In deze reeks verschenen

1. | De psychedelische sixties – 56 Amerikaanse bandjes, Wiebren Rijkeboer
2. | Americana outlaws – 50 singer-songwriters uit de seventies, Wiebren Rijkeboer
3. | Avonturiers van de Nederpop – Veertig jaar eigenzinnige Nederlandse popmuziek, Edwin Hofman

Colofon

©2020 Edwin Hofman

Uitgeverij kleine Uil, Groningen, www.kleineuil.nl

Muziekreeks 3

ISBN 9789493170278
ISBN ebook 9789493170285

Auteursportret: Anne-Isabelle Cador
Omslagontwerp: 247design
Redactie: Astrid Werumeus Buning
Boekproductie en ePub: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Omslag

Colofon

Henk Hofstede (Nits)

Ferry Heijne, Wim ter Weele (De Kift)

Peter te Bos (Claw Boys Claw)

Rick de Leeuw

Wieb Zigtema

Roald van Oosten

Liesbeth Esselink (Solex)

Robert Jan Stips

Wim Dekker

Jacob de Greeuw (Johan)

Marien Dorleijn, Finn Kruyning (Moss)

Richard Janssen

Peter Visser (Bettie Serveert)

JB Meijers

Thomas Elbers (Kypski)

Wouter Planteijdt

Terrie Hessels (The Ex)

Hans Croon (The Dutch)

Pieter Bon

Mark Ritsema

Henk Koorn (Hallo Venray)

Jelle Paulusma

Frank van Praag, John Cees Smit (Scram C Baby)

Fotoverantwoording

Henk Hofstede (Nits)

Nits, al meer dan vijfenveertig jaar een borrelend vat van muzikaliteit, creativiteit en kunstzinnigheid. Frontman Henk Hofstede is er, samen met drummer Rob Kloet, vanaf het begin in 1974 bij. De band heeft een brede, internationale horizon, maar neemt in de muziek en beelden regelmatig iets van Nederland mee. Het aantal albums en singles loopt in de vele tientallen, het aantal concerten in binnen- en buitenland in de duizenden. Tutti Ragazzi, Nescio en In the Dutch Mountains zijn mijlpalen, maar Henk Hofstede en de Nits staan voor heel veel meer. En er is zelfs ruimte voor muziek buiten de gelauwerde Nits.

Foto: Jan-Willem Bullée

Hoe ouder, hoe drukker? Vanaf het jubileumjaar 2014 zijn de Nits maar ten dele bezig met terugblikken. Nieuw werk ziet het licht in de jaren erna. Honderden concerten volgen.

In 2014 hadden we ons veertigjarig jubileum. Toen werd er een documentaire gedraaid voor Het Uur van de Wolf en kregen we in Paradiso een koninklijke onderscheiding van de toenmalige burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan. Dat was wel een historisch moment voor een band. Met het veertigjarig bestaan was het de documentaire die ons leidde, dat was de lijn, daar kwamen de dingen bij elkaar.

We hebben voor de tour van het album angst (2017) wel honderd keer gespeeld, dat is best pittig voor mensen die allemaal richting de zeventig gaan, haha. Al snel na dat album was er weer nieuw materiaal. Het is echt niet altijd de bedoeling dat we steeds nieuwe dingen maken en uitbrengen, maar als we dan weer bij elkaar zitten komt er toch weer zoveel uit. Onze technicus Paul [Telman] neemt bijna alles op. Dan besluiten we het toch in een vorm te gieten. We verpakken ons werk nog steeds graag in een cd en een plaat.

Rond 1977, 1978 is het nog zoeken voor de Nits. Singles als Yes Or No, Tutti Ragazzi, Red Tape en natuurlijk Nescio en Sketches of Spain blijven later echter niet onopgemerkt of worden zelfs hits. Optredens bij Toppop, Countdown en een groot voorpagina-artikel in OOR in die jaren stuwen de band steeds verder omhoog.

Er is hard gewerkt aan de eerste elpee, maar die plaat is toch niet geworden wat we er vooraf van verwacht hadden. Hij was in Wales opgenomen, in de beroemde Rockfield Studios, met een Engelse producer. In Londen hebben we nog Yes Or No gemixt. Dat had wel een hit moeten worden. Die kwam op nummer 1 in de Tipparade maar daar is het bij gebleven. We zijn wél in Toppop geweest met Yes Or No. Het was dus wel een echte start. Het geluid was met die producer van toen ook nog niet helemaal eigen. Pas met het album Tent (1979) kwam het eigen geluid. Het was er in aanzet al op de eerste plaat: als je naar de demo’s luistert uit die tijd zat het al dichter bij Tent, maar we konden dat toen nog niet vertalen in de studio. We brachten eerst nog Looking for a Friend uit op single. Het was zoeken! Maar dat is ook normaal. Het is niet altijd meteen A Whiter Shade of Pale, om er maar eentje te noemen. Tent werd later heel goed opgepakt, die is veel op de radio geweest. Tutti Ragazzi staat daar natuurlijk op, die in de Top 40 kwam. Bij het liveoptreden in Veronica’s Countdown kwamen we toch wel naar voren als een heel nieuwe band, met een andere aanpak. Geen rock, een andere opstelling, andere kleding, het klopte gewoon.

Work (1981) was een ‘tussenin-plaat’, een zoektocht. We zaten nog een beetje gevangen in XTC en Kraftwerk maar je hoort al andere zaken. In die tijd gingen we voor het eerst echt de grens over met de band, naar Duitsland, Frankrijk en Zwitserland. In Zwitserland kwam ik in aanraking met Italiaanse muziek, met muziek van ‘het Zuiden’. Dat hoor je op Omsk terug. Omsk (1983) was een keerpunt. Robert Jan [Stips] kwam in de band, Nescio was een superhit, Omsk stond in de Album Top 10. De foto voor OOR is in onze eigen Werf Studio gemaakt door Kees Tabak. Af ten toe huurden we theaterdecors bij een firma uit Amsterdam. Het decor op de voorkant van OOR is Venetië, de Rialtobrug. Eigenlijk hadden we die hele scène uitgedacht: die brug, het rubberbootje van Paul, onze technicus. Later, met de ep Kilo (1983), hebben we daar verder mee geëxperimenteerd.

In 1987 volgt het grote internationale succes met In the Dutch Mountains.

In the Dutch Mountains (1987) was een héél groot keerpunt. Na Adieu, Sweet Bahnhof (1984) ging Michiel [Peters, gitaar] uit de band en toen was het voor veel mensen eigenlijk klaar; de band zou nu wel stoppen. Maar toen kwamen we terug met Henk (1986), wat een heel radicale en fijne plaat is, waar we echt als trio werkten. Het was alles of niets. Adieu, Sweet Bahnhof was geen groot succes geworden, die plaat had de grote doorbraak moeten worden. Met Henk hebben we alles radicaal veranderd. Robert Jan had nieuwe keyboards en we zijn flink aan de slag gegaan: Bike in Head, Port of Amsterdam. De hoes bestaat uit verknipte portretten van onszelf. We hebben de plaat gemixt in de Wisseloord Studio, maar onze werkwijze werd de technicus daar te veel. Die verliet op een gegeven moment hoofdschuddend het pand!

Daarna, door de toevoeging van Joke (Geraets), bassiste, was de band eigenlijk op zijn top. In the Dutch Mountains was één brok zelfvertrouwen. En onze grootste hit in Europa. We hebben de elpee nogal moedig in één keer opgenomen. Het is typerend voor de band dat je zoiets in dat stadium doet. Om gewoon in je oefenruimte die plaat te maken. Een nummer als Two Skaters is heel leeg, het is kijken en wachten. Alsof je je adem inhoudt tot je weer mag. Dat hadden we er nooit ‘in kunnen dubben’. Als je daar eerst een basis van maakt, dan creëer je die gaten niet. Het is in een flow gespeeld, we hebben er ook maar twee takes van gedaan.

Hat (het titelnummer van de mini-elpee uit 1988) was zwaar experimenteel. We hebben dat nummer helemaal uitgeschreven in momenten. De hele gang van het nummer hadden we wel enigszins uitgetekend, als klein houvast. We zijn er echt ingedoken en zo klinkt het ook echt. Op het eind verwijzen we wel even naar Gerschwins Rhapsody in Blue. Dat hadden we van tevoren genoteerd. Het nummer wringt zich in bochten daarnaartoe.

Na de hectiek van de latere jaren tachtig zoekt de band de rust op. De Nits creëren met Giant Normal Dwarf en Ting bijzonder mooie, fijnbesnaarde albums. De belangstelling vanuit het buitenland blijft.

Giant Normal Dwarf (1990) was, na het succes van In the Dutch Mountains en Urk, de grootschaligere optredens, de pers en de verwachtingen, een soort reactie. We hebben een jaar lang aan Giant Normal Dwarf gewerkt. Het is een van mijn dierbaarste Nitsplaten. Mijn leven was veranderd eind jaren tachtig, ik had net kinderen en was niet ‘jong en zoekend’ meer. Het ‘grote spel’ van het succes lag achter me en ik zat op een keerpunt. Mijn vrouw [Riemke Kuipers] en ik schilderden ook. Veel van die kleine schilderijtjes die we maakten, zijn in het artwork van dat album terechtgekomen.

Ting (1992) is het ultieme cultalbum van de Fransen, daar zijn ze echt heel erg dol op. dA dA dA (1994) is ook in Amerika en Japan uitgekomen. Alleen voor de Amerikaanse release is de hoes aangepast. In Japan hebben ze het beeld van het dominospelletje vastgehouden. Japanners houden daar wel van. Ik denk dat in Amerika gewoon de band er zelf op moest staan.

Robert Jan Stips verlaat de Nits in 1996.

Toen Robert Jan uit de Nits ging in 1996 wisten Rob en ik dat we dóór wilden. We hebben een tijdje gezocht naar nieuwe mensen. Toen zijn Laetitia [van Krieken, zang en toetsen] en Arwen [Linnemann, zang en bas] in de band gekomen. Later kwam ook Leona [Philippo] erbij, de zangeres die meedeed op Wool (2000). We hebben in die jaren Alankomaat (1998) en Wool gemaakt. Beide platen vind ik interessant en ik heb er goede herinneringen aan. Alankomaat is Fins. Het betekent eigenlijk Lage Landen, het is het woord voor Nederland. Er zit heel veel Finland in die plaat, het gaat over Helsinki en de begraafplaats van Helsinki, over mijn Finse vriend Seppo. Er staat hier en daar ook joik op, de Lapse manier van zingen.

Ik speel nog steeds graag nummers van Wool. Het is een van mijn favoriete albums. Van Wool hebben we een mooie dvd-registratie gemaakt, in de Lichtfabriek in Haarlem, een heel mooie locatie. Dat hebben we helemaal zelf gedaan met hulp van cameralieden. We hebben ook zelf gemonteerd, wat nog een enorme klus was. Uiteindelijk is het een fijne registratie geworden, met strijkers – het Zapp String Quartet– en blazers van het Metropole Orkest, echte cracks. En met Peter Meuris [o.a. The Tapes, Mathilde Santing] op marimba en xylofoon. Het was echt een grote band. Die locatie in Haarlem was toen nog ruw, niet gemakkelijk qua akoestiek. Er was heel veel steen. We hebben twee avonden opgenomen met het publiek rondom. Dat gaf een heel eigen, mooie sfeer.

Robert Jan Stips voegt zich in 2003 weer bij de band, in het kader van het dertigjarig bestaan van de Nits. Hij werkt mee aan het album 1974 en gaat mee op tournee. Het wordt snel duidelijk: Henk Hofstede, Rob Kloet en Robert Jan Stips zijn definitief weer bijeen.

Op Les Nuits (2005) werkten we met het Mondriaan Kwartet. Les Nuits is echt een melancholieke plaat. Doing the Dishes (2008) is behoorlijk pittig. Het rolde er zo uit. We hebben het niet milder gemaakt. Het had zelfs nog wat scherper gekund. Live waren dat wel nummers die spatten. Dat is natuurlijk ook een aspect van de band. Zo gauw we elektrische gitaar gaan spelen, komt dat geluid tevoorschijn.

De nummers Hawelka en Tannenbaum op Strawberry Wood (2009) zijn al reizend tot stand gekomen. Je komt mensen tegen met een verhaal. Een deel fantaseer je erbij. Het is niet de waarheid, maar de kern komt van die persoon. Beide nummers verwijzen naar een ontmoeting met een joodse man uit Montréal die bij mij in de coupé zat. Hij was verward, tragisch.

Door de jaren heen maakt de band flink wat clips zelf.

Mask was in 1984 het begin van onze videoclips. Het was de bedoeling dat die er Bert Haanstra-achtig uitzag. We hebben ‘m gemaakt met twee mensen van de Filmacademie. Die hebben alles gefilmd en gemonteerd. Ik ben met hen meegelopen en heb toen ook leren monteren. We maakten Mask en Adieu, Sweet Bahnhof, die clip met die pruiken. Dat vond ik ook altijd een leuke. Het was een grote productie, bij ons in de Werf. Daarna heb ik zelf In the Dutch Mountains gedaan, ik had inmiddels aardig veel geleerd. MTV Europe kwam erbij: die clip bracht ons overal. Een clip is een vaartuig dat totaal onvoorspelbaar is, een clip kan je overal brengen, waar hij maar uitgezonden wordt. In the Dutch Mountains heeft een enorme kracht. Met het beeld is het echt een soort eenheid geworden, een heel sterk moment.

We hadden zelf een camera gekocht en zijn op 16 mm gaan filmen. Soap Bubble Box en Cars & Cars hebben we op een en dezelfde locatie in Frankijk gefilmd. De clip van dA dA dA, met het station van Helsinki, vind ik ook mooi. Ik had de camera in het hotel bij het raam neergezet. Gelukkig ging het sneeuwen. The Train was leuk, in zijn eenvoud. Toen Anton Corbijn ‘m zag, was hij heel lovend. JOS Days, die heeft ook iets. Als ik dat allemaal weer zie, krijg ik wel weer zin.

De singles Love Locks, Man on a Wire (terug te vinden op Malpensa uit 2012) zijn mooie nummers, maar we hebben er geen clips meer voor gemaakt. Dat heeft vooral met energie te maken. Niet met geld, want je kunt nu met weinig geld een clip maken en we hebben zelf de kennis.

Als het om hoezen en artwork gaat, nemen de Nits doorgaans het initiatief.

Voor hoesontwerpen hebben we de vrije hand genomen. Giant Normal Dwarf en Doing the Dishes bijvoorbeeld, hebben mijn vrouw en ik vormgegeven. Er zijn zeker weleens opmerkingen geweest in het hele proces van vormgeven, opnemen, mixen. De druk van platenmaatschappijen is nu bijna verdwenen, maar je houdt altijd mensen die, met wie je ook samenwerkt, een stempel willen drukken. Dat is menselijk. Of het nu Excelsior is, of CBS, of Universal, er werken altijd mensen die iets willen toevoegen of veranderen, of die een andere smaak hebben.

Ik heb natuurlijk altijd heel veel hoezen bedacht waar de band niet op staat. We hebben daardoor ook wel de nodige strijdpunten gehad: ‘I wanna see the faces!,’ was het dan. Ik vind dat niet zo interessant. We hebben verder uiteindelijk nooit concessies gedaan. Bij In the Dutch Mountains staan we er ook niet op! Men dacht het wel, maar die portretten; dat zijn wij niet. Bij Malpensa (2012) wel, dat is bijna Rembrandtachtig.

De thematiek van de plaat angst is de Duitse bezetting. Het ontwerp voor de hoes begon met het Zeppelinschilderij van Carel Willink. Willink heeft altijd ontkend dat dat een oorlogsschilderij was. Die mannen in regenjassen, in Amsterdam-Zuid, kijken naar de Zeppelin, terwijl er toentertijd de dreiging van Duitsland was. Ik vond dat mooi passen. We hebben onszelf toen mét die regenjassen, wuivend, gefotografeerd, bij de Van Nellefabriek. Uiteindelijk heb ik de zeppelin weggelaten.

Met het eigen Werf Records, al geruime tijd het label waarop de Nits hun muziek uitbrengen, houdt de band ook aan het releasefront het heft in handen.

We zitten inmiddels niet meer bij een platenmaatschappij. Na Sony hebben we nog een tijdje bij PIAS gezeten, maar dat is ook afgelopen. We doen het gewoon zelf en de distributie is in handen bij een aantal van de groteren. In Frankrijk en Duitsland ook. Het gaat om kleinere aantallen nu. We maken een voorraad echte cd’s. Bijna altijd, na verloop van tijd, is die voorraad uitverkocht. Soms persen we bij. De verkoop is heel steady, niet heel veel, het gaat over duizenden. Misschien dat je er soms vijfduizend of tienduizend verkocht hebt. Dan heb je het wel over echte dingen. Daarnaast heb je natuurlijk online. Zoals vroeger is het niet meer. Vijftigduizend albums verkopen is ongekend. Zeker voor een band in een niet zo hapklaar segment van de muziekwereld. We hebben altijd veel waardering gehad, maar we kunnen soms lastig zijn, je moet er als publiek iets voor doen. Andere artiesten willen een makkelijker traject, dat kan.

Buiten Pinkpop speelden de Nits niet veel op Nederlandse festivals. Toch kan de band een grote massa zeker ‘hebben’. Verwacht alleen geen wilde capriolen.

Wij speelden eind van de middag op Pinkpop (1989). Elvis Costello speelde ook. We hadden het decor van Urk mee, die houten platen, zwart-wit. Het was het eerste grote decor van ons. We kwamen net weer uit het buitenland, het was weer heel erg van ‘tussendoor’. We worden niet altijd geafficheerd als festivalband, maar we deden ook grote Zwitserse en Duitse festivals. Ik ben zelf geen groot liefhebber van het spelen op festivals, zo’n vlakte met mensen. Ik weet niet zo goed hoe ik daarmee moet omgaan, maar het is heel bijzonder dat je een keer op dat podium speelt. Ik denk wel dat heel veel mensen op festivals de Nits kunnen ‘hebben’. Wij kunnen daarvoor wel een set samenstellen. Maar ik ben niet iemand die in de paal gaat klimmen of zich laat vallen, zoals Eddie Vedder. Die opwinding heb ik nooit gedeeld. Heel veel van dat soort momenten worden eruit gehaald later. Een soort ‘action’ gevoel, een extra gebeurtenis. Dan blijft dat vaak over uiteindelijk en wordt dat eindeloos op tv herhaald en komen er bijna documentaires over. Dan denk je: wat werd er eigenlijk gespeeld?

Henk Hofstede heeft zich ook buiten de Nits veelvuldig laten zien en horen. Vooral het jaarlijks terugkerende Avalanche Quartet, waarmee hij nummers van Leonard Cohen speelt, heeft inmiddels een groot publiek opgebouwd. Ook de samenwerking met Henny Vrienten was niet eenmalig. Hofstedes productiewerk voor MAM mag ook niet onvermeld blijven.

Ik heb onlangs nog met Avalanche Quartet gespeeld in Lyon op Nuits de Fourvière in theater Molière, zo’n poederdoos. Het was helemaal uitverkocht. We hadden wel drie, vier optredens kunnen doen. De Nacht, het project van Hennie Vrienten, was voor Het Uur van de Wolf. Daar was ik regisseur. Met hem en Frank [Boeijen] hebben we Aardige jongens gedaan. Een tour en een plaat. Dat was voor mij een Nederlandstalig moment. We leverden ieder vier nummers aan voor die plaat.

Inderdaad heb ik Ontwik (1987) van MAM geproduceerd. Dat was een tweetalige plaat. En er was natuurlijk La Grande Parade (1986), met Maternité, de ‘boterham met kaas’, dat was hun doorbraaknummer. Dat was wel even een schakel, daar werd wel een bladzijde omgeslagen. Voor Spinvis was dat een eyeopener, dát kun je dus ook doen met taal. Tom America was echt de bedenker. Toen hij daarmee binnenkwam, dacht ik: wow, dit is echt heel bijzonder. Zó moet je met de taal omgaan, Spinvis doet dat dus ook heel goed. Het beste voorbeeld is natuurlijk De Jeugd Van Tegenwoordig. Hun teksten vind ik briljant.

Henk Hofstede kijkt en luistert nog veel om zich heen. Inspiratie komt echter zelden nog van andere popmuziek.

Je kunt niet alles volgen. Het was altijd al te veel. Dat kun je niet voor elkaar krijgen, ook in de beeldende kunst niet. Ik probeer wel een klein beetje de vinger aan de pols te houden door te kijken wat er op festivals speelt. Mijn jongste dochter gaat wel veel naar Lowlands, Best Kept Secret, Down The Rabbit Hole. Dan heb ik het daar met haar over. Als ze dan terugkomt en zegt: ‘Patti Smith was toch wel het beste,’ dan kan ik daar niets aan toevoegen. De gewone popliedjes kunnen vaak niet naast moderne kunst staan. Ik kijk heel veel naar beeldhouwkunst. Dan zie ik dingen gebeuren die verder zijn, die vrijer zijn. Als het gaat om nieuwe gebieden, dan kom ik daar met de popmuziek niet terecht. Dan ben ik toch meer geïnteresseerd in het liedje. Dat wil niet zeggen dat er helemaal geen interessante dingen meer gemaakt worden in de popmuziek. De extreme hiphop, die is qua productie soms wel heel briljant. Toen Elbow met hun doorbraakalbum kwamen, was ik behoorlijk onder de indruk. Dat sprak me heel erg aan.

Ik haal mijn inspiratie niet uit nieuwe bands. Sommige dingen zijn ook gewoon retro, die zijn al eerder verwerkt. Ik ben opgegroeid in de jaren zestig en heb die hele school heel natuurlijk meegemaakt. Ik ben niet zo heel erg dol op alle retro, bands die spelen ‘in de stijl van’. Dat is voor mij iets te nostalgisch. Dan luister ik liever naar dingen uit de jaren zestig die ik niet ken. Dan kom je bij John Cage terecht, Ligeti, Stockhausen, dat is wel interessant om te beluisteren. Lastig, maar eigenlijk nog wel erg fris. De orgelwerken van Ligeti hebben mij onthutst – die zijn niet van deze wereld.

Februari 2012

Studio De Werf, Amsterdam-West

Juli 2019

Thuis, in Amsterdam-Oost

Ferry Heijne, Wim ter Weele (De Kift)

De doorleefde, beeldende muziek van De Kift is niet meer weg te denken uit het Nederlandse muzieklandschap. Het collectief uit Noord-Holland laat de eigenzinnigheid van de punk hand in hand gaan met tijdloze fanfaremuziek. De Kift brengt beeldende Europese volksmuziek met teksten geïnspireerd door de mooiste romans en gedichten uit de wereldliteratuur. Het 30-jarig bestaan van de band werd gemarkeerd door nieuwe creatieve uitbarstingen en in 2020 ziet de alweer twaalfde plaat, Hoogriet, het levenslicht.

Foto: Erik Christenhusz

De Kift stond uitgebreid stil bij de dertigste verjaardag. Zo was er de serie concerten rond de Kift Top 30, samengesteld door het publiek. En omdat het oog ook wat wil, zeker bij De Kift, volgde er een heuse expo over de albums van De Kift en het artwork dat ervoor gemaakt is.

Wim: De keuze voor de Top 30 was vrij groot, mensen konden uit bijna 200 nummers kiezen. Er waren nummers waarvan ik zeker wist dat die in de Top 30 zouden komen, maar dat gebeurt dan dus niet. Muur, muur van Vlaskoorts vind ik zelf een van de absolute toppers. Daar zit zo veel in, dat is zo bizar. Je verwacht dat die in de Top 30 komt, maar dat blijkt dan niet zo te zijn.

Ferry: Er hadden genoeg mensen gestemd, dus de Top 30 is echt een soort gemiddelde. Mijn smaak persoonlijk is wat extremer. Niets ten nadele van de smaak van het publiek, maar ik word altijd wel blij van een beetje gekkigheid, van absurde dingen. Mijn gevoel voor absurditeit zit aan de grens, heb ik ondertussen wel gemerkt. Je bestrijkt met De Kift een zo breed en kleurrijk mogelijk palet. Opera (zoals Vier voor vier) vind ik nog steeds fantastisch, maar ik snap ook heel goed dat andere mensen dat minder vinden of gewoon bijvoorbeeld Koper liever horen. Er zijn trouwens vrijwel geen nummers van De Kift die ik liever niet meer speel. Ik heb het een tijdje gehad met Tabee, maar als je die een tijd niet hebt gespeeld is het toch weer leuk.

Wim: Ik had het meeste artwork van de band bewaard, maar ik had het nooit echt uitgezocht. Dat is een gigantisch werk. Alles wat je maakt in 30 jaar, dan heb je kilo’s… De teksten laat ik dan nog buiten beschouwing. De expo ging puur om het beeldende werk. Met installaties en projecties; een soort stad waar je onze albums tegenkomt.

Ik ben zelf niet zo thuis in de kunstwereld. Ik heb wel een kunstopleiding gedaan, de academie in Rotterdam. Maar het idee om kunstschilder te worden, op m’n eentje in een atelier, dat heeft me nooit aangetrokken. Ik vind het leuk samen iets te doen, iets met zijn allen te maken. Ieder met zijn eigen capaciteiten. Het komt dan mooi uit dat ik een beetje kan tekenen. Bovendien vond ik muziek maken altijd ook heel leuk. Ik heb nooit werk gezocht in de kunstwereld, ik kom bijna nooit in galeries.

Een bondige terugblik op de discografie van De Kift. Titel voor titel. Wat schiet het eerst te binnen?

Wim: Met Yverzucht hadden we nog een andere zanger, Maarten (Oudshoorn). Op Krankenhaus (1993) doet hij ook nog een paar nummers, maar live speelde hij toen al niet meer mee. Je begint een band, je maakt een album en daar krijg je dan een beetje respons op. Dan denkt de helft van de band: nou daar wil ik wel wat mee. De andere helft zegt: ‘Zo had ik het nooit bedoeld, om er echt mijn levenswerk van te maken.’ En dan breekt het in stukken. Maar dat is een heel normaal, gezond mechanisme. Alleen, toen duurde het wel meer dan drie jaar voordat de boel weer op de rails was en we weer een album hadden.

Ferry: Vlaskoorts (1999) is een van mijn favoriete Kiftplaten. Voor mij was het een afsluiting. Krankenhaus, Gaaphonger en Vlaskoorts horen voor mij bij elkaar, gevoelsmatig. Een soort drieluik, een soort ‘periode’: 1993, 1996, 1999. De muziek van Vlaskoorts is gemaakt toen Wim en ik nog in Oost-Knollendam woonden. Vlaskoorts is voor mij verbonden met de overgang naar Koog aan de Zaan. Voor mezelf is het een van de meest persoonlijke platen. Op de hoes staan mijn vader en mijn opa. In de tijd van Krankenhaus woedde de oorlog op de Balkan. Het thema (oorlog, waanzin) was helaas actueel. Krankenhaus was een bescheiden doorbraak. Hij is ook helemaal vertaald in het Duits.

Met Koper (2001) bestonden we 12,5 jaar. Het idee van de plaat was: er is een feest, maar er is een ongenode gast. Er zijn altijd mensen die niet welkom zijn. Er zit een foto in het boek bij Koper: iedereen zit langs een mooie tafel. Ik, met mijn kale kop, val uit de toon en vertolk de rol van de ongenode gast.

Het album 7 (2006) was onze eerste samenwerking met Danny Gras, hij is nog steeds onze producer. 7 is gebaseerd op Russische schrijvers en dichters.

Wim: Het was geen vooropgezet plan, maar op een gegeven moment kwamen we erachter dat het wel erg veel Russen waren, qua teksten. We dachten: weet je wat? We doen alleen maar Russen.

Ferry: Het was ook onze kennismaking met de dichter Boris Ryzji. Hij heeft zelfmoord gepleegd twee jaar voordat 7 uitkwam. Het eerste exemplaar van het album hebben we aangeboden aan Ryzji’s weduwe en zoontje. We hebben voor hen een pannenkoekmaaltijd georganiseerd met de Russische vertaler. Dat was heel persoonlijk, heel dichtbij. Het nummer Verdieping Nr. 10 op Bidonville is ook van Ryzji.

Bij Hoofdkaas (2008) denk ik het eerst aan Andre Amaro, een Portugese kok en vriend. Het was ons 20-jarig jubileum en we wilden een combinatie maken van muziek en eten.

Wim: Andre had toen een mobiele keuken waarmee hij op festivals kwam. Het idee was een gecombineerde voorstelling te maken.

De muziek van Brik (2011) vindt zijn oorsprong in de theatervoorstelling naar het boek De meester en Margarita (van Michail Boelgakov), die op Oerol is uitgevoerd. Het gaat over de duivel die naar Moskou komt, in de Stalinperiode. Een gedeelte van de muziek op Brik was eigenlijk voor die voorstelling gemaakt.

Ferry: Brik is ook de geboorte van het karakter Admiraal B. Sinds die tijd komt die zo nu en dan terug in onze nummers. Hij is de leidsman op Brik.

Wim: Hij is de bestuurder van een voertuig, de chauffeur van een groep aan lagerwal geraakte criminelen die rondreizen.

Ferry: Bidonville (2014) is op zich een goede plaat, maar ik hoor eraan dat er toentertijd veel energie en tijd is gegaan naar de bijbehorende theatervoorstelling. Er is minder tijd overgebleven voor de muziek. Bij Bal (2017) wilden we daarvoor waken. Dat is op alle muzikale fronten een uitgediepte plaat. Ik geef een 7 of 7,5 voor Bidonville en voor Bal een 8,5.

Wim: Die verpakking van Bidonville, dat pak bankbiljetten, dat is in die vorm in de winkels beland. De bankbiljetten zijn gedrukt door drukkerij Raddraaier, een van de weinige drukkerijen uit de kraakbeweging die nog bestaat. Die heeft het al die tijd volgehouden.

Ferry: Bij Bal denk ik aan strijkers.

Wim: Een grote band. Er was een kans dat we geen subsidie konden krijgen, dus dan zou de band kleiner moeten worden, maar we eindigden ermee dat ie groter werd!

Optreden over de grens en de banden met andere bands in binnen- en buitenland.

Wim: We hebben destijds drie jaar met Krankenhaus getoerd. We speelden toen ook veel in Duitsland, we hadden ook een Duitstalige voorstelling.

Ferry: In Frankrijk hebben we een tijd samengewerkt met de band Têtes Raides, dat was een vruchtbare tijd, maar op een gegeven moment wilden zij, en hun label, een groter stempel drukken op de vormgeving. Wij willen dat gewoon in eigen hand houden, net als de muziek. Toen hield het op. Frankrijk loopt de laatste jaren wel wat minder. De economie is nog een haartje slechter gegaan dan hier. Dat horen we ook van onze agent daar, er is minder geld dan hier. Ze heeft gewoon moeite gehad ons te boeken. We zijn natuurlijk een dure band omdat we met veel zijn.

Wim: Je kan daar niet voor één concert heen gaan, dat wordt te duur. Je moet een serie concerten hebben en die moeten aansluiten. Anders heb je weer extra hotel- en eetkosten. De afstanden ertussen moeten een beetje normaal zijn. In Frankrijk kan er wel 800 kilometer tussen de concerten zitten. Dat gaat niet, tenzij je je ’s nachts laat rijden, maar dat is ook niet te betalen. Het is een puzzel. Een paar jaar geleden kregen we de puzzel wél rond. Momenteel dus niet. Je kreeg ook net als hier radicale bezuinigingen op cultuur. Popzalen zeggen: ‘We krijgen minder geld. We durven alleen nog maar te boeken als we uitverkopen.’ We hadden wel wat opgebouwd in Frankrijk, maar we verkopen geen zalen uit. En dan val je nu dus net over het randje.

Ferry: We hebben singles uitgebracht met Franz Ferdinand en Calexico. Maar sindsdien hebben we daar niet meer mee gemusiceerd. We hebben nog wel contact met Franz Ferdinand. Toen ze een keer in Bloemendaal op het strand speelden, zijn we langs geweest. Rats On Rafts (waarmee De Kift in 2016 een album maakte) heeft nog als voorprogramma van Franz Ferdinand door Japan getoerd. Het contact met Stuurbaard Bakkebaard is er ook nog steeds. We hebben in het verleden ook met hen in Frankrijk getoerd.

In dertig jaar van vinyl naar cd naar Spotify. En weer terug naar vinyl.

Wim: Bal kwam tot mijn verbazing ook uit op vinyl. Ons eerste album Yverzucht kwam alleen uit op vinyl, toentertijd maakte je platen. Ten tijde van Krankenhaus moesten we een cd maken. We wilden dat eigenlijk niet, maar vinyl was volledig uit. Dat kon écht niet meer. Er kwam later tot mijn verbazing een verzoek van een Amerikaans label uit New Orleans of ze Krankenhaus op vinyl mochten uitbrengen. Het was een klein label, van leuke mensen. Zij brachten ‘m uit, betaalden alles en wij kregen er een paar honderd exemplaren van. Die konden we zelf verkopen. Vinyl is teruggekomen, maar nooit meer op de schaal van toen, toen dat nog het enige formaat was wat je had. Dat was voor de grote massa. Zo is het nu niet; de grote massa koopt nu helemaal geen muziek meer. Grote platenzaken heb je niet meer. Vinyl komt een beetje terug voor een kleine groep liefhebbers. Cd’s worden nu eigenlijk ook iets voor verzamelingen, helemaal als je het een beetje mooi verpakt. Zo rond de eeuwwisseling brachten we Koper uit. Toen kon je bij de eerste oplage 5000 exemplaren bestellen en die raakte je kwijt. Maar nu, als je er 1500 bestelt, is het al een heel waagstuk. Eerst waren lp’s voor de massa, toen cd’s en nu is Spotify voor de massa. Maar al met al zijn er toch nog wel behoorlijk wat mensen die vinyl zijn gaan kopen. Dat had ik nooit verwacht. Vinyl is vaak hartstikke duur.

Wat onveranderd blijft: je moet altijd doorwerken om in beeld te blijven.

Ferry: We proberen elke twee jaar een nieuwe plaat te hebben. Als je dat wilt, moet je gewoon doorwerken. Als je als De Kift drie jaar niets van je laat horen, moet je extra hard werken om het weer terug te pakken. Veel mensen haken makkelijker af dan dat ze aanhaken.

Wim: We hebben wel periodes dat we minder optreden, als we een nieuw album instuderen en opnemen. Optreden, met heel andere muziek, staat dan op een laag pitje omdat dat nogal verstoort. Je wilt je op het opnemen concentreren. Het kost je twee dagen om de concentratie weer goed te krijgen. Maar nee, je kunt niet zomaar de boel een jaartje helemaal stilzetten. Want dan moet je eigenlijk weer opnieuw beginnen.

Foto: Erik Christenhusz

Juni 2019

Thuis, Koog aan de Zaan

Peter te Bos (Claw Boys Claw)

Vanaf midden jaren tachtig was Claw Boys Claw een van de bands die in Nederland het rock-‘n-roll-vuur brandend hielden. Maar dan wel op volslagen eigen wijze. Niet in het minst door de in het oog én oor springende zanger en ontregelaar Peter te Bos, tevens succesvol grafisch ontwerper. Samen met gitarist John Cameron voert hij de band inmiddels al decennialang aan. Claw Boys Claw: altijd energiek en verfrissend, altijd prikkelend vormgegeven. En het muzikale palet is door de jaren heen groter en groter gegroeid.

Foto: Elvin Hage

Voor Peter te Bos draaien het maken van muziek en het grafisch ontwerpen allebei om vorm, om visie en om contact zoeken.

Ik ben begonnen met grafisch werk, al vanaf mijn achttiende jaar. Dat is het beroep waar ik in ben gegroeid. De Gerrit Rietveld Academie, de grafische school et cetera. Ik heb een paar jaar in het schildersvak gezeten, in de bouw, maar ik kon niet op ladders staan. Ik heb hoogtevrees, dan moet je dat niet doen. Als ik hier de ramen opendoe, doe ik dat ook met één hand voor ogen. Maar ik ben wel altijd een ambachtsman geweest. Ik heb grote billboards gemaakt voor films in Alkmaar: Ben Hur en King Kong. Ik verdeelde dan foto’s in kleine vakjes en die werden er op grote panelen van vier, vijf meter hoog met een vergrotingsfactor opgezet.

Pas veel later, rond mijn dertigste, is de muziek gekomen. Grafisch ontwerpen en muziek hebben heel veel invloed op elkaar. Ze hebben allebei te maken met een vorm, een visie. De een is heel introvert, het vormgeven. De ander, de band, is heel expressief. Maar het heeft allebei te maken met het contact zoeken met de beschouwer; degene die in de zaal staat, die je iets wilt vertellen met de muziek, of met het affiche dat buiten hangt, of met de platenhoes, een brochure of een website… Door je werk communicatief heel sterk te maken probeer je contact te maken. Ik vind het heerlijk om heel rustig, heel erg in mezelf gedoken, aan een tentoonstelling of een opdracht te werken. Ik vind het ook geweldig om in een zaal met veel jonge mensen die contacten te leggen, zodat je een beetje up-to-date blijft en niet inkakt.

De mentaliteit van het vormgeven verschilt niet zoveel met de mentaliteit van het muziek maken en het optreden. Het heeft allebei te maken met – het klinkt zwaar – boodschappen overbrengen. Een gevoel overbrengen, waarom je dingen maakt en dingen doet. In muziek maken heb je ook een aantal aparte stappen: fase 1 is dat ik met John nummers probeer te maken; soundscapes, heel vrij. Fase 2 is dat je de resultaten naar Jeroen Kleijn (drums) en Marcus Bruystens (bas) brengt, dat je samen gaat spelen en die soundscape naar je toegroeit. En dan ga je de studio in en dat is weer wat anders. Dan verandert dat beeld ook weer. En dan breng je de muziek uit, ga je het live spelen en dan wordt het ook weer een nieuw ding! Dat zijn verschillende stadia in het muziek maken die ik gewoon heel leuk vind om te doen. Met vormgeving heb je dat in principe ook. Je hebt de schetsfase en dan laat je het rusten. Dan komt het weer boven. Die tijd moet je voor jezelf nemen om daar steeds een hoger peil in te krijgen. Die werkwijze is nagenoeg hetzelfde.

In de eerste helft van de jaren tachtig begint voor Peter te Bos het leven als zanger van Claw Boys Claw.

Ik heb vroeger in Londen gewerkt. Dat was inspirerend, maar ik was destijds nog niet van plan in een band te gaan zitten of om muziek te maken. Ik kwam terug in 1981 en toen is dat gestart. Heel per ongeluk. Ik ontmoette een dame – daar ben ik nog steeds mee – haar broer speelde gitaar in een band. Die band had een zanger maar dat liep niet zo. Ik had vroeger ook wel in schoolbandjes gezeten en zei: ‘Is dat niet wat voor mij?’ Dat heb ik wel vaker in mijn leven, dat ik denk: hé, is dat niet iets voor mij om te doen? Dat heb ik toen gedaan. Ik weet nog: Bobbie Rossini, bassiste in de band, zei: ‘Wat een rare man. Maar hij kan het wél.’

Ik houd van alle zangers en zangeressen die iets eigens hebben. Ik vind het belangrijk dat als je hun praatstem hoort, je daarin ook hun zangstem kunt horen. Een heel goed voorbeeld is Tom Jones. Als je hem hoort praten, hoor je hem ook zingen. Dat is heel natuurlijk. De oude André Hazes had dat ook. Koos Alberts had het ook. Johnny Jordaan had het ook. Amy Winehouse had het ook. Iggy Pop, Lemmy, Blondie, Nick Cave ook. Ik hoop dat ik dat ook heb. Het eigene is op de radio al jaren een hellend vlak. Het is nu FC Autotune. Elektronica in muziek vind ik fantastisch, er worden geweldige dingen gemaakt, maar om nu alles door die gehaktmolen te halen…

Foto: Ron de Gruyl

Hoewel de discografie van Claw Boys Claw meer dan tien uiteenlopende albums bestrijkt, wordt de band al vanaf dag één door velen vooral geassocieerd met het podium. Claw Boys Claw is een band met een grote livereputatie.

Voor de compilatie The Beast of Claw Boys Claw (1988) zijn de nummers opnieuw gemixt om meer van die livesound te pakken. Maar het is moeilijk. Je hebt weleens concerten die echt knálden en als je het terughoort, is dat niet alleen door de muziek maar ook door de sfeer in de zaal. Na al die jaren hebben we nu een goede vorm gevonden en beseffen we dat de studio iets totaal anders is dan een liveoptreden.

Er is altijd wat te beleven bij Claw Boys Claw live. Op festivals blijven ze staan bij ons. Maar je hebt festivals en festivals. Als het festival gebaseerd is op mensen die lekker komen zuipen en voor elkaar komen, dan doet het er niet zo veel toe wie er speelt. Je kunt dan zeggen: ‘Waarom doe je dat dan?’ Wel, het betaalt goed en het is ook een sport om te zien of je die mensen dan bij je kunt houden, of je ze mee kunt krijgen. Dat proberen we ook echt en vaak gaat het ook heel erg goed. En dan heb je de meer prestigieuze festivals: Down The Rabbit Hole – dat was heel leuk om te doen, Welcome to the Village, Zwarte Cross ook… Dan gaat het meer om de muziek. Ik vind het altijd spannend op festivals, als er geen soundcheck is. Jaren geleden in Leeuwarden, op een marktplein, hadden we helemaal niks. Alles ging via één aggregaat: het licht op het podium, de versterkers... Dat viel af en toe uit. Een ramp. Maar we weten dat toch altijd wel goed op te vangen. Een festival is toch heel anders dan dat je je eigen show doet in de zaal. Daar komen de mensen die voor de band een kaartje kopen. Op een festival heb je ook te maken met dagjesmensen. Het is een kwestie van wennen en omschakelen. Je kunt het geluid niet zo goed sturen als in een club. Wij zijn een band die nog niet met in ears speelt, dus moet je het toch hebben van het geluid van de bühne en de omgeving.

We hebben in 1993 drie keer in het voorprogramma van U2 gestaan (Zoo TV Tour). Dat was fantastisch. Geweldig om te doen. Je ziet die hele infrastructuur backstage: beneden het podium van U2 is een hele stad gebouwd, waar alles wordt geregeld. Dat is een organisatie van heb ik jou daar. Wij traden dertig minuten op, dat is behapbaar qua spanningsboog. Ik had aan het U2-management gevraagd of we ook de catwalk op mochten. Op de eerste avond niet: ‘Nee, dat is alleen voor Bono.’ De fucker… Het kon de avond erop wél. Maar omdat je geen in ears draagt, is het wel zo dat naarmate je verder weg loopt van de band en je zang trager wordt, je totaal mis kunt zitten ten opzichte van de muziek. Dat zijn dingen die je dan leert. Maar de band kan het wel aan, dat soort megadingen. Ik zou het alleen niet constant kunnen en willen. Dat lijkt me echt verschrikkelijk.

Elke band heeft zijn eigenaardigheden die ze op de lijst zetten van dingen die ze backstage willen hebben. Kokosnoot met een rietje. Tja, flauwekul. We kregen die kokosnoot nooit mét een rietje, dus dat ding werd in een hoek gesmeten tot ie alsnog openging. Wat we ook wel hebben gedaan: hele grote appels gevraagd. Dan kom je daar, dan liggen er grote appels in de kleedkamer en dan zeg je: ‘Deze zijn te klein.’ Flauwekul, puberaal gedrag. Maar o zo leuk.

Ik ben driekwart totaal vergeten. John weet alles. Laatst nog zei hij: ‘Er was een café hier in Amsterdam, gerund door een dame en die wilde ons ontzettend graag hebben. En die is op een middag nog bij je langs geweest. Met een fles Jack en een zak vol met coke. Om ons zover te krijgen in die kroeg te spelen.’ Ik zei: ‘Ik weet het helemaal niet meer! Heb ik die coke opgesnoven?’ ‘Nee, die coke heb je teruggegeven. En die fles Jack heb je gehouden.’ Haha, ik weet het niet meer.

Claw Boys Claw maakt snel naam in de jaren 1984-1986. De band krijgt goede pers en stroopt heel Nederland af. Festivals als Roskilde en Pinkpop brengen de groep in 1986 naar een groter publiek. In 1987 wordt Claw Boys Claw beloond met de BV Popprijs van Buma Cultuur. Minister Brinkman mag de prijs uitreiken en wordt getrakteerd op een pakkerd van Peter.