Ik kan er nét niet bij

Copyright © 2017 Sander Verheijen

Omslag: Moker

Auteursfoto: Frank Ruiter

Typografie: Mat-Zet

nur 400

isbn 978 94 93095 36 6

isbn 978 94 93095 38 0 (ePub)

Dit boek verscheen onder dezelfde titel bij HarpersCollins Holland

Ik kan er nét niet bij is een verhaal dat geschreven moest worden.
Ik draag het op aan Jip. U zult begrijpen waarom.

Ik ben geen held
Tenminste niet een die telt
Maar ik doe mijn best te blijven staan
Wat ik schreeuw lijkt niet slecht
Maar wat ik schrijf ben ik echt
Zo kan ik een beetje van de wereld aan

Thomas Acda (uit Schoolplein, 2000)

Proloog

Mijn achteruitkijkspiegel staat zo dat ik het verkeer achter mij niet meer kan zien. In plaats daarvan kijk ik naar de achterbank. Recht achter me zit Willem. De Ikea-knuffelhond houdt hij vast met zijn mond. Hij kijkt naar buiten. Heel even vang ik zijn blik. Als hij ziet dat ik naar hem kijk, glimlacht hij. Die enorme blauwe kijkers. Ik kan er niks aan doen. Het zijn die momenten waarop mijn hart een klein sprongetje maakt. Dit kleine, wijze mannetje. Ik vergeet op te trekken als het verkeerslicht op groen springt. Oranje. Ik wacht op de volgende ronde. Ik hoor geen getoeter. Er staat vast niemand achter me. Het kan me vrij weinig schelen. Willem heeft een boekje in zijn linkerhand. Hij draait het wat rond. Zijn rechterhand doet niet mee.

Naast Willem zit een blond jongetje met een fietshelm op. Maurits zet dingen op zijn hoofd. Een vergiet, een emmer, een muts met Mickey Mouse-oren. Ik denk dat het hem wat houvast geeft. Misschien maakt het zijn wereld kleiner. Overzichtelijker. Vandaag moest en zou hij die fietshelm op. Die valt half over zijn ogen. Ik zie dat hij in gedachten verzonken is. Hij heeft zich even teruggetrokken in de Maurits-wereld waar geen ruimte is voor mij of zijn soms ietwat luidruchtige tweelingbroer. Net als zijn broer heeft ook Maurits prachtige blauwe ogen. Maar zijn blik is leeg. Hij kijkt naar een punt in de verte. Neerslachtig, zou je misschien zeggen als het niet zo’n klein ventje was. Het was een lange dag op school. Nieuwe kindjes op de groep. Maurits had een maatje, en juist dat jongetje is na de vakantie niet meer teruggekomen. Daar heeft hij last van. Veranderingen zijn moeilijk. En ronduit rampzalig als ze geen verbetering zijn. Die proberen we dan ook te vermijden. Maar soms lukt dat niet.

Ze zijn net vier jaar geworden, onze jongens. Ze zouden nu naar school moeten gaan. Een échte school dan. Dat is namelijk wat de bedoeling is. Dat is zoals het hoort. Als je gezonde kinderen krijgt. Een wereld die ver verwijderd is van de onze.

Ik bedenk hoe het eruit moet zien: mijn zoon met een fietshelm achter in de auto. Ik moet een beetje lachen. Groen. Ik zie het net op tijd. We rijden weer.

Deel I

Strikvraag

Mijn verhaal begint zo’n negen jaar eerder. De zomer van 2007. In een bruin café in het beste deel van Den Haag, of in elk geval het mooiste. Het is onze eerste date. We drinken wijn. Ik heb mezelf allang verloren in haar grote blauwe ogen. Jip heeft de ogen van een Disney-prinses. We zijn al aardig op weg met de tweede fles wijn, als ze even plompverloren als doelgericht die ene vraag stelt. Wil jij eigenlijk kinderen?

Terwijl ik de vraag op me in laat werken en ondertussen probeer in te schatten of het een strikvraag is, neem ik een slok van mijn wijn. Veel tijd om de vraag te verwerken is me alleen niet gegund. Ze vervolgt bloedserieus, terwijl ze een blonde lok achter haar oor strak trekt. ‘Kijk, ik ben begin dertig, en als je geen kinderen wil, dan kan ik dat beter maar gelijk weten.’ Ze zegt nog net niet dat het feest dan na deze fles wijn ophoudt, maar dat vul ik zelf in. Het is niet bedoeld als dreigement. Daar is ze de vrouw niet naar. Het is een roep om duidelijkheid. En allesbehalve een strikvraag.

Drieëndertig ben ik. Net een halfjaar bezig om mijn vorige leven van me af te schudden. Het leven van een rusteloze vrijgezelle dertiger. Je kunt ze uittekenen. Ik kom ze bij bosjes tegen in de bars en dancings waar ik tot diep in de nacht rondhang. Vrijgezelle dertigers. Eigenlijk heb ik een hekel aan ze.

De vraag van Jip brengt me ongemerkt en bijna ongepast terug naar een zonnig grasveldje, een jaar of acht eerder. Er ligt een vrouw met haar hoofd op mijn buik, en ze kijkt me vragend aan. Met één hand speel ik met haar donkere krullen. Terwijl we daar onze katers van de vorige avond aan het verdrijven zijn en ik me nog steeds afvraag hoe we samen in bed zijn beland, hoor ik in de verte dezelfde vraag. ‘Wil jij eigenlijk kinderen?’ Net als Jip geeft ook deze vrouw me amper de kans om er goed over na te denken. Maar haar gewenste antwoord is van een andere orde. ‘Hey, als je kinderen wil, dan houdt het hier op, want ik hoef ze écht niet.’

Mijn antwoord toen laat zich raden. Zonder daar verder diep over te hoeven nadenken, geloofde ik ook echt dat vader worden niet voor mij was weggelegd. We trouwden, leefden zeven jaar lang in een roes, tot het licht aanging en we beseften dat er niks meer over was van de koek die we samen in no time hadden opgegeten. Onze wegen liepen al ver uit elkaar. We hadden blijkbaar ergens een kruising gemist of allebei een andere landkaart in onze handen. Gewenst kinderloos. Het was wellicht een van de weinige echt verstandige beslissingen die we hebben genomen.

Terug naar het donkerbruine café, waar de wijn ons rustig en moedig tegelijk maakt. De geschiedenis herhaalt zich. Ik ben verliefd op een vrouw die op de eerste date duidelijkheid wil over mijn kinderwens. Ik moet lachen.

‘Waarom lach je nu?’ vraagt Jip. ‘Vind je het stom dat ik je dat vraag?’

‘Nee, nee, nee,’ zeg ik vlug. ‘Helemaal niet. Je kunt het maar beter weten, vind je niet?’ Ik besluit het waarom nog even voor mezelf te houden en geef Jip het – hopelijk – door haar gehoopte antwoord. ‘Ja,’ zeg ik. ‘Eigenlijk lijkt dat me wel wat.’

Hoe dan ook, voor dat moment het enige goede antwoord. Ik wil sowieso dit wat nét begonnen is niet al op de eerste avond om zeep helpen. Er volgt vast nog wel wat extra bedenktijd.

Niet veel later wonen we samen.

Dameshockeyteam

Ik ontmoette Jip een aantal maanden eerder. Na mijn plotselinge langverwachte scheiding ben ik in het weekend vaak in de stad te vinden en eindig ik bijna net zo vaak tegen de ochtend in Het feest van Sinterklaas. Het bekende Haagse feestcafé is net zo fout als het logo op de gevel doet vermoeden. Een roze, neonverlichte Sinterklaas geflankeerd door een schaars geklede dame met een mijter op haar hoofd. Need I say more?

De zomer van 2007 gaat niet de boeken in als mooiste of warmste, maar wel als de zomer waarin ik voor het eerst ‘het feest’ bezocht. Die eerste keer doe ik dat samen met Marcel, mijn broer, net als ik ook nog niet zo heel erg lang single. We zijn vrijwel de eersten die avond en worden door de portier binnengelokt met het verhaal dat er elk moment een vrijgezellenfeestje van een dameshockeyteam binnen kan komen. Veel meer hebben wij niet nodig om het een kans te geven. Ondanks het tijdstip en het rap toenemende alcoholniveau is de sfeer gemoedelijk. De muziek heerlijk fout. We dansen ons suf en wisselen het bier af met shotjes Flügel. Het dreigt een interessante nacht te worden.

Zeker wanneer blijkt dat de portier niet heeft gelogen. De hockeyspeelsters, die een halfuur later arriveren, zijn een lust voor het oog. Laten we het erop houden dat licht aangeschoten hockeysters met een vers cursusje paaldansen in de heupen bijzonder goed vertier zijn. Toch houden zij mijn aandacht niet vast. Vanaf het moment dat we binnen zijn, ben ik namelijk afgeleid door de vrolijke blondine achter bar twee. En niet alleen omdat zij verantwoordelijk is voor onze drankjes. De leukste barkeepster van de dancing scoren is natuurlijk wel het hoogst haalbare voor een vrijgezelle jongen van in de dertig, maar hier is meer aan de hand. Dit is meer dan een onbeduidende flirt. Ik geloof dat ik haar vanaf de eerste minuut écht leuk vind. Ik besluit er werk van te maken.

Toch duurt het nog weken voordat ik echt in actie kom. En dan nog pas na de nodige aansporing van nichtje Jessica, die samen met mijn andere nichtje, Chantal, mijn vaste uitgaansvriendin is geworden. De blondine achter bar twee stelt zich voor als Jip. Ik geef haar mijn kaartje, maar daarmee ben ik er nog niet. Ik moet haar eerst nog zien te overtuigen van het feit dat de dame met wie ik regelmatig aan haar bar sta inderdaad écht een nichtje van me is. Uiteindelijk weet Jessica dat voor elkaar te krijgen. Jip belooft me te bellen.

En ze houdt woord.

Serieus worden

Drie jaar later. We nemen een hond. Al dagenlang struinen we op internet asiels af met het plan een hondje te adopteren.

‘Deze is leuk!’ roept Jip enthousiast vanaf de bank richting de keuken, waar ik bezig ben om thee te maken.

‘Zullen we zaterdag gaan kijken?’

Het hondje in kwestie is een West Highland White Terriër. Een Cesar-hondje zeg maar, in de categorie ‘altijd binnen gestaan, van een oud vrouwtje geweest’. Er staan niet veel foto’s op de site, en de beschrijving is summier. Toch besluiten we contact op te nemen. Het hondje zit in een asiel in de buurt van Arnhem.

De beslissing om een viervoeter in huis te nemen zien we als een belangrijke stap in ‘serieus worden’ en ‘verantwoordelijkheid nemen’. De ultieme test in voorbereiding op het echte werk. Kinderen. Na onze bruiloft, een halfjaar eerder, is ‘kinderen’ een nog serieuzer topic geworden. Er bestaat geen twijfel meer dát we het willen, maar wel of we het kúnnen. Zijn wij samen in staat om iets wat leeft te verzorgen? Te laten overleven? Het lijkt ons in elk geval een goed plan om niet over één nacht ijs te gaan.

Het kleine witte hondje dat we op de site zagen, past in het plaatje én – niet geheel onbelangrijk – ook in de krat voorop de gloednieuwe retrofiets die we net hebben gekocht. Ik zie me al rondfietsen met een hondje voorop. We laten het Arnhemse dierenasiel weten dat we aankomende zaterdag komen kijken.

We gaan een gezin stichten.

Asiel

Het is een zomerse dag, en opgewekt gaan we op weg. Terwijl de kilometers wegtikken, voelt dit als de meest serieuze beslissing ooit. En met zesendertig jaar op de teller is dat een vreemde gewaarwording. Een hondje. Ik vind het oprecht spannend en debiel dat ik het zo spannend vind. Ooit had ik vier katten, dus je zou denken dat ik voor een klein hondje mijn hand niet omdraai. Maar dit voelt ineens toch als een life changing moment. Een hond staat voor een nieuw leven. Ons nieuwe leven. ’s Morgens vroeg op om het beestje uit te laten. In weer en wind en of je nu zin hebt of niet ’s avonds een laatste rondje. En tussendoor ook nog één of twee keer. Het is nogal een verantwoordelijkheid.

‘Ik vind het best spannend,’ haalt Jip me de woorden uit de mond.

‘Misschien is het wel een heel stom hondje,’ probeer ik ons gerust te stellen. Het is tenslotte pas zover als het zover is.

Nog een kilometer of vijftien, volgens de TomTom die op de voorruit van onze PT Cruiser zit geplakt. Ik knijp in Jips hand. Het waterige zonnetje staat hoog aan de hemel. Nick en Simon schallen uit de radio. We zingen vrolijk mee.

Als er nog geen twijfels waren, dan zouden ze wel zijn gekomen na het welkom van de asielmedewerkster.

‘We komen voor het kleine witte hondje, we hebben erover gemaild,’ open ik het gesprek.

De vriendelijke blik van de vrouw verandert in een bedenkelijke als ze ons snel opneemt. ‘Je bedoelt Wesley. Het Cesar-hondje.’ De glimlach is verdwenen. Ze schudt zelfs met haar hoofd.

Nog voordat we bevestigend kunnen knikken, vervolgt ze: ‘Dat hondje is echt níks voor jullie. Zelf weten. En ga vooral even kijken.’ Ze wijst naar de deur schuin achter de rommelige balie, die volgeplakt zit met foto’s van vermiste honden en katten en reclameposters van hondenvoer en antivlooienmiddelen.

‘Maar ík zou het niet doen als ik jullie was!’ roept ze ons achterna, terwijl we het gangetje in lopen.

Aan het eind van de gang is een enorme rode deur. Daarachter horen we onophoudelijk geblaf. Ik ben benieuwd wat we er aantreffen. Zó erg kan een klein wit hondje toch niet zijn?

Vastberaden om me vooral niet te laten beïnvloeden door dit onverwachte advies loop ik achter Jip aan de kennel in. Een langwerpige ruimte met aan weerskanten een stuk of zes hondenverblijven. Ze zitten allemaal vol. Links in het midden zie ik het witte hondje zitten. Nou ja, wit. Een viezig, beigeachtig geel mormel met kale plekken. Hoe kunnen we dat niet gezien hebben op de foto? Hij blijft achter in het hok zitten. Keurt ons geen blik waardig. Hij gromt zachtjes. Ik zet in gedachten een dikke streep door Wesley.

‘Die doen we inderdaad niet,’ zeg ik tegen Jip. Ik kan mijn teleurstelling slecht verbergen. Bijna twee uur in de auto en dan dit. Jip knikt. Ze lijkt hetzelfde te denken, maar lijkt ook minder aangedaan.

Aan de overkant worden we enthousiast begroet door Hank. Hank is het type ‘grote hond’, iets herderachtigs denk ik. Hij perst met alle macht zijn snuit door het hekwerk heen om contact te maken. En als we niet direct kijken, gooit hij zijn grote lijf ertegenaan alsof hij wil zeggen: hier, hier, hier! Hank maakt er werk van.

‘Kijk, Wesley,’ mompel ik in mezelf. ‘Hank snapt het wel. Je moet jezelf verkópen.’ Ik wil een hond redden die gered wíl worden, en Hank scoort punten. Ik aai hem over zijn natte snuit.

Jip loopt terug in de richting waar we vandaan kwamen. Ik loop achter haar aan. Hank heeft door dat wij alweer zijn afgeleid en blaft een paar keer in een laatste poging om onze aandacht terug te krijgen. Maar mijn blik wordt gevangen door een flinke zwarte labrador in de hoek. Bijna in zijn geheel verscholen achter de nog openstaande rode deur van de kennel. Het is de enige hond die niet blaft, gromt of keft. Hij zit in het midden van zijn hok, een beetje scheef op zijn billen en kijkt ons rustig aan. ‘Gant,’ lees ik op het briefje dat aan het hek zit. Jip zegt niets en kijkt me slechts hoopvol aan.

Gant

Als we even later door de gang teruglopen richting de receptie, kijken we elkaar aan.

‘Ja hoor, dat hebben wij weer,’ lach ik.

‘Hoe een klein wit hondje een grote zwarte hond werd,’ vat Jip de situatie vrij aardig samen.

‘Ik weet één ding wél zeker,’ zeg ik.

‘O, wat dan?’

‘Gant past niet in het kratje op de fiets!’

We lachen nog harder. We zijn zelfs een beetje uitgelaten.

Bij de balie moeten we toegeven dat Wesley inderdaad niet ons hondje zal worden. Jip vertelt dat we ons oog hebben laten vallen op de zevenjarige labrador Gant.

‘Maar ik vind Hank ook tof,’ zeg ik, om te laten zien dat we echt goed hebben rondgekeken.

‘Hank krijg je alleen mee als je een landgoed hebt met een hek eromheen,’ zegt de vrouw achter de balie bits. ‘Hank bijt schapen doormidden.’

Ik begin me zorgen te maken over mijn algemene hondenkennis. Maar voordat ik iets gevats kan zeggen, trekt ze een lang touw achter de balie vandaan en zegt ze dat ze Gant gaat halen.

‘Dan kunnen jullie even een rondje met hem lopen. Zal die lobbes fijn vinden. Zit al twee maanden te wachten.’

Even later komt ze terug met de zwarte labrador, die zijn blik op de voordeur heeft gericht. Naar buiten. Met Gant aan het touw lopen we naar het kleine afgesloten grasveldje aan de zijkant van het asiel. Het valt me op hoe stevig hij aan het touw trekt. We hadden er net zo goed niet kunnen zijn. Gant negeert ons volkomen. Hij maakt totaal geen contact.

Snuffelt en loopt als een bezetene over het grasveldje. Plast tegen elk boompje of takje aan. Dit is toch wel licht teleurstellend. Vooral Jip heeft last van zijn nogal egocentrische houding.

‘Hij is echt helemaal niet blij,’ zegt ze ietwat teleurgesteld.

‘Misschien is-ie vooral opgelucht dat hij van het geblaf verlost is.’ Ik geef er ook maar een draai aan. Ik hoor de andere honden nog steeds blaffen en kan me voorstellen dat je daar krankjorum van wordt.

‘Ja, dat snap ik wel. Wat een herrie daar.’

We lopen nog tien minuten in colonne over het grasveld. Hoewel Gant nog steeds geen aandacht voor ons heeft, blijft hij wel wat meer in de buurt. Het touw staat niet meer continu strak. Als we weer terug zijn bij het begin van het veldje, vraag ik aan Jip: ‘Wat doen we?’

Jip zit op haar hurken en krabbelt Gant achter zijn oren. Hij drukt zijn grote kop tegen haar aan, zodat ze bijna uit balans raakt. Ik help haar overeind.

‘Zullen we gewoon vragen of we hem mee kunnen nemen?’

Ik durf de gok wel te wagen. Het is een prachtige hond. Een prachtige hond die gered moet worden. Met zo’n hond zie ik mezelf in elk geval wel rondbanjeren.

Het ‘mee kunnen nemen’ was te kort door de bocht. En zeker niet de bedoeling, horen we als we weer terug zijn bij de receptie. ‘Jullie komen eerst maar een paar keer met hem wandelen,’ zegt de vrouw. ‘Kunnen jullie allemaal een beetje aan elkaar wennen.’

Ik begrijp er werkelijk niks van. Ze moeten toch blij zijn dat wij een hond komen halen? Gewoon afrekenen en naar huis.

Maar nee, ze houdt voet bij stuk. ‘Komen jullie van de week nog maar eens terug.’

Grote hond

Ze had hem al gezien. De ‘ze’ is Jip, de ‘hem’ Gant. Allemaal voorbedachte raad dus. Ik ben af en toe zo’n naïeve sukkel. We zijn halverwege de terugweg. En het hoge woord is eruit.

‘Ik had hem al gezien op de site,’ bekent Jip. ‘Maar jij wilde geen grote hond.’

Ze lacht gespeeld schuldbewust. Ik doorzie dat. Maar wat ze zegt is waar. Ik wilde geen grote hond. Wilde. Want nu wil ik Gant. Hoewel de liefde niet echt van twee kanten lijkt te komen, is dit wel de hond die het plaatje in mijn hoofd afmaakt.

Maar dit mooie plaatje moet nog even wachten, en daar zijn we allebei vrij verbolgen over. Gant moet gewoon nog dagen in dat hok zitten terwijl dat niet nodig hoeft te zijn. De logica daarvan ontgaat mij volledig. Ik haalde ooit een kat uit het asiel. Daar deden ze toen niet zo lullig. We reden er op een avond naartoe. Je wil die kat, daar kun je afrekenen, en we willen hem nooit meer terugzien. Of we nog even een krabbel wilden zetten – ik geloof voor ‘goed gedrag’ – en tot ziens.

Ik neem me voor thuis direct een mail te sturen om nog een keer duidelijk te maken dat het voor ons echt geen doen is om nog veel vaker heen en weer te rijden ‘om aan elkaar te wennen’. Hoe kun je überhaupt aan elkaar wennen als je weet dat je even later weer bruut uit elkaar wordt gehaald? Nee, hier gaan we ons niet zonder slag of stoot aan overgeven.

Het moet gezegd. Het kostte uiteindelijk ook niet al te veel moeite om Gant een week later, bij ons tweede bezoekje, alsnog mee te nemen.

Beestje

Huisje, boompje, beestje. Met Gant is dat rijtje compleet. We hebben een leuk vrijstaand huisje gekocht in het centrum van Lisse, met een klein tuintje erachter. We wonen op een steenworp afstand van het oude Keukenhofbosch, een kwartier rijden van het strand. Gant komt niks tekort.

Bij een of andere yuppendierenwinkel in Amsterdam-West kopen we voor zeshonderd euro een mand. Groot – Gant past daar twee keer in – en zeer comfortabel. Toch kiest hij de bank als zijn favoriete plek. We vinden dat geen enkel probleem.

We lopen vele, vele uren met hem en zetten Angela, onze trouwe hondenuitlaatservice, bijna dagelijks in voor een extra wandeling in de nabijgelegen duinen. We rijden de omgeving af om hem te laten zwemmen. In het weekend gaan we naar het strand, het Bloemendaalse bos of een van de meertjes in de buurt. Gant is in het paradijs terechtgekomen, en dat gunnen we hem. We worden daar blij van.

Gant is met stip de beste aankoop die we tot op dat moment samen hebben gedaan. De fiets met krat is dat niet. Dat ding staat al maanden ongebruikt in de schuur. Hoe dan ook: onze missie is geslaagd. We vinden onszelf officieel geschikt voor de volgende stap.

Klok

We zijn inmiddels al een tijdje bezig met ‘de volgende stap’. Dat klinkt serieuzer dan het is. ‘Bezig zijn’ betekent niets meer en niets minder dan neuken zonder bescherming. We zijn hoopvol gestemd. De liefde spat ervan af, en uit liefde worden tenslotte kinderen geboren. Het woord ‘Predictor-stick’ valt voor het eerst na drie maanden. Het is dat ding waarover we altijd gezegd hebben dat we daar niet aan zouden beginnen. Zoals we ook nóóit een Renault Espace zullen kopen, de televisie overdag niet aan zullen zetten en alleen maar houten speelgoed zullen aanschaffen.

De lol van het vrijen gaat er langzaam af. Elke maand worden we met onze neus op de feiten gedrukt. Er gebeurt niets. Ik moet denken aan een verhaal van mensen die zo graag zwanger wilden worden, dat hij – als zijn vrouw belde dat de temperatuur goed was – ’s middags op een drafje van zijn werk naar huis ging om seks te hebben. En daarna gewoon naar zijn werk terugkeerde. Dat. Dus. Nooit.

Maar ondertussen zijn we zelf eisprongen aan het berekenen en temperatuur aan het opnemen. Elke ongesteldheid voelt als een stap verder van de droom. Een gefaalde poging. En de klok tikt door.

Samen met de voorbereidingen, want Jip is de ultieme planner. Zij laat niks aan het toeval over. Op een avond, als we weer hardop aan het dromen zijn over ons gezin, oppert ze een spaarplan voor onze onverwekte kinderen. ‘Als het lukt, dan mag het ze aan niks ontbreken,’ stelt ze. ‘We kunnen toch nu al een spaarrekening openen? Ik wil dat mijn kinderen kunnen studeren. Op kamers als ze dat willen. Dat wil jij toch ook?’

En dat wil ik inderdaad ook. Maar de realiteit is dat er nog niks gebeurt in Jips buik. Ik knik zodat ze weet dat we er hetzelfde in staan. Meer heeft Jip niet nodig om verder te gaan met haar voorbereidingen. Ze heeft alvast een spreadsheet aangemaakt.

Tevergeefs

Vele Predictor-sticks en een handjevol mislukte zwangerschapstesten later zakt de moed me in de schoenen. Ik kan uitermate slecht omgaan met deze nieuwe vorm van teleurstelling, en dat heeft zijn weerslag op onze relatie. Het planmatige vrijen, en dan vooral het tevergeefs planmatig vrijen, gaat me zo tegenstaan dat ik voorstel om ook eens naar adoptie te kijken. We kunnen toch ook een kindje redden? We hebben Gant tenslotte ook geadopteerd. Ik besteed een paar avonden op het web om me te verdiepen in adoptie en het hele traject dat je als adoptieouders in spe moet doorlopen. Ik vraag zelfs een informatiepakket aan en kom tot de conclusie dat het helemaal geen eenvoudigere oplossing is voor ons probleem. Aan het adoptieproces kleeft minimaal net zoveel frustratie en het brengt misschien nog wel meer spanning en onzekerheid met zich mee. Bovendien is dit ook een traject zonder een gegarandeerd positief resultaat. En laat ik daar nu net behoefte aan hebben. Een positief resultaat. Ik haat dit.

Het lukt dus niet. Het voelt als falen. Maar veel tijd om daarover te mokken gunnen we onszelf niet. We gaan het lot een handje helpen. We zijn ruim een jaar bezig en hebben daarmee goede kaarten in handen om ‘het traject’ in te kunnen gaan. Een belletje naar onze fantastische huisarts is voldoende. We krijgen het label ‘ongewenst kinderloos’ opgeplakt, want zonder label – of dat nu voor een kwaal, een gebrek of langgekoesterde wens is – heb je geen recht op zorg. Zonder label is er geen verzekering die iets betaalt. Met ons label belanden we in het voorjaar van 2011 in het Leids Universitair Medisch Centrum, het lumc.

Dit ziekenhuis, zo kwam uit mijn research naar boven, heeft een van de beste papieren op het gebied van fertiliteit in ons land. ‘Fertiliteit’ is dus een mooi woord voor dat waar wij problemen mee hebben, en hier kunnen ze ons helpen onze droom alsnog uit te laten komen. Met andere woorden: welkom in de ivf-kliniek, de babyfabriek van het lumc. Hier zou het wonder moeten geschieden. De slagingskansen van de behandeling, zo heb ik ontdekt, zijn de laatste jaren enorm toegenomen.

Hoewel ik ook wel begrijp dat we niet direct zwanger het ziekenhuis uit zullen lopen, is het onvermijdelijke woord ‘wachtlijst’ tijdens onze eerste ontmoeting met de fertiliteitsarts een flinke domper. Het kan nog wel maanden duren voordat wij aan de beurt zijn. Deze teleurstelling voegen we toe aan de inmiddels flinke reeks teleurstellingen die we aan het verzamelen zijn. Ons geduld wordt opnieuw op de proef gesteld. Ik word er moedeloos van.

Lui

Een halfjaar later zitten we weer in de spreekkamer van onze behandelend arts. Een aardige dame, ik schat van begin veertig. Aan de muur hangen allerlei posters van zwangere vrouwen en dwarsdoorsneden van embryo’s. Terwijl we praten, typt de arts geduldig mee. Ons dossier is officieel geopend.

‘In jullie geval is icsi de enige behandeling met een kans van slagen,’ vertelt ze. Ze baseert zich op de resultaten van het vooronderzoek twee weken eerder.

‘Lui zaad dus,’ probeer ik luchtig. Jip lacht.

‘Héél lui,’ zegt de arts zonder verblikken of verblozen. Ze lacht mee. Lui zaad komt in de beste families voor, maar het voelt alsof er een heel dikke vinger naar mij wijst. Schuldig! En ik heb niet zomaar lui zaad. Ik heb héél lui zaad.

In ons geval dus geen ivf, maar Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie. icsi voor intimi. Het is ongeveer ivf, maar dan net even anders. Het belangrijkste verschil is dat het zaadje bij icsi in een gespreid bedje terechtkomt. De geselecteerde zaadcel wordt direct in de eicel geïnjecteerd waardoor er niet veel eigen initiatief van de luie donder nodig is. Bij ivf is er geen sprake van directe injectie en wordt er dus meer inzet verwacht van de zaadcellen. Voor mijn luie zaad is icsi veruit de beste oplossing.

Eerlijk is eerlijk. Het is niet alleen mijn zaad. Ook de machinerie van Jip lijkt wat te haperen, en dat heeft alles te maken met haar leeftijd. Boven de vijfendertig gaat die hard achteruit. In combinatie met mijn luie zaad is een zwangerschap zonder hulpmiddelen dus inderdaad een mission impossible. Met dit gegeven als uitgangspunt krijgen we een uitgebreide uitleg van de behandelmethode. Terwijl de arts het verhaal houdt, wijst ze regelmatig naar een zwart-wit kopietje van een folder waarin we alles kunnen nalezen. Het belangrijkste bewaart ze tot het laatste. Ze trekt een ander kopietje uit een laatje onder haar bureau. ‘Dit…’ Ze wappert met het briefje. ‘…is het belangrijkst. Hierop staat precies wat jullie op welk moment moeten doen.’

Op het gekopieerde briefje staat een gekrabbelde tijdlijn met allemaal nummers en een paar voor mij onbekende termen. Die termen zijn de namen van verschillende soorten medicatie die nodig zijn om de kans op een succesvolle bevruchting te vergroten.

Met nog een derde papiertje, het receptje dat vers uit de printer rolt, worden we naar de ziekenhuisapotheek gestuurd. Een klein uur later verlaten we het immense gebouw met twee plastic tassen vol medicatie, hormoonpreparaten en spuiten. De show gaat beginnen. Over een dag of twaalf staat de punctie op de agenda.

Spuiten en slikken

Die medicatie is niet voor niks. En dat briefje ook niet. Er moet geslikt en gespoten worden. In de juiste volgorde en vooral ook op de juiste momenten. De tijdlijn op het briefje is ons houvast. Ik maak er een foto van met mijn telefoon. Gewoon voor de zekerheid. We gaan natuurlijk geen enkel risico lopen dat we het briefje kwijtraken en onze kans daarmee sneuvelt. Nee, dát gaat ons niet gebeuren.

We volgen de instructies nauwgezet op. Jip is na enkele dagen een vat vol hormonen. Ook hierover doen horrorverhalen de ronde op internet. Maar wij slaan ons er als Team Jip erg goed doorheen. We werken gestaag toe naar de eisprong, die volgens meegeleverde folder ‘meestal rond de veertiende cyclusdag’ zou moeten zijn. Maar het kan ook de tiende zijn, de vijftiende of de twintigste. Ik vind het allemaal wat te vrijblijvend, maar door dagelijks bloedonderzoek in het ziekenhuis kan de dag wél exact worden vastgesteld. Precies zesendertig uur voor de geplande punctie, zeg maar het eierplukmoment, moet er een belangrijke injectie gegeven worden die ervoor moet zorgen dat de eitjes loslaten.

En daar zijn we weer. Ik ben inmiddels de tel kwijtgeraakt van het aantal keer dat we het ziekenhuis deze maand bezocht hebben.

‘Het kan pijn doen,’ zegt de man die zich voorstelt als een collega van onze eigen arts. Hij gaat de punctie verzorgen. Jip zit al in de stoel en is de rust zelve. Ik vind die stoel iets weg hebben van een negentiende-eeuws martelwerktuig, maar ik besluit deze informatie voor mezelf te houden. Op het scherm schuin naast de stoel zie ik een mij nog onbekende variant van Pac-Man verschijnen. Een grote grijper plukt zoveel mogelijk lichtgrijs oplichtende balletjes. Als het laatste balletje van het scherm verdwenen is, mompelt de arts iets tegen zijn assistente. Zij vertrekt met de opbrengst. De arts kijkt tevreden en vol bewondering naar Jip, die vriendelijk teruglacht, nog even rustig als twintig minuten daarvoor.

‘Jij bent de kampioen in stoer zijn!’ zegt hij. ‘Ik doe dit echt al een tijdje, maar ik ken niemand die zo rustig blijft. Voelde je echt niks?’

‘Mwah,’ zegt Jip. ‘Lekker is anders, maar echt pijn deed het niet.’

Ik ben zo trots op deze vrouw.

‘De opbrengst is goed,’ verzekert koning Pac-Man ons. We kunnen ons gaan opmaken voor de vervolgstappen. En daarin ben ik aan de beurt.

Zaad

Ik krijg een bruin glazen potje in mijn handen gedrukt, net als bij het zaadonderzoek een paar weken eerder. Maar nu is het for real. Bij het vooronderzoek was ik nog een beetje bang voor het beeld dat Thomas Acda onuitwisbaar in mijn hoofd heeft geplant. Want zodra de woorden ‘zaad’ en ‘ziekenhuis’ met elkaar worden verbonden, denk ik aan de cabaretvoorstelling van Acda & De Munnik die ik jaren geleden bezocht en later nog vaak terug hoorde op de cd Trilogie van het populaire duo. In een vrij beeldende en vooral hilarische monoloog van tien minuten doet Acda uit de doeken hoe hij – of in elk geval de hoofdpersoon uit zijn verhaal – in het ziekenhuis terechtkomt voor een zaadtest. In het toebedeelde kamertje 2B lagen niet alleen een seksvideo en een stapel erotische magazines, zoals de hoofdzuster hem had beloofd. ‘Ik kom binnen, ga zitten en zie naast mij een enorme stapel pallets, zes pallets. Elk goed voor vijftig potjes. En dat terwijl je na het vullen van één zo’n potje al een beetje hoopt dat je je dag niet had.’ De zaal ligt plat van het lachen.

Maar hoe grappig die scène ook was, zo zag ik het ongeveer voor me en dat beeld was allesbehalve geruststellend. Moet je je echt in een ziekenhuis aftrekken? Ik bedoel, wat moet dat moet, maar heel geil werd ik niet bij die gedachte. Ik weet nog hoe opgelucht ik was toen ik in het ziekenhuis het potje voor het eerste onderzoek in mijn hand gedrukt kreeg met de instructie het gevuld en wel de volgende dag in te leveren. Voor negen uur, luidde het dwingende advies toen, en ook nu – voor het echte productiezaad – krijg ik die opdracht mee.

De planning is mijn minste zorg. Maar hoe produceer je het beste zaad? Als ik dat in de zoekbalk van mijn webbrowser intoets, geeft Google me meer dan zesduizend resultaten. Het verbaast me dat ik daar niet eerder op gezocht heb. Of misschien verbaast het me wel niet. Ik heb het probleem nooit bij mezelf gezocht. Het zal wel een typisch mannending zijn: ontkennen tot je niet om de feiten meer heen kunt. Maar lui zaad of niet, ik moet het hoogst haalbare zien te produceren.

Ik blader door de meest betrouwbaar ogende artikelen en zie weinig wat ik in één dag nog even snel kan verbeteren. Ik ga alle opties in gedachten af en streep ze een voor een weg. Roken doe ik niet. Drugs ook niet. Bier drink ik, maar al maanden zo weinig dat dat geen invloed meer kan hebben. ‘De balzak moet voldoende gekoeld worden,’ lees ik. ‘Tip: draag geen strakke broeken of ondergoed.’ Hier valt wel iets aan te verbeteren, maar ik vraag me af of dat me de komende twaalf uur gaat helpen. Stress moet je vermijden. Daar moet ik om lachen. De complete wij-willeneen-kind-film die al twee jaar lang draait levert alleen maar meer stress op. Vitamine C, check. Elke dag een oplostablet is al jaren onze dagelijkse routine. Sauna, doe ik niet aan. Werk. ‘Zittend werk heeft een negatief effect op de temperatuur van de balzak.’ Dat gaat me weinig karmapunten opleveren. En de eyeopener van de dag: ‘Het beste is om eens in de drie tot vijf dagen klaar te komen.’ Ik denk dat ik wat dat betreft de goede papieren heb.

Bus

Het is kwart voor acht, en ik sta bij de bushalte. De vroege handenarbeid zit erop. Toen ik het potje gevuld had, begreep ik Acda’s laatste opmerking nog beter. In het potje ziet mijn opbrengst er ronduit teleurstellend uit. Het is iets meer dan een bodempje, wat me toch onzeker maakt. Misschien heb ik een slechte dag. Niemand heeft iets over een minimale hoeveelheid gezegd. Hoeveel heb je nodig om een eitje te bevruchten? Ik heb het niet gevraagd. Ik vraag me af of de arts de vraag ooit heeft gekregen. Moet ik hem helemaal vullen? En moet dat in één lozing of mag je valsspelen? Voorbeelden van vragen die ík in elk geval nooit gesteld heb…

Maar goed, het is wat het is. Dus als de bus voor mijn neus stopt, stap ik in. Mijn linkerhand klem ik om het glazen potje heen. Het leek me goed om het op temperatuur te houden. Met dat in gedachten verhuisde ik het potje vlak voor vertrek van mijn tas naar mijn jaszak. Om halfnegen loop ik het lumc in, en nog geen tien minuten later lever ik het potje in bij de dienstdoende laborant.

Ik wurm mijn telefoon uit mijn broekzak, en nog voordat ik het ziekenhuis uit ben, stuur ik een berichtje naar Jip: Missie volbracht.

Fail

De eerste poging mislukt. Al vrij snel nadat de bevruchte eitjes bij Jip zijn teruggeplaatst, worden ze afgestoten. Onze teleurstelling is groot en onze timing beroerd. We krijgen verplicht een extra lange time-out. Met de feestdagen voor de deur en een geplande software-update op de afdeling kunnen we pas in maart 2012, over drie maanden, de tweede poging beginnen. We worden er niet jonger op en weten natuurlijk heel goed dat leeftijd een slechte invloed heeft op bijna alles wat met vruchtbaarheid te maken heeft. En mijn zaad is al héél lui.

Weer wachten dus. Wachten is een constante in ziekenhuizen en bij ICSI-behandelingen in het bijzonder. Mijn geduld wordt weer stevig op de proef gesteld, en ook mijn gesteldheid is er na de laatste maanden niet ongeschonden uitgekomen. Ik ben mezelf niet meer sinds de eerste mislukking. Ik heb daar echt last van. Ik ben bang dat het weer niet lukt. En weer niet, en weer niet. Dat ons leven in het teken blijft staan van deze missie. Mission impossible.

Feit is dat ik er tijdens dit tweede traject veel minder bij ben met mijn hoofd. Ik heb de lijn laten vieren. Is dat om mezelf te beschermen tegen nog een teleurstelling? Heb ik de moed stilletjes al opgegeven? Hoe dan ook, slappe hap.

De eerste poging deden we wel alles samen. Ik weet zeker dat Jip het verschil voelt, maar ze laat niets merken. Ik heb zoveel bewondering voor haar kracht en doorzettingsvermogen. Zelfs daar krijgen de vers toegediende hormonen geen grip op. Een vrouw met een missie die zich niet uit het veld laat slaan door een klein beetje tegenslag. Voor mij en mijn humeur is het vele en lange wachten rampzalig. Ik kan niet goed tegen die onzekerheid en ben bang dat ik de moed ga opgeven als er niet snel goed nieuws komt.

En dat goede nieuws komt. Er werden maar liefst vijftien eitjes ‘geplukt’ bij de punctie in de tweede ronde. Als we de arts mogen geloven, is dat een bijzonder goed resultaat. Hoopvol gestemd gaan we naar huis. Met een glazen potje voor het zaad en een afspraak wanneer ik dat, gevuld en wel, weer moet inleveren bij het mij inmiddels bekende laboratorium.

De volgende dag, om klokslag negen uur, breng ik het potje naar het lab en wordt er een grote sticker met ons projectnummer op geplakt. Na de eerste mislukte poging was ik er allesbehalve gerust op. Maar nu heb ik wel een goed gevoel over het zaad dat ik inlever. Ik laat Jip via WhatsApp weten dat het pakketje bezorgd is.

Terugplaatsing

Uiteindelijk worden er in de tweede aflevering van Jip en Sander willen een Kind vijf of zes eitjes met succes bevrucht.

Vandaag is Jip alleen naar het ziekenhuis om de bevruchte eitjes terug te laten plaatsen. Ik ben gisteren naar Stockholm vertrokken voor een conferentie over de Scandinavische filmindustrie. Ik zit in een prachtig hotel op een schiereilandje in de stad. Tegen de avond, voordat we met de hele groep gaan eten, is er eindelijk tijd om even met Jip te bellen.

‘Hoe ging het?’ vraag ik.

‘Ze vroegen hoeveel eitjes ik teruggeplaatst wilde hebben.’

‘Wat heb je gezegd? Doe ze allemaal maar?’ vraag ik lachend.

‘Haha, nee de keuze was één of twee. En ik heb twee gezegd.’

‘Dat heb je goed gedaan!’ roep ik enthousiast. Hoe meer, hoe beter, denk ik.

Daarna vraag ik haar waarom we deze vraag de vorige keer niet kregen. Jip legt uit dat dat te maken heeft met haar leeftijd. Met zesendertig jaar val je in een andere groep.

‘Hoe heb jij het daar?’ vraagt ze meteen daarna.