma zijn daar heel verdrietig om en moeten daarom huilen.’ ‘Dood? Net als de mug?’ vraagt mijn dochter, die zich herinnert hoe we een dag eerder een mug doodsloegen. Ik slik mijn tranen weg. ‘Ja, lieverd. Net als de mug.’ Geen verdere vragen. Dood is kennelijk dood. Ze vraagt of ze mag gaan tekenen.

We ontbijten met elkaar. Ik kijk naar mijn ouders en bedenk hoe pijnlijk het moet zijn dat je je kind verliest door moord. Hoe afschuwelijk moet dat zijn als ouders? Ze zijn al eerder een kindje verloren. Weliswaar op een heel andere manier, maar toch. Hun eerste kindje is totaal onverwacht tijdens de bevalling overleden. Een verlies dat mijn ouders al ruim veertig jaar met zich mee moeten dragen. En nu dit. Hoeveel pijn kan een mens verdragen? Ik vraag me af of ik het zou kunnen verdragen als ik Sterre zou verliezen. Ik word er onpasselijk van.

Ik realiseer me dat ik vandaag heb afgesproken met een vriendin, Marloes. We zouden samen op pad gaan met onze dochtertjes. We wonen een klein uurtje rijden van elkaar af, dus ik moet haar snel op de hoogte stellen van wat er is gebeurd en laten weten dat onze afspraak niet door kan gaan, voordat zij in de auto stapt. Met lood in mijn schoenen pak ik mijn telefoon. Al stotterend vertel ik haar wat er is gebeurd en dat we daardoor niet kunnen afspreken. Marloes zegt dat het misschien juist fijn is dat wel te doen en er even uit te gaan. Na wat aarzelen stem ik hiermee in.

*

Als ik mijn telefoon neerleg, komt er een appje binnen. Het zijn de resultaten van de fotoshoot die ik eergisteren gehad heb. Er zijn foto’s gemaakt van mijn zwangere lijf, met en zonder Sterre erbij. Een prachtig aandenken aan het dragen van mijn zoontje. Ik ben ontroerd en bedenk dan meteen dat dit de allerlaatste foto’s zijn van mij als zus die een broer heeft. Mijn gedachten gaan terug naar de dag dat ik Joost voor het laatst zag.

Dat was op zaterdag 1 juli. Joost kwam gezellig bij ons langs, met Annemiek en hun zoontje. Samen lachen, lekker eten, even met de kinderen naar de speeltuin. Een dag zoals we die vaker met elkaar doorbrachten. Joost grapte dat hij het geinig zou vinden als ik op zijn verjaardag zou bevallen. Ik ben maar een paar dagen daarna uitgerekend, dus het is geen onrealistisch scenario. Voordat we naar het park liepen, maakte hij voor Sterre een krijttekening van een prinses op de stoep. Helemaal verguld was ze. We maakten wat foto’s van de kinderen alleen en van Joost en mij met onze kinderen. Het zijn de laatste momenten die ik met hem heb mogen meemaken. Wat ben ik dankbaar dat er die dag foto’s van ons samen zijn gemaakt.

Ik bel de fotograaf. Ik kom nauwelijks uit mijn woorden. Zij is verbijsterd en vraagt wat ze voor ons kan betekenen. Ik heb geen idee. Ze biedt aan om de begrafenis te fotograferen als we dat zouden willen. De begrafenis. Poeh, dat komt binnen. We moeten Joost inderdaad gaan begraven.

Ik vertel mijn ouders wat ze net heeft aangeboden. We praten over hoe dit toch heeft kunnen gebeuren, maar ook over waar Joost nu is. Mijn moeder weet te vertellen dat zijn lichaam is overgebracht naar het Nederlands Forensisch Instituut, kortweg NFI, voor sectie. Wat klinkt dat kil en afstandelijk. Het idee dat Joost daar is en wij niet bij hem kunnen is bijna ondraaglijk. Mijn ouders hebben van de agenten die hun kwamen vertellen dat Joost is vermoord, te horen gekregen dat er een wachtlijst is voor de sectie die op hem verricht moet worden. Er blijken in Nederland slechts vier forensisch pathologen te zijn, waardoor het nog onduidelijk is wanneer er sectie verricht kan worden en het lichaam van Joost wordt vrijgegeven. Het kan wel een aantal dagen duren voordat het onderzocht kan worden. Vreselijk dat dit de reden is dat we nog niet bij hem mogen.

*

Mijn moeder zag op het journaal van acht uur dat er rond zes uur iemand was vermoord in de metro in Amsterdam. Toen ze hoorde dat het om een 38-jarige Amsterdammer ging en op welk metrostation het was, ging er een huivering door haar lijf. De gedachte dat het Joost zou kunnen zijn schoot door haar hoofd. Ze schoof die meteen weer aan de kant. Joost reisde tenslotte nooit met de metro rond dat tijdstip, dus het kon niet om hem gaan.

Toen een poosje later twee agenten het tuinpad op kwamen lopen, wist ze direct genoeg. Joost is om het leven gekomen door messteken, veel meer konden ze niet zeggen. Ze vertelden dat Annemiek het bericht al had ontvangen, maar ik nog niet. Mijn moeder wilde niet dat er bij mij politie aan de deur kwam. Ze stapte daarom samen met mijn vader in de auto en ze reden ruim 135 kilometer terwijl ze zelf nog volledig in shock waren.

In een bericht van AT5 vertelt een ooggetuige dat er volgens haar geen ruzie aan de steekpartij vooraf is gegaan en dat de dader nog een poos op het perron is blijven staan. In een ander artikel wordt geschreven dat de politie geen duidelijkheid kan verschaffen op de vraag of de dader op de politie stond te wachten, maar wel kan zeggen dat hij zijn slachtoffer willekeurig lijkt te hebben uitgezocht. Verder valt te lezen dat de politie geen uitspraken doet over de gesteldheid en de achtergrond van de dader en alleen meldt dat hij 27 jaar is. Verslagen lezen we de berichten. Wat kan er gebeurd zijn als er geen ruzie geweest is? Waarom steekt iemand Joost dan neer?

*

Het is misschien logisch, maar tegelijkertijd ook raar: omdat wij als naaste familieleden als eerste zijn geïnformeerd, is het aan ons om het nieuws verder te verspreiden. Paul belt zijn ouders om te vertellen wat er is gebeurd. Zij zijn in Tsjechië met een camper op vakantie, maar ze komen meteen naar Nederland terug. Dan gaan ze op een camping in de buurt staan, zodat ze ons waar nodig kunnen ondersteunen. Ik bedenk dat ik ook andere bekenden op de hoogte moet stellen. Maar hoe ga ik dat doen? Iedereen bellen? Dat trek ik nu niet. Dan maar een appje. Maar wat zet je daarin? Het voelt ongepast, maar ik zie nu even geen andere manier. Dus stel ik met een kronkel in mijn maag een algemeen bericht op.

- Lieve allemaal, helaas heeft ons gisteravond het bericht bereikt dat mijn broer in de metro in Amsterdam is vermoord. Hij is neergestoken en heeft het dus niet overleefd. Wellicht heb je er iets van vernomen op het nieuws. We zijn er kapot van. Helaas kunnen we nog niet naar hem toe i.v.m. nader onderzoek. Hopelijk is dat snel afgerond, zodat we afscheid van hem kunnen nemen. Misschien wat vreemd om dit via een app te laten weten, maar iedereen bellen lukt mij nu niet.

Kort daarna stromen de reacties binnen. Vol ongeloof en afschuw laten mensen weten mee te leven en wordt er gevraagd of ze wat voor me kunnen betekenen. Lamgeslagen laat ik alles aan me voorbijgaan. Het lukt me nu niet om overal op te reageren.

Marloes is aangekomen. Ik sjok naar beneden om de deur open te doen. We gaan samen met de kinderen naar de kinderboerderij bij ons in de buurt. Als verdoofd loop ik naast haar en probeer uit te leggen wat er is gebeurd. Maar veel valt er eigenlijk nog niet te vertellen. Als we in de speeltuin bij de kinderboerderij zijn, kan ik niet veel meer doen dan zwijgend naar de kinderen kijken. Ik vraag me af hoe het met Annemiek is. Het idee dat zij de boodschap alleen heeft moeten aanhoren, vliegt me naar de keel. Daar sta je dan met je acht maanden oude zoontje op je arm, terwijl je te horen krijgt dat je partner is doodgestoken. Annemiek wilde weten waar Joost op dat moment was, ze wilde naar hem toe, hem vasthouden, maar de rechercheurs vertelden dat hij nog op het perron lag, dat alles was afgezet en niemand bij hem mocht komen. Dat voelt onmenselijk.

Sterre komt op me afgerend en vraagt of ik haar wil helpen om ergens op te klimmen. O ja, ik ben in de speeltuin. Nadat ik haar op een klimrek heb geholpen, kijk ik op mijn telefoon. Ik zie de nodige berichten over de moord op Joost in de media voorbijkomen. Iedereen tast in het duister. Bizar om te merken dat ze over de dood van mijn broer schrijven. Ik merk dat het me slecht lukt om aandacht te hebben voor de kinderen en mijn vriendin. Mijn gedachten blijven rondsuizen. Eenmaal weer thuis ben ik doodmoe. Mijn ouders zijn intussen naar Annemiek vertrokken.

*

Ook wij rijden naar Amsterdam. De reis duurt voor mijn gevoel een eeuwigheid. Als we het huis van Annemiek en Joost binnengaan, realiseer ik me pas dat ik Joost daar niet zal treffen.

Vandaag komen de familierechercheurs langs. Ze zullen de schakel zijn tussen het rechercheteam en ons; als we vragen hebben, kunnen we die aan hen stellen. Het wordt ons afgeraden om alle media te volgen. Niet alles wat geschreven staat is even betrouwbaar. De familierechercheurs geven aan dat ze ons op de hoogte stellen als er vanuit de politie een mediabericht verschijnt. Het is een fijn idee dat we daar niet op hoeven te letten. We vertellen hun dat we niet willen dat de naam van Joost wordt vrijgegeven aan de media. Als we vragen of ze al weten wanneer we Joost mogen zien, zeggen ze dat het best kan zijn dat dit pas na het weekend is. Na het weekend? Waarom dan pas? We willen nu met eigen ogen zien dat het echt om Joost gaat, al is het maar vanachter glas. Maar het mag niet. Joost ligt in een lijkzak in een koelcel, verzegeld, te wachten tot er een forensisch patholoog is die tijd heeft om de sectie te verrichten. De verzegeling mag niet verbroken worden. Alles moet blijven zoals het is om het onderzoek niet te beïnvloeden. Het onderzoek is belangrijker voor de autoriteiten dan wat het niet kunnen zien van Joost met ons doet. Vanuit onderzoeksoptiek begrijpelijk, voor ons niet te doen. We zijn overgeleverd aan het NFI, dat moet besluiten het lichaam van Joost vrij te geven, en moeten dus geduld hebben.

*

29 juli 2017. Ik kan mezelf maar moeilijk overeind krijgen en strompel naar de douche. Paul zorgt voor Sterre. Mij lukt dat niet. We rijden weer naar Amsterdam. Annemiek is gelukkig niet alleen, zowel haar ouders als de mijne zijn bij haar blijven logeren. We omhelzen elkaar en weten maar weinig uit te brengen. Ook voor haar ouders is het verlies groot. Joost is al ruim twintig jaar deel van hun gezin, hij is voor hen als hun eigen kind. Het zoontje van Annemiek en Joost is er uiteraard ook. Wanneer ik naar hem kijk, schiet er een pijnscheut door mijn lijf. Zo klein nog, zo’n toonbeeld van nieuw leven, zich nog zo onbewust van wat we nu met elkaar meemaken. Hoe laat je aan een acht maanden oude baby weten dat zijn vader niet meer thuis zal komen? Een vader die dol op je is en vol trots aan de wereld vertelt over alles wat je al kan?

Vandaag ontmoeten we voor het eerst de casemanager van Slachtofferhulp Nederland. Ze oogt rustig en professioneel. Ze vertelt over het recht op een advocaat en over het schadefonds en legt uit wat haar rol is, dat zij er vooral voor Annemiek is en niet voor mijn ouders en mij. Dat komt binnen. We vragen haar hoe we dit op moeten vatten. De casemanager legt uit dat als we ook hulp nodig hebben, we die in onze woonplaats kunnen aanvragen. We zijn verbaasd. Ik merk dat ik dat even moet laten bezinken. Ze vertelt ook nog dat de kans bestaat dat de media ons zullen proberen te benaderen. Zij raadt ons af om hen te woord te staan en al helemaal om hen actief op te zoeken. Het komt voor dat media voor je deur komen staan, zegt ze, dat ze de begrafenis komen fotograferen en wij daardoor mogelijk ongewild in beeld komen. Het idee alleen al dat je ook nog met journalisten moet spreken, naast alles wat ons te doen staat, voelt helemaal niet goed. Daarnaast is Joost flink gesteld op zijn privacy en we willen niet hebben dat zijn leven na zijn dood opeens publiekelijk besproken wordt. Om zoveel mogelijk het risico te vermijden dat er tijdens de begrafenis media opduiken, kiezen we ervoor om geen overlijdensadvertentie te plaatsen. Best een lastige keus. We hebben namelijk vrijwel geen telefoonnummers en adressen van vrienden van Joost, waardoor we lang niet iedereen kunnen laten weten dat hij is overleden.

We realiseren ons dat we moeten gaan nadenken over het afscheid. Hoe zou Joost dat gewild hebben? Begraven of cremeren? En waar dan? Ik kan het nauwelijks aan om daarbij stil te staan. Waarom moet ik opeens mijn enige broer begraven? Ik heb het idee dat hij zo binnen komt lopen om ons schaterlachend te laten weten dat hij een bijzonder slechte grap met ons heeft uitgehaald.

*

Halverwege die nacht word ik wakker. Alles wat we de afgelopen dagen hebben meegemaakt, raast door mijn hoofd. Meestal als ik op dit tijdstip wakker word, is mijn baby aan het draaien en trappelen in mijn buik. Ik realiseer me dat ik helemaal niets voel. Geen schopjes, geen draaiingen. Vreemd. Zou hij slapen? Ik wrijf over mijn buik. Wat zit hij daar nog warm en veilig. Ik hoop dat hij snel wat van zich laat horen. Na een kwartier voel ik nog steeds niets en ik begin me ongerust te maken. Ik probeer mezelf gerust te stellen dat er vast niets is, maar dat helpt helaas niet. Ik ga wat lopen in de hoop dat de baby wakker wordt en gaat bewegen. Niets. Ik duw tegen mijn buik, eerst voorzichtig, daarna wat harder. Niets. Ik word steeds ongeruster en denk aan mijn moeder die haar kindje verloor tijdens de bevalling. Dit mag mij niet overkomen. Nu niet, nooit niet. De paniek begint groter te worden en ik besluit Paul wakker te maken. Ik kan de stilte in mijn buik niet meer verdragen en moet ervan huilen. Het zal toch niet zo zijn dat ik na het verse verlies van Joost nu ook mijn kindje kwijtraak? Ik heb het niet meer en wil niks liever dan geschopt worden door het kleine mensje in mijn buik. Paul belt de verloskundige. Die adviseert me een douche te nemen; van warm water worden ze vaak actief. En ze komt eraan, zodat ze naar het kindje kan luisteren. Ook tijdens het douchen gebeurt er niets. De paniek wordt steeds groter. De verloskundige is er snel. Ze luistert naar het hartje dat gelukkig duidelijk hoorbaar klopt. Dan voel ik opeens een schopje. De tranen stromen over mijn wangen, deze keer van ontlading. De verloskundige zegt dat mijn kindje zich rustig lijkt te houden door mijn eigen shock.

Ik laat me uitleggen dat het protocol bij het voelen van geen leven voorschrijft dat je naar het ziekenhuis moet voor extra controles die de verloskundige niet thuis kan doen, ook als het kindje inmiddels weer beweegt en het hartje weer te horen is. Ik wil niet, maar tegelijkertijd durf ik er niet tegenin te gaan. Ik zou het mezelf nooit vergeven als er op een later moment toch iets aan de hand blijkt te zijn. Aangezien we midden in de nacht geen oppas voor Sterre kunnen regelen, ga ik alleen. Daar lig ik dan, midden in de nacht, met allerlei toeters en bellen aan mijn lijf. Ik realiseer me in welke bizarre situatie ik terecht ben gekomen. Joost is dood en ik heb volop leven in mijn lijf. Hoe dicht kunnen leven en dood bij elkaar komen? Na enige tijd zijn de uitslagen binnen. Alles is in orde. Met gemengde gevoelens rijd ik terug: opgelucht dat er niks aan de hand is, maar ongerust over welke invloed de stress die ik ervaar op mijn kindje heeft.

*

De volgende ochtend gaan we naar Lage Vuursche, naar een plek in het bos die misschien mooi is om er het afscheid te houden. Joost hield tenslotte erg van de natuur. Mijn ouders, de ouders van Annemiek, een aantal vrienden en de zussen van Annemiek zijn er ook. We lopen wat rond. Het voelt onwerkelijk dat we al bezig zijn met het regelen van de begrafenis terwijl we Joost nog steeds niet hebben kunnen zien. De hele dag door gaan er scenario’s door mijn hoofd over wat zich heeft afgespeeld in die metro. Zou Joost ruzie hebben gekregen met iemand op een eerder moment en er nu wraak genomen zijn? Zou hij tussen twee mensen in gesprongen zijn? Heeft iemand hem willen beroven en heeft Joost dat niet gepikt? Kenden hij en de dader elkaar? Heeft iemand hem in een dronken bui neergestoken? Hoe zal de dader eruitzien? Zal hij zich schuldig voelen nu we een paar dagen verder zijn? Zal hij zich realiseren wat hij heeft veroorzaakt? Eindeloos zit ik te malen. Het minst ongunstige scenario dat ik kan bedenken is dat een psychiatrisch patiënt, die psychotisch werd, Joost uit angst heeft neergestoken en zich later realiseerde wat voor vreselijks hij heeft gedaan.

Een vriend van Joost belt een begrafenisondernemer in de buurt en vraagt hem of we langs kunnen komen. Eenmaal binnen benauwt de omgeving me. Hier staan we dan met elkaar om te praten over de begrafenis van Joost. Want dat hebben we inmiddels besloten: we zullen Joost begraven. Er komt een groot boek tevoorschijn waarin de verschillende kisten staan afgebeeld. Joost hield van eenvoud en ik bedenk dat ik ooit een kartonnen kist heb gezien. Misschien past dat nog wel het beste bij wie mijn broer was. Bovendien kunnen de kinderen die beschilderen als laatste eerbetoon. Mijn ouders en Annemiek knikken instemmend. De rest van wat er besproken wordt gaat grotendeels aan me voorbij. Ik kan de energie om na te denken niet meer vinden.

*

Als we op de parkeerplaats staan, wordt Annemiek gebeld door de familierechercheur. Het lichaam van Joost wordt vrijgegeven. Of we vandaag of morgen naar hem toe willen om hem te identificeren. Ze krijgt te horen dat het lichaam onderweg is naar het mortuarium van het VU in Amsterdam. Het is al rond vijf uur en we besluiten om eerst snel wat te eten. Ik krijg nauwelijks een hap door mijn keel. De zenuwen gieren door mijn lijf. Eindelijk kunnen we naar Joost toe en tegelijkertijd wil ik hem niet zien. Ik wil niet dat het waar is en dat het daadwerkelijk om Joost gaat. Ik vraag me af hoe hij eruit zal zien. Ik ben er vooral bang voor dat hij in zijn gezicht gestoken is en dat dat er naar uitziet. Ook over de sectie die op hem verricht is maak ik me druk; wat gaan we daarvan zien, zullen er veel snijwonden te zien zijn, is het weer netjes dichtgemaakt?

Tijdens het eten vertelt Annemiek nog eens hoe vreselijk het was dat ze niet naar Joost toe mocht gaan direct nadat ze had gehoord dat hij was vermoord. Ze vertelt dat het voelt alsof zij hem in de steek heeft gelaten. Hij lag daar alleen op het koude perron, zonder mensen die hem liefhebben om zich heen.

We treffen de familierechercheurs bij het mortuarium. Wat een kil gebouw. Ik ben op van de zenuwen. Ik laat hun weten waar ik bang voor ben. Ze weten mij te vertellen dat het gezicht van Joost ongehavend is. Wat een opluchting. We gaan met een aantal mensen tegelijkertijd naar de kamer waar hij ligt opgebaard. Meteen zien we dat het daadwerkelijk om Joost gaat. Ik zak op een stoel in elkaar van verdriet. Het is echt zo. Joost is dood. Hij ziet eruit als Joost. Zijn gezicht is gaaf. Zijn ogen staan rustig. Ik realiseer me dat alles heel snel gegaan moet zijn. Hoe kan hij er anders zo rustig uitzien? Geen doodsangst in zijn ogen hebben? Ik zie mijn vader. Mijn hart bonst. Hoe moet het zijn voor een vader om je zoon zo te zien liggen? Mijn ouders troosten elkaar. Ik kijk naar Annemiek. Haar ogen spreken boekdelen. De pijn is te groot. Hun zoontje is ook mee. Als hij Joost ziet, kraait hij van plezier. Na dagen ziet hij zijn vader weer! Het is een ontroerend en pijnlijk moment. Ik loop de kamer uit. Paul staat daar te wachten; hij vindt het niet fijn om naar een overledene te kijken. De rechercheurs komen naar mij toe en vragen of ik een momentje heb. Met de handen in de zakken en kauwgom in hun mond laten ze weten dat ze nog een nieuwtje hebben over de dader; hij blijkt een ‘psychiatrisch’ verleden te hebben. Wat een timing, bedenk ik. En wat een woordkeus. Een nieuwtje. Alsof we het niet over de moordenaar van mijn broer hebben, maar over de ontsnapte kat van de buren.

*

Joosts lichaam gaat mee naar het huis waarin hij jarenlang heeft gewoond. Het is maar goed dat we eerder vandaag met een begrafenisondernemer hebben gesproken, anders was er geen vervoer geweest. Eenmaal thuis blijkt het nog een hele opgave om de kist in de lift te krijgen. Uiteindelijk wordt besloten dat hij er rechtop in moet, een andere optie is er niet. Ik vind het een naar gezicht.

Het lijkgewaad gaat uit, hij krijgt nu zijn eigen kleren aan. De steekwonden zijn uiteraard zichtbaar. Dat komt binnen. Wat zegt een lijf toch veel over wat er is gebeurd – en tegelijkertijd zegt het zo weinig. De wonden zijn klein. Het moet dus ook een klein mes zijn geweest. We wisten al dat Joost meerdere keren gestoken was, maar niet hoe vaak en waar precies. Nu zien we dat dus met eigen ogen. Het is afschuwelijk en tegelijkertijd geeft het mij een soort rust. Rust omdat ik het me nu niet meer hoef af te vragen. Ik kijk nog eens goed en zie hechtingen achter zijn oren. Ik realiseer mij dat dat door de autopsie komt. De rillingen lopen over mijn lijf.

*

De communicatie met de familierechercheurs verloopt bedroevend slecht. Op de vragen die we hebben, hebben ze geen antwoord, of ze laten weten eerst navraag te moeten doen bij hun collega’s om daarna niets meer te laten horen. Ook de afspraak dat we eerst worden geïnformeerd voordat de politie de media informatie geeft die wij nog niet kennen, wordt meerdere keren niet nagekomen. Het is behoorlijk ingrijpend om onverwacht geconfronteerd te worden met berichten. Tegelijkertijd wil ik ze niet missen. De moord op Joost heet in de media inmiddels de ‘metromoord’. Vreselijk dat er een titel is. Tijdens een zoektocht op Facebook kom ik een post tegen met een video erin. Mijn adem stokt. Ik stop met scrollen. Mijn hart gaat als een malle tekeer. Wat zal ik doen? Hem openen? Wat zal ik dan te zien krijgen? Kan ik dat aan? En welke idioot bedenkt het een moord te filmen en op Facebook te zetten? Hoe gestoord ben je dan? Ik besluit het filmpje te openen, maar het beeld blijft zwart. Nog een keer proberen. Weer zwart. De video is offline gehaald. Ik weet niet zo goed wat ik nu voel. Een combinatie van teleurstelling en opluchting tegelijk. Goed dat wildvreemden de dood van mijn broer niet meer kunnen bekijken. Tegelijkertijd vind ik het een naar idee dat anderen wel bij hem konden zijn terwijl hij stierf, maar de mensen die om hem gaven niet.

In de media verschijnen opnieuw berichten over de moord. Politie: dodelijke steekpartij in metro is geen terreurdaad, kopt AT5. Geen terreurdaad? Was dat een optie dan? Is daar daadwerkelijk onderzoek naar gedaan? En waaruit maakt de politie dit op? Wat is dan wel de aanleiding geweest? Steeds als er een bericht verschijnt, krijgen we een klein beetje informatie, waar we vervolgens alleen maar nog meer vragen over hebben.

*

31 juli 2017. Een vriendin appt me.

- Wat voel je nu ten opzichte van de dader?

- Tja, dat is lastig. Er wordt nu nog gesproken over een verdachte omdat het onderzoek nog loopt. Het lijkt te gaan om een verward persoon. Ik zou hem graag een keer spreken.

- O, echt. Ga je dat doen?

Ik begrijp haar verbazing, maar het idee dat ik de dader zou willen spreken kwam al vrij snel bij me op. Ik wil weten wie dit Joost heeft aangedaan, welke persoon er achter deze daad zit, wat maakt dat iemand een ander van het leven kan beroven. Misschien hoop ik ook wel op berouw, op excuses. Op iets wat het dragelijker maakt. Of het gaat lukken om hem te spreken weet ik uiteraard niet, maar ik ga er zeker mijn best voor doen. Wie weet wat het me oplevert.

- Ik ga het in ieder geval aanvragen. Ik wil weten wat voor iemand het is.

- Pff, wat moeilijk allemaal. Nog niks over hem bekend? Zomaar willekeurig gaan zwaaien en gaan steken las ik. Kan me er echt niets bij voorstellen.

- We weten nu nog niks. Ik heb liever dat het iemand is die de weg kwijt is dan een doorgesnoven sukkel.

*

Omdat het ook voor Sterre belangrijk is om afscheid te kunnen nemen van haar oom, verman ik me en besluit ik woensdag met haar naar Amsterdam te gaan, zodat zij hem kan zien als ze dat wil. Ze maakt een mooie tekening die zij aan Joost wil geven. Veel vragen over zijn dood heeft ze vooraf niet.

Als we in Amsterdam aankomen, vind ik het opeens best spannend. Ik vraag mijn dochtertje of ze naar Joost wil kijken en leg haar uit dat hij niet meer kan bewegen. Ze vraagt of hij ligt te slapen. Ik probeer uit te leggen dat hij niet slaapt, maar dat hij is overleden en niet meer wakker kan worden. Samen gaan we de kamer in waar hij ligt opgebaard. Ze blijft achter in de kamer staan, bij de voeten van Joost. Ze heeft de tekening in haar hand. Rustig kijkt ze naar haar oom. Ik vraag haar of ze van dichterbij wil kijken, maar dat wil ze niet. Ze vraagt mij de tekening aan Joost te geven. Ze zegt dat ze wil dat hij zijn ogen opendoet. De tranen lopen over mijn wangen. Ik wil het net zo graag als zij. Dwars door mijn eigen verdriet heen moet ik haar uitleggen wat dood zijn inhoudt. Ze is duidelijk teleurgesteld. Ik vraag of ze nog wil blijven. Ze reageert niet, maar blijft staan kijken. Ik houd haar stevig vast en bedenk hoe dankbaar ik ben dat ik dat kan doen. Hoe vreselijk ik het zou vinden als het mijn kind zou zijn dat daar ligt.

*

Thuis vertelt Annemiek dat ze is gebeld door de familierechercheur met de vraag of de gemeente contact met haar op mag nemen. Dat mag en liefst deze week nog, heeft ze gezegd. Ze hoopt dat de gemeente wat kan betekenen in het afschermen van de begrafenis voor mogelijke pers. Waar je al niet over na moet denken als je net je partner verloren bent. Na het eten ga ik nog heel even naar Joost toe. Dit is de laatste keer dat ik hem kan zien. Het lukt me niet om mijn tranen te bedwingen. Vol ongeloof kijk ik naar hem. Is dit echt gebeurd? ‘Moet ik je nu gedag zeggen om je vervolgens nooit meer te mogen zien?’ Ik vind het zwaar om bij hem weg te lopen. Paul vraagt of ik mee naar huis ga. Dag Joost.

Het regelen van de begrafenis is in volle gang. Er gaat voor mijn gevoel veel langs mij heen doordat ik totaal ben uitgeput en nauwelijks nog kan nadenken. Ik lig veel in bed. Er wordt een draaiboek gemaakt, besproken wie wat wil zeggen tijdens de begrafenis, wie de kist zullen dragen. Normaal gesproken ben ik niet degene die wil spreken, maar nu is dat anders. Het voelt niet goed het niet te doen. Ik zoek ook de muziek uit die ik, nadat ik gesproken heb, gedraaid wil hebben: ‘Society’, uit Into the Wild, een film die Joost en ik erg kunnen waarderen. De hoofdpersoon van die film en Joost hebben het avontuur dat leven heet beiden veel te vroeg moeten verlaten. Het voelt als een passend muziekstuk.

*

Vandaag kan ik de bloemen ophalen. Ik heb een wild veldboeket besteld. Ik parkeer in een zijstraatje. Als ik uit de auto stap, zie ik een gigantische muurschildering op de achterkant van het pand van de bloemenwinkel. Wauw, dat had zomaar een tekening van Joost kunnen zijn. Vol bewondering kijk ik naar de beschilderde muur. Als ik me omdraai en verder wil lopen, knal ik tegen een lantaarnpaal aan. Tot mijn verbazing zie ik er een sticker van een smiley op geplakt zitten, precies de smiley die Joost als WhatsApp-foto gebruikt. Bizar dit. Omdat ik een parkeerkaartje moet halen, kijk ik de straat in om te zien waar een automaat staat. Ik loop naar de dichtstbijzijnde toe en zie plotseling aan de rechterkant de winkel van een kinderkledingmerk dat Joost erg kan waarderen. Het voelt alsof ik de winkel in word gezogen. Als ik binnen sta, is het eerste waar ik tegen aankijk een kinderboek. Op de voorkant staat een enorme leeuw getekend. Joost had als sterrenbeeld een leeuw. Ik bedenk dat dit wel heel bijzonder is. Vier keer achter elkaar kom ik ineens ‘Joost-dingen’ tegen, alsof hij om mij heen hangt en wat van zich wil laten horen. Het voelt vreemd en vertrouwd tegelijk. Ik besluit het boek te kopen voor mijn zoontje dat nog geboren moet worden, maar van wie ik nu al weet dat hij qua sterrenbeeld ook een leeuw zal zijn.

*

Het is 4 augustus 2017. Vandaag zal ik mijn broer moeten begraven. We rijden in een bus waar Joosts lichaam achterin ligt. Mijn vader zit naast hem.

Als ik aan de beurt ben om te spreken, lukt het me maar moeilijk om mijn tranen te bedwingen. Snotterend lees ik voor wat ik heb opgeschreven. De zus van Annemiek leest een mooi kinderverhaal voor over ‘missen’. De kinderen zijn muisstil. Daarna mogen ze met vingerverf een laatste high five aan Joost geven door hun beschilderde hand op de kist te zetten. Als Annemiek bezig is met haar zoontje een voetafdruk op de kist te zetten, breekt mijn hart. Zelf geef ik ook een laatste high five. De verf gaat er maar moeilijk af en we moeten lachen om alle kinderen die met gekleurde handen rondlopen. De kist ziet er mooi uit zo, met al die kinderhanden.

We lopen richting de begraafplaats. Mijn moeder draagt een mooi gedicht voor en met elkaar scheppen we het graf dicht. Een schep heeft nog nooit zo zwaar gevoeld. Vanuit mijn ooghoek zie ik de fotograaf. Zij is er de hele dag bij geweest, maar zo onopvallend dat het me bijna verrast om haar te zien fotograferen. De begrafenisondernemer heeft een klein schepje meegenomen, zodat ook de kleinste kinderen kunnen helpen. Fanatiek als ze is neemt Sterre het schepje van mij aan en schept ze totdat ze er genoeg van heeft. Als er een flinke laag zand op de kist ligt, vraagt ze: ‘Mama, waar is Joost nu?’ Na een korte adempauze leg ik uit dat haar oom nog in de kist ligt, onder het zand. Dat lijkt voor haar voldoende en ze huppelt weg om bloemen te plukken.

Annemiek en ik blijven als laatsten bij het graf staan. Zonder wat te zeggen staan we roerloos naar de bult met zand te kijken. Was dit het dan? Ik vind het moeilijk om weg te lopen. Het voelt alsof ik Joost in de steek laat als ik dat doe, maar ik weet ook dat ik hier niet kan blijven. Ik zak bijna door m’n benen van vermoeidheid en verdriet.

Op weg naar het huis van mijn ouders trappelt mijn zoontje vrolijk in mijn buik. Ik vraag mij af wat hij van deze dag heeft meegekregen. Als ik achteromkijk, zit Sterre met het schepje in haar hand in de autostoel. Ik vind het een mooi en tegelijkertijd treurig beeld.

*

Twee dagen later stuur ik Annemiek ’s avonds een appje.

- Hoi, ben je de dag een beetje doorgekomen vandaag? Ik begreep van m’n ouders dat je nu bij je ouders bent. Fijn om bij hen te zijn. Ik denk aan je. Kus.

- Ja, het blijft zo onwerkelijk. Ik ga zo slapen. Hoe gaat het met jou?

- Zou fijn zijn als je een beetje slaapt kunt pakken inderdaad. Ik vind het knap lastig. Worstel met hoe ik straks voor de kinderen kan zorgen. Ben zo uitgeput. Heb even helemaal geen zin meer om moeder te worden en dat voelt dan weer heel slecht om dat te denken. Zo dubbel allemaal.

- Als straks je kindje wordt geboren dan helpen je hormonen! Nieuw leven is het mooiste dat er is.

- Ik weet het, maar ik voel me nu echt niet capabel om te zorgen voor een baby. Vind het zo knap dat jou dat lukt.

- Ik snap wat je bedoelt. Ik heb dat nu ook. Er lukt nog niks Sas. Ik geef hem de borst en eet en drink…

- Het lukt je hartstikke goed. Met zoveel liefde en geduld. Meer heeft hij nu niet nodig. Probeer wat te slapen. Ga ik ook doen. Kus.

- Ik word zo onzeker en verdrietig als ik aan de toekomst denk. Eerst maar weer de nacht zien door te komen. M’n zoontje slaapt al. Ga ik ook doen. Ik hoop dat jou het ook lukt.

- Het is ook wat om er op zo’n manier alleen voor te komen te staan. Zo zwaar, gekmakend. Maar steeds een stap tegelijk. Dag voor dag. Fijn dat je zoontje slaapt. Nu jij nog.

- Dank je lieve Sas. Joost zal trots op ons zijn.

*

Ik begrijp van Paul dat vriendinnen een babyshower hadden georganiseerd, maar die weer hebben afgeblazen vanwege de dood van Joost. Ik moet ervan huilen. Het voelt onuitstaanbaar dat de moordenaar ervoor zorgt dat ik niet alleen mijn broer kwijt ben, maar ook dit. Ik wil dit niet. Ik wil niet dat de moord op Joost de vreugde van het krijgen van een kind in de weg staat. Ik zeg tegen Paul dat ik ervan baal. Hoe begrijpelijk ik hun keus ook vind, ik wil dat het doorgaat. Een paar dagen later is het dan toch zover en word ik compleet in het zonnetje gezet. De verrassing is er natuurlijk vanaf, maar toch voelt het fijn dat er ook aandacht is voor het kindje dat gaat komen. Ondanks de gezelligheid gaat de middag in een waas aan mij voorbij. Er is een grote luiertaart gemaakt met allerlei leuke cadeautjes erin. Dankbaar voor wat ze voor me geregeld hebben ga ik naar huis en plof ik neer op de bank. Wat een leegte opeens. De zwangerschap valt me zwaar. Als ik erover nadenk hoelang het nog kan duren voor ik beval, raak ik in paniek. Ik kan niet meer. Als ik weer op controle ben bij de verloskundige, zeg ik dat ik op ben. We bespreken de optie om het kindje eerder te halen. Ik laat alles wat we te horen hebben gekregen even bezinken. Hoe uitgeput ik ook ben, ik wil ook niet dat ons kindje gehaald wordt. Ik besluit dan ook om het af te wachten. De enige hoop die ik heb is dat ik niet beval op de geboortedag van Joost. Zeker nu, nu er niets meer te vieren valt op die dag.

*

Vandaag komt er een oud-collega bij me langs. ‘Weet je eigenlijk al meer over wat er precies met Joost is gebeurd?’ vraagt ze ineens.

‘Nee, nog steeds niet. Niet weten is echt vreselijk. Gek word ik ervan.’

‘Ik weet niet of ik het je moet zeggen, maar een kennis van me, die bij de ambulance in Amsterdam werkt, vertelde dat hij met collega’s gesproken heeft die Joost hebben gereanimeerd.’

Mijn adem stokt. Honderdduizend vragen schieten door mijn hoofd. ‘Joh, wat een toeval. Lijkt me heftig om daarbij te zijn. En wist diegene wat er is gebeurd?’

‘Dat weet ik niet. Maar ik had hem verteld over de dood van Joost en toen vertelde hij me dit.’

Ik bedenk dat ik hier verder niets mee kan nu. Maar het willen weten is zo groot. Als ze weer naar huis is, blijft haar mededeling nog een poosje door mijn hoofd tollen. Wat later horen we via via dat het voorarrest van de dader met negentig dagen is verlengd. AT5 heeft hier kennelijk over bericht. Het was fijn geweest als we dit soort zaken van de familierechercheurs zouden horen.

*

De muren komen op me af. Samen met mijn schoonouders en Sterre gaan we naar een speeltuin. Het is prachtig weer en mijn dochter geniet volop van de dag. Ik denk aan mijn neefje. Op een dag zal hij te horen krijgen wat er met zijn vader is gebeurd. Dat het geen ongeluk was en hij niet ziek was, maar dat er iemand was die besloten had dat hij niet verder mocht leven. Ik hoop in het diepste van mijn hart dat de band met Annemiek en mijn neefje voor eeuwig voort mag duren. Ook mijn eigen leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Joost was mijn enige broer. Al konden we het niet altijd even goed met elkaar vinden, hij was wel de broer met wie ik opgegroeid ben en achttien jaar heb samengewoond. Ik realiseer me dat ik de bijzondere rol als zus nooit meer mag vervullen en ik nooit meer een broer heb met wie ik de zorg voor mijn ouders kan delen. Ze zijn al op leeftijd. Als zij komen te overlijden, is mijn gezin van herkomst weggevaagd. Alsof het niet bestaan heeft.

Zo nu en dan krijg ik een schop van het kindje in mijn buik. Ik vraag me af wanneer hij de wereld wil gaan zien.

Op de terugweg in de auto heeft Sterre trek in een appel. Als ik gedachteloos het dashboardkastje open en het mesje pak dat daarin ligt, realiseer ik me dat ik dat ooit van Joost heb gekregen. Daar zijn de tranen weer. Het schillen van het appeltje voelt opeens beladen.

*

De verjaardag van Joost.

Heel vroeg in de ochtend voel ik een steek in mijn buik. Ik weet onmiddellijk dat dit het begin is van de bevalling. Juist deze dag. Ik laat het los. Het is niet anders. We bellen de ouders van Paul, die nog steeds op de camping staan, om te laten weten dat het fijn zou zijn als ze Sterre komen halen. De bevalling verloopt gelukkig voorspoedig. Wel moet ik geregeld huilen. Tranen van geluk en verdriet stromen door elkaar heen. Na een paar uur is ons zoontje Jip geboren. We zijn zo blij dat hij er is. En dat hij gezond is. Klein, maar met alles erop en eraan.

Ik wil mijn ouders bellen. Maar hoe vertel je dat je net bent bevallen van een zoon op de verjaardag van die van hen? Alsof net de slechtste ruil van de eeuw heeft plaatsgevonden. Dichter dan dit kunnen dood en leven niet bij elkaar komen. Joost en Jip zijn voor altijd aan elkaar verbonden, zonder dat ze elkaar ooit hebben mogen ontmoeten. Ik denk aan de dag dat Joost liet weten dat hij het wel geinig zou vinden wanneer ik op zijn verjaardag zou bevallen. Het is alsof hij hier de hand in heeft gehad. Als ik uiteindelijk bel, krijg ik mijn moeder aan de lijn. ‘O, nee toch,’ is het enige wat ze in eerste instantie kan zeggen. Ik begrijp haar reactie volkomen en tegelijkertijd doet het pijn.

*

Na weken vrij te hebben genomen, moet Paul weer gaan werken. Ik doe mijn best om de dagen een beetje door te komen, maar ik kan de zorg nauwelijks aan. Sterre gaat twee dagen per week naar het kinderdagverblijf. Ik bedenk dat het voor haar fijn is als ze kan laten weten dat ze een broertje heeft gekregen en kan trakteren. Samen zoeken we uit wat ze leuk vindt om uit te delen. Met tranen in mijn ogen sta ik traktaties te maken met de tekst Hoera, een broertje erop.

*

Mijn ouders komen langs om mij een dagje te ondersteunen. Heel fijn en ingewikkeld tegelijkertijd. Ook voor hen is het een enorm zware tijd. Waar halen zij de kracht vandaan om er dan ook voor mij en mijn gezin te zijn? Mijn moeder heeft Jip in haar armen, mijn vader staat achter haar. Trotse opa en oma. Het beeld ontroert me.

In de middag gaan ze met Sterre naar de stad. Even een uitje voor haar en rust voor mij. Zo welkom nu, en tegelijkertijd vind ik het confronterend dat het mij zelf niet lukt om er volledig voor haar te zijn. Ik voel me aan alle kanten falen; als moeder, als dochter, als partner en als medewerker.

Ik merk dat minder mensen dan bij de geboorte van Sterre vragen of ze langs mogen komen. Misschien is dat vaker zo bij de geboorte van een tweede kind, maar ik voel ook ongemak bij mensen. Wat moet je ook zeggen wanneer dood en nieuw leven zo dicht bij elkaar liggen? Rouwkaarten en geboortekaarten komen gelijktijdig binnen. Sommige mensen proppen alles in één kaart; gecondoleerd met het verlies van je broer en gefeliciteerd met de geboorte van je zoon. Ik scheur die kaarten doormidden. Kennelijk snappen mensen niet dat dat totaal ongepast is en hoe pijnlijk zo’n tekst in één kaart is.

HOOFDSTUK 2

Shock

AUGUSTUS - OKTOBER 2017

Eind augustus heeft Annemiek een gesprek met de casemanager van Slachtofferhulp Nederland. Ze vertelt veel over rechten en plichten, legt het nodige uit over erfrecht, de nabestaandenwet en het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Ze zegt dat het nu al belangrijk is om een advocaat in de arm te nemen. Een advocaat? Waarom? De casemanager legt uit wat een slachtofferadvocaat kan betekenen voor Annemiek en ons, en overhandigt Annemiek een lijst van slachtofferadvocaten. Er gaat een nieuwe wereld voor haar open, een wereld waarin je niet terecht wilt komen. Maar Annemiek vindt het ook fijn om helderheid te krijgen over wat er allemaal komt kijken bij het overlijden van Joost en bij de strafzaak die haar – en ons – boven het hoofd hangt.

Samen met mijn ouders neemt ze de lijst door. Tja, waar moet je je keuze op baseren? De dochter van een vriend van mijn vader is juriste. Ze kijkt even mee. Zo komen ze bij het kantoor van Korver Advocaten uit. Ze kiezen voor een van Korvers vrouwelijke kantoorgenoten, mr. Hendriks.

Het eerste kennismakingsgesprek vindt plaats op 28 augustus op het kantoor van Korver Advocaten. Aangezien ik net bevallen ben, kan ik er niet bij zijn. Vol ongeloof stappen Annemiek en mijn ouders naar binnen. Waar zijn we in beland? Wat doen we hier en wat gaat er allemaal op ons afkomen? De advocaat is rustig. Ze weet veel vragen te beantwoorden en vertelt over het invullen van schadeformulieren, het spreekrecht dat we hebben tijdens de inhoudelijke zitting en haar eigen rol. Er wordt uitgelegd hoeveel uur er per persoon beschikbaar is. Er is een goede klik. Ze lijkt oprecht betrokken en het voelt vertrouwd om met haar te spreken.

*

Annemiek krijgt van de familierechercheurs te horen dat zij verhoord zal worden door de politie in verband met de moord op Joost. Ze is perplex. Zij, verhoord? Waarom? Wat heeft zij hiermee te maken? Ze krijgt uitgelegd dat uitgesloten moet worden dat zij iets met de dood van Joost te maken heeft gehad. Dat kan alleen door middel van een verhoor. De paniek slaat toe. Wanneer moet dit dan? Mag er iemand met haar mee? Annemiek besluit te vragen of advocaat Hendriks mee mag naar het gesprek. Dat mag.

*

Bijna zes weken na de dood van Joost krijgen we nog steeds geen enkele informatie over wat er precies is voorgevallen in de metro. Nachtenlang lig ik wakker, te malen over wat er gebeurd kan zijn. Ik denk ineens weer aan de uitspraak van mijn oud-collega over haar kennis die bij de ambulancedienst in Amsterdam werkt. Zou hij niet meer te weten kunnen komen? Navraag kunnen doen over wat er gezien is? Ik realiseer me dat dat een heftige vraag is en dat er vast niet zomaar over gesproken kan worden, maar de nood is hoog. Het niet weten maakt ons allemaal gek. Ik stuur haar een appje. Ze reageert snel en belooft dat ze navraag gaat doen. Maar hoezeer ze ook haar best doet, het levert helaas niks op. Medewerkers is het zwijgen opgelegd. Ze mogen er niet over spreken met derden. Zeer teleurstellend, maar begrijpelijk dat ze zich hieraan houden.

Een dag later vindt Annemieks verhoor plaats op het politiebureau. Ze is op van de zenuwen. Wat willen ze hiermee? Waar gaat dit heen? Waar zitten we opeens in? Er worden vragen gesteld over Joost en hoe zijn leven eruitzag. Annemiek wil weten wat er opgeschreven wordt van wat zij zegt en welke informatie straks ook voor de dader te lezen valt. Ze wil dat de dader zo min mogelijk over Joost te weten komt. Maar naast vragen krijgt ze ook de nodige informatie. ‘Er valt niet zoveel te rechercheren, alles staat op beeld,’ vertellen de politieagenten haar. Ze zeggen ook dat er geen enkel contact tussen Joost en de dader is geweest voordat het gebeurde. Er gaat van alles door Annemieks hoofd. Ze weet hoe mijn moeder worstelt met de vraag of Joost geleden heeft en besluit deze vraag dan ook te stellen. Ze krijgt als antwoord dat Joost heel snel nadat hij is gestoken is overleden en dat er mensen zijn geweest die geprobeerd hebben hem te reanimeren. Als het verhoor is afgelopen, belt Annemiek onmiddellijk met mijn ouders, haar eigen ouders en haar zussen. Ik word door mijn ouders op de hoogte gesteld. We weten nu dat alles op film staat en dat er geen twijfel mogelijk is over wat er is gebeurd. De dader is duidelijk in beeld. Ik vraag me af hoe hij eruitziet. Het is ook duidelijk dat Joost na tien of vijftien seconden buiten westen is geraakt en dat hij eerder in de metro zat en de dader later is binnengekomen. Hij is direct op Joost gaan insteken, zeven of acht keer. Het is zo heftig om dit nu te weten. Het maakt het allemaal nog echter. Over een week of twee mogen we met de onderzoeksleider spreken. Ik ben benieuwd wat we dan nog meer te horen krijgen.

De verdachte zwijgt blijkbaar nog steeds.

*

Er komt een mail van onze advocaat. Op 9 oktober om twee uur ’s middags kunnen we een slachtoffergesprek voeren met de officier van justitie die verantwoordelijk is voor het onderzoek. Poeh. Ik wil zo graag weten wat er is gebeurd en tegelijkertijd zie ik er enorm tegen op om het te horen.

Verderop in de mail lees ik het verzoek van de advocaat om ‘zodra het onderzoek het toelaat, een afschrift van het (proces)dossier alsmede de tenlastelegging te verstrekken’. Ook wordt er gesproken over ‘vorderingen’, ‘spreekrecht’, ‘stellen’, ‘zaaksofficier’. Het zijn allemaal nieuwe termen die ik even op moet zoeken om te begrijpen waar dit over gaat. Als laatste verzoekt de advocaat ‘de naam van verdachte te doen toekomen’. Wow, zo iemand heeft natuurlijk ook een naam. Het geeft me een raar gevoel om straks te weten wie Joost heeft neergestoken, wie zijn leven heeft genomen. Ik realiseer me dat we een soort nieuwe fase in gaan. Waar we tot nu toe volkomen in het duister tasten, komen we op 9 oktober als het goed is veel meer te weten over wie Joost heeft vermoord en wat zijn achtergrond is.

*

Mijn ouders, Annemiek en ik stellen allemaal vragen op die we straks aan de officier van justitie willen voorleggen. Onze advocaat en de casemanager van Slachtofferhulp vertellen ons dat het kan zijn dat ze niet allemaal beantwoord kunnen worden, maar dat het hoe dan ook goed is om ze op papier te zetten en vast aan de officier te sturen, zodat zij zich kan voorbereiden.