Een gouden gezin

Een gouden gezin

hoe mantelzorg kapot maakt wat je lief is

Jolanda Zuydgeest

Een gouden gezin

Hoe mantelzorg kapot maakt wat je lief is

Jolanda Zuydgeest

1e druk december 2017

Uitgeverij: Godijn Publishing

BOEK10

Vormgeving omslag: Jen Minkman

Foto’s cover: depositphotos

ISBN 978-94-92115-45-4

ISBN E-book 978-94-93157-44-6

ISBN luisterboek 978-94-93157-56-9

NUR 301

©2017 Godijn Publishing | www.godijnpublishing.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Godijn Publishing.

Reeds eerder verschenen bij Godijn Publishing:

Angst regeert De Vulpen (2016)

Mama

Voor altijd in ons hart

Veel dank aan Alex,

Jennifer, Jorinde en Isabelle

Fijn dat jullie meeluisteren en mij de ruimte geven om

te kunnen doen wat ik het liefste doe, schrijven.

Dank voor het meelezen, adviseren en steunen.

Door de hele situatie is onze band sterker geworden.

Fijn dat ik op jullie kan bouwen, lieve zussen!

Elly, als ik twijfel ben jij er om die twijfels weg te nemen.

Dank voor je vertrouwen in mij en vooral dank

voor je enorme inzet en positieve instelling.

When we were young…

Let me photograph you in this light

In case it is the last time

That we might be exactly like we were

Before we realized

We were sad of getting old

It made us restless

I'm so mad I'm getting old

It makes me reckless

It was just like a movie

It was just like a song

When we were young

Adèle

VOORWOORD

Mama is dood.

Na twee zware jaren van zorg, het besef van minder kunnen en daardoor genoeg te hebben van het leven, is er een einde gekomen aan haar leven. De dood cirkelde al een tijdje boven haar hoofd, maar zag nog geen goed moment om te landen. Ze heeft nu de rust waar ze zo naar verlangde. We moeten er vrede mee hebben, of liever vrede mee krijgen.

De vrede in de familie is ver te zoeken.

De zorg voor mama heeft heel wat teweeggebracht en uiteindelijk voor een tweespalt gezorgd. Het gouden gezin is uit elkaar gevallen. De spanning die mantelzorg met zich meebracht, heeft daar enorm aan bijgedragen.

Waar was hulp voor het gezin, toen het dreigde mis te gaan?

Was het niet te makkelijk van een huisarts om te zeggen dat er genoeg kinderen zijn, die het prima redden? Dat het zorgaanbod vooral bedoeld is voor ouderen die geen kinderen hebben of niet op hun kind(eren) kunnen rekenen?

Er is veel, te veel gebeurd. Allemaal kleine zaken die ophoopten en uitgroeiden tot iets groots. Misschien was het onvermogen, miscommunicatie, gebrek aan openheid?

Er is veel gesproken, gemaild en gebeld. Pogingen de banden te herstellen liepen op niets uit. Tot aan de laatste uren van mama is er onenigheid geweest.

Het verhaal van het gouden gezin is geschreven vanuit het perspectief van de jongste van het gezin. Andere familieleden hebben ongetwijfeld hun eigen verhaal. De een voelt zich slachtoffer, de ander heeft geen mening. De een is een drammer, de ander kijkt het allemaal rustig aan. De een cijfert zichzelf weg om het beste te regelen voor mama, de ander stelt zichzelf op de eerste plaats. De een vindt de financiële kant erg belangrijk, de ander stelt goede zorg als prioriteit.

Overal is iets voor te zeggen. Zoveel mensen, zoveel meningen. Het is niet gelukt om bij leven van mama de strijdbijl te begraven. Het heeft haar enorm veel pijn en verdriet gedaan.

Wat zou het mooi zijn geweest om af en toe als gezin samen iets te ondernemen. Al was het maar een keer per jaar geweest.

Het behoort niet meer tot de mogelijkheden. Waar het allemaal om draait is de zorg. Daar is winst te behalen.

Hoe mantelzorg kapot maakt wat je lief is…

DEEL 1

De familie Pronk

Papa Nelis en mama Renate

De kinderen:

Renate en Hans

Pierre en Jet

Job

Corné en Sanne

Avelinde en Wil

Johan en Alie

Andrea en Ruud

Ronald en Noelle

Judith en Axel

De familie

Nelis en Renate trouwen, net na de oorlog. Ze verhuizen naar een andere stad, om daar samen een kruidenierszaak te beginnen. Het is hard werken en al snel komt de eerste dochter die vernoemd wordt naar haar moeder. Twee jaar later komt Pierre op de wereld en nog binnen het jaar wordt Job geboren, in kritieke toestand. Hij is veel te vroeg op de wereld gekomen en de kans dat hij het haalt is erg klein. Drie maanden ligt hij in de couveuse. Ondanks de slechte berichten redt hij het. Om aan te sterken groeit hij op bij opa en oma, ondertussen is een vierde kindje bij Renate en Nelis onderweg.

Na negen kinderen maakt de huisarts zich zorgen om de gezondheid van moeder Renate. Na een gesprek met de pastoor krijgt ze toestemming om aan “de pil” te gaan. Het blijft bij negen kinderen. Renate, de oudste dochter, trouwt op haar eenentwintigste met Hans. Ze vertrekt naar een andere stad. Na een prachtige bruiloft is er verdriet bij de broers en zussen om de lege plek die ze in het huis achterlaat. Als Pierre trouwt gaat het een stuk makkelijker. Hij verhuist met zijn vrouw naar haar geboorteplaats. Corné, de vierde in het gezin, blijft in dezelfde straat wonen en wordt, net als zijn vader, kruidenier. Elke dag vroeg op om in diverse wijken kruidenierswaren huis aan huis te bezorgen. Avelinde trouwt met Wil en gaat buiten de stad wonen. De broers Johan en Ronald zien weinig in een opleiding en verlaten voor het eindexamen de school. Nelis vindt het geen probleem en ook deze jongens worden kruidenier. Naast de vier bezorgwijken koopt Nelis een winkelpand. Het wordt de eerste kruideniersboetiek. Andrea runt de winkel, samen met Sanne, de vrouw van Corné. Na verloop van tijd verlaat Johan de zaak en gaat op zichzelf wonen. Het is slikken voor Nelis dat zijn zoon voor een andere baan kiest. Met enige moeite komt er begrip voor Johans keuze. Niet veel later gaat Johan samenwonen met Alie. Het ligt gevoelig, want samenwonen is anders dan trouwen. Johan trekt zich er niets van aan. Huisje-boompje-beestje past niet bij hem. Hij wil leven op zijn eigen manier. Het geloof en de kerk betekenen evenmin iets voor hem. Als er iets in de familie wordt georganiseerd, is het niet vanzelfsprekend dat Johan er bij aanwezig is. Andrea gaat op kamers en trouwt later met Ruud. Ronald vindt de liefde bij Noelle. Judith trouwt met Axel. Ze hebben elkaar leren kennen op het werk, bij de bank. Job heeft een baan in het magazijn van een groot warenhuis. Hij blijft thuis wonen.

Het gezin met negen kinderen groeit gestaag, maar liefst achttien kleinkinderen worden geboren. De jongste drie kleinkinderen, de dochters van Judith, heeft Nelis niet meegemaakt. Twee maanden na zijn overlijden wordt kleindochter Josephine geboren.

Een gouden gezin

‘Laten we ze verrassen. Het is hun trouwdag!’ Judith probeert haar oudste zus te overtuigen.

‘Is het niet overdreven? Tweeënveertig jaar is niet bepaald een jubileum.’

‘Des te leuker is de verrassing. We mogen blij zijn dat papa redelijk is hersteld van de hersenbloeding,’ dramt Judith door. Ze heeft een geweldig idee, alleen beseft ze dat het als jongste van het gezin niet snel geregeld krijgt bij haar oudere broers en zussen. Ze blijft het kleine zusje. Renate heeft als oudste van het gezin meer overwicht. Ze mompelt zacht: ‘Misschien is het wel de laatste trouwdag die we met elkaar kunnen vieren.’ Ze weet de familie te overtuigen om het uitstapje te organiseren, omdat het fijn is dat papa redelijk hersteld is. Niemand spreekt het uit, maar iedereen beseft dat de trouwdag er anders uit had kunnen zien.

Judith heeft de organisatie in handen.

Op de bewuste zondag, de tweeënveertigste trouwdag van papa en mama, verzamelen de kinderen, de aangetrouwden en de kleinkinderen bij Johan, omdat hij dichtbij het ouderlijk huis woont. Een touringcar rijdt voor en de familie stapt in. Voor ze wegrijden naar het ouderlijk huis, wordt de bus versierd. Feestmutsen en toeters zijn mee. De sfeer zit er goed in als ze de straat in rijden. Voor het ouderlijk huis stopt de bus.

‘Zijn ze wel thuis?’ vraagt Ronald verschrikt. ‘Het is zondag dus het zou me niet verbazen als ze in de kerk zitten.’

Judith lacht.

‘Wat denk jij? Daar hebben we iets op bedacht; Koos en Lenie hebben zichzelf uitgenodigd op de koffie.’ Ze heeft het nog niet gezegd of Koos doet de voordeur open. Pierre stapt uit de bus om papa en mama op te halen. Mama staat voor het raam met haar handen voor haar mond, terwijl tranen over haar wangen rollen. Papa zoekt zijn schoenen en trekt van de spanning de veters eruit.

‘Doe dat maar in de bus,’ Pierre slaat zijn arm om zijn vader. ‘Kom pa, vandaag moet je genieten.’ Geëmotioneerd stapt papa samen met mama in de bus.

‘Jongens, jongens,’ met een lach en een snik kijkt hij de bus in. Corné zet in: ‘Lang zullen ze leven, lang zullen ze leven...’ en de hele bus zingt mee.

‘Ik hoop het,’ fluistert Renate tegen Judith. ‘Papa heeft een jasje uitgedaan na de hersenbloeding.’

‘Vandaag niet aan denken, vandaag is het feest,’ mengt Andrea, die achter haar zussen zit, zich in het gesprek.

De rit gaat naar een toeristisch plaatsje, waar ze beginnen met koffie en gebak. Daarna wacht een fotograaf op het gezin, om een familiefoto in klederdracht te maken. Het duurt even voordat iedereen verkleed is. Er wordt volop gelachen. Papa geniet van zijn gezin. Hij probeert niet te laten merken dat het erg vermoeiend voor hem is.

Na de foto brengt de bus het gezin naar een restaurant, waarop, na een heerlijk diner, de reis teruggaat naar huis.

Twee dagen later krijgen papa en mama de familiefoto thuisgestuurd.

‘Ik heb een gouden gezin,’ laat hij niet na om steeds weer te zeggen als de foto het onderwerp van gesprek is. In een mooie lijst krijgt de foto een prominente plek aan de muur van de woonkamer.

Een foto van een groot gezin dat warmte, liefde en saamhorigheid uitstraalt.

Foute boel

‘Het is foute boel.’

Ze haalt diep adem, slikt haar snik hoorbaar in en vertelt verder.

‘Ik had het kunnen weten. De arts vraagt niet voor niets of hij zijn vrouw bij de volgende afspraak mee wil nemen.’

Gevloek aan de andere kant van de lijn.

‘Kanker, ja, kanker,’ ze zegt het rustig, met een nadruk op de eerste k.

‘Maar mam, dan is het toch niet meteen verloren?’ Judith probeert het gesprek een positieve draai te geven. Achter haar bureau op kantoor voelt ze het verdriet van haar moeder. Haar vader, waar het allemaal om gaat, heeft zich opgesloten bij zijn postduiven, begrijpt ze. Een man die niets wil weten van artsen, ziekenhuizen en alles wat erbij hoort.

‘Ik kom naar je toe,’ besluit Judith. Ze zet de computer uit en pakt haar spullen.

Na een korte uitleg aan haar leidinggevende, verlaat ze haar werk. Gespannen rijdt ze naar het ouderlijk huis. Mama zit buiten, met een bedrukt gezicht, starend naar de duivenhokken in de diepe achtertuin. Met een zoen begroet de jongste dochter haar moeder. Nu kan mama zich niet meer goed houden. Snikkend legt ze uit hoe de oncoloog hen het slechte nieuws vertelde.

‘Nierkanker, moeilijk behandelbaar, maar zeker niet verloren,’ eindigt ze haar verhaal.

Ze schudt haar hoofd. Eigenlijk gelooft ze niet in genezing. Judith kijkt haar vragend aan.

‘Mam, niet verloren, hoor je wat je zegt? Dan gaat papa er toch voor?’

‘Vast wel, hij heeft niet veel gezegd. De arts verwees naar een jaar geleden. Papa moest voor nieronderzoek, maar liep toen boos weg, omdat de afspraak niet goed was genoteerd. Je weet, wachten, daar heeft hij een hekel aan en vooral als het wachten in een ziekenhuis betreft.’ Judith schuift een tuinstoel naast haar moeder. Zwijgend zitten ze naast elkaar. Ieder vol met eigen gedachten. Duiven vliegen uit. Papa laat zich niet zien.

‘Bedoel je dat hij vorig jaar al kanker had?’ doorbreekt Judith de stilte. Mama haalt haar schouders op.

Judith mompelt zacht dat ze allemaal weten dat papa magerder is geworden. Niemand die er iets over heeft gezegd. Kop in het zand en gewoon verder gaan. Ze legt haar handen op haar bollende buik. Haar eerste kindje zal in december geboren worden. Een traan drupt op haar handen, en nog een.

‘Mam, papa moet ons kindje zien. Hij mag niet dood!’

Het duurt even voor papa uit het duivenhok stapt en over het tuinpad naar hen toekomt.

‘Zo, je hebt het gehoord zeker?’ vraagt hij rustig. ‘Ze krijgen Nelis niet klein hoor, maak je geen zorgen.’ Glimlachend geeft hij zijn jongste dochter een klopje op haar schouder. Daarna loopt hij door naar de keuken.

‘Ik hoop dat hij gelijk krijgt,’ zegt mama zacht met twijfel in haar stem. ‘Volgende week horen we het behandelplan, daar moeten we op vertrouwen.’

Judith slaat haar armen om haar heen en geeft haar een zoen.

‘En dat doen we dan ook!’

Een positief bericht

‘We nemen er een borrel op,’ lacht papa. In het bijzijn van alle negen kinderen draait hij de jeneverfles open. In één teug gooit hij de inhoud van het kleine glaasje achterover in zijn keel.

‘Ze krijgen Nelis er niet onder. We hebben het behandelplan gekregen. De dokter ziet mogelijkheden en daar ga ik voor.’

Het wordt een gezellige avond. Dat er weinig over is van de grote, stevig gebouwde vader Nelis durft niemand te zeggen. Alle vertrouwen op een goede afloop is aanwezig.

Twee weken na het positieve bericht, net voor de eerste chemobehandeling gaat starten, stort papa in. Hij is te veel verzwakt. Uit bed komen, aankleden en met de trap naar beneden gaan lukt niet meer. Noodgedwongen belt zijn vrouw de huisarts, die na zijn bezoek een ambulance regelt en papa naar het ziekenhuis laat brengen. Het duurt dagen voor een arts het gesprek met de familie aan gaat. Papa moet eerst aansterken voordat de behandeling kan beginnen. Op de vraag van de kinderen aan de behandelend arts of de situatie nog steeds positief is, komt weinig reactie. Elke dag gaat papa meer achteruit, van aansterken lijkt geen sprake. Radeloos stuurt mama een noodkreet naar de oncoloog om snel met de behandeling te beginnen, anders hoeft het niet meer. Na ruim een week is er een gesprek. De arts stelt voor om in een ander ziekenhuis een laatste alternatieve behandeling te starten voor extra tijd van leven. Elke strohalm wordt aangegrepen door de familie, papa zelf lijkt te berusten in de situatie.

‘Breng me maar naar huis,’ stelt hij voor als ook in het andere ziekenhuis geen mogelijkheden meer zijn om de situatie te verbeteren. Een bed wordt geregeld, evenals thuiszorg. Met de ambulance komt papa thuis en wordt hij op bed gelegd met uitzicht op zijn tuin en de duivenhokken.

‘Wat een heerlijk uitzicht,’ zucht Judith, terwijl ze papa met een zoen op zijn wang begroet.

‘Jij hebt makkelijk praten,’ antwoordt hij, het is duidelijk dat hij niet meer de energie heeft om te genieten.

Iedereen komt, vaker dan gebruikelijk, langs om papa te zien en mama bij te staan. Mama, die al veel eerder de moed had verloren.

Judith wenst dat papa nog een paar maanden kan genieten van zijn gezin, zijn tuin en alle aandacht om hem heen. Het mag niet zo zijn. De pijn neemt toe en morfine is nodig om het lijden draaglijk te maken.

‘Ik heb een gouden gezin,’ stamelt hij, wijzend naar de familiefoto aan de muur. Wat is hij trots op zijn gezin, op alle negen kinderen.

Het zijn z’n laatste woorden, in de nacht erna glijdt hij rustig uit het leven. Zijn lijden is voorbij.

De pater familias is er niet meer.

Judith

Hoogzwanger sta ik met een schaaltje opgewarmde bruine bonen in de lift van het ziekenhuis. Papa moet aansterken en het eten van het ziekenhuis vindt hij niks. Met zijn lievelingskostje hoop ik hem te verblijden.

Het is tevergeefs. Geen hap krijgt hij door zijn keel. Het is duidelijk dat het er niet goed uitziet voor hem. Toch klamp ik me vast aan het spreekwoord: zolang er leven is, is er hoop. Een strohalm, maar toch. Ik wil dat hij mijn kindje ziet. Maar na drie weken wordt de behandeling gestopt en komt hij naar huis om te sterven.

Elke dag rijd ik na kantoor langs en ga ik aan zijn bed zitten. Hij kijkt uit op zijn tuin met de postduiven, waar hij zoveel prijzen mee heeft gewonnen. Van mij mag dit een paar maanden duren, maar helaas blaast hij na een week zijn laatste adem uit. Er komt een eind aan zijn lijdensweg. Die rotziekte heeft papa klein gekregen.

Het verdriet is groot. Na het afscheid en de begrafenis blijft mama met broer Job samen in het ouderlijk huis wonen. Hoe Job ook zijn best doet, mama is niet op te beuren. Ze durft niet naar buiten, ze is bang om aangesproken te worden. Goedbedoelde vragen als “hoe gaat het?” wil ze ontwijken. De radio mag niet aan, want ze rouwt en dan hoort het niet gezellig te zijn in huis. Dagelijks kom ik langs en probeer haar op te beuren. Met moeite krijg ik haar mee naar buiten om een stukje te wandelen. Liever blijft ze binnen en wil ze praten over papa. Af en toe werp ik een blik op de tuin, in de hoop dat papa het pad af komt wandelen. Het blijft onwerkelijk. We zijn het erover eens dat het weglopen in het ziekenhuis, een jaar eerder, niet verstandig is geweest. We hebben nog veel meer vragen over zijn gezondheid. Heeft hij eerder geweten dat het niet goed zat? We hebben een schuldgevoel. Hadden wij, als kinderen, eerder moeten ingrijpen en hem terug moeten sturen naar de arts?

We krijgen hier nooit meer een antwoord op. We moeten verder zonder papa. Voor mama is dit lastig. Waarom zou ze haar best doen? Haar kinderen zijn gelukkig en wonen samen met hun gezin. De zin van het leven is voor haar verdwenen.

Ondanks al het verdriet groeit mijn buik goed, maar ik ben weinig met het kindje bezig. Het kost me moeite om de kinderkamer op tijd klaar te krijgen. De bevalling kondigt zich drie weken eerder aan en als de kleine Josephine net op mijn buik ligt, roep ik naar Axel dat hij naar mama moet bellen. Ik weet dat ze met Avelinde op weg is naar het kerkhof. Door het telefoontje wijzigen ze de koers en komen ze naar het ziekenhuis. Ik ben trots op onze dochter, maar het geluk wordt overschaduwd door een intens verdrietige oma. Ze wil dit geluk delen met haar liefste, die er niet meer is.

Tijdens mijn verlof wandel ik dagelijks naar mijn moeder. Al gauw merk ik dat de kleine meid oma doet glimlachen. Ze maakt iets los bij haar. Het lijkt of de zin in het leven terugkomt. De bezoekjes worden minder zwaar. Langzaamaan komt mama uit de diepe put. Vier maanden duurt mijn verlof, dan breekt de tijd aan om de kantoorbaan weer op te pakken. Voor vier ochtenden is er opvang geregeld, voor één ochtend niet. Mama stelt voor om die ene ochtend voor haar rekening te nemen. Op de fiets komt ze al vroeg naar ons toe. Ze doet Josephine in bad en na het ontbijt gaat ze wandelen of boodschappen doen. Met liefde neemt ze, als het nodig is, de pappa-ochtend van Axel over. Niet alleen zij geniet ervan, ook Josephine heeft het gezellig met oma. Mijn broers daarentegen, zijn er niet over te spreken. Mama heeft nooit op de kleinkinderen willen passen toen papa nog leefde. Ze trekt de jongste dochter voor, oordelen zij. Dat deze situatie door een samenloop van omstandigheden is ontstaan, zien zij niet. Als papa nog geleefd zou hebben, zouden hij en mama samen leuke dingen hebben gedaan, zoals fietsen en op vakantie gaan. Dat ik elke dag bij haar langsga, zijn de broers gemakshalve vergeten. Zelf komen ze hooguit een paar keer in de maand langs, voor een kort bezoekje.

Mama bloeit op, we nemen haar mee op vakanties en als er iets te vieren valt, hoort ze daar ook bij. Het is fijn om te zien, dat ze het verdriet om papa een plekje geeft. Het is mooi als ze vertelt dat er één is die haar uit het dal heeft getrokken. “Josephine!” Ze maakt zich dan ook grote zorgen als het jaar nadert dat Josephine vier jaar wordt. De tijd voor de basisschool breekt aan, wat betekent dat mama niet meer op hoeft te passen.

Ze spreekt haar angst uit. Ze is bang om terug te vallen in de stilte en de leegte van alle dag. Het gemis van papa is even minder geweest, maar nu dreigt het terug te komen. Tranen vloeien er volop, als bekend wordt dat er een broertje of zusje voor Josephine op komst is.

In november wordt Janneke geboren, een klein poppetje dat totaal niet lijkt op haar grote, stevige zus. Oma noemt haar hummeltje. Ze hebben een bijzondere band samen. Janneke blijft klein en tobt met haar gezondheid, maar altijd is oma er als het nodig is. Na Janneke wordt Iris geboren en hoewel mama al drieënzeventig jaar is, wil ze ook op deze kleindochter passen.

Mama geniet van de meiden en maakt deel uit van ons gezin. Na het einde van het oppas-tijdperk komt ze elke woensdag, samen met de andere oma, om spelletjes te doen met de kinderen en gezellig mee te eten. Na de koffie brengen we ze naar huis. Iedereen weet van onze oma-dag. We houden het lang vol tot de gezondheid van mama achteruit gaat. Door het beven, een erfelijke aandoening, wordt het voor mama steeds lastiger om zelf te kunnen eten en drinken. Ook het handwerken, zoals breien en haken, lukt haar niet meer.

Irritatie

‘Judith? Met Job hier.’

Een korte stilte.

‘Moeders is in het ziekenhuis. Gevallen met de fiets.’

‘Verdomme, Job, is het ernstig? Waar ligt ze?’

‘Geen idee, ik ben net huis. Het ziekenhuis belde toen ik binnenkwam.’

Job klinkt vrij rustig.

‘Avelinde weet het ook,’ voegt hij eraan toe.

Judith besluit meteen vanaf haar werk naar het ziekenhuis te rijden. Niet veel later zit ze samen met haar oudere zus aan het bed van haar moeder. Mama heeft een flinke val gemaakt en is op haar hoofd terechtgekomen. Ze blijft haar vragen herhalen.

‘Wat is er gebeurd? Ben ik gevallen?’

Op advies van de arts overnacht ze in het ziekenhuis. Avelinde stelt voor om mama de volgende morgen op te halen. Judith rijdt langs Job om verslag uit te brengen.

‘Morgen komt ze thuis, voorlopig moet ze rustig aan doen.’

Job lacht en mompelt wat. Het lijkt of de ernst van het ongeluk niet tot hem doordringt.

‘Een hersenschudding, Job!’

Het komt er feller uit dan ze eigenlijk wil.

Job haalt zijn schouders op.

‘Weet je hoe eigenwijs ze soms is? Ze wil altijd alles zelf doen. Nou, dan doet ze dat toch.’

Judith wil boos worden, ze houdt zich in. Ze beseft maar al te goed hoe de jongens in het gezin in het verleden werden ontzien. Vroeger, na het eten ging papa als eerste van tafel, uitbuiken of de vetwei in, zoals hij het zelf noemde. De zoons volgden hem en lieten de meiden in de keuken achter met de vuile vaat. Er was geen discussie mogelijk, dat jongens een zwaardere baan hadden dan de meisjes en daardoor gevrijwaard waren van huishoudelijke taken, leek deze man te hebben bedacht.

‘Toch, Job, zou het fijn zijn als je haar wilt helpen. Mama kan niet alles meer zo makkelijk.’

‘Ik zie wel,’ antwoordt Job, niet bepaald onder de indruk van de hele situatie.

Mama herstelt langzaam van haar hersenschudding. Via getuigen wordt vastgesteld dat ze voor een verkeerslicht van haar fiets is gevallen. Uit onderzoeken blijkt later dat ze last heeft van haar evenwicht. Het fietsen wordt haar afgeraden en ze krijgt het advies om te lopen met een rollator.

‘Ik ga echt niet met dat ding over straat,’ mama duwt de rollator weg als Avelinde het apparaat voor haar neerzet.

‘Wil je nog een keer vallen?’ vraagt Avelinde rustig. Ze denkt aan de woorden van de huisarts. Geef haar de tijd om aan het idee te wennen. Na een korte aarzeling steekt Avelinde haar arm uit.

‘Kom, dan lopen we samen naar de supermarkt.’ Met haar andere arm stuurt ze de rollator aan de kant.

‘Ga het in huis proberen, ik denk dat het je meer zekerheid geeft,’ kan Avelinde niet nalaten te zeggen. Mama reageert niet en hangt gespannen aan haar dochters arm.

Eenmaal thuis met de boodschappen klaagt mama over Job.

‘Hij doet echt niets in huis. Alles moet ik zelf doen. De was, de boodschappen, bedden verschonen. Ik ben blij dat Renate de ramen zeemt en af en toe stofzuigt.’

Avelinde luistert, terwijl mama doorgaat met haar gejammer.

‘Meneer komt thuis, pakt een biertje en gaat zitten. En hij blijft zitten tot hij naar bed gaat.’

Avelinde kan een glimlach niet onderdrukken, het kost haar moeite om niet te zeggen dat het een foutje in de opvoeding is. Hoe vaak heeft ze haar schoonzussen horen klagen dat de mannen niet gewend zijn om mee te helpen in de huishouding?

‘Ik praat met Job,’ stelt ze voor en ze pakt Rummikub uit de kast.

‘Het heeft geen zin,’ mama zegt het zacht, terwijl ze de veertien steentjes met moeite op haar plankje neerzet. Het valt Avelinde op dat het beven erger wordt.

‘Zal ik een rietje in je thee doen?’ vraagt Avelinde goedbedoeld, mama schrikt.

‘Ben je mal! Tot de helft inschenken, dan lukt het best.’

Zwijgend spelen ze het spel, ieder met eigen gedachten.

‘Wat een rust.’ Job komt binnen na een werkdag in het magazijn van een groot warenhuis.

‘Hoi Job, we zijn geconcentreerd aan het rummikuppen, het is spannend,’ grapt Avelinde. Het laatste liegt ze niet. Ze hebben allebei twee stenen op het plankje staan en mama is aan de beurt.

‘Hé, gaat het gebeuren?’ Job wijst naar de rollator. Mama kijkt er met dichtgeknepen lippen naar. Ze wil iets zeggen, maar Avelinde is haar voor.

‘Het maakt het boodschappen doen makkelijker. Mama gaat in huis oefenen. Het is wennen, maar daarna wil ze vast niet anders meer.’

‘Onzin,’ moppert mama, ‘ik ga daar écht niet mee lopen.’

Job lacht en maakt een rondje met de rollator door het huis. Daarna loopt hij ermee naar de koelkast en zet er zijn biertje op.

‘Handig.’

‘Doe normaal!’

Geïrriteerd gooit mama haar rummikubplankje om en vraagt Job om de rollator achter in de schuur te zetten. Zo ver mogelijk weg, uit het zicht. Ze wil niet geconfronteerd worden met het ouder worden.

‘Wacht ermee,’ adviseert Avelinde rustig, ‘ik begrijp dat je het niks vindt. Zolang het gaat, doe je de boodschappen zonder rollator. Het is een prettige gedachte dat je er in ieder geval één hebt staan voor het geval dat.’

Mama blijft mokken dat ze het ding niet in haar kamer wil. Avelinde veegt de steentjes bij elkaar en legt de plankjes in de doos. Het spel is onbeslist geëindigd. De sfeer is er niet naar om een tweede potje voor te stellen. Als mama naar de wc gaat, grijpt Avelinde de kans om Job aan te spreken.

‘Wil je alsjeblieft een beetje meehelpen in het huishouden?’

Job kijkt zijn zus met grote ogen aan. Avelinde legt uit dat de meeste taken in het huishouden te zwaar worden voor mama.

‘Zoals de was ophangen, stofzuigen en de afwas doen. Als je het samen doet, scheelt dat.’

Job knikt en neemt een slok bier.

‘Het zou fijn zijn als je misschien ook de zwaardere boodschappen kunt doen.’

‘Ik kijk wel,’ mompelt Job als mama weer binnen komt. Hij moet duidelijk aan het idee wennen dat er meer van hem verwacht gaat worden.