SIGUR

VOOR EVEN EN ALTIJD

Auteur: Rimke van der Geest

© 2022 Rimke van der Geest/Uitgeverij GrowingStories

Vormgeving en coverontwerp: Ralf Emmerich, vanStijl

Illustratie omslag: Lotte van Dijck

Fotografie omslag: Patrice Börger

eBook Mat-Zet bv, Huizen

Druk: Wilco BV

ISBN: 978-94-93089-92-1

NUR: 749

Alle namen, op die van Sigur, vrienden en familie na, zijn gefingeerd.

Een blad waait voor mijn voeten

Buiten mij de wind

Onbeschreven blad waait verder

Binnen mij slaapt een kind

Plotseling ontwaak je

Schopjes overal

Ik denk aan jou en later

En hoe het worden zal

Herfst 2015

© 2022

GROWINGSTORIES

HILVERSUM

Eén

Vandaag lag er een kaart in de brievenbus.

Een klein aandenken

Aan een grote gift

Na een groot verlies

Wij zullen het nooit vergeten

Berend, Jascha & Valentijn Visser

In eerste instantie snap ik er niks van. Wie zijn deze mensen? Dat zij ons kennen moet met Sigur te maken hebben. Mijn hart begint sneller te kloppen. Bij de kaart zit een klein stoffen zakje. In het zakje een zilverkleurig hangertje. Door de opwinding kan ik niet zien wat het moet voorstellen, maar ik concludeer dat de hartklepjes van onze Sigur zijn getransplanteerd in het lichaam van een zekere Valentijn. Nu ben ik pas echt van slag. Ik loop naar de vensterbank. Naar Sigur. Drie maanden ligt hij er nu, een klein hoopje as in een kleurig etuitje. Ernaast staat zijn foto. Hij kijkt me aan. Zo prachtig is hij. Ik weet niet wat ik moet voelen. Blijdschap, verdriet? Ik weet het echt niet. Ik geloof dat ik boosheid voel omdat hij er niet meer is. Een chirurg heeft de hartklepjes verwijderd en het hartje daarna weggegooid. Nu is er echt niets meer van Sigur over. Maar de klepjes dan? Blijkbaar is de operatie geslaagd. Sigur leeft voort in een ander jongetje. Ik ben misschien toch wel blij. Ik weet het niet.

Ik kijk nog eens naar het zilveren hangertje en zie dat het een babyflesje is. Dan pak ik de kaart er weer bij. Op de voorkant staat een teddybeer met een bos tulpen in zijn pootjes. De hartklepjes van Sigur zijn dus in een jongetje getransplanteerd van tuttige ouders. Wat vind ik daarvan? Nu word ik boos op mezelf. Wat doet dat ertoe? Maar het maakt me wel nieuwsgierig naar de gezichten die bij deze mensen horen. Ik klap mijn laptop open en tik ‘Berend Visser’ in de zoekbalk van Facebook. Er verschijnen meerdere Berend Vissers, maar achter op de envelop staat een adres. ‘Gouda’, typ ik erachteraan. Berend Visser werkt bij de milieudienst. Dat is best oké, denk ik. Dan Jascha Visser. Daar zijn er drie van. De eerste heeft zojuist op haar tijdlijn een linkje geplaatst van het Moedermelk Netwerk. ‘We zijn zo blij dat dit bestaat,’ heeft ze erbij geschreven. Dan valt het kwartje. Dit zijn niet de ouders van een kindje dat Sigurs hartklepjes kreeg. Dit zijn de ouders van het kindje dat mijn afgekolfde moedermelk ontving.

*

Nadat de arts in het AMC ons het slechte nieuws over Sigurs hersentjes heeft medegedeeld, besluit ik direct met kolven te stoppen. Nog meer kolven is zinloos. Het was twee weken lang het enige wat ik voor mijn kind had kunnen doen. Het moest om de drie uur, dag en nacht; een zware opgave voor mijn gehavende lichaam en geest, maar de melk liep uiteindelijk via een sonde naar Sigurs maagje en dat voelde goed. Liters melk produceerden mijn borsten. Het kolven was onze specialiteit geworden, die van mij en Gerben. We deden het meestal samen en we namen onze taak bloedserieus. Gerben maakte onder de kraan een doek warm om de borsten ‘gereed’ te maken. Bij gebrek aan een warm babylijfje is creativiteit gewenst want melk gaat niet vanzelf stromen. Daarna plaatste ik plastic cups over mijn tepels met daaraan vastgemaakt twee potjes die zich druppelsgewijs met melk vulden. Vervolgens kon Gerben het kolfapparaat aanzetten. ‘Niet te hard,’ riep ik in het begin vaak, want pijnlijk is het wel, dat getrek aan je tepels. Ten slotte masseerden we de borsten één voor één zorgvuldig leeg onder het monotone pompgeluid van het kolfapparaat. Als de borsten leeg waren maakte Gerben de plastic cups schoon, noteerde de hoeveelheid melk in een boekje en bracht de potjes melk naar Sigur.

‘Maar mijn melk wil ik doneren,’ snik ik als de arts is vertrokken. Een verpleegkundige die bij ons is achtergebleven piept een lactatiekundige op zodat ik mijn wens kan bespreken. Tien minuten later staat de dame voor ons. Ze is geëmotioneerd als ze zich voorstelt en geeft ons een flyer van het Moedermelk Netwerk. Het kolven moet ik langzaam afbouwen, zegt ze. ‘Dat zal snel gaan,’ zeg ik. Mijn borsten weten ook dat Sigur dood zal gaan. De lactatiekundige biedt me medicatie aan om het stoppen te versnellen. Misschien toch wel handig, denk ik. ‘Bijwerkingen van de medicatie kunnen depressieve klachten zijn,’ gaat de vrouw verder. ‘Laat maar zitten,’ zeg ik.

Die avond zet ik mijn verstand op nul en kolf halfslachtig wat melk uit beide borsten. Deze keer ben ik alleen. Gerben koopt een fles wijn in de supermarkt van het AMC. Alcohol kan ik nu wel gebruiken. Na vijf minuten het geluid van het kolfapparaat te hebben aangehoord, zet ik het monster uit. In de potjes zit een beetje melk, maar het doet er niet toe. Ik gooi de melk door de gootsteen en de zoveelste huilbui dient zich aan.

Weken later is er een reactie op de website van het Moedermelk Netwerk. Iemand wil mijn melk hebben. De geïnteresseerde, een vrouw, belt aan bij het huis van mijn zus in Amsterdam-West. Bij gebrek aan een grote vriezer hebben we de lading melk naar haar verhuisd. Vlak voordat de vrouw arriveert zijn mijn zus en ik aan het beeldbellen. We spreken over wat ze als reden zal opgeven waarom de melk beschikbaar is. Zij oppert een allergie bij mijn kindje. Dat lijkt mij geen goed idee. Dan wil de vrouw de melk vast niet hebben. Ze zal kunnen denken dat er iets mis mee is. ‘Nee,’ zeg ik, ‘het lijkt me het beste om de waarheid te vertellen.’ Als de deurbel gaat, stelt mijn zus voor om onze verbinding aan te laten zodat ik de ontmoeting kan volgen. Ze draait haar laptop naar de muur zodat de vrouw niets in de gaten heeft en ik hoor hoe ze de deur opent. De vrouw vertelt dat ze de oma is van het baby’tje dat de melk nodig heeft. Ze komt van de andere kant van het land en zal de melk direct naar haar dochter brengen die geen melkproductie heeft. Zoals verwacht stelt de vrouw voorzichtig wat vragen over de herkomst van de melk. Ik hoor hoe mijn zus over Sigur praat. De vrouw is hoorbaar aangedaan. Ze vindt dit een van de meest bijzondere ontmoetingen in haar leven. ‘Mag ik misschien een foto van hem zien?’ vraagt ze voorzichtig. Natuurlijk mag dat. ‘Wat een mooi jongetje,’ zegt ze, en ze vraagt hoe hij heet.

De melk is goed terechtgekomen. Nu de hartklepjes nog.

*

Terwijl Sigur levenloos op de tafel ligt, voor het eerst en laatst door ons in bad gedaan en aangekleed, laat ik het woord donatie vallen. Dat mooie mannetje, zo gaaf en helemaal voldragen, ligt daar maar. Wat een zinloos gedoe om te sterven als je zestien dagen oud bent. Negen maanden lang groeien in een baarmoeder; het werk was helemaal af. Sigur is prachtig, goed op gewicht en in aanleg kerngezond. ‘Is er misschien een ander kindje dat iets aan dit perfecte lichaampje heeft?’ vraag ik aan dokter De Vos, die het sterven van Sigur heeft begeleid. Eigenlijk vraag ik het vanuit een verward gevoel, maar dan antwoordt hij dat dat het geval is. Ik schrik. Het is niet mijn bedoeling een bevestigend antwoord te krijgen. Sigur is al dood. Ik had niet gedacht dat hij nog een orgaan zou kunnen afstaan. Dokter De Vos legt uit dat de hartklepjes gedoneerd kunnen worden. Het gehele hartje zal binnen zes uur verwijderd moeten worden. Daar willen Gerben en ik over nadenken. Dokter De Vos zegt dat het nooit aan ouders van een overleden kind gevraagd wordt, maar aangezien we er zelf over zijn begonnen, wil hij benadrukken dat er aan hartklepjes een groot gebrek is. Een ernstig gezondheidsprobleem bij pasgeborenen betreft vaak het hart, zo vertelt hij. In Nederland worden de klepjes van varkens gebruikt, maar die zijn lang niet zo goed als die van een voldragen kind. We spreken af dat dokter De Vos naar Eurotransplant zal bellen om na te vragen of Sigurs hartklepjes inderdaad gewenst zijn. Zijn hartje is na zijn geboorte immers gedurende dertig seconden gemasseerd. Nadat hij ons alleen heeft gelaten, hebben we niet veel tijd nodig om een besluit te nemen. Natuurlijk zou Sigur dit een goed idee hebben gevonden. Stoere Sigur. Hij zal een ander kindje helpen! Het voelt niet als onze verdienste, hoewel veel mensen nadien vertellen het dapper van ons te vinden. Het is Sigur die iemand een dienst bewijst. Ikzelf ben op dat moment niet eens donor. Gerben ook niet.

Zo gebeurt het dat Sigur een paar uur later wordt meegenomen naar het mortuarium waar een team van Eurotransplant zijn hartje verwijdert. Wanneer we Sigur vier dagen later in het mortuarium ophalen, zien we dat het transplantatieteam zijn groene rompertje weer netjes heeft aangetrokken. Boven de hals van het kledingstuk piept het randje van een witte pleister uit.

*

Gerben ziet het niet zitten: met ons overleden kind de drie smalle trappen op naar ons appartementje in de Jordaan. ‘De buren weten nog niet eens wat er is gebeurd,’ brengt hij in. Ik twijfel of ik Sigur mee naar huis wil nemen. Na zestien dagen aan het bedje van een levende Sigur te hebben gezeten, voelt het vooruitzicht om vier dagen met een dode Sigur in huis door te brengen als de zoveelste loodzware beproeving. Ik ben kapot, ik wil dat het ophoudt. We besluiten om Sigur in het mortuarium van het AMC achter te laten.

Tot op de dag van vandaag weet ik niet of ik spijt heb van het niet thuis opbaren. Hij is natuurlijk thuis geweest, in mijn buik, negen maanden lang, maar ik ben nieuwsgierig hoe het geweest zou zijn. Gelukkig valt voor alles wat te zeggen, ook voor de keuze om Sigur in het mortuarium achter te laten. Je kunt zeggen dat Sigurs wereld nu eenmaal uit ‘ziekenhuis’ bestond en ook hoe fijn het was dat Gerben en ik in de dagen tussen het overlijden en de crematie voor het eerst sinds lange tijd rust hadden. Het stelde ons in staat om ons op het afscheid te concentreren. Mooie muziek uit te kiezen, afscheidswoorden te schrijven, foto’s uit te printen en de logistiek rondom de ceremonie te regelen. We laten de grote bruine beer die Sigur in het Erasmus MC van een verpleegkundige heeft gekregen met hem meegaan naar het mortuarium. Een zacht en warm vriendje. De ECMO-beer noemen we hem. ECMO verwijst naar de hart-longmachine waar Sigur in het Erasmus mogelijk gebruik van zou maken, wat hem bespaard is gebleven omdat zijn conditie nog ‘te goed’ was.

Op een maandagochtend rijdt een donkerblauwe stationwagen het smalle straatje in waar wij wonen. Het is negen uur en de meeste mensen zijn op hun werk. Zijn we er klaar voor? In ieder geval verlangen we ernaar ons kind weer te zien. Weerspiegeld in de etalageruit van de antiekzaak tegenover ons huis zie ik ons de auto in stappen. Uitvaartverzorgster Angela begroet ons vriendelijk, trekt op en manoeuvreert de wagen de hoek om. Ze is een praktische vrouw van weinig woorden. We vinden dat prettig. Haar visitekaartje hebben we, samen met nog wat andere kaartjes en brochures, van het AMC gekregen. Het hare was het enige zonder tierelantijnen. Angela verstaat de kunst van luisteren en slechts datgene te zeggen dat ertoe doet.

Het mortuarium van het AMC is grauw en kaal. Angela heeft ons hiervoor gewaarschuwd. Ze legt uit dat Sigur in een bakje in een aparte kamer ligt. We vragen haar om eerst bij hem te kijken en ons daarna te vertellen wat ze heeft gezien. Dat doet ze, zorgvuldig. Sigur ziet er mooi uit, zegt ze. Hij heeft een minuscuul rood puntje op zijn neus, waarschijnlijk door de beademingsslang die hij zestien dagen lang in heeft gehad, en een van zijn handjes is wat ingevallen door de infusen die hij steeds geprikt kreeg. Gerben en ik stormen naar binnen. Angela heeft het wat ons betreft zwak uitgedrukt. Hij ziet er prachtig uit. Eigenlijk mooier dan ooit. Het opgehoopte vocht als gevolg van een longontsteking is uit zijn gezichtje weggetrokken. Er zijn geen slangen en pleisters, hij heeft een egale huid en een mooi gevormd mondje, de lipjes wijken iets van elkaar wat de indruk van een brutaal lachje geeft.

We leggen Sigur in het rieten mandje dat we uit Angela’s catalogus hebben uitgezocht en rijden naar het crematorium in Amsterdam-Noord. Niemand spreekt tijdens de autorit. Af en toe til ik het deksel van Sigurs mandje op om naar hem te kijken. Of eigenlijk kijk ik de hele tijd. Geniet van hem, denk ik. Zo lang het nog kan.

*

In de jaren dat ik vrijgezel ben, wonend in het centrum van Amsterdam, heb ik een leuk leven. De lange werkdagen en het stappen in het weekend voelen soms echter doelloos. Diep vanbinnen verlang ik naar een gebeurtenis die mijn leven eens goed op zijn kop zet. Ik ben de vijfendertig gepasseerd en toe aan iets nieuws. Het lijkt me wel wat, weer eens intense blijdschap, verbazing of verwarring ervaren. Het ontmoeten van een nieuwe liefde of het krijgen van een kind bijvoorbeeld, dat zou mijn gevoelsleven vast weer in beweging krijgen. Ik maak me wel zorgen of dat laatste ooit zal gebeuren. Behoedzaam probeer ik mijzelf te laten wennen aan het idee dat ik kinderloos blijf.

Naast het verlangen naar verandering leeft er tegelijkertijd een angst in me dat op een dag niets meer hetzelfde zal zijn. Als ik zesendertig ben schrijf ik in mijn dagboek dat het leven een ‘voorgeprogrammeerd avontuur’ is: Ooit zal ook ik te maken krijgen met de ziekte of dood van een geliefde, van mijzelf, of een andere nare gebeurtenis. Ik wil er niet te veel mee bezig zijn, want het moment komt toch wel, en als het komt vind ik vast en zeker een manier om ermee om te gaan, maar soms neemt het me in beslag. Wat heeft het lot voor mij in petto? Ziekte en dood lijken mij zaken waarop ik geen invloed kan uitoefenen, maar positieve gebeurtenissen kan ik zelf creëren. Die kinderloosheid bijvoorbeeld. Ik weet niet zeker of dat echt zo erg is maar ik wil niet dat de keuze door de biologische klok vóór mij gemaakt wordt. Ik besluit het lot een handje te helpen; ik ga internetdaten.

Vlak voor mijn negenendertigste heb ik met iemand afgesproken op de Elandsgracht. Om precies te zijn voor café De Jordaan. Niet om het op een zuipen te zetten, maar om vanaf daar naar de Hortus Botanicus te fietsen. Mijn date heeft hier een lidmaatschap en hij mag een paar keer per jaar een introducee meenemen. Het is begin februari en flink koud buiten. Aangekomen bij onze bestemming duiken we een warme kas in. Terwijl de jongensachtige man tussen de subtropische planten voor mij uit loopt, merk ik dat ik me op mijn gemak voel. Gedachteloos strijk ik met mijn handen langs het Kaapse struikgewas en dan zie ik dat hij, zonder dat hij mij heeft gezien, hetzelfde doet. Een paar uur later drinken we alsnog een biertje in café De Jordaan en wisselen telefoonnummers uit. We krijgen een relatie. Ik ervaar geen heftige emoties zoals ik dat vooraf wel had verwacht bij een nieuwe liefde, maar voel juist rust en vertrouwen als ik bij hem ben. Na een half jaar weet ik het zeker, ik laat hem niet meer gaan. Hij heet Gerben en het is het prille begin van de opmars naar de gebeurtenis die mijn leven wél volledig op zijn kop zal zetten. Ons beider leven moet ik zeggen.

*

Als Gerben en ik besluiten voor een kindje te gaan ben ik bijna veertig. We kennen elkaar pas een jaar, maar het vertrouwen in onszelf als stel is groot. Daarbij is er weinig tijd te verliezen. Ik heb dan wel twee oma’s die na hun veertigste nog een kind kregen, maar niets in het leven is vanzelfsprekend. Dat laatste is overigens een rationele gedachte, want al durf ik het niet hardop te zeggen, ik heb het gevoel dat het zal lukken. Ik ben in veel opzichten een zondagskind. Ik overleefde ooit een bacteriële hersenvliesontsteking en naast het gegeven dat ik ook echt op een zondag ben geboren, is vrijwel alles waar ik tijdens mijn leven mijn zinnen op zette gelukt.

Het is inderdaad in één keer raak en een blije maar beduusde Gerben zegt dat hij wel met mij naar het casino wil. De zwangerschap eindigt echter in een miskraam, en dat gebeurt daarna nog een keer. We blijven er nuchter onder. Miskramen horen erbij als je veertig bent. Niet alle eicellen verkeren meer in goede staat en het is prima dat de natuur dan ingrijpt. Voor ons is vooral het verstrijken van de tijd frustrerend. Het moet niet te lang meer duren vinden we, veertig voelt toch als een grens.

Vlak voor mijn eenenveertigste raak ik in verwachting van een blijvertje, Sigur. Een heerlijke tijd volgt. Geen misselijkheid, vermoeidheid, dikke voeten, hoge bloeddruk, vreetbuien of stemmingswisselingen. Wel een mooi groeiende buik, prima echo’s, veel energie en een goed humeur. Sigur beweegt veel en alhoewel ik mij er absoluut geen voorstelling van kan maken dat hij ooit tevoorschijn zal komen, bereiden Gerben en ik zijn komst zorgvuldig voor.

Bij 37 weken ligt Sigur in stuit, maar hij wordt met succes door een verloskundige naar hoofdligging gedraaid. Ik vind dat belangrijk omdat ik een thuisbevalling voor ogen heb en met een kindje in stuit dient de bevalling in een ziekenhuis plaats te vinden. Ook wordt me gezegd dat de navelstreng aan de zijkant van de placenta zit, misschien zelfs gedeeltelijk in de vliezen. Maar dat is volgens de verloskundigen geen probleem omdat mijn placenta hoog aan de voorkant ligt. Toch vind ik het raar, die onverwachte feitjes. Ik had verwacht dat ik een zwangerschap en een bevalling volgens het boekje zou hebben. Een stuit op het einde van de zwangerschap komt echter maar in 3% van de gevallen voor en een navelstrenginsertie in de vliezen bij 1%.

Als ik overtijd begin te lopen, vind ik dat geen probleem. Het zijn de laatste dagen die ik alleen met mijzelf kan doorbrengen, de laatste dagen zonder verlengstuk, zonder kind. Ik probeer te genieten van de momenten in mijn eentje en ik zit niet stil. Voor de stichting waar ik voorzitter van ben, verzet ik in die laatste dagen bergen werk. Ook ga ik naar de kapper en zorg ik ervoor dat ons huisje spic en span is.

Ruim een week na de uitgerekende datum is het kerst. Gerben en ik hebben niets gepland omdat we dachten midden in een kraamweek te zullen zitten. Met een vriend besluiten we op eerste kerstdag naar de klimmuur bij Amsterdam Centraal te gaan. Terwijl Gerben in de touwen hangt, maak ik een filmpje voor Sigur. ‘Kijk, dat is je vader,’ vertel ik hem.

‘Kijk Sigur, in deze buik zit jij.’

‘Kijk Sigur, dit is het ledikantje waar jij straks in zal liggen.’

‘Kijk Sigur, dit is de volle maan. Het is nu echt tijd om te komen hoor.’

Ik maak in totaal elf filmpjes voor mijn zoon. Eén voor elke dag dat hij te laat is. Ik film mezelf als ik gitaar speel en een nummer van Glen Hansard zing: ‘I don’t know you, but I want to ...’ En, uitslover die ik ben, sta ik op één filmpje te dansen. Kijk mij eens, dit kan ik nog, ook al loop ik overtijd.

Het laatste, elfde, filmpje is door onze goede vriend Louis gemaakt. Het is zondag 27 december, Gerben en ik zitten op de bank. ‘Je komt eraan jongen,’ zegt Gerben in de camera. Die nacht zijn bij mij lichte weeën begonnen. Om de negen minuten heb ik een krampend gevoel in de onderbuik. ‘Vast voorweeën,’ zeg ik de volgende ochtend tegen Gerben die niets in de gaten heeft gehad. De regel luidt immers: geen paniek bij een beetje weeën, laat je man slapen, want dan is hij tijdens de werkelijke bevalling tenminste fit.

‘Eigenlijk had de verloskundige geen hoop meer,’ vervolgt Gerben op het filmpje. Hij bedoelt dat het prikkelen van de vliezen een dag eerder – dit kan de bevalling in gang zetten – niet mogelijk was omdat de baarmoedermond nog dichtzat. ‘O,’ zegt Louis, ‘dat klinkt wel heel dramatisch.’ Gerben glimlacht vermoeid: ‘Ik bedoel: de verloskundige had geen hoop dat hij snel zou komen. Verder is het natuurlijk een gezond kind enzo.’ ‘O, gelukkig,’ zegt Louis. ‘Zet die camera nu maar uit,’ zijn mijn laatste opgewekte woorden. Letterlijk mijn laatste opgewekte woorden voor lange, lange tijd.

*

Ik bevind me op Las Peñitas, een strand aan de westkust van Nicaragua. Het is december 2013 en Gerben en ik maken een reis door Midden-Amerika. De duisternis is ingetreden, maar het is nog steeds warm. Ik lig languit op mijn rug in het zand. Het regelmatige geluid van de golven maakt me bewust van het hier en nu, maar ook van de toekomst. Ik denk aan de gesprekken die Gerben en ik in de afgelopen weken voerden. Ja, hadden we besloten. We laten het lot bepalen. Een kindje is welkom. Als we straks terug in Nederland zijn gaan de condooms de kast in.

De hemel gloeit van de sterren. Ik voel me intens blij en moet aan het spreekwoord het staat in de sterren geschreven denken. ‘Dag sterren,’ zeg ik zachtjes. ‘Een van jullie is mijn nog ongeboren kind.’ Ik glimlach om mijn zweverige gepraat. Misschien lukt zwanger worden helemaal niet, denk ik daarna bescheiden, maar ik weet wel beter en mijn hart maakt een sprongetje. Hoe zal je zijn?

*