Colofon

© 2020 Dorien Cramer

Uitgeverij kleine Uil, Groningen, www.kleineuil.nl

ISBN: 9789493170292
ISBN ePub: 9789493170308

Omslagontwerp: 247Design
Auteursportret: onbekende Cambodjaan
Omslagfoto’s: Balz Gilgen (Kirgizië), Leendertjan Karssemeijer
Illustraties: Frederike van Spaendonck
Redactie: Astrid Werumeus Buning
Boekproductie en epub: LINE UP boek en media bv

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Omslag

Colofon

Introductie

The crocodile man

Zuidoost-Azië

Slapen kan ik niet

Regenwoud

Een maand op pad met een tv-programma

Massatoerisme en schimmelbroodjes in Thailand

Door rauw Cambodja

Rust in Laos

China

Moed verzamelen

Thuiskomen

Afzien en genieten op het Tibetaans Plateau

Nooit ben ik alleen in Xinjiang

Centraal-Azië

Eenzaam in het lege Kazachstan

Samen door Kirgizië

Centraal-Aziatische vriendelijkheid

Weiland Oezbekistan

Met trein en boot naar Azerbeidzjan

Vertrouwdheid, vrolijkheid, vriendschap

Turkije en Griekenland

Westwaarts – op zoek naar vertrouwen

In contact blijven

Fietsen met familie

Alleen naar Europa

Mezelf zijn

Balkan

Een eerste kennismaking

Reizen met open hart

Helemaal alleen in de natuur

De jacht

Goede gesprekken

West-Europa

Een bekende wereld

Laat me verdwalen

Brennerpas

Ik kan wel janken

Epiloog

Zeven weken na terugkomst

Dankwoord

Verklarende woordenlijst

Zuidoost-Azië

China

Centraal-Azië

Turkije en Griekenland

Introductie

Een maand voor vertrek

The crocodile man

De tuindeuren waren opengeslagen. Een aangenaam koel windje woei af en toe de bedompte warmte uit het huis. Aan een lange tafel zat ik als achtjarig meisje met mijn broers en mijn oom aan de lunch. De plek aan het hoofd was gereserveerd voor een Argentijnse gast die mijn oom aankondigde als ‘the crocodile man’. In een vervaagd T-shirt, korte broek en op slippers kwam hij de kamer binnen. Het was een rustige man met krullend blond haar tot over zijn schouders. Zijn blanke huid was door de zon gebruind. Alles aan hem was slank. Uit al zijn poriën ademde hij de geur van ervaring en avontuur. Waar de naam ‘crocodile man’ vandaan kwam begreep ik niet, maar zonder ook maar een woord met hem te kunnen wisselen, had ik een immens ontzag voor hem.

In het Spaans sprak de reiziger over zijn belevenissen met mijn oom, die de avonturen voor ons vertaalde. Vanuit Zuid-Afrika was hij op de fiets naar hier gekomen. Een simpele mountainbike waar de gemiddelde Afrikaan mee naar zijn akkertje fietst, moest voldoende zijn om een continent mee te doorkruisen. Dat idee bleek te optimistisch, dus zijn er tijdens zijn tocht enkele van versleten. Over zandpaden en langs nationale parken toerde de Argentijn rustig richting Europa.

Terwijl hij over Afrikaanse gebeurtenissen vertelde, luisterde ik met grote verwondering. Ik had slechts een vaag idee waar Afrika lag en kon mij weinig voorstellen bij de omvang van zijn avontuur. Maar het idee dat je met een fiets door andere werelden kunt reizen, culturen kunt proeven en giraffen in het wild kunt zien, dat vond ik heel bijzonder. Dat ging over mijn gedachtegrenzen heen en opende een hele nieuwe wereld voor me. Mijn mond viel open van verbazing. De verhalen van de avonturier maakten een diepe indruk op mij, terwijl hij een rustige uitdrukking op zijn gezicht hield. Hij sprak over zijn belevenissen alsof hij even naar de supermarkt was gegaan of een rondje met de hond had gewandeld. Dit was gewoon zijn dagelijks leven. Dit was wat hij deed en wat hij moest doen. Waarom zou je daarover zelf zo van onder de indruk zijn?

De ontmoeting met de Argentijn was inmiddels overgegaan in een vage herinnering uit mijn jeugd. Het was niet iets waar ik nog vaak aan dacht. Het was, zoals zoveel jeugdherinneringen, naar de achtergrond verdwenen. Maar toen ik besloot een lange fietsreis te maken, kwam de herinnering ineens weer bij me naar boven.

De lunch met de avonturier bij mijn oom aan tafel, bleek meer te zijn dan enkel een herinnering. Het was alsof die man toen een zaadje in mij had geplant dat langzaam was gaan groeien. Het begrip dat iets wat voor anderen zo bijzonder en ongrijpbaar is, voor mij zo normaal en logisch kan zijn, had zich in mij genesteld. Het had zich geworteld en was in mij gaan groeien tot een onhoudbare grootte. Wat anderen er ook tegenin zouden brengen.

Verschillende mensen wierpen mij verbaasde blikken toe wanneer ik vertelde zonder deadline en richting vanaf Singapore te gaan fietsen. Het opzeggen van mijn baan en het ondernemen van een solofietsreis was het domste besluit dat ik kon nemen. Ik zou daarmee mijn carrière weggooien en mijn leven op het spel zetten. Soms kwamen de woorden hard aan. Respectloos. Maar ik legde het naast me neer. Iedereen heeft een andere kijk op het leven en de mening van een ander verandert niets aan wat ik nu wil doen. Wanneer ik weer een ongevraagd advies naar mijn hoofd kreeg, dacht ik terug aan ‘the crocodile man’. Hij deed wat hij moest doen en nu is het aan mij om hetzelfde te doen.

Ik. Moet. Fietsen.

Zuidoost-Azië

De dag van vertrek

Slapen kan ik niet

Slapen kan ik niet. Vliegend boven Turkije is er nog een kleine achtduizend kilometer te gaan tot de wielen in Singapore de grond raken. Mijn lichaam is kapot van de afgelopen weken, maar toch doe ik geen oog dicht. Het was een drukke periode waarin mijn emoties weinig ruimte hebben gekregen. In de energie van de voorbereidingen en het afscheid heb ik daar te weinig bij stilgestaan. Bij mijn uitzwaaifeestje en ook net op Schiphol, bij het afscheid van mijn ouders en oudste broer, was er geen traan. Met een groot enthousiasme stond ik op de roltrap, waar zij onderaan achterbleven, een laatste zwaaiende hand. Ik was zo blij daar te staan, met een fietstas over mijn schouder en de helm in mijn hand. Nog één laatste seconde was mijn familie in mijn blikveld en ik voelde me immens trots. Geen idee wanneer wij elkaar weer zien. Geen idee hoe lang deze reis gaat duren, waarlangs het avontuur zal gaan en in welke richting ik ga toeren. Maar in plaats van spanning voor dat wat er nog komt, is mijn lijf gevuld met kracht. Gesterkt dat ik voor mezelf heb gekozen en een lang gekoesterd, wild idee nu daadwerkelijk in uitvoering breng.

Afgelopen jaar is de tijd enorm snel gegaan. Op 20 oktober 2017 vloog ik voor drie weken naar Zambia om daar met Andy te gaan fietsen van Lusaka naar Windhoek. Via een fietserswebsite hadden we contact gemaakt en na drie keer gemaild te hebben, besloten we een paar weken samen te toeren. Het was een reis om nooit te vergeten; waar olifanten langs de tent liepen, we vast kwamen te zitten in de modder en ik intens genoot van het zand in mijn haren en het zweet op mijn rug. Eenmaal terug van deze fantastische trip, viel mijn kantoorbaan mij flink tegen en viel de Nederlandse herfst mij extra zwaar. Het gebrek aan zon, de gure wind en de eentonige lange dagen in hetzelfde hokje achter een pc, vraten mij op. Waar was de energie van het bezoeken van een onbekende omgeving, het ontdekken van mijn eigen fysieke grenzen en het delen van mooie avonturen? Met behulp van een jobcoach probeerde ik opnieuw richting te geven aan mijn leven en terwijl ik daarop geconcentreerd was, verbrak mijn vriendin onze ruim acht jaar durende relatie.

In de nasleep van het einde van een lange relatie kiezen veel mensen voor rust en regelmaat. Voor sommigen zal dat inderdaad beter zijn, maar voor mij werd snel duidelijk dat ik deze kans moest grijpen. Dit was hét moment om op avontuur te gaan. En dus verzamelde ik de moed om mijn kantoorbaan op te zeggen, stalde ik mijn spullen in mijn ouders’ garage en zei ik mijn Groningse leventje gedag. Zo zit ik nu, nog geen jaar na mijn reis met Andy, barstensvol enthousiasme in het vliegtuig naar Singapore. Met zoveel adrenaline kan ik niet slapen.

Regenwoud

Een taxi brengt me, met de doos met de fiets half uit de achterbak stekend, naar de Indische wijk van Singapore. Hier ergens heb ik een bed in een hostel gehuurd. Grote gebouwen ontnemen het zicht op de horizon. Het straatbeeld wordt gekleurd door alle soorten mensen bij elkaar. Indiërs, Arabieren, Chinezen. Keuvelende oude vrouwen met hijab worden ingehaald door westerse meisjes in hotpants. Hier geniet ik van, de verschillen naast en met elkaar.

Het is voor het eerst in jaren dat ik weer in een hostel overnacht. Het schijnt dé manier te zijn om andere reizigers te ontmoeten en het drukt de kosten. Ik heb een bed op een tienpersoons slaapzaal geboekt, maar de muur die de scheiding vormt met de naastgelegen slaapzaal reikt niet tot aan het plafond. De geluiden van twintig rommelende en slapende mensen mengen zich. Met mijn fietstassen nog over mijn schouders en een stapeltje schoon beddengoed in mijn hand, spreken een paar reizigsters mij aan. Nog voor ik mijn bed heb opgemaakt, heb ik al een eerste eetafspraak. Heerlijk om te ervaren hoe gemakkelijk het allemaal kan gaan.

Drie dagen struin ik door Singapore. Het is groot en toch heel overzichtelijk. Midden in het centrum ligt een cricketveld. Het eens grote clubhuis wordt inmiddels overtroffen door imposante hoogbouw uit het central business district. Alles is hier groots en gericht op aanzien. Mannen en vrouwen gaan netjes gekleed, auto’s glanzen en motoren bulderen. De straten zijn schoon, mensen spreken Engels en de sfeer is veilig en aangenaam. Het is een gemakkelijke plek om te wennen aan een wereld ver van Nederland. Maar hiérvoor heb ik natuurlijk niet mijn baan opgezegd. Het avontuur roept. Ik heb zin om te hakkelen in een onbekende taal, bezweet en vies door het oerwoud te toeren en in de ochtend niet te weten waar die avond mijn slaapplek is. Twee jaar geleden was ik in China en dat deed iets met me. Hoe lang ik onderweg zal zijn en welke landen er op mijn weg liggen weet ik nog niet, maar China is mijn eerste doel. Of ik dat ga halen en of ik daarna nog verder wil, dat bepaal ik wel onderweg. Morgen verlaat ik deze metropool en gaat het avontuur dan écht van start.

Pas tegen 13.00 uur arriveert het bootje aan de Maleisische oever. De totale kosten van de overtocht vanuit Singapore worden verdeeld over alle passagiers. Hoe meer er zijn, hoe minder elke passagier hoeft te betalen. Het duurt even voordat er voldoende mensen zijn zodat de kosten voor iedereen te dragen zijn, maar dan is het zover. Voordat de reis écht van start kan, moet ik nog langs de douane. Een weinig geïnteresseerde ambtenaar zit in een heel klein groen hokje, net ruim genoeg voor één stoel, een beeldscherm en stempel. Voor het loket ligt een dode kakkerlak. Gezien het geringe aantal reizigers dat hier arriveert, lijkt het mij dat hij tijd genoeg heeft om het dode beestje aan de kant te schuiven. Zin hebben is natuurlijk iets anders. Met een grote pas stap ik eroverheen. Die barrière is al overwonnen. Ook het krijgen van de stempel vergt weinig moeite en dus kan de fietsreis nu écht van start.

Deze eerste dag koers ik aan op Desaru, een toeristische badplaats. De weg ernaartoe is verre van uitnodigend. De omgeving is lelijk en industrie en vrachtwagens vullen mijn blikveld. Richting de kust rijzen hoge torens op, net als bouwkranen en grijze betonnen panden. Gadsie. Is dit het nou? In de voorbereiding op de reis heb ik geen plaatjes opgezocht van waar ik naartoe ging, want ik wilde mezelf verrassen. Maar hier schrik ik van. Hoe lang houdt deze treurige industrie aan?

Na een tijdje wordt de omgeving gelukkig groener en maakt de grauwe bebouwing plaats voor rechte, strakke lijnen van bomen. Oliepalmen staan voor honderden meters achter en naast elkaar opgesteld. Ook dit is niet echt wat ik gehoopt had, want ik kom hier eigenlijk voor een mooie badplaats om te surfen en een beetje te ontspannen. De weken voor vertrek waren nog behoorlijk druk en een paar dagen strand lijkt me wel fijn om even uit te rusten. Aan het eind van de dag maken de bomenrijen dan eindelijk plaats voor hotels en andere toeristische voorzieningen. Grote borden staan langs de kant van de weg en wijzen naar luxe hotels, golfbanen en strandtenten. Maar… vrijwel alles is dicht. ‘Shit, ik had echt beter mijn huiswerk moeten doen!,’ gaat er door mijn hoofd. Het regenseizoen start naar verwachting pas over een maand, maar bij gebrek aan toeristen zijn de meeste locaties al gesloten. Met moeite vind ik moe en in het donker gelukkig nog een hotel. Overweldigd door het totaal andere plaatje dat ik van tevoren had verwacht, huil ik tranen met tuiten onder de douche. Lekkere start, Dorien.

De volgende ochtend begin ik met nieuwe energie aan de tweede dag van deze fietstocht. Nu ik de eerste nacht achter de rug heb en de ergste nieuwigheid eraf is, besluit ik om met zo min mogelijk verwachtingen het land te ontdekken. Dan kan het me ook niet tegenvallen. Ik zie wel wat ik tegenkom.

In de eerste plaats zijn dat vooral veel palmolieplantages. Her en der zijn mensen aan het werk tussen de oranjerode trossen van de oliepalmen. Met behulp van zaagjes aan lange stokken halen ze hoog hangende trossen palmvruchten los, om ze aan het eind van de lange paden op te laden in grote vrachtwagens. Het is boeiend om te zien hoe de palmolie geoogst wordt, maar het is tegelijkertijd een weinig inspirerend landschap. Gelukkig wordt het vaak onderbroken door dorpen en steden waar het gezellig druk is. Er is levendigheid en mensen gaan naar de markt, kinderen spelen op straat en in de schaduw drinken mensen limoenthee met ijsklontjes en bergen suiker. Veel dorpen bestaan uit een mix van de traditionele houten huizen op palen en nieuwe betonnen huizen, beschilderd in alle kleuren van de regenboog. Een mintgroene moskee is toch wel de meest opvallende verschijning die ik tegenkom. Er wordt veel Indisch gegeten, roti vind je overal, en veel mensen eten satay. Behoedzaam wapperen mannen met grote waaiers het vuur aan onder lange rijen satéstokjes.

Maar hoe leuk het ook is om het lokale leven een beetje mee te krijgen, mijn grootste wens voor in dit land ligt toch wel bij fietsen door het regenwoud. Ik kijk enorm uit naar de hoge bomen, begroeid met lianen en bevolkt door exotische vogels. De bossen waar apen wonen en van waaruit de geluiden van insecten je al van verre verwelkomen. Omdat dit langs de kust niet te vinden is, ga ik via Muadzam Shah naar Tika Chini. Even mijzelf in een groen avontuur onderdompelen.

Met een Indische lunch in de maag en de fietstassen gevuld met water en snacks voor onderweg, begin ik aan de laatste 55 kilometer naar het meer van Chini. Net buiten de stad komt een man op brommer langszij. Hij is nieuwsgierig naar het doel van mijn trip, maar mijn antwoord bevalt hem totaal niet. Een vrouw alleen zou volgens hem niet het zandpad door het woud, langs dorpen van Orang Asli en door eindeloze vlakten van palmolieplantages moeten nemen. Hij zegt zelfs dat er een kans is dat een tijger of olifant op mijn pad komt. Dit soort angstpraat vind ik maar niks en vlug poeier ik hem af. Noem me naïef, maar het volgen van dit pad op klaarlichte dag is in mijn ogen niet gevaarlijk en dus zet ik stug en enthousiast door.

Op de weg is nog behoorlijk wat ander verkeer. Grote vrachtwagens, terreinwagens en mannen en vrouwen op brommertjes. Tot aan de militaire basis in Bukit Ibam ligt er asfalt. Direct na het passeren van de metershoge hekken en aftandse betonnen bebouwing laat ik de comfortabele infrastructuur voorlopig achter me. Vanaf nu moet ik veel op de pedalen staan om een weg te banen over het zanderige pad. Van een rijstrook is geen sprake meer en van veel verkeer evenmin. De enkele vrachtwagens en SUV’s die hier nog komen, rijden daar waar de meeste grip is. Ik kopieer hun gedrag en slinger van links naar rechts, langzaam het woud in.

Er hangt een vochtige lucht tussen de bomen en in combinatie met de hoge temperatuur is het zwaar. Toen ik twee weken geleden uit Nederland vertrok, was het herfst en ik merk dat mijn lijf nog niet gewend is aan dit klimaat. Mijn hele lichaam is nat van het zweet. Het drupt van mijn voorhoofd en glijdt langs mijn knieholten. Fietsen hier is pittig, maar tegelijkertijd geniet ik enorm. Aan beide zijden van het oranje pad ontnemen hoge, smalle bomen mij het zicht. Slechts een enkele keer heb ik een vergezicht over een groen tapijt van bomen. Er gaan rillingen door mijn lijf als ik twee neushoornvogels met hun vleugels over mij heen hoor klappen. Het gevoel om met mijn fiets midden tussen deze prachtige natuur van vogels, planten en insecten te staan, is fantastisch. Het woud maakt me met zijn omvang klein, maar tegelijkertijd voel ik me groot en sterk. Ik ben hier op mijn fiets en helemaal alleen naartoe gekomen. Het maakt me trots. Dit is waarvoor ik op pad ben gegaan.

Eindelijk in het regenwoud.

Met het verstrijken van de uren kleuren de wolken de hemel donker. Wil ik voor de hoosbuien losbarsten bij Tika Chini zijn, dan moet mijn tempo omhoog. De meeste klimmen liggen gelukkig achter me en langzaamaan doemen de eerste vormen van bebouwing weer op. In de buurt zijn kippen hoorbaar, af en toe passeert een hond en her en der staan huizen tussen de bomen. Ik bevind mij in een nederzetting van de Orang Asli, de originele bewoners van Maleisië. De woningen verschillen enorm van bouw en kwaliteit. Sommige mensen wonen in betonnen gebouwen, maar de meeste huizen zijn van hout. Op hoge palen en bedekt met bladerdek. Her en der ligt er een golfplaat tussen om extra bescherming te bieden tegen de stortbuien van het regenseizoen. Een enkel gebouw is geplaatst door de overheid of een fonds, getuige de informatieborden met mooie logo’s. Deze nederzetting heeft een heel rustgevende sfeer over zich en ik vraag me echt af waarom de man op brommer mij vanochtend waarschuwde niet hier langs te fietsen. Ik zwaai en glimlach naar iedereen die ik passeer en roep een blije ‘hello!’ De meeste mensen lijken verbaasd mij hier te zien, maar ze lachen vriendelijk terug. De paden door deze uitgestrekte nederzetting brengen mij vaak aan het twijfelen. Voor mij lijkt alles hier hetzelfde en met hoge bomen om mij heen heb ik geen enkel punt in de verte om op aan te koersen. De mensen wijzen mij gelukkig de weg en uiteindelijk laat ik de laatste woudreuzen achter me. Om mij heen liggen weer uitgestrekte plantages. Net voor Tika Chini staat een fabriek waar palmolie verwerkt wordt. Het verkeer trekt ook weer aan en grote vrachtwagens, volgeladen met de oranjerode vruchten, komen en gaan. Het maakt me verdrietig om zo op één dag de overgang van plantages, naar bos en weer die rijen oliepalmen mee te maken. Hoe snel fiets ik nou en hoeveel kilometer leg ik daadwerkelijk af? Dat ik deze transitie op één dag met de fiets kan meemaken, geeft mij het gevoel dat het eens zo machtige woud nu uiteengereten is.

Wanneer ik een paar dagen later, zwetend als een otter, de lobby van een hotel in Temerloh binnenstap, spreekt Nafiz mij aan. Een kleine Maleisiër met een grote cowboyhoed en een glimlach van oor tot oor. Hij werkt voor Sime Darby, een grote speler in de palmolie-industrie. Nafiz zelf houdt zich niet bezig met het winnen van de olie, maar hij herbebost velden die niet meer geschikt zijn voor de oliepalmen. In vijf jaar tijd heeft hij 163.000 bomen van 126 soorten aangeplant, waarvan 80 bedreigde soorten. Hij nodigt me uit om een dagje mee te kijken hoe de herbebossing in zijn werk gaat.

Het is heerlijk om met Nafiz op pad te zijn. Vanaf de eerste seconde vertelde mijn intuïtie me dat ik hem kan vertrouwen. En zo zit ik ontspannen naast hem in de terreinwagen bij het verlaten van de stad. Meerdere keren benadrukt hij dat ik niet op social media mag melden dat ik met hem op een terrein van Sime Darby ben. Het zou hem in de problemen kunnen brengen als zijn werkgever hoort dat hij een ongeregistreerde gast meebrengt. Ondertussen schiet hij de ene na de andere foto van mij en allemaal komen ze online te staan.

Bij een tree nursery, gelegen tussen de oneindige velden met oliepalmen, verwelkomt zijn collega Marsita ons. Ze is erg verlegen, maar grijpt net als Nafiz elke kans aan om met mij op de foto te gaan. Ik begin mij af te vragen voor wie dit uitje nu echt is, maar heb er ook geen enkel probleem mee. Voor wat hoort wat.

Bij deze kwekerij staan rijen met bakken, waarin ze zaadjes opkweken. Wanneer de bomen een lengte van één meter hebben bereikt, worden ze buiten de beschutting geplaatst, zodat ze kunnen wennen aan de elementen. Als laatste stap worden de bomen geplant in de niet meer te gebruiken velden van Sime Darby. We gaan een kijkje nemen.

Met zijn drieën crossen we in de 4×4 het hele terrein over om het projectgebied en de aanplant te bekijken. Onderweg naar ‘Nafiz’ bos’, passeren we een verwerkingsfabriek voor palmolie en zien we de armzalige huisjes voor de arbeiders. Een gevoel van zinloosheid valt over me heen, maar ik houd het voor me. Nafiz zet zich met hart en ziel in voor de ontwikkeling van een klein stukje natuur in dit productielandschap. Wie ben ik dan om hem te demotiveren in zijn missie door het nut ervan te bespreken.

Met Nafiz en Marsita bij de aanplant.

Nafiz toont me de tree nursery.

De gebieden waar een paar jaar geleden de eerste bomen zijn geplant, zijn inmiddels helemaal dicht gegroeid. De paden die ooit zijn aangelegd om toegang tot het gebied te krijgen, zijn nu moeilijk begaanbaar. De planten hebben ze overwoekerd. Nafiz blijkt echter een goede chauffeur te zijn en hij stuurt de auto over de modderige en erg steile paden. De hele dag bekijken we gebieden in ‘zijn bos’. Bij sommige stukken is niet te zien dat ze zijn aangeplant en op andere plekken zijn werknemers juist bezig met het plaatsen van jonge boompjes. Nafiz straalt van trots als we kijken naar wat hij allemaal heeft bereikt in de afgelopen jaren. Staand op één van de vele heuveltopjes kijken we naar het echte woud. Graag zou hij ‘zijn bos’ willen verbinden met het oerwoud, maar of dat haalbaar is, is maar de vraag. Zijn werkgever blijft een palmoliebedrijf, hoezeer ze ook promoten dat ze duurzaam bezig zijn. Ik heb medelijden met hem, omdat zijn droom waarschijnlijk nooit gerealiseerd zal worden. Zijn herbebossingsproject, hoe mooi ook, is slechts een druppel op een gloeiendhete plaat.

Drie dagen later ben ik zonder fiets op pad naar de rivier. Het is ochtend en er is geen andere toerist om het bootje naar de ingang van het Taman Negara National Park mee te delen. Aan de schipper overhandig ik het equivalent van twintig eurocent en hij zet me in een minuut over naar de andere oever. Hoewel ik graag in contact kom met andere toeristen, is het fijn om vanochtend even alleen op pad te gaan. Ik hou van het ontmoeten van andere mensen en het uitwisselen van ervaringen, maar lopen door de natuur doe ik het liefst alleen.

Na de verplichte registratie ga ik zonder vooropgezet plan op pad. Hier is het gemakkelijk dwalen voor de onvoorbereide toerist; informatiebordjes wijzen op routes en veelvoorkomende flora en fauna. Houten vlonders zijn over de zandpaden gelegd, om geen vieze voeten over te houden aan een dagje wandelen in de natuur. Vandaag is een rustdag en dus struin ik in stilte een beetje rond. Al vrij snel zie ik aapjes, eekhoorns en vogels en hoor ik de insectengeluiden die mij bekend voorkomen uit natuurfilms. Nieuwsgierig om zoveel mooie natuur te zien, loop ik heel langzaam en met gespitste oren door het bos. Af en toe leg ik mijn hoofd in mijn nek om naar het spel van zon en bladerdek te kijken. Grote aantallen vlinders en vogels trekken mijn aandacht en ik neem de geluiden in mij op. Even hoef ik helemaal niks en ik geniet van de rust die het bos mij geeft. Bij een uitkijkpunt is een andere wandelaar, maar meer dan knikken doen we niet. Beiden trekken we ons terug in het comfort dat de natuur ons geeft.

In de afdaling naar de rivier, waarbij ik moet uitwijken voor een reusachtige duizendpoot, trilt mijn kuit hevig. Ineens lijk ik weer uit de roes van de natuur te komen en besef ik dat er uren verstreken zijn. Hoewel het mentaal een rustdag was, is mijn lijf weer flink bezig geweest.

Aan het eind van de middag vertrekt een clubje van het hostel naar de rivier om te zwemmen. Zoals dat onder reizigers vaak het geval is, kun je gewoon aansluiten als je zin hebt. Een energieke lokale jongen die onophoudelijk aan zijn vapor zit te lurken, neemt ons mee op sleeptouw. Hij kent de route op zijn duimpje en loopt soepel door over de smalle en modderige paadjes. Wij westerlingen komen er iets moeizamer achteraan.

De groep telt ongeveer twaalf mensen, waaronder een paar Nederlanders. Vrijwel iedereen is voor langere tijd op pad en trekt met een rugzak door Zuidoost-Azië. Het is hartstikke gezellig om na twee weken alleen op reis mij weer te kunnen onderdompelen in een sfeer die mij zo bekend is van thuis. Even Nederlands praten en met mensen spreken met soortgelijk gedachtegoed. Reizigers onderling begrijpen elkaar vaak wel, waar soms de kloof met lokale mensen groot kan zijn.

Toch voel ik ook een afstand tot deze reizigers. Het verbaast me, want wat is het verschil? We hebben allemaal even afstand genomen van het leven in Nederland. Een pauze na afronding van de studie, na een tijdelijk contract of alles gewoon gestopt en de biezen gepakt. Er is meer in de wereld dan Amsterdam en tulpenvelden, en zo zijn we allemaal nieuwsgierig naar andere oorden. Die gelijkenis, die mentaliteit van lef en nieuwsgierigheid, spreekt me heel erg aan. En het voelt goed om daar zo nu en dan met gelijken over te kunnen praten. Toch voel ik mij een andere reiziger. Veel van hen reizen met een ‘bucketlist’ in de hand om zoveel mogelijk toplocaties te zien in zo min mogelijk tijd. Met het vliegtuig gaan ze van hot naar her om highlight na highlight te zien. Ik reis langzamer en zie niet alleen de mooie plekken. Zoals afgelopen weken, toen ik dagenlang door en langs plantages toerde. Hoewel ik dat niet per se mooie plekken vind of soms zelfs ronduit saai, voelt het voor mij wel completer om ook die plekken te bezoeken. De wereld bestaat niet alleen uit highlights, net als dat mijn leven ook niet altijd leuk is. Juist door die minder mooie of ‘gewonere’ locaties ook te zien, worden de toplocaties nog waardevoller voor me.

Ik vind het lastig dit te bespreken met de anderen in de groep. Want door het aan te kaarten kan het klinken als een oordeel. ‘Mijn manier van reizen is beter.’ Het is anders, heel anders. En voor mij voelt mijn manier van de wereld ontdekken helemaal goed.

Na een heerlijk ontspannen bezoek aan het regenwoud vertrek ik de volgende ochtend weer via dezelfde weg als ik gekomen ben. De wolken hangen nog laag, waardoor de topjes van de bomen in de mist verdwijnen. Door de damp is ook de rivier bijna onzichtbaar en het geeft een magische belevenis. Met het afleggen van de kilometers en het verstrijken van de tijd trekken de wolken langzaam weg en ontwaakt het landschap voor mijn ogen. Tot op grote afstand staan bomen in verschillende tinten groen. Een enkele vogel vliegt over. Van de olifanten waarvoor bordjes langs de weg waarschuwen, is helaas niets te zien.

Op rustig tempo, langzaam klimmend of vlotter dalend, laat ik de weelde van het bos achter me. Het geluid van motorzagen zwelt aan en met boomstammen beladen vrachtwagens halen mij in. Ik ben dichter bij de bewoonde wereld en hier, slechts op korte afstand van het Taman Negara, bevindt zich een houtzagerij. Er wordt gezegd dat het bos bescherming geniet, maar door de aanwezigheid van deze fabriek heb ik daar grote twijfels over. Misschien heb ik het verkeerd, dat zou goed kunnen, maar iets zegt mij dat dit niet klopt. Waar taxibusjes vol toeristen onderweg zijn naar het regenwoud, komen volgeladen vrachtwagens uit die richting, op weg naar de houtzagerij. Ben ik de enige toerist die hier vraagtekens bij zet? Zien de anderen het niet? Valt het mij meer op omdat ik op de fiets zit, langzamer door het land reis en daardoor meer tijd heb om alles in mij op te nemen? Of zijn er meer westerlingen die wel zien wat hier gebeurt, maar die simpelweg de ogen sluiten voor de zichtbare afbreuk van deze eeuwenoude natuur? Het bedrukte gevoel dat dit in mij oproept, kan ik niet gemakkelijk loslaten. Dit beeld van vrachtwagens, beladen met reusachtige bomen, grijpt me aan. Het kost me heel veel moeite het uit mijn gedachten te krijgen en mij weer te concentreren op de cadans van het fietsen.

Rond zes uur sloot het park zijn deuren. De laatste toeristen zijn al even weg en ontspannen weggezakt zit ik in mijn kampeerstoeltje. Na een behoorlijk uitdagende fietsdag van Gua Musang naar Jeli heb ik een aangenaam plekje gevonden bij een waterval. Vanuit het bassin is de metershoge val van het water te aanschouwen. Via afgeronde en met glibberige klei bedekte rotsen baant het water zich een weg door het frisgroene woud. Van westerse toeristen is hier geen sprake en alleen met een paar lokale bezoekers deelde ik vanmiddag het zwemwater. Na een dag in de verzengende hitte genoot ik als een kind van het verkoelende water. Nu ligt mijn matje ernaast uitgespreid en sluit ik de dag in stilte af. In de verte onweert het en bliksemflitsen verlichten de hemel. Heerlijk om de langzaam afkoelende lucht te voelen. Wat voelt het stoer en vrij om zo helemaal alleen naast de waterval te kamperen.

In de donkere nacht word ik wakker. Wat mij uit mijn slaap haalt weet ik niet, maar naast mij is een gek lichtspel bezig. Het duurt even voordat ik doorheb wat er te zien is. Boven het water van de rivier, net iets lager dan de houten hangbrug, zweven lichtjes heen en weer. Met mijn slaperige hoofd en slechte ogen in de nacht kost het even tijd tot ik zie wat er speelt. Vuurvliegjes dansen boven het water. Het is een soort toneelspel, een feestelijk cadeautje in de nacht. Het is een voorrecht dat ik dit mag meemaken. Voor de rest is er niets. Stilte.

Tegen half acht halen de drukke geluiden van insecten en vogels mij uit mijn slaap. Van de stilte is niets meer over en snel neem ik een frisse ochtendduik. Precies op tijd, want wanneer de fietskleding net mijn blote lijf bedekt, komen de eerste toeristen al langs het wandelpad omhoog. Mijn slaapplek is niet langer meer privé en het is tijd om op te stappen.

Via dezelfde weg als ik gisteren ben gekomen, ga ik naar Kuala Lipis. Bij gebrek aan zin om weer deze heuvelachtige route af te leggen, besluit ik een lift te nemen. Het duurt nog geen vijf minuten of meneer Wong stopt al voor me. Hij spreekt goed Engels en biedt me een plek aan in zijn terreinwagen. Hij is onderweg naar zijn werk in het regenwoud, waar hij aan houtkap doet. Zonder twijfel ga ik op zijn aanbod in om een kijkje te nemen.

Voordat hij aan de slag kan met dit zware werk, maakt hij een stop in de ‘bedrijfskantine’: een huis in een nabijgelegen dorp waar een vrouw rijst, vis en kip klaarmaakt. Voor mij is een kop thee voldoende, maar mijn gids voor de ochtend vult gulzig zijn maag om de ontberingen in het bos te lijf te kunnen.

Een nieuwe maar steile weg slingert door het woud. Twee grote vrachtwagens staan aan de kant van het lichtbruin gekleurde zandpad. Ze wachten tot de bulldozer hen de steile weg omhoog kan trekken. Een van de chauffeurs zit verveeld en blootvoets op het dak te wachten, maar laat een grote glimlach zien wanneer ik passeer. Zo vaak zijn hier geen blanke vrouwen te zien. Het bedrijvige pad staat in groot contrast met de groene oase van rust die ons omringt. In tegenstelling tot de andere wouden die ik afgelopen weken heb gezien, is het hier stil. Het leven lijkt uit de bomen gevlucht te zijn. Wong vertelt me dat voordat de kap van start gaat, de werknemers vuurwerk afsteken om de nog aanwezige dieren te verjagen. Ter bescherming van de dieren, maar ook van henzelf. Desondanks heeft hij al weleens oog in oog gestaan met een tijger.

Vandaag hoef ik zulke ontmoetingen niet te vrezen, want er is al veel personeel aanwezig. In dit gezelschap ben ik de enige vrouw. De mannen variëren in leeftijd van pakweg vijftien tot vijftig jaar. In door de zon vervaagde kleding, met hoge schoenen en lange sokken tot aan de knie om zich te beschermen tegen bijtende mieren, wachten de heren tot ze in actie moeten komen. Eerst moet een graafmachine de weg verbreden en afvlakken voordat de zojuist gevelde boom versleept kan worden. Een karwei waar veel handen bij nodig zijn. Waar de één de zaag hanteert, is een ander nodig om een zware kabel om de boom te binden. Een derde geeft aanwijzingen aan de chauffeur van de bulldozer en zo is iedereen druk bezig.

Het geluid van een vallende boom doet mij pijn. Wanneer de zaag stopt, komt de boom langzaamaan in beweging. Het piept en kraakt een beetje, alsof de woudreus zich in eerste instantie nog verzet tegen de onvermijdelijke val. Het geluid herken ik wel van dramatische reclames van Greenpeace of het Wereld Natuur Fonds, maar om het hier te horen, terwijl ik met mijn voeten in het zand sta en de vochtige geur van het bos inadem, is het vele malen intenser. De omgezaagde boom valt bovendien niet alleen, maar neemt in zijn val diverse omstanders mee. Kleinere bomen, die niet van waarde zijn voor de houthakkers en die afgebroken maar ongebruikt achterblijven.

De houtkap gaat in overleg met de overheid. Samen bepalen ze de soorten, het aantal bomen dat gekapt wordt en welke bomen gespaard blijven voor de toekomst. Na gekapt te zijn worden de bomen een kleine honderd kilometer verderop verzaagd en vervolgens verscheept naar onder meer Taiwan, Japan, maar ook naar Nederland.

Ondanks dat hij duizend jaar oude bomen velt en dieren uit hun leefomgeving verjaagt, vindt Wong niet dat hij verkeerd werk doet. Hij verdient goed geld in de houtbusiness en heeft immers een gezin te onderhouden. Naar zijn idee zijn de mensen die zonder vergunning bomen kappen de oorzaak van de teloorgang van het oerwoud. Zij vellen bomen die niet geselecteerd zijn in overleg met de overheid, waardoor het zicht op het behoud van de diversiteit van het bos verdwijnt. Ik weet er te weinig van om hier een oordeel over te geven, maar mij doet het pijn. Of de bomen nu met of zonder vergunning gekapt worden.

De weg wordt voorbereid voor de kap van woudreuzen.

Als een klap komt het binnen. Waarom zie ik nu pas echt wat hier gebeurt? Ik voel me een idioot dat deze destructie net pas tot mij doordringt, ook al heb ik er al veel vaker over gehoord. Natuurlijk, mijn thuis is in Nederland en de kap van het regenwoud is altijd een ver-van-mijn-bedshow geweest. Toch schrik ik ervan hoeveel heftiger het nu bij me binnenkomt. Nooit heb ik mijzelf als iemand beschouwd die haar ogen sluit voor wat zich afspeelt in de wereld. Waarom word ik er nu dan pas echt door geraakt? Ik voel me schuldig voor mijn gemakkelijke, laffe houding die ik al die tijd in Nederland heb aangenomen.

Op hetzelfde moment vraag ik me af of het wel aan mij is hier iets van te vinden. Staan er in mijn voorraadkast dan alleen maar producten zonder palmolie? Weet ik uit welke wouden mijn houten meubels afkomstig zijn? En komt het papier dat ik gebruik alleen maar uit duurzaam gekweekte bossen? Nee, ik ben net zo schuldig aan de afbraak van het woud als de mensen die de bomen omzagen. Alleen is het voor mij, ver weg van het regenwoud, gemakkelijker de ogen te sluiten. Als een slapende consument kan ik mijn vlees in de supermarkt kopen om tegelijkertijd met een belerend vingertje naar de overheden te wijzen die houtkap toestaan.

Zouden andere toeristen niet met exact dezelfde vragen geconfronteerd worden? Het moet anderen toch ook opvallen dat hier een destructie aan de gang is? Leggen zij het net zo gemakkelijk als ze het opmerken, weer naast zich neer? Misschien denken ze wel net als ik dat je als individu toch niets kunt betekenen in een land aan de andere kant van de wereld.

Hoezeer ik ook worstel met de schuldvraag, het voelt nu alsof ik niet meer kan doen dan het naast me neerleggen. Want wie ben ik om er iets aan te doen? En vooral, hoe?

Een maand op pad met een tv-programma

Bij een theeplantage ben ik aan de wandel, als de eerste druppels vallen. Gadsie. Liever word ik niet nat en dus vraag ik twee jongens voor een lift naar Tanah Rata, het stadje waar mijn hostel zich bevindt. Ze rijden een stuk dezelfde kant op, maar voor de laatste kilometers moet ik een volgende lift zien te regelen. Bij een kruispunt laten ze me uit de auto en we zwaaien elkaar nog gedag. Het regent nog steeds en dus gaat mijn duim weer de lucht in. Het toeristisch centrum van de Cameron Highlands is niet ver meer, dus is mijn vermoeden dat een lift niet lang op zich laat wachten. Inderdaad, binnen een halve minuut stopt een auto met vier Maleisische heren en het raampje gaat open.

‘Are you heading to Tanah Rata?’ vraag ik.

‘Yes, we are. Get into the car.’

De mannen praten onderling in het Bahasa terwijl ik ontspannen op de achterbank zit. Mijn ogen turen over het landschap als een van de heren mij aanspreekt.

‘Are you a tourist?’

De vraag verbaast me een beetje, maar ik antwoord beleefd dat het juist is.

‘Ah, is there any chance you want to join us for a tv-programme covering the highlights of Malaysia?’

Wat zegt hij nou? Nodigt hij mij uit om deel te nemen aan een tv-programma?

‘I am sorry, but this is the worst pick-up line I ever heard!’

Hoewel ik het verhaal van de mannen aanvankelijk gek vond en weinig geloofwaardig, zie ik niet in wat er mis kan gaan. De hoofdstad stond niet op mijn lijstje van plekken om in dit land te bezoeken, maar voor een rol in een tv-programma fiets ik graag wat kilometers om. En dus fiets ik een kleine week later over de snelweg bij Kuala Lumpur richting het Central Business District.

Toen ik het productieteam in de Cameron Highlands ontmoette, waren zij locaties aan het verkennen voor het programma. Ze beoordeelden op welke plekken er gefilmd zou worden en hoeveel tijd er voor elke filmlocatie nodig zou zijn. Het team was nagenoeg klaar om van start te gaan, alleen miste er nog een toerist. Samen met presentatrice en voormalig Miss Maleisië Thanuja Ananthan reist de toerist door het land om diverse plekken te ontdekken, delicatessen te eten en de cultuur een beetje te leren kennen.

Hoewel ik vanaf de fiets al best wat meekrijg van het land, is het een mooie kans om zo nog meer van het land te zien en over de cultuur te leren. Ook was ik wel benieuwd hoe het is om een reisprogramma te maken. Hoe is het om hele dagen met een busje te rijden, kort iets over een plek voor camera te vertellen en hoeveel zie je daadwerkelijk van de locaties die je filmt? Nieuwsgierig als ik was, twijfelde ik dus niet toen de mannen mij vroegen. Niet alleen ík was blij met de kans, maar het productieteam was ook opgelucht een toerist te hebben gevonden.