HOOR JE ME

Rob Kamphues

Hoor je me

Roman

Uitgeverij Brandt

Amsterdam 2017

Deze uitgave kwam mede tot stand door bemiddeling van Sebes & Bisseling Literair Agentschap te Amsterdam.

Copyright © Rob Kamphues

Omslag: Studio Jan de Boer

Omslagbeeld: Hollandse Hoogte

Typografie: ZetSpiegel, Best

Auteursfoto: Elvin/SBS

NUR 301

ISBN 978 94 92037 52 7

DAG 1

1.

JOOST

Ma vertelde een keer een verhaal over de moeder van een schoolvriendinnetje, herinner jij je dat nog? De ouders van dat meisje kregen slaande ruzie, de vader stormde woest het huis uit en de moeder schreeuwde hem na: ‘ach vent, stik toch lekker’. Een paar uur later verslikte die man zich in het graatje van een haring en was pats boem de pijp uit. Volgens ma zou die moeder de rest van haar leven verteerd zijn door wroeging en uiteindelijk zelfmoord hebben gepleegd.

Weet je nog dat ma dat vertelde toen wij weer een keer enorm ruzie maakten? Dat we van haar daarom nooit de deur uit mochten lopen met ruzie zonder fatsoenlijk afscheid te nemen? Zonder iets te zeggen als ‘we praten het wel uit als we zijn afgekoeld’, of ‘het komt wel goed tussen ons’.

Heb jij enig idee wat jouw laatste woorden tegen mij waren? En mijn laatste woorden tegen jou? Ik zal je helpen, het ging over voetbal, over Zwitserland-Albanië.

Waarom keek je die wedstrijd trouwens bij mij? Had ik je uitgenodigd? Ik dacht het niet. We hadden elkaar in geen tijden gezien of gesproken, en ineens stond je bij me op de stoep, voor Zwitserland-Albanië! Ik kreeg niet eens de kans om te zeggen ‘leuk je weer eens te zien’. Je gooide je jas op de kapstok, beende langs me de woonkamer in en wurmde je op de bank tussen de anderen alsof het jouw huis was.

O nee, eerst maakte je je onmogelijk bij mijn vriendenkring door te constateren dat ‘er wel heel veel ouwe glorie van de Nederlandse televisie bij elkaar zat’.

Inderdaad zaten er twee BN’ers in de kamer; dat krijg je als je bij de televisie werkt. Dat is niet iets om je voor te schamen, Albert. Als je ergens werkt kan het zomaar gebeuren dat je bevriend raakt, hoewel jij je dat waarschijnlijk niet kunt voorstellen.

Ik riep nog: ‘Dames en heren, dit is mijn broer Albert, hij is wetenschapper, hij komt net uit de rimboe, daar gaan ze wat primitiever met elkaar om.’ Iedereen lachen, situatie gered zou je zeggen.

Waarom kon je daarna niet stil in een hoekje zitten en je mond houden? Waarom moest je zo nodig laten zien hoeveel jij van voetballen wist? Terwijl er mensen bij waren met meer verstand van voetbal in hun kleine teen dan jij en ik samen. Er was zelfs iemand bij die een blauwe maandag in het Nederlands elftal had gespeeld. Uitgerekend aan hem ging jij uitleggen dat de linies van Zwitserland te ver van elkaar afstonden of zoiets. Sfeer naar de kloten, helft van mijn vrienden stapte op in de rust omdat ze jou zat waren.

Niet dat je dat zelf doorhad, zoals jij nooit doorhebt wat precies de uitwerking van jouw woorden op andere mensen is.

Dat bedacht ik allemaal onderweg hiernaartoe. Ik dacht: waarom ga ik eigenlijk, en toen ik dat dacht stroomde alle energie uit mijn lichaam. Ik wist het niet. Ik kon geen enkele reden bedenken waarom ik het de moeite waard vond om aan jouw sterfbed te zitten. Ik ben tachtig gaan rijden op de snelweg. In de stad stopte ik voor stoplichten die net op oranje floepten. Bij het begin van de bebouwde kom gaf een paal mijn snelheid aan: ‘48 kilometer per uur’, een smiley! Ik had ervan gehoord, van het bestaan van die ‘smileys’, maar er nog nooit een in het wild gezien.

In de parkeergarage heb ik net drie rondjes gereden op zoek naar een plekje, ik kon van de zenuwen niet eens fatsoenlijk inparkeren. Ik ben zo traag als ik kon naar de ingang van het ziekenhuis gelopen. Uit de lift kwamen drie patiënten gestrompeld. Stokoude, verfrommelde mensjes. Ingevallen wangen, holle oogkassen, vermoeide blik alsof Magere Hein al bezit van hen heeft genomen. Ik aarzelde met het indrukken van het knopje van de lift. Alles in mij schreeuwde: keer om, ga naar huis, laat je grote broer zijn laatste adem uitblazen zonder dat jij erbij bent, wat kan jou het schelen? Maar op de een of andere manier is daar nog meer moed voor nodig dan voor het ondergaan van het hele circus van ziekenhuizen en sterfbedden. Broer gaat dood, moet begraven worden, wat je ook van hem vindt, dingen regelen, weduwen ondersteunen, zoldertjes en schuurtjes opruimen. Zo doen fatsoenlijke mensen dat. Ik geef het toe: ik ben graag een fatsoenlijk mens. Ondanks alles.

Daarom zit ik hier, Albert, aan jouw bed. Ik zit en ik kijk. Naar die muur van apparaten achter je. Het zijn een hoop draden en slangen waar jij aan vastzit. Je lijkt wel een ruimtevaarder. Ik heb geprobeerd te ontdekken waar ze allemaal voor dienen, die buizen en slangen en draden. Een paar ken ik er: de beademing, die met een dikke slang je mond ingaat, het plastic buisje uit je neus dat denk ik voor sondevoeding is, en allerlei draden aan je arm die naar de hartmonitor gaan. Maar de rest? Ik tel er minstens tien en ze komen in een rare kluwen onder je bed bij elkaar. Is er in dit hele ziekenhuis iemand die weet welke draad waarvoor is? Waarom ruimen ze dat niet netjes op? Of betekent die wirwar dat ze het eigenlijk al hebben opgegeven? Ik kan het me nog voorstellen ook, zo hopeloos als je erbij ligt. De eerste minuten durfde ik niet eens bij je in de buurt te komen. Ik kwam niet verder dan de deuropening. Ik schrok van het geluid dat er uit je komt. Als je inademt klinkt het alsof er badwater door een afvoerputje wordt gezogen. Een enorme slurp. Als je uitademt reutel je als een espressomachine. Slurp, stilte, reutel. Slurp, stilte, reutel. Het zal de plastic buis wel zijn die het geluid versterkt, maar ik moet mijn best doen om niet alleen maar naar je ademhaling te luisteren. Het is belachelijk om er zo bij te liggen, Albert. Nou ja liggen, ze hebben je half overeind gezet, zodat het nog wat lijkt. Maar dat doet aan het treurige niks af. Vooral voor iemand zoals jij die nooit kwetsbaar wilde lijken. Waarom doen wij mensen dit elkaar aan? Waarom kunnen we elkaar niet gewoon dood laten gaan als het onze tijd is? Waarom moeten we met een reusachtige arm om het hoekje mensen terughalen? Ik herken amper meer mijn broer in de roerloze gestalte in bed. Je gezicht vertoont geen enkele uitdrukking. De rimpeltjes om je ogen, het kuiltje in je rechterwang, het is allemaal weg. Alsof ik naar een wassen beeld kijk dat nog niet af is, of niet goed gelukt. Je lijkt tien jaar ouder dan de 51 die je bent. Ik heb een kwartier niet naar je durven kijken. Ongegeneerd naar een andere volwassene kijken doen alleen kinderen. Maar er is weinig anders om naar te kijken op een intensive care. De hartmonitor heeft maar één kanaal, de andere patiënten liggen keurig achter schermpjes, je hebt niet eens uitzicht hier. Het rare is: het went op de een of andere manier ook snel dat je niks terugzegt. Hoewel ik nog ergens in mijn achterhoofd verwacht dat je elk moment je ogen opent en me terechtwijst: ‘Kun je het een beetje zien, broer?’ Maar tegelijk bekijk ik je met een rust die nieuw voor me is. Voor het eerst zie ik dat je pigmentvlekken op je rechterslaap hebt. Nooit eerder gezien. Als ik lang naar je kijk valt het ook steeds meer op dat je hoofd raar eivormig is. Een beetje met een punt aan de achterkant, zoals een alien, maar dan minder heftig natuurlijk. Ma heeft weleens verteld dat ze jou met een tang aan je hoofd uit haar hebben getrokken. Dat zal het dan wel verklaren. Gek eigenlijk dat je niet eens het uiterlijk van je eigen broer goed kent. Heb je een buikje, heb je hangtieten? Ik heb je vast weleens in je zwembroek gezien, maar op dat soort momenten kijk je daar niet naar. Dat soort dingen wil je van je broer niet weten. Ik zou het allemaal kunnen controleren, je kunt er niets tegen doen, zo hulpeloos ben je.

Zou er nog iets in je omgaan? Wie zal het zeggen: misschien drijf je nu wel in een zelfverzonnen universum rond waar alle wilde dieren naar je toekomen om vriendschap met je te sluiten, of zoiets. De dokter zegt dat die kans vrij klein is trouwens. Ik heb hem net gesproken, Verkaik heet hij. Optimistische man, op het naïeve af. De eerste 72 uur zijn cruciaal, zegt hij. Ik neem aan dat dat betekent dat als je voor die tijd niet zelf ademt de stekker eruit gaat, maar dat vertelde hij er niet bij. Hij benadrukte dat je situatie zeer ernstig is, maar dat we de moed nooit moeten opgeven. De eerste drie dagen, daar gaat het om, herhaalde hij maar. ‘Als hij die goed doorkomt is alles mogelijk.’ Zoals hij het zei klonk het een beetje als een aankondiging van een show van Hans Klok: ‘In de wondere wereld van de medische magie is alles mogelijk!’ Kaboem, vuurwerk, lasershow, halfnaakte doktersassistentes. ‘Alles,’ benadrukte hij, ‘zelfs volledig herstel.’

Ik vind dat nogal een nietszeggende diagnose.

‘En dokter, hoe sta ik ervoor?’

‘Tja meneer, u wordt helemaal beter of u gaat helemaal dood of alles ertussenin.’ Wat is dat voor kwakzalverij?

‘Bovendien,’ zei hij, ‘zelfs als het herstel niet volledig is, is de techniek tegenwoordig zo vergevorderd dat er bijna altijd een mogelijkheid tot waardevolle communicatie is.’

Dat zou voor het eerst zijn dan, hè, dat jij en ik waardevol communiceren. Bij mijn weten hebben we nog nooit waardevol gecommuniceerd. Onze gesprekken waren altijd twee goederentreinen die elkaar passeerden in het donker. Ik beweerde iets, jij beweerde glashard het tegenovergestelde. Ik probeerde jou met argumenten tot een dialoog te verleiden, maar jij herhaalde gewoon nog iets stelliger je eerste mening. Dat ging dan een paar keer op en neer tot ik het opgaf. ‘Wat jij wilt, Albert,’ zei ik dan. Trein gepasseerd, communicatie voorbij. Ze zeiden op mijn werk vroeger weleens: ‘Waar heb jij zo goed leren argumenteren?’ Drie keer raden.

Zo ging het toch ook bij Zwitserland-Albanië?

Ik vroeg in de rust of jij je een beetje gedeisd wilde houden. Daar zag jij het nut niet van in. Waarom zou je? Je had toch ook recht op een eigen mening. Ik vroeg je op de man af waarom je bij mij kwam kijken. Je kwam met een verhaal over die twee Albanese broers, van wie er eentje naar Zwitserland was geëmigreerd en de ander in Albanië was gebleven waardoor ze nu tegen elkaar speelden, hoe grappig dat was, twee broers, lijnrecht tegenover elkaar en dat je je afvroeg wat er zou gebeuren als een van de twee in scorende positie zou komen en de ander dat kon voorkomen door hem te tackelen.

Het was dezelfde discussie als in 1983, Ajax-Groningen, waarin Ronald Koeman zijn broer Erwin genadeloos onderuit schoffelde. Ik trok partij voor Erwin, jij vond hem een mietje. Jij herhaalde voor de zoveel duizendste keer in ons leven dat jij in een soortgelijke situatie precies hetzelfde zou doen. Ik herinnerde je eraan dat je dat al gedaan had. Jij deed weer net of het niet gebeurd was. Moet ik het nog een keer vertellen? Eind jaren zeventig, potje straatvoetbal, ik speelde je door de benen, één keer te veel, ik geef het toe, te demonstratief ten overstaan van de andere spelers – maar ja, hoe leuk is het om je oudere broer te poorten – en toen kwam je achter me aan. Net zolang tot ik in een hoek van het veld klem stond. Ratsj, vol op mijn hielen, mijn achillespees knapte als een elastiekje. Nooit meer normaal kunnen voetballen.

Jij zei weer dat dat mijn eigen schuld was, dat ik die tackle makkelijk had kunnen ontwijken, dat ik een huilebalk was, die meteen naar zijn moeder hinkte.

Daarna werd het een ordinaire ruzie over van alles en nog wat. Tot je boos je jas van de kapstok graaide en de deur uitbeende. Je rug en een opgestoken middelvinger is het laatste beeld van je dat ik voor ogen heb.

Weet je wat er de hele tijd door mijn hoofd spookt? Stel dat je vandaag of morgen je laatste adem uitblaast, dan word ik geacht een speech te houden op je begrafenis of crematie, over hoe leuk we het vroeger hadden en hoe bijzonder onze band altijd is geweest. De hele wereld zal toekijken: Joost Vos, de beroemde tv-presentator vertelt openhartig over het verdriet naar aanleiding van het overlijden van zijn oudere broer. Mensen zullen vragen: ‘Wanneer heb je hem voor het laatst gezien of gesproken? Wat waren zijn laatste woorden?’

Ga ik dan eerlijk zeggen dat ik tegen die rug en die opgestoken middelvinger zei: ‘Kijk maar uit dat je je niet te pletter rijdt als je je zo opwindt’?

En dat jij terugriep: ‘Ik had je andere enkel ook kapot moeten trappen.’

Misschien zit ik daarom wel hier, Albert, in de hoop dat me een leuke anekdote te binnen schiet of een warme herinnering voor jij de pijp uit gaat.

2.

MACHTELD

Hallo lieverd, ik hoop dat ik er goed aan heb gedaan om Joost uit te nodigen. Ik weet dat jullie niet altijd even goed met elkaar konden opschieten, maar ik dacht: op dit soort momenten doet dat er niet toe. Ik hoorde hem tegen je praten; dat is op zich toch al bijzonder? Het is zo verwarrend allemaal. Mijn hele leven staat op zijn kop. Je hebt me zo laten schrikken. Ik heb alles uit mijn handen laten vallen toen ik hoorde van je ongeluk. De hele tijd schieten gedachten door me heen: is het gas wel uit, staat de melk nu op het aanrecht te verzuren, dat soort nutteloze dingen. Weet je wat ik aan het doen was toen de agenten het tuinpad opliepen? Ik was de driesterrensudoku uit de krant aan het maken, net als vroeger. Ik zat ook half te luisteren of de telefoon zou gaan, ik dacht: misschien bel je nog na je televisieoptreden, dus toen ik voetstappen op het tuinpad hoorde dacht ik zelfs even dat jij het was, maar het waren de agenten. Ze waren met z’n tweeën: een oudere agent zonder pet en een blonde vrouw van wie haar paardenstaart onder de pet vandaan kwam. Dat schijnt te moeten, hè, dat ze met z’n tweeën zijn als er iets ernstigs is gebeurd. Het stomme was, ik wist meteen dat er iets ernstigs aan de hand was, maar ik dacht niet aan jou, maar aan Jonathan. Vind je dat heel erg? Als bliksemflitsen schoot het door me heen: wanneer heb ik onze zoon voor het laatst gesproken? Ging hij iets gevaarlijks doen dit weekend? Kanoën in de Ardennen, bergwandelen, diepzeeduiken? Wanneer heb ik voor het laatst naar het nieuws geluisterd, is er ergens een bus met jonge mensen in een ravijn gestort? Het was alsof ik mijn vingers in het stopcontact had gedaan. Ik kon me niet bewegen, ik kon niks besluiten, maar er schoot wel van alles door me heen. Ik keek ook naar mijn sudoku en dacht nog: nu weet ik straks niet meer waar ik gebleven ben. Ik dacht ook: als ik niet opendoe gaan ze misschien wel weg en is het gewoon niet gebeurd. Pas toen ze op het raam klopten ben ik naar de voordeur gelopen. Ik keek recht in het gezicht van de agent, maar de vrouw, het was nog bijna een meisje, nam het woord. Ik zag aan haar gezicht dat ze het nog enger vond dan ik. Dat ze zo’n onervaren iemand op mij laten oefenen, dacht ik, dat is toch niet netjes? Ze keek vragend naar het bordje naast de deur en vroeg of ik mevrouw Vos was. Ik heb het bordje pas geleden veranderd. Mensen begonnen erover, als ze op bezoek kwamen: ‘Machteld, wanneer haal je dat stomme bordje nu eens van de deur? Dhr. en mevr. Vos? Jullie zijn al anderhalf jaar uit elkaar, je bent nu toch weer gewoon jezelf? Of hoop je stiekem dat hij terugkomt?’ Alsof een ander leven enkel in een naambordje zit. Toch voelde het een beetje als verraad toen ik het eraf schroefde, maar ik was ook trots op mezelf dat ik in één keer de juiste schroevendraaier te pakken had. Niet de elektrische hoor, gewoon die groene uit de gereedschapskist die je bij mij hebt laten staan. Waarom stond die eigenlijk nog bij mij? Moest jij nooit iets repareren in je eigen huis, of heb je een nieuwe gekocht? Ik heb een nieuw bordje laten maken bij de sleutelspecialist in het winkelcentrum. Ik dacht eerst nog: zal ik er eentje doen met sierlijke krulletters ‘Machteld’ erop, het leven moet toch ook een beetje gevierd worden, maar het schijnt dat dat niet verstandig is, omdat verkrachters de deuren afgaan op zoek naar vrouwen die alleen wonen. Dus had ik in zakelijke letters ‘M.G. Geverdingen’ laten stansen. Daarom keek die blonde agente naar het bordje en vroeg ze nog een keer of ik mevrouw Vos was. Ik antwoordde dat ik dat was. Ze vroeg of ze mocht binnenkomen, ze zei: ‘We hebben ernstig nieuws over uw ex-man.’ Laat ik het maar bekennen: er ging een golf van opluchting door me heen. Niet Jonathan dus, dacht ik. Jonathan was nog veilig, met mijn zoon, onze zoon, was niets aan de hand. Het duurde maar even, toen sloeg de schrik me weer om het hart. Ik kon alleen maar denken: nu ben ik niet meer de ex-vrouw van, maar de weduwe van. Wat zullen mensen zeggen als ik over straat loop? Gaat iedereen nu medelijden met me hebben? Dat wil ik niet. Als ik nog maar gewoon over straat kan en naar de bakker zonder dat mensen me aanstaren en denken: daar heb je de weduwe van die gekke bioloog die in de rimboe is vermoord door koppensnellers. Dat riepen mensen toch altijd: ‘Machteld, kijk maar uit: straks staat zijn hoofd op een stok bij de poort van een dorp daar.’ Toen realiseerde ik me dat ik niet eens wist wat je was overkomen. Ik werd er zenuwachtig van dat mijn gedachten zo met me aan de haal gingen, ik kon ze niet controleren, ze schoten alle kanten op. Intussen leidde ik de agenten naar de zitkamer en zei ik dingen als: ‘Het is zo’n rommeltje in de voorkamer, ik heb zelfs de sudoku nog niet af.’ Ook zo stom. Als ik iets aan mezelf zou willen veranderen dan is het op belangrijke momenten de juiste dingen zeggen, maar ja, hoeveel belangrijke momenten zijn er in een mensenleven? In elk geval niet veel in het mijne. Ik vouwde de krant op en heb gevraagd of ze thee wilden en ik verontschuldigde me dat ik er geen koekjes bij had omdat ik geen bezoek verwachtte. Dat soort stomme dingen zei ik allemaal, maar het gaf niks, zeiden ze, dat waren ze gewend. De oudere agent zei dat ik even moest gaan zitten. Ik ben in de leunstoel gaan zitten waarin jij altijd je krantje las. Ik heb daar sinds onze scheiding niet meer gezeten, alsof die stoel besmet was. Misschien rook hij onbewust naar jou, meed ik hem daarom. Gek dat ik juist uitgerekend nu in die stoel plofte. Het meisje haalde een glaasje water en toen vertelden ze het. Van het auto-ongeluk en de coma en alles. Ik heb in de verte gestaard. Ik voelde twee warme strepen op mijn wangen, maar waarom precies weet ik ook niet. Misschien omdat ik me realiseerde dat alles nu voorgoed voorbij is. Dat er nooit meer een weg terug is voor ons, ook al zou ik voor geen goud terug willen naar hoe het was, dat zeg ik er maar meteen bij. Er schoot mij een zin te binnen die ik ergens in een damesblad had gelezen over echtscheidingen: over dat het afstand nemen van een relatie de helft van de tijd duurt die de relatie in beslag nam. Dat zou betekenen dat het in ons geval tien jaar zou duren vóór ik over ons huwelijk heen zou zijn. Gold dat voor jou ook, Albert? Dacht jij ook nog weleens terug aan onze tijd samen? Had jij het er ook moeilijk mee? Ik herinnerde mij ook dat het artikel het had over een storm die gaat liggen als je een tijdje gescheiden bent en dat er in de luwte na die storm een andere manier van affectie voor elkaar kan ontstaan. Dat zou ik zo graag nog samen meemaken, dat we normaal tegen elkaar kunnen doen. Ik zag ons in de toekomst zitten bij de promotie van Jonathan, of zijn huwelijk, gewoon naast elkaar, tevreden dat we dát tenminste goed hebben gedaan.

Als de oudere agent zijn keel niet had geschraapt om mijn aandacht te trekken had ik nu nog uit het raam zitten staren en gedagdroomd over de toekomst. Hij had zo’n ouderwets opschrijfboekje waarin stond waar je lag. Ik moest alles overschrijven, omdat ik bang was dat ik het anders zou vergeten. Ik vroeg nog hoe ze bij mij waren uitgekomen, maar in je mobiele telefoon stond ik nog steeds bovenaan bij favorieten: ‘AAAMachteldje’, compleet met adres en geboortedatum en huisarts en alles. Daarvan moest ik meteen weer huilen, terwijl het wel om dezelfde reden zal zijn als waarom ik het naambordje nog zo lang had laten hangen. Toch deed het me goed.

Ik vroeg wat er van me verwacht werd. Ik was zo zenuwachtig dat ik zelf niks kon bedenken. Het was een beetje als op schoolfeestjes vroeger als iemand me ten dans vroeg. Dan kon ik werkelijk niet beslissen of ik wilde of niet, zo zenuwachtig werd ik van het feit dat iemand mij ten dans vroeg. De blonde agente legde een hand op mijn arm en daar werd ik rustiger van. Ze opperde dat ik misschien naar je toe wilde, ook al ben je mijn ex-man. Dat leek me een goed idee. Natuurlijk is dat een goed idee. Ze vroeg ook nog of er andere naaste familie was die ingelicht diende te worden. Ik schudde mijn hoofd en toen knikte ik weer van ‘ja’. Ik zei dat ik Joost moest bellen, en Jonathan. Toen informeerde het blonde meisje voorzichtig of jij misschien een nieuwe partner had die moest worden ingelicht. Ze deed het heel tactisch, maar ik schrok er zo van dat ik direct weer in zo’n stomme huilbui uitbarstte. Ze klopte op mijn arm alsof ze mijn oma was, maar het was lief bedoeld. Ik stamelde dat we pas anderhalf jaar uit elkaar zijn. Ze knikte begrijpend, maar met een blik die verried dat ze anderhalf jaar meer dan genoeg vond om te rouwen over een scheiding. De oudere agent keek stiekem op zijn horloge. Ik deed of ik het niet zag, maar hij had gezien dat ik het opmerkte en schaamde zich, dat zag ik ook. Ik zei: ‘Ik zal even een tasje voor hem klaarmaken, ik heb nog wel een pyjama liggen.’ Ook zo’n stomme opmerking. Alsof je voor een paar dagen naar het ziekenhuis moet voor een blindedarmoperatie. Maar het meisje vond het een goed idee. Dus liep ik naar boven en pakte ik die ene pyjama uit de kast die nog van jou was. Ik wist meteen waar hij lag. Ik heb eraan geroken, maar door de geur van wasmiddel rook ik helemaal niks. Hij lag op een stapeltje samen met een overhemd en nog wat andere shirts van jou, aan jouw kant van de garderobekast. Waarom heb ik die kleren bewaard? Wie bewaart er nu anderhalf jaar kleren van zijn ex? En wast ze eerst nog ook? Ik heb ze zelfs gestreken, stom hè? Ik dacht: je komt ze wel een keer halen, maar daarna vergat ik ze. Tot dit moment, toen wist ik meteen dat ik ze nog had. Ik heb het allemaal in een plastic zak gedaan en meegenomen.

Toen hebben de agenten me naar het ziekenhuis gebracht. Dat was aardig van hen. Ik zei dat ik best zelf kon autorijden, maar dat leek hun toch niet zo verstandig. In de hal heb ik Joost gebeld. Jonathan heb ik nog niet te pakken gekregen. Ik heb ingesproken op zijn voicemail, maar je weet hoe hij is. Ik probeer het straks nog wel een keertje.

Wat praat ik ineens veel, hè? Dat komt omdat je niets terugzegt, dan ga ik praten om de stilte te vullen. Dat deed ik vroeger ook altijd, ik heb ons hele eerste afspraakje volgekletst omdat jij nog verlegener was dan ik. Weet je waar ik bang voor ben? Dat je straks bij bewustzijn komt en geheugenverlies hebt. Dat je je niets meer herinnert van wat wij samen hebben meegemaakt. Dat je niet meer weet hoe ons eerste afspraakje verliep. Ik zou het verschrikkelijk vinden als alleen ik nog weet hoe je bij me kwam eten en dat je voedselvergiftiging kreeg van de mosselen die ik voor je had gemaakt. Weet je nog dat je even in mijn slaapkamer op bed ging liggen tot het zou overgaan, maar dat je de hele boel onder spuugde? Je zag er zo reddeloos verloren uit, zo hulpeloos, ik zal nooit vergeten hoe je me aankeek als een klein vogeltje. Ik ruimde de rotzooi op, trok je Hema-T-shirt uit over je hoofd en zag voor het eerst je naakte lichaam, nou ja, het bovenste gedeelte. Ik zei: ‘Probeer maar even te slapen,’ en toen ik tien minuten later ging kijken, lag je op je zij met je benen opgetrokken als een klein kind. Ik ben met mijn kleren aan tegen je aan gekropen. Zo werd ik de volgende morgen wakker, jij sliep nog. Ik ben weer stiekem het bed uit geslopen, heb een kopje thee met een beschuitje gemaakt. Ik wist niet zeker of je gemerkt had dat ik naast je had gelegen, maar toen ik het dienblad op bed neerzette sloeg je het dekbed terug en vroeg je: ‘Kom je weer bij me liggen?’ Toen was je opgeknapt genoeg om met me te vrijen. We bivakkeerden twee dagen in bed, we vreeën, we sliepen en we aten, voor zover dat ging met jouw voedselvergiftiging; ik ging er enkel uit om boodschappen te doen. Warme appelsap was het enige dat je lekker vond. Ik raspte banaan voor je en prakte appel fijn, en dan kroop ik weer bij je in bed. We keken een film en dan vreeën we, we sliepen even en dan vreeën we weer. We kwamen in een soort roes waar ik nog nooit in was geweest. Op een gegeven moment kroop ik onder de lakens en deed ik het voor het eerst met mijn mond omdat ik in de Viva had gelezen dat dat erbij hoorde, en te merken aan jouw reactie was dat voor jou ook de eerste keer. Praten deden we nauwelijks, we genoten en gaven ons eraan over. Ik zal ook nooit vergeten hoe het bijna fout liep toen je weer was opgeknapt. Na twee dagen ging je ineens douchen en toen je uit de badkamer kwam was alle magie tussen ons weg, ineens, alsof alles wat er gebeurd was in het putje was weggespoeld. We voelden het allebei en werden er heel onhandig van. Je zei dat je maar weer eens ‘op huis an moest’, precies die woorden. De angst sloeg me om het hart, ik dacht dat er meer tussen ons was, we hadden al zoveel samen gedeeld. In de deuropening leek het er zelfs op dat je me een hand ging geven en een paar zoenen op de wang. Ik weigerde je uitgestoken hand. Je pakte me onhandig bij beide schouders vast, gaf me een veel te harde zoen op mijn mond, de tranen sprongen in mijn ogen. ‘Nou, dan ga ik maar,’ zei je. ‘Ik spreek je nog,’ zei ik kortaf. Daar schrok jij weer van, alsof je wakker werd. Je keek me ernstig aan en zei: ‘Dan hebben we nu dus verkering.’ Het klonk zoals een ambtenaar praat als hij een paspoort overhandigt, maar ook een beetje als een vraag, alsof je het toch niet helemaal zeker wist. Ik protesteerde niet, jij knikte tevreden, waarmee besloten was dat wij verkering hadden. ’s Middags werd er bij mij een grote bos rozen bezorgd met een kaartje ‘dank voor de goede zorgen’ en daaronder gekrabbeld ‘voor mijn verkering’. Weer zo’n onhandige zin, maar zo kregen we dus verkering.

Dat mag je allemaal niet vergeten, zoals je ook niet mag vergeten waar we voor het eerst tegen elkaar zeiden dat we van elkaar hielden. Weet je nog waar dat was? Wie het ’t eerst zei? Het was op die berg in Zwitserland op het terras van die berghut bij Wengen. Ik weet nog precies hoe windstil het was, zo stil dat je de auto’s in het dal kon horen. Als ik mijn ogen sluit zie ik de nevel weer die in het dal hing terwijl de zon intussen vol op ons en de berg scheen. We waren zo vol van het uitzicht dat we moed kregen om dingen te zeggen die eigenlijk voor ons allebei te groot waren. Je sloeg je arm om me heen en fluisterde: ‘Ik denk dat ik verliefd ben.’ Ik moest het nog een keer vragen, voor de zekerheid, zo zachtjes zei je het. Je keek ook meteen heel verstoord en ik was bang dat je het meteen zou terugnemen. ‘Ik zei dat ik van je hou,’ zei je. Dat had je helemaal niet gezegd, maar ik zei automatisch: ‘Ik ook van jou’ terug, terwijl ik dat op dat moment niet eens zeker wist. Ik was gewoon zo blij dat iemand zoiets zei, dat ik me heel lang niet heb afgevraagd of het echt was wat we voelden of dat we het alleen maar speelden omdat we het zo graag wilden geloven. Op dat moment geloofde ik dat we nooit uit elkaar zouden gaan, dat er nooit iets tussen ons in zou kunnen komen. Dat moet je allemaal onthouden, hoor, dat is belangrijk, dat je weet hoe je leven was, dat je koestert wat er mooi aan was. En als je het niet meer weet vertel ik het net zo vaak tot je je alles weer herinnert.

3.

MACHTELD EN JOOST

‘Fijn dat je toch gekomen bent, Joost.’

‘Ik had niet het gevoel dat ik veel keus had.’

‘Nou ja, je deed aan de telefoon zo kortaf dat ik eventjes dacht dat je niet zou komen.’

‘Sorry, Machteld, dat ik kortaf deed, maar je belde nogal op een ongelukkig moment.’

‘Op een ongelukkig moment? Kan ik er iets aan doen dat je broer Albert ineens een ongeluk krijgt? Had ik moeten wachten met bellen tot je een middag vrij had?’

‘Luister, ik heb alles uit mijn poten laten donderen waar ik mee bezig was, ik heb waarschijnlijk de beste deal van mijn leven ermee verprutst, dus verlang niet dat ik hier het zonnetje in huis ga spelen.’

‘Joost, ik ben niet zo goed met woorden als jij, ik kon er nooit tegen als jij en Albert aan het bekvechten waren en nu al helemaal niet. Ik wilde alleen maar zeggen dat ik blij ben dat je er bent.’

‘En wat wil je dan? Dat ik hele middagen tegen hem aan praat omdat een dokter denkt dat dat goed voor hem is? Als ze dat zo zeker weten waarom zetten ze dan niet de radio aan met een of ander suf interview?’

‘Dokter Verkaik denkt echt dat het uitmaakt of het een bekende stem is.’

‘Ik heb nog wel ergens een luisterboek liggen dat ik ooit heb ingesproken toen ik nog acteur was.’

‘Er moet overlegd worden met de artsen, er moeten beslissingen genomen worden, ik raak al in paniek als een dokter iets te lang nadenkt, of me te lang peinzend aankijkt, ik kan je hulp goed gebruiken.’

‘Ik weet niet of ik wel iets te bieden heb.’

‘Hoezo? Wat bedoel je daarmee? Het is je broer.’

‘Ik heb gewoon tijd nodig om te bedenken wat ik in deze situatie wil en kan betekenen.’

‘Joost Vos, ik kan het ook anders zeggen: ik ben zijn exvrouw, ik ben alleen maar de contactpersoon voor het ziekenhuis omdat zij mij als eerste konden bereiken. Officieel heb ik geen enkele zeggenschap meer, maar jij bent de wettelijke vertegenwoordiger die de knopen moet doorhakken. Als ik zo meteen het ziekenhuis uit loop sta je er alleen voor. Dus beste Joost, ik kan ook zeggen: wat verwacht je van mij? Wil je mij erbij hebben bij de gesprekken met de artsen of ga je dat helemaal in je eentje doen? Eerlijk gezegd zou me dat niet eens zo heel slecht uitkomen, want ik sta op het punt om in te storten en ik heb ontzettend zin om gewoon twee dagen in mijn bed te gaan liggen janken. Om te doen alsof het allemaal niet gebeurd is, want het komt mij ook heel slecht uit, kan ik je wel vertellen! En nee, ik hoef geen troostende arm om me heen, ik hoef geen medeleven, maar als je normaal tegen mij zou kunnen doen zou ik dat heel fijn vinden, gewoon fijn.’

‘Ik zal mijn best doen.’

‘Zullen we dan nu samen proberen een schema te maken wie wanneer aan zijn bed zit?’

‘Maak jij maar een schema.’

‘Ga jij dan nu maar weer naar hem toe. En Joost…’ ‘Ja?’

‘Hou het alsjeblieft een beetje gezellig.’

‘Ik zal mijn best doen.’

4.

JOOST