Colofon

Voor mijn moeder, Aartje te Kloese (1942 – 2019)

© Eric de Rooij, 2020

Uitgeverij kleine Uil, Groningen
www.kleineuil.nl

Auteursportret: Alfred Oosterman
Omslagontwerp: 247Design
Omslagbeeld: www.peakpx.com
Redactie: Desiree Moulen
Boekproductie en epub: LINE UP boek en media bv

ISBN: 9789493170186
ISBN eBook: 9789493170193

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwerk

Het hart heeft zijn eigen redenen, waar de rede niets van weet

Blaise Pascal

Daddy, Daddy cool
Daddy, Daddy cool
Daddy, Daddy cool
Daddy, Daddy cool

Boney M.

Inhoud

Omslag

Colofon

Voorwerk

i

1

ii

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

iii

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

iv

43

Verantwoording

i

1

Leonie had drie opties en ik wist dat ik de derde was. Op een vrijdagavond, enkele weken voor kerst, lagen we samen in het buitenzwembad van sauna Tropical Dreams. We dreven hier al een half uur, we hadden er oudemensenhanden van gekregen. Leonie klemde zich vast aan een opblaaszeeschildpad die ze tot zijn hals onder haar lijf had geduwd. Zijn kopje knakte toen ze haar hoofd en schouders rekte en haar bekken spande. Haar billen staken wit boven het wateroppervlak uit. Mij ontging niets. Ze knikte naar de twee vrouwen die schouder aan schouder aan de rand hingen, buiten het licht van de lampen, en die met hun harde, erop los leuterende stemmen het hele zwembad in beslag namen.

‘Mogen die wijven dood?’ mompelde ze zachtjes. Uit de luidsprekers klonk een Caribisch deuntje over flamingo’s en eilanden in de zon. Damp sloeg van het water, zodat het leek alsof we in een kop hete thee dobberden.

‘Dus,’ zei ik, ‘je vertelde dat je drie opties had?’

Alsof het haar verbaasde dat we het daarover zouden hebben, zweeg ze een moment, maar ik zag dat ze zich op elk woord had voorbereid. De cliffhanger ‘ik heb drie opties’ die ze in het restaurant vlak na het eten had uitgesproken, was doelbewust, zo goed kende ik haar wel. Sinds afgelopen september vijftien jaar. Van kantoor. Onze beeldschermen ruisten ruggelings naar elkaar. We lachten in die tijd meer dan we werkten.

‘Heb ik je weleens iets verteld van Kees de timmerman?’

Dat had ze niet.

‘Hij is van Neptunus, mijn zwemclubje. We hebben sinds een jaar een affaire.’

Ik liet de plastic bal waar ik aan hing los en draaide me op mijn rug. Terwijl ik met mijn voeten trappelde, keek ik naar de haartjes op mijn borst die ik telkens kopje onder liet gaan. Geduldig blijven.

‘Kees, zei je?’

‘Hij heeft een vrouw, is getrouwd. Twee kinderen, derde op komst.’

‘Daar ontbreekt het niet aan.’

‘Wat bedoel je?’

‘Aan vruchtbaar zaad, maar ga verder.’

‘Kunnen die kutten hun kakel niet houden,’ lispelde ze plotseling giftig. ‘Ik word helemaal gek van dat gegiebel.’

‘Kom,’ zei ik.

Ze liet haar schildpad los, waarna we met langzame slagen naar het andere eind van het zwembad zwommen, een hoek waarop fel licht stond. Het oog van een camera hield ons ook hier in de gaten. In de huisregels van Tropical Dreams werd lichamelijk contact verboden: ‘om misverstanden te voorkomen’. Camera en licht waakten over deze afspraken.

‘We vreeën heerlijk en hij wilde me wel helpen. Hij zei letterlijk “Ik wil dolgraag een kindje bij je maken”, en ik dacht waarom niet, ik wil ook dolgraag een kind.’

‘Van Kees?’

‘Ja. Alleen, de laatste tijd gaat het niet zo goed tussen ons. Misschien omdat die derde op komst is of zo. Maar het ligt ook aan mij, ik heb gewoon weinig zin om met hem naar bed te gaan. Vorige week belde Joop.’

‘Teamleider Joop?’

Ik kende hem van de verhalen. Teamleider van basisschool De Hoeksteen. Een getrouwde man met tig vriendinnen, en een van hen was Leonie. De roddel over zijn kinderarmpje. Daar hadden we nog smakelijk om gelachen, toen het uit was met hem.

‘Hij is de tweede optie.’

Het water golfde, een grijze man stapte via het betonnen trappetje het zwembad in. Net lag hij nog tegenover ons in de sauna. Er was een vertraging voordat hij zich voorover in het water liet vallen. Hij hield zichtbaar zijn buik in. Starende, fletse ogen. Leonie keek weg.

‘Jij was de sauna nog niet uit of hij tilde zijn handdoekje op. Mannen moeten toch langzamerhand weten dat vrouwen een stijve pik helemaal niet aantrekkelijk vinden.’

Het leek me een aardige, bedachtzame man, een wetenschapper. Iemand die op zondag zijn vrouw ontbijt op bed brengt.

‘Is die Joop nog steeds getrouwd?’

‘Gescheiden. Hij heeft al een poosje een nieuwe vriendin. Ze is gek op hem, vertelde hij me. Ze wil dolgraag een kind.’

Ik begreep het niet zo goed meer.

‘Hij heeft toch kinderen?’

‘Drie van die Joke.’

‘Z’n vrouw.’

Ze knikte weer. ‘Ik heb tegen hem gezegd dat hij wel eerlijk tegen zijn vriendin moet zijn.’

‘Vanzelfsprekend.’

‘Hij biechtte haar op dat hij ook weer met mij is. Meteen na vorige week. We hadden iets gegeten bij de Chinees. Ze vond het niet erg, reageerde zelfs koel. Het interesseerde haar geen reet wat hij allemaal uitvrat, vertelde hij. Als hij maar bij haar blijft. Als hij haar maar zwanger maakt. Voor haar beginnen de jaren ook te tellen en ze wil er nog twee voor haar veertigste.’

Drie plus twee is vijf, telde ik op in mijn hoofd. Ik dacht aan alimentatie voor de drie van zijn ex en deze bijkomende kosten en probeerde me een beeld te vormen van zijn maandinkomen.

‘Hij wil dat ook, nog twee kinderen erbij?’

‘Zeker.’

‘En hij is optie twee?’

‘Hij wil mij ook graag zwanger maken.’

Vijf plus een, kijk eens aan.

‘Tegelijk met z’n vriendin?’

‘Tegelijk. Je moet het wel thuis zeggen, zei ik. Ik wil niet een zwangerschap beginnen met een leugen of met een geheim, dat vind ik verschrikkelijk.’

Bijna had ik weer vanzelfsprekend gezegd.

‘Dat geldt ook voor Kees de timmerman dus?’

De grijze man verliet het zwembad, vlak na de twee vrouwen. Gewone lijven van middelbare leeftijd. Billen waarop geen gedicht meer gemaakt zou worden. De vrouwen sloegen een handdoek om hun middel, te druk met elkaar om te zien dat de man naakt bleef en speciaal voor hen zich uitrekte. Er was geen zondags ontbijt op bed, er was zelfs geen vrouw thuis, er was alleen stilte en onbarmhartig ongemak.

‘Ik heb geen jaren de tijd. Mijn biologische klok tikt door. Tik, tik, tik! Mannen hebben het makkelijk, die hebben geen houdbaarheidsdatum.’

‘Ook zaadcellen gaan met de jaren achteruit.’

Waarom vertelde ik dit? Ik had me nog zo voorgenomen om vooral te luisteren. ‘Dat gebeurt pas na hun vijftigste, hoor. Of eigenlijk vijfenvijftig,’ verruimde ik de marge. Op een plek zonder wifi zijn onderzoeksgegevens gemakkelijk te bedenken.

Ze leek niet geïnteresseerd.

‘Volgend jaar wil ik zwanger zijn.’

We lagen op rustbedden in de buitenlucht, op onze voeten een extra deken tegen de kou. Op een tafeltje naast ons stonden twee glazen ice tea. Ze had nog niets verteld over de derde optie. Heimelijk keek ik haar van opzij aan: de volle pony, eindigend boven de frons tussen haar wenkbrauwen, haar ronde kin, haar lange hals, en onder de badjas haar kleine borsten. Vertrouwd. Zoals ook dat strenge en grauwe in haar gezicht mij vertrouwd was, waardoor ze leek op een kluizenares die, in plaats van een kinderwens, het diepste verlangen koesterde om achter een van haar kloostermuren levend ingemetseld te worden. Ik kende haar vooral als een vrouw die moeilijk keuzes kon maken. Net nog. Bij het eten. Voordat ze tot het eten van kipsaté besloot!

Haar stem klonk anders toen ze zei: ‘En dan heb jij nog dat aanbod gedaan.’

Ik trok mijn lippen omhoog, waarmee ik een geruststellende glimlach nabootste.

Dat aanbod herinnerde ik me goed. Vanzelfsprekend. Afgelopen mei. Restaurant Takara: tempura groente, twee bleke gezichten. Ik was gespannen, ik wist dat ik haar dat aanbod zou doen. Joop was passé, van een timmerman was nog geen sprake. Ze had het in Takara over de kinderen van haar oudere broer in Italië. Waarom was hij wel al jaren gelukkig getrouwd met Monica en had zij niemand op soms die paar losse flodders na, kerels die altijd gebonden bleken en die ze na korte tijd gruwelijk zat werd? En ze wilde net als Monica zo’n kleintje in haar armen hebben. Een eigen kleintje. Haar hand die over de tafel reikte. Haar verlangen maakte haar ogen zacht. Weg frons. ‘Ik wil net als Monica een kindje in mijn armen hebben.’ En met terugkerende frons: ‘Als vrouw heb ik daar toch recht op?’

Ze sloot haar ogen en zei: ‘Maar ik zie jou toch niet als een echte optie.’

Ik moest mezelf herpakken.

‘Waarom ben ik geen optie?’ vroeg ik.

‘Ten eerste,’ ze hield met twee vingers haar linkerwijsvinger vast, ‘we zijn nooit met elkaar naar bed geweest en dat vind ik toch wel een voorwaarde. Zo’n kindje moet in liefde geboren zijn.’

‘Dat past meer bij Joop en Kees.’

‘Dat past meer bij Joop en Kees,’ bevestigde ze. ‘Ten tweede, toen je het aanbod deed, dacht ik dat je voor jezelf ook een vaderrol zag. Ik vind dat moeilijk. Als ik een kind neem, dan is-ie alleen van mij. Dan wil ik verder met niemand iets te maken hebben. En ten derde, ja, ik weet niet waarom ik niet...’

Ze ging rechtop zitten.

‘Ik vind je echt aardig, dat weet je. Ik vertrouw je en je bent me vertrouwd, anders lagen we hier niet in de sauna, maar ik wil het echt alleen doen. Mama steunt me, ze wil zelfs naar Haarlem verhuizen om me te helpen. En papa steunt me ook.’

‘Je vader?’

‘Dat vind ik wel moeilijk. Hij is samen met zijn vrouw van plan om naar Portugal te emigreren en ik ben bang dat hij dat niet doet als hij hoort dat ik zwanger ben en in mijn eentje een kind wil opvoeden. Maar goed, het is een afweging die hij zelf moet maken.’

Ook ik ging rechtop zitten. Mijn arm tintelde. Ik had weer veel te verkrampt gelegen. ‘Leonie,’ zei ik langzaam, ‘toen in Takara, toen ik dus dat aanbod deed...,’ ik hoorde hoe afgewogen elk woord uit mijn mond kwam, ‘...deed ik dat voor jou. Ook toen ik zei dat verhuizen naar Haarlem een optie was.’ Weer een optie, waarom dook dat woord nu ook weer op? ‘Dat was omdat ik uit verhalen weet hoe verdomd moeilijk het is om in je eentje een kind op te voeden. Ik wilde je daarin graag ondersteunen. Zonder per se de wens te hebben om zelf een kind op te voeden.’

‘Ik dacht dat. Je bent soms onpeilbaar. Vriendelijk en onpeilbaar.’ Ze glimlachte: ‘Dan heb ik dat zo ingevuld.’

Wat had ik nu precies gezegd? Puddingzachte woorden die prettig smaken. Ik, de vriendelijke onpeilbare. Ze boog zich over het tafeltje, tilde het glas ice tea schuin op om te onderzoeken of het werkelijk leeg was en zette het terug.

‘Ik wil een donor en meer niet. Gewoon iemand die ik een mailtje stuur als het kind geslaagd is voor zijn middelbareschooldiploma.’

‘Zoiets is toch moeilijk voor ons? Wij kennen elkaar al zolang? We zien elkaar, gaan vaak uit?’ Ik zweeg over de timmerman en de teamleider. Zaten die wel zeventien jaar op een mailtje te wachten en werden er überhaupt over zeventien jaar nog mails verstuurd?

‘Ik ga nog een stukje zwemmen,’ zei ze. Ze schoof haar voeten in haar slippers en sloeg haar handdoek om haar schouder. Ik hoorde haar weggaan. Er was verder niemand meer, alle bedden waren leeg. Ik luisterde naar mijn ademhaling, voelde mijn borst op en neer gaan. Boven me de heldere donkere hemel. En ik dacht aan de juf van de lagere school, juffrouw Pot uit Nederlands-Indië. Een kleine, gedrongen vrouw met een grijs knotje in vooroorlogse jurken. Zij vertelde ons over het verbond tussen God en de kinderloze Abram: ‘Kijk naar de hemel en tel de sterren als je ze kunt tellen. Zo groot zal ook je nageslacht zijn.’ En Abram werd Abraham, vader van vele volkeren. Zijzelf was altijd kinderloos gebleven.

ii

2

Een mens is een verlangend wezen, ook al interesseert hij zich voor niks. Ben je klein, wil je groot zijn, ben je groot, wil je jong blijven. Je wilt op eigen benen, je wilt geborgenheid. Je wilt een studentenkamer met oude meuk. Je wilt die ene baan. Geld. Status. Haar op je wangen, haar op je borst, haar op je kloten – om daarna, gevoed door een nieuw verlangen, met een mesje alles weer af te scheren. Je wilt een huis kopen in het centrum van Amsterdam of ver daarbuiten op het platteland, want je verlangt naar ruimte en vrijheid waar je eerst verlangde naar drukte en dicht op elkaar, je ruilt ouwe meuk in voor nieuwe. Je wilt terug naar vroeger als er weinig toekomst is. Je blijft, kortom, geduldig willen tot je erbij neervalt.

Ik had jarenlang één verlangen. Een geheim verlangen. Ik vermeed er met wie dan ook over te praten. Het verlangen er een te vinden, eentje voor altijd. Als ik thuis was – hij was nooit van huis – lagen we ’s avonds naast elkaar op onze bank met chaise longue, ieder op zijn vaste plek. Hij had de chaise longue. Zijn voeten staken over de rand heen. Onze schoenen stonden naast elkaar met de neuzen onder de centrale verwarming. We keken tv vanaf het jeugdjournaal en schonken om kwart over tien een glas wijn in. Als we niet op dieet waren, aten we er een stuk schimmelkaas bij. Op een toastje.

Als de late talkshow begon, zei ik: ‘Elf uur alweer.’

‘Hoogste tijd!’

‘Nog even kijken wie de gasten zijn?’

‘Mooi, ik heb het gezien,’ zei hij.

‘Het is weer niks. Bedtijd,’ constateerde ik tevreden.

En dus werd, nu het ene verlangen was vervuld, dat nieuwe verlangen geboren.

*

‘Ben jij het, aap?’

De hal was donker, alleen in de slaapkamer brandde licht. Ik hing mijn jas op over een spijkerjack en een colbert. Een overvolle kapstok, vooral met jassen die we geen van beiden meer droegen.

Zijn stem, nog een keer: ‘Ben jij het?’

Ik aarzelde. Wanneer ruimden we nu eens alles op? Zoveel moeite was het niet. Alle jassen, colbertjes, sjaals en petten op een stapel en dan selecteren. Stomen wat nog goed is, weggooien wat oud en versleten is. Simpel. Maar we hadden het eerder geprobeerd en alle jassen, colbertjes, sjaals en petten keerden aan de kapstok terug, op die ene sjaal na, eentje van hem, met gaten van slijtage. Hoewel ik hem nooit meer droeg, haalde ik mijn oudste jas toch weer uit de vuilniszak. De vertrouwde muffe geur die ik rook als ik mijn neus tegen de mouw drukte, bracht me terug in studentikoze kamertjes met volle asbakken, een kapotte bank, houten kistjes als tafel en aangebrande eenpansgerechten. En terug bij de namen van lang geleden.

Herinneringen maken leven verre van eenvoudig. Ze drukken op je tot je eronder bezwijkt. Herinneringen zijn ballast. Ze zijn mijn liefste ballast.

Aad was makkelijker, veel makkelijker.

‘Ik ben het,’ zei ik.

‘Je bent laat.’

‘Half twaalf is het.’

‘Dat vind ik laat.’

Ik stond op de drempel van de slaapkamer, hij lag in bed, met kussens in zijn rug. Een schaduw sneed zijn gezicht en zijn witte slaapshirt in tweeën. Hij veinsde te lezen in een boek dat hij al maanden voor het slapengaan opengeslagen op schoot had liggen: Gerard Reve, Kroniek van een schuldig leven deel twee – met het leeslint op bladzij 197.

Ik zette mijn tas op het bed en haalde er de natte handdoeken, slippers en badjas uit.

‘Gooi maar boven op de wasmand, niet erin. En misschien de slippers op het balkon.’

Toen ik door de woonkamer naar de balkondeur liep, riep hij: ‘Was het leuk?’

Ik verstond hem, toch zei ik: ‘Hè?’

‘Of jullie het leuk hadden.’

Ik voelde koude lucht tegen mijn voorhoofd. Achter veel ramen in de flat tegenover ons brandde nog licht. Bij het appartement op de hoek waren eindelijk de slingers in de woonkamer weggehaald. Dat kind leek wel een week jarig. Ik raadde de invalide overbuurman op zijn balkon, ik verbeeldde me rookkringetjes te zien en dat hij met zijn verrekijker naar me keek, dat hij nu naar me keek. De nichterige verkoper van Vintage – de complete woonbeleving, beweerde onlangs zoiets toen Aad en ik daar nieuw servies uitzochten en hij ons vroeg waar we woonden.

Ik gooide de slippers onder het tafeltje, sloot snel de deur en liet het rolgordijn naar beneden.

‘Ik voel hier de kou,’ riep Aad.

Eerst tandenpoetsen.

Het bed kraakte, ik zocht onder de dekens zijn hand.

Ik aaide zijn knokkels, gleed langs zijn afgekloven nagels, pakte zijn vingers vast alsof ze een bosje asperges waren, kneep zachtjes.

‘Pluim...’

‘Mmm...’

‘Pluimpje.’

‘Mmm...’

‘Lief pluimpje...’

‘Mmm, ik sliep al,’ zei hij zacht kreunend.

‘Weet je...’

‘Ja...’

‘Leonie wil een kind.’

‘Mmm...’

‘Ik denk een goede kans te maken.’

3

‘Zullen we aan de overkant koffiedrinken?’ Hij pakte zijn spijkerjack onder mijn jas vandaan. Zijn sjaal trok hij uit de mouw tevoorschijn. In de logeerkamer miauwde Mia.

‘En een rondje over het plein?’

Mia schoot langs mijn voeten naar de keuken.

In de lift zei Aad: ‘Ik weet niet wat jij je in je hoofd haalt, maar voor mij is het zeker dat we met Leonie nooit een kindje gaan opvoeden.’

‘Ze weet het ook nog niet zo goed. Ze is ook zoekende.’

‘Zoekende? Jij vindt het normaal dat ze drie kandidaten heeft geselecteerd?’

‘Ze vindt het belangrijk dat ze met een potentiële vader naar bed is geweest. Die timmerman en die teamleider hebben dus een streepje voor. Maar ze hebben allebei vrouw en kinderen.’

‘Een ding is zeker, hun zaad is vruchtbaar.’

‘Doe niet zo flauw,’ zei ik net voordat de liftdeur openging.

‘Goedemórgen, buurmannen. Weertje nietwaar? Jullie gaan naar buiten?’

De buurvrouw van de eerste verdieping wachtte met een volgeladen winkelwagentje.

‘Wij gaan naar buiten!’ zei Aad.

‘U bent al buiten geweest?’ Ik voelde me direct een idioot.

‘Het was heerlijk! Prettig weekend, buurmannen.’

Ze stapte de lift in en draaide zich naar ons toe voordat de deur automatisch sloot.

‘Dat doet ze nou altijd met zo’n karretje,’ zei ik zachtjes.

‘Wat maakt dat nou uit?’

‘Ik vind het niet kunnen. Dat karretje is niet van haar.’

‘Eigenlijk moet jij ook maar met haar naar bed, dan krijg je net als die twee anderen dat ene streepje voor. Probleem opgelost.’

Bij de Coffeecompany deden we onze vaste bestelling: hij een kleine cappuccino en ik een grote. Zoals elke zaterdag nam Dany onze bestelling op. Met Dany was het moeizaam contact maken. Half tien op zaterdagochtend was te vroeg voor een glimlach. Zijn droeve ogen keken langs ons heen naar speelattributen op het plein – straks kwamen daar de jonge vaders en moeders met hun kinderen en overvolle Albert Heijnkarretjes. Toch hield ik van zijn baardje van drie dagen en het zwarte petje dat hij schuin op zijn hoofd droeg. Hij draaide altijd John Coltrane.

In de hoek zat ‘de burgemeester’, de man die altijd alle kranten bij zich verzamelde om ze rustig een voor een door te nemen op één caffè americano. Je kreeg van hem een grote bek als je het waagde om zelfs maar een deel van een krant te vragen. Op onze vaste plek bij het raam zat, met haar gezicht van ons afgewend, een vrouw met kale plekken op haar schedel. Ik schrok. Ik kende haar en daarom stuurde ik Aad zo ver mogelijk van haar vandaan.

‘Ik wil helemaal niet met Leonie naar bed. En volgens mij hoeft dat ook niet,’ zei ik.

‘Dat dacht ik wel, dat je niet met haar naar bed wilde.’

‘Ze wil dat ook niet.’

‘Weet je het zeker?’

‘Ik ben ervan overtuigd. Het is ook niet het meest belangrijke. Belangrijk is: willen wij ook een kind?’

‘Dat gaat niet gebeuren met haar.’

‘Er kantelde wel iets in het gesprek.’

Probeerde ik Aad nu te overtuigen van iets waarvan ik zelf helemaal niet overtuigd was? Ze ging erover nadenken en ze had gezegd dat ik er ook over na moest denken.

Ik was haar van de ligbedden achternagegaan en we lagen weer in het buitenzwembad. Ik hield haar vast en liet haar drijven met mijn handen onder haar schouders en benen. De punten van haar tepels doken boven water op, in haar schaamhaar hingen druppels. Ze fantaseerde: ‘Ik zal hem streng opvoeden. Het wordt een hem, dat weet ik zeker. Streng opvoeden moet. Ik ben veel te mild opgevoed. Kinderen moeten regels kennen.’ Ik neuriede zacht een wiegeliedje en stapte gehurkt door het water, voorzichtige stappen, zodat er geen spatje op haar gezicht zou komen. Haar haar waaierde uit in een krans, water kroop tot haar voorhoofd. Ze hield haar ogen dicht en likte met haar tong langs haar bovenlip. Dat lange gezicht waaruit alle kleur was getrokken. Dat gezicht, te lang voor haar gedrongen gestalte, dat getrainde lichaam waaraan geen gram vet te veel zat, die geest die naar discipline hunkerde en naar een baby om vast te houden. Was zij de perfecte vrouw voor een gezamenlijke toekomst? Haar arm hing laag en haar hand maakte kleine bewegingen vlak langs mijn lijf.

‘Begrijp ik nou goed dat jij niet per se een kind hoeft op te voeden?’

‘Ik wil je alleen ondersteunen,’ herhaalde ik.

Haar kaken leken te ontspannen. ‘Ik heb mama, die komt mij helpen.’

‘Prima toch?’ Ik droeg haar van het ene naar het andere eind van het lege zwembad, van de lichtkring van de buitenlamp naar het donker aan de rand. Vriend en vriendin. Man en vrouw. Dat zouden buitenstaanders zeggen. Die twee kletsende vrouwen of de grijze vent met zijn stijve pik. Wat zou die eikel zich groots hebben gevoeld toen haar echtgenoot de sauna verliet. Ik had hem voor zijn bek moeten slaan.

Weer raakten onze lichamen elkaar, nu mijn buik tegen haar zij. Ik keek naar haar lijf. Naar haar tepels. Ik liet haar buik even boven water opduiken.

‘Wel zou ik het leuk vinden om deelgenoot te zijn in de opvoeding van een kind.’ Ze maakte zich los uit mijn handen, haar voeten zochten de bodem, ze gooide haar hoofd naar achter en schudde slierten haar uit haar gezicht.

‘Nu weet ik het helemaal niet meer,’ zei ze. ‘Nu denk ik: ja, jij. Of ik denk aan een anonieme donor. Of. Ik weet het godverdomme echt niet.’ Haar stem klonk schril. De tijd drong. Dan word je wanhopig.

Naast mij hoorde ik een glas verschuiven. De vrouw met kale plekken boog zich over de man met de kranten, knokkels in haar zij. ‘Ik heb nog geen enkele krant uit, mevrouw,’ hoorde ik hem zeggen. De vrouw keek om zich heen op zoek naar medestanders. Ze zag me: ‘Hé dokter!’

‘Dag mevrouw Bosker,’ antwoordde ik vriendelijk.

‘Zullen we nog een rondje doen?’ vroeg Aad meteen. We stonden op en brachten onze lege koppen naar de balie. Dany bedankte ons met een knikje.

‘Wie was dat eigenlijk?’

‘Ria Bosker, een nicht van een bewoonster. Zeer betrokken.’

‘Waarom corrigeerde je haar niet, je bent helemaal geen dokter. Denkt iedereen in het tehuis dat jij dokter bent?’

‘We zouden Dany eens kunnen vragen een kopje koffie bij ons thuis te komen drinken.’

‘Dat zou leuk zijn.’

‘Alleen hij zegt zo weinig.’

Ik keek door het raam de Coffeecompany binnen. Dany stond bij Ria Bosker en de burgemeester. Zijn gezicht drukte een poging tot verzoenen uit, maar toonde vooral onmacht.

‘Hij is verlegen. Maar eenmaal bij ons thuis wordt hij een beest. Let maar op. We komen niet eens aan koffiedrinken toe,’ zei Aad.

We stonden voor de etalage van de mannenmodezaak. Niet te lang, ik had er een hekel aan als de verkopers ons zagen want dan voelde ik me gedwongen te groeten, en daarna naar binnen te gaan. Probeer dan maar eens zonder aankoop weer naar buiten te lopen. Aad had er zichtbaar minder moeite mee en zocht juist de blik van de verkopers.

‘Leonie vroeg nog of we monogaam zijn.’

‘Leonie bedoelt natuurlijk of een van ons hivverdepif heeft…En wat heb je gezegd?’

‘Dat we ons bij de GGD hebben laten testen toen we een relatie kregen en dat we allebei negatief zijn.’

‘Tien jaar geleden.’

‘Ja, tien jaar geleden.’

‘En zij? Waarom zou zij geen hiv hebben? Of iets anders? Heb je dat gevraagd? Ik zou dat wel willen weten. Zij kan het ook hebben, met die om zich heen neukende teamleider, timmerman en wie weet nog meer. Het hoeft niet van één kant te komen. Kom, we gaan even naar binnen. Ik wil iets nieuws hebben.’

4

Rita stak haar hoofd in het keukenkastje en zocht de stofdoek. Binnensmonds, maar in de woonkamer toch goed hoorbaar, riep ze Maria aan, redster van alle stofdoeken. Straks werd haar stem luider en dwingender en zou ik als instrument van deze redster worden aangeroepen.

Nu.

Haar stem klonk hol vanuit het keukenkastje.

Ik klikte op opslaan en liep naar de keuken. Op de dagen dat ze ons allebei echt aardig vond, kookte ze verrukkelijke tamarindesoep naar een recept van haar overzeese grootmoeder. Vandaag was niet zo’n dag, het gasfornuis blonk als nieuw.

‘Ligt-ie misschien in de emmer met sponsjes?’

‘Toch niet bij de natte troep? Een stofdoek bij de natte troep dat kan echt niet.’

Voorzichtig, zonder haar aan te raken, zette ik de koffiekan onder de kraan. Ik keek naar haar omhooggestoken billen en schepte koffie in het filter. Ze was trots op haar heupen. Haar brede heupen van Suriname. Alle mannen geilden op haar heupen. Maar ze wilde niets meer met alle mannen te maken hebben.

‘Gevonden! Wat jullie mannen toch doen met die stofdoek.’

Ze sloeg de stofdoek kort uit tegen haar heup.

‘En vol stof! Leer nou eens dat je ook een stofdoek...’

‘Ja, ja ja.’

‘Het liefst buiten.’

‘Ik zal het Aad zeggen.’

‘Dat hoef je Aad niet te zeggen, dat weet Aad zelf namelijk donders goed. Jij, jij moet het weten. Ruik ik koffie?’

Dit was wat zij wilde, ruziën over een stofdoek en daarna koffiedrinken. Dat zij mij daarbij ook nog van het werk afhield was een prettige bijkomstigheid. ‘Dat werk van jou,’ kon ze op een bepaalde toon zeggen als ze over mijn schouder meekeek op mijn beeldscherm, ‘dat is geen werk.’

Telefoon. Ik schonk net een tweede kop koffie in en Rita zat midden in een verhaal over haar dochter in Enschede.

‘Zo zijn de mannen,’ besloot ze terwijl ik naar de woonkamer liep. ‘De zwarte mannen.’

Leonie.

‘Heb je tijd? Kan ik je spreken? Of langskomen?’

‘Rita is hier. Ik moet nog werken. Straks?’

‘Wanneer is straks?’

‘Ik bel je rond 13.00 uur oké?’

Alsof er geen onderbreking was geweest vervolgde Rita roerend in haar koffie: ‘Grootmoe zei het al: je kunt beter een witte hebben. Al is zijn temperament wat lauw, hij blijft je langer trouw!’ Het was een van haar vele statements waarop ze verder geen commentaar verwachtte, behalve dat je met haar meelachte.

‘Ja ja, de witten zijn ook niet alles,’ antwoordde ik en dacht aan gespierde donkere mannen die vrolijk een balletje trapten op White Beach bij Domburg. Aantrekkelijke ontrouwen. Vrouw thuis, man aan de boemel. Aan haar lijf geen brede donkere handen die je dwingend neerdrukken.

‘De witten zijn zeker niet alles.’ Ze snoof veelbetekenend. ‘Ze ruiken anders…’

‘Karnemelk en kaas?’

‘Hou maar op, nu weet ik het wel.’

We hadden niets van Leonie gehoord dit weekend en zolang we niets hoorden, zwegen Aad en ik verder over het donorschap. En nu belde ze, omdat ze langs wilde komen. Ze kwam nooit langs.

‘Nee, geen mannen meer voor mij. Zo’n ongewassen aap in je bed. Jij mag zijn vuile onderbroeken en stinksokken wassen, want zo is het. Ik zeg dat ook tegen Cynthia. Cynthia kindje, vergéét die mannen. Of gebruik ze zoals ze jou gebruiken.’

Hoe anders wordt het nieuwe jaar als ze zegt: niet de teamleider, niet de timmerman, maar jij, de zondagsdichter. Belde ze omdat ze tot inseminatie had besloten? Ik telde nog een keertje negen maanden bij elkaar op. Een kindje in oktober of in november! Zo’n kind kost natuurlijk wel geld, had Aad gezegd, en met die drie dagen werk van je... Hoe ga je dat doen? Je moet dan meer gaan werken en je twee vrije dagen opgeven die je – hij schreef hanenpoten in de lucht – ‘voor de kunst’ hebt gereserveerd, minstens één. Hij dacht ook aan de reorganisatie op zijn werk. Voorlopig leek hij gespaard te blijven.

‘Je bent er niet bij,’ zei ze plotseling.

‘Dat klopt,’ antwoordde ik.

Ik zag in haar ogen de blik die ze anders ook vaak op mijn beeldscherm wierp.

‘Het is allemaal niet zeker en het hoeft ook allemaal niet te gebeuren,’ begon ik breedsprakig, ‘maar Aad en ik denken aan een kind.’

‘Een kind?’

‘Leonie, een vriendin van mij, wil graag een baby. Al heel lang. We hebben het er met elkaar vaak over gehad. Ik denk dat ik donorvader word.’

‘Een kind! Maria Jezus! Waar beginnen jullie aan?’

‘Jij bent toch ook heel blij met je dochter? Of denk je dat twee mannen niet een kind kunnen opvoeden?’

Dat was flauw van mij.

‘Twee mannen en een vrouw! Wat wil die vrouw?’

Langskomen, wilde ik zeggen, en toen kwam de gedachte die zich niet meer liet loswrikken. Zij wilde hier komen om zaken te doen, om het te regelen, om het te doen. Alleen een flikker kon zo stom zijn om dat niet in te zien.

‘Gevaarlijke vrouw, gevaarlijke vrouw!’

Ze schoof haar stoel naar achter. Voor het eerst in de twee jaar dat ze bij ons werkte, was zij het, en niet ik, die als eerste de koffiepauze afbrak om weer aan het werk te gaan.

Ik rekende. Niet de maanden, maar de uren. Als ik haar om 13.00 belde, dan kon Leonie hier om 13.30 zijn. Praten, praten, praten – hoelang kon dat duren? – en dan zou hét kunnen gebeuren, als zij niet om 15.00 weer op haar werk moest zijn. Ze had de hele week avonddienst. Wel erg kort om... Het kon natuurlijk, maar romantisch was het niet. Geen leuk verhaal om later te vertellen: Jonathan, je bent gemaakt tussen het vertrek van de werkster en de start van je moeders avonddienst. Ja, je vader was vrij die dag, die hoefde nergens naartoe.

Hoe kwam ik aan de naam Jonathan? En waarom zou ik, alsof ik niets had in te brengen, meteen met Leonie naar bed gaan? Ik! Ik keek naar de heupen van Rita. Alweer. Heupen die me in al die jaren nooit erotisch waren opgevallen. Vrouwenheupen waren me überhaupt nooit opgevallen, behalve als tegenwicht voor de smalle, gespierde heupen van mannen. Wat bezielde me? Aad kwam om 16.00 uur thuis, hij moest toch wel van tevoren ingelicht zijn over een mogelijke bezwangering van Leonie, hier in ons huis. Had hij niet ook iets in te brengen?

‘Je bent er niet bij, je zit te denken, je schrijft niet. Er is iets. Denk je aan wat ik net zei?’

‘Dat Leonie een gevaarlijke vrouw is? Nee, eigenlijk niet. En jij?’

Ik was een meester in de bal terugspelen. Geleerd van Sonja. Haar adagium: de meeste mensen praten liever dan dat ze luisteren. Ik praat, noch luister graag. Ik schreef haar naam in het notitieboekje naast mijn computer.

‘Je weet van m’n tweede kind...’

Ik wist van geen tweede kind. Van één kind wist ik. Cynthia, een volwassen vrouw in Enschede, door haar man in de steek gelaten voor een ander skatje om vervolgens die ook met jong te schoppen. Om eerlijk te zijn keek ik, toen ze me uit haar portemonnee de foto van het nog gelukkige echtpaar toonde, vooral naar zijn brede glimlach. Zijn naam onthield ik meteen. William. De naam Cynthia bleef maar niet hangen. Hem vond ik geregeld in mijn geheugen terug, zij werd een grijze vlek. Voorzichtig vroeg ik nog wel eens naar William om mijn fantasie van hem, donkere gladde huid in een zwembroek op White Beach, te voeden, maar Rita sprak uitsluitend nog over haar, zijn naam bleef ongenoemd of was omgedoopt tot eikel.

‘Buitenbaarmoederlijk. Het was nog in Suriname. De heren doktoren hielden het geheim tot een maand of vier, toen zeiden ze “we brengen je kind terug in je baarmoeder, vrouw”. Ze sneden me open van m’n poen tot m’n borstbeen. Ik heb dat litteken nog.’

‘Wat is er toen gebeurd?’

‘Die klootzak vertrok. Hij vond het buurmeisje lief, het kind was amper zeventien en hij maakte haar ook zwanger.’

Een nieuw berichtje van Aad verscheen op mijn beeldscherm. Of ik bij de lasagne van vanavond een salade wilde.

‘En jij?’

‘Ik kreeg de operatie. Ze brachten het kind terug in mijn baarmoeder. Maar het wilde niet, het was een wild kind. Ze was gewend aan vrijheid. Ze kon er niet tegen om opgesloten te zitten, want dat zit je in zo’n baarmoeder. En toen is ze toch nog gekomen. Of hij. Ik weet niet meer of het een jongen of een meisje was. Met heel veel bloed. Cynthia was erbij, amper vier en daarom hield ik me groot. Geen schreeuw van pijn. Geen gehuil. De lippen op elkaar. Ze stampte met haar voetjes in het bloed, zoals kinderen in de regenplassen kunnen stampen.’

Ik zag de regenplassen en verdrong het beeld van het bloed en vanzelf was er het kinderliedje gezongen door twee kinderstemmetjes: Onder moeders paraplu liepen eens twee kindjes. Hanneke en Janneke dat waren dikke vrindjes. En de klompjes gingen van klik-klak-klik. Hanneke en Janneke liepen en liepen tot ook zij met hun klompjes in roodgekleurde plassen stampten en spetterden. Ze spetterden hun arme moeder helemaal onder en die gilde het uit van pijn, schrik en ongeloof en ze veegde het bloed in strepen over haar gezicht.

‘Je mag het wel zien, het litteken. Mijn litteken.’

Ik zat achter mijn bureau, ik had mijn stoel gedraaid en zij stond recht voor me. Ze schortte zonder te aarzelen haar jurk omhoog – haar vingers zochten de zoom en toen ze die had gevonden ging het snel. Ik zag haar buik, haar donkere buik met drie rollen en onder die buik een wit onderbroekje met pijpjes. Ik keek weer omhoog en als een spoorrails die achter de heuvels verdwijnt om verderop weer te verschijnen: haar litteken, donkerder van kleur. Als bastaardsuiker. Het wilde kind wilde vrij zijn.

‘Rita,’ zei ik. Ik liet me uit mijn bureaustoel vallen op mijn knieën, omarmde haar heupen, drukte m’n gezicht tegen haar litteken, raakte met mijn kin het elastiek van haar onderbroek en rook, van zo dichtbij, White Beach. Suriname.

5

De telefoon rinkelde al toen Rita stipt om 13.00 uur vertrok.

‘Dat duurde lang. Is ze al weg?’

‘Ja net.’

‘Jij zou me bellen, maar ik dacht: ik bel zelf.’

‘Ze is echt net weg.’

‘Ik heb erover nagedacht. Ik ben er nog niet uit, of nou ja... van het weekend sprak ik Joop, best wel lang trouwens. En zo pratend kwamen we weer uit op erfelijke ziektes. In zijn familie komt veel Down voor.’

‘Hij heeft toch niet zo’n kind?’ Ik probeerde terug te halen hoeveel hij er ook alweer had gemaakt met dat kinderarmpje van hem.

‘Nee, maar daarom dacht ik...’

‘Dan is de kans nu groter dat het wel gebeurt?’

‘Joop is een hele, hele lieve man,’ zei Leonie. ‘En eerlijk. Hij heeft zijn vriendin verteld dat mijn kinderwens serieus is. Hij zei: “Ze denkt echt met me mee, voelt met me mee.” Daarom vroeg hij naar Kees en mij en hoe serieus dat was. Maar ik vertelde je toch al dat ik in Kees niet meer zoveel zin heb? Hij wordt begin volgend jaar weer papa. Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, maar ik heb er geen zin in. Zijn timmermansbedrijf loopt trouwens ook niet. Ach, het is gewoon stroef tussen ons.’

‘Wat nu Leonie?’

‘Wist ik het maar.’ Ze zuchtte. ‘Ik vertelde Joop over ons gesprek in de sauna en dat dat zo fijn was. Hij kent mijn bezwaren wat ons aangaat en omdat ik weer zo twijfelde en het allemaal niet wist noemde hij ze een voor een voor me op.’

‘Dat we nog nooit met elkaar naar bed zijn geweest?’

‘Bijvoorbeeld. En toen zei ik: “Joop, nee. Ik weet het heus allemaal wel.” Erik, we hadden zo’n fijn, zo’n intiem gesprek in de sauna. Het voelde helemaal goed en daarom zou ik het fijn vinden, héél fijn vinden als jij inderdaad donor zou willen zijn. We moeten het daar binnenkort met elkaar over hebben, vind je niet? Je weet hoe ik tegen het donorschap aankijk en ik dacht dat je het daar ook mee eens was.’

Ze lachte kort, opgelucht.

‘Alleen, ik heb wel een voorwaarde, dat begrijp je toch wel.’

‘Geen probleem,’ zei ik. ‘Dat heb ik geregeld.’

Vlak voordat Aad thuiskwam, stuurde ik een korte mail aan Sonja. ‘Lief zusje van me, hoe-ist? Lang niet gesproken. Het wordt de hoogste tijd om bij te praten. Kip tandoori doen? Weet jij een Indiaas restaurant waar we nog niet zijn geweest?’ En om haar nieuwsgierigheid te prikkelen: ‘Heb nieuws over donorschap Leonie. Zoen!’ Nu wilde ze zeker binnen een week afspreken.

6

In de wachtkamer zaten hoeren, flikkers, gebruikers en wij. Twee homo’s, maar andere homo’s, al zeg ik het zelf. Zonder opzichtige tatoeages en piercings, zonder doorleefd gezicht van het feesten en slikken, zonder leren broek aan. We hadden voor onze leeftijd, begin dertig, misschien wel een te jong, te glad, een te onvolwassen gezicht. We waren kwetsbare kleinoden die met witte, fluwelen handschoenen van onder een beschermende stolp werden gehaald en aan de wereld getoond. Voorzichtig. Breekbaar. Jij had nog weinig haar op je borst: rondom je tepelhoven groeide slechts een sprietig, dun hegje.

We zaten in de uiterste hoek strak naast elkaar. De meest donkere hoek, het zonlicht dat ons op de gracht verblindde en spaarzaam door de ramen kwam, bereikte deze plek niet. De banken waren van hout en hard als in de kerk. Een verslaafde schoof zijn broodmagere billen verder van ons vandaan, een wantrouwende blik. Naast ons hoorden we iemand rochelen. Hij zou het niet lang maken, zeiden onze blikken naar elkaar. Jouw hand zocht die van mij. In jouw hand hield je het papiertje met jouw nummer vast en ik hield in mijn hand mijn nummer. Twee opeenvolgende nummers. Eerst jij, dan ik. Weet je nog? Ongegeneerd sprak een hoer met luide stem over haar werk. Haar ogen schoten door de ruimte, langs alle zittende en wachtende mannen en vrouwen, die ze – zo leek het – allemaal kende van gezicht of van bed. Ons, de twee onbekenden, had ze bij binnenkomst al verwelkomd met: ‘Daar kun je je nummertje trekken!’ – vast een grap uit haar standaardrepertoire. Haar ogen registreerden elke beweging: jullie horen hier niet. Er verscheen een lachje op haar gezicht toen ik mijn benen over elkaar sloeg en ze mijn hand in die van Aad zag liggen. Een lief tafereeltje van jong, onschuldig geluk. Ik had het Aad voorgesteld. Voor we verdergaan, echt verder. Hij antwoordde dat hij mij vertrouwde. Ik hem ook, maar toch. Hij keek achterom met een blik van verstandhouding voordat de deur achter hem sloot. Nog geen minuut later ging ik naar binnen, door dezelfde deur, over dezelfde gang, naar een andere kamer.

Voor zover ik wist was er toen geen website waarop je je moest aanmelden. We gingen op de fiets, op de bonnefooi, de stad in en in plaats van neer te strijken op een terras aan een gracht, stapten we binnen bij de GGD. Het was zonnig, het was lente. Nu was die website er wel. Ik had de link aangeklikt voor een afspraak, buisje ochtendurine meegenomen.

In de wachtkamer wachtten jonge homo’s, met een verveelde blik op hun mobiel, hun elektronische volgnummer af. Natte jassen van het hondenweer. Misschien kwam het door mijn houding, mijn beleefde en weifelende manier van spreken of omdat ik netjes mijn jas en wintermuts over de leuning van de stoel hing, dat de verpleegkundige zich gemakkelijk de ruimte toe-eigende om directe en zeer persoonlijke vragen te stellen. Haar ogen stonden waterig, haar neus felrood van het snuiten.

‘U bent... vijfenveertig? En u wilt niet naar de huisarts?’

‘Klopt.’

‘Waarom niet? Vertrouwt u uw huisarts niet? Op uw leeftijd. Dan heeft u toch niets meer om u voor te schamen?’

‘Jawel, jawel maar…’