Colofon

De Regenboogreeks staat onder redactie van Coen Peppelenbos en Doeke Sijens.

© 2021 Stichting A.K. Auteursrechten Simon Vestdijk
Uitgeverij kleine Uil, Groningen, www.kleineuil.nl

ISBN gebrocheerde editie: 9789493170506
ISBN dundruk-editie: 9789493170513
ISBN ePub-editie: 9789493170520

Omslagontwerp 247design
Boekproductie en ePub LINE UP boek en media bv
Auteursportret Eddy Posthuma de Boer
Omslagafbeelding: Jan Wiegers, Graubündner boerenmeisje, 1920-1921, was/olieverf op doek, 79 x 49,5 cm. Particuliere collectie. Foto: John Stoel.
Met dank aan Stichting Johan Dijkstra.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Omslag

Colofon

Eerste deel

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

XV

XVI

XVII

XVIII

Tweede deel

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

XV

XVI

XVII

XVIII

Nawoord

Verantwoording

Eerste deel

I

Van de ruim 250 koeien van Gertesbad liep er een twintigtal door het smalle straatje naar en langs en midden door de Goldene Ochse. Naar menselijke maatstaven waren zij verdwaald. Het waren Montafons, muisgrijzen met korte horens, zij die zoveel op de Indische zeboe gelijken, met het heilige oog van donker fluweel. Met schommelende kop, de oren breed uitstaand, de uiers gespannen, zochten zij achter elkaar hun weg naar het bekende onbekende. De schuine daken van het hotelcomplex, een afgesneden schuin dak verderop in het straatje, het hooggelegen witte verbindingsstuk, dat arcadevormig het straatje overwelfde, het kronkelende ijzeren hek langs het trapje naar een rond overluifelde deur: dit alles deed - en ondanks het woord ‘Weinstube’ op het barok krullerige uithangbord met het koperen osje - onweerstaanbaar aan oosterse heiligdommen denken, die de koeien kalm doorschreden, zeker als zij waren van hun richting en de zwiepende staart van hun voorgangster. Bij de hoofdingang stonden hotelgasten toe te kijken, toegeeflijk en vermaakt. Toen gleed hun blik naar de blauwgrijze reisauto, die de stoet besloot. Iedereen verwachtte, dat er geclaxonneerd zou worden.

Dit gebeurde niet. De man achter het stuur, een flinke zestiger, die er jonger uitzag, vergenoegde er zich mee een geamuseerde blik op de dame naast hem te werpen.

‘Dus je wilt hier werkelijk naartoe?’

Zij knikte, haar grote, bruine ogen volgden de bewegingen van de koeien. Zij was eenvoudig gekleed, een rode doek om het hoofd.

‘De Rialtobrug is het geloof ik níet,’ zei de man, de snelheid van de krachtig zoemende wagen nog iets minderend, ‘je had daar andere dingen, die er meer op leken, ik weet niet meer...’

‘Met die winkeltjes,’ zei zij zacht, bijna tussen de tanden. Zij lette op de koeien. De gasten keken nu allen naar haar. De voorste koe verdween in de bocht. Daar, verderop, was ook de garage.

Waar zij op gedoeld hadden was het arcadevormige verbindingsstuk, dat met zijn drie raampjes en de ondiepe boog van onderen inderdaad aan Venetië zou kunnen doen denken, - tevens het lokaas, dat de vrouw naar dit achteraf gelegen hotel gedreven had, en de man onmerkbaar het hoofd had doen schudden. In grote zwarte letters stond erop: ‘Goldene Ochse’.

Achter hen werd geclaxonneerd. De man keek niet om. De koeien schommelden verder, steeds meer bogen er de hoek om, de kop omlaag, berustend, wat dwalerig soms in hun bewegingen, toch nauwelijks zoekend, niet van de richting af te brengen. Door een hormonale vergissing, de werking van toevallige en ondermenselijke geuren, verhief de op een na achterste koe zich op haar achterpoten om bovenop haar voorgangster te springen. Het duurde maar kort, alles verliep heel ordelijk, niemand van de toeschouwers lachte. De vrouw was naar de koeien blijven kijken, zonder de moeite te nemen de ogen op te slaan naar de Rialtobrug. Daar reden ze nu onderdoor, iets vlugger: de folkloristische optocht had de pas erin gezet. Enkele koeien beproefden zelfs een sukkeldrafje. De poort van de garage was een zwart gat, en er stond niemand. De andere auto passeerde, en claxonneerde vlak achter de koeien. Zeker Hollanders, dacht de man, zonder naar het nummerbord te kijken. Zijn auto stopte voor de garage. Er was inderdaad niemand, er waren ook geen auto’s te zien.

Enige tijd later hadden zij door een van de vier of vijf ingangen - waarvan één aan de overkant van het straatje - de receptie op de eerste verdieping bereikt, die al evenzeer verlaten scheen te zijn. Er liepen wat gasten of restaurantbezoekers rond, er hingen er een paar in versleten clubfauteuils. Achter meer dan één glazen deur rumoerde een bedrijf in actie; er zou zeker wel een kelnerin langskomen. Na een poos voor het loket te hebben gestaan, waarvan het ruitje neergelaten was, ging Ebbinge zich vertreden, draalde bij een deur, nog een deur, maar wilde niet naar binnen gaan. De boel was niet in orde, maar hij dacht er niet over om zich op te winden. Al spoedig ging hij naar Lucie, die in een tijdschrift zat te bladeren. Hij schoof een stoel dicht bij de hare.

‘Dus je weet zeker, dat je hier wil blijven?’

De bruine ogen gleden over hem heen. Van opzij gezien puilden ze iets uit, hetgeen des te meer opviel, omdat voorhoofd en neus vrijwel een rechte lijn vormden. Dit gaf iets onbeschaamds, maar niet laatdunkends aan haar gezicht. Wie het van voren zag werd getroffen door het sterke, enigszins overdreven bezielde van de ogen, vervat in oogleden als gebeeldhouwd, waar geen ouderdomsslapheid ooit vat op scheen te zullen krijgen. Ze was bleek van de reis; het niet al te verzorgd uitziende kastanjebruine haar was ver uit het voorhoofd weggestreken. De rode doek lag over haar schoot, en daarop lag haar hand, terwijl de andere hand nog bij het tijdschrift talmde, dat zij op een tafeltje had geschoven. Toen lachte ze even:

‘Ja, die Rialtobrug... Dat is natuurlijk alleen maar een gang.’

‘We kunnen straks wel eens gaan kijken. Wanneer er tóch niemand komt. Ik vertik het om mensen aan te gaan klampen.’

Hij zei het goedmoedig, zonder een zweem van opstandigheid. Toen zij weer begon te lachen, greep hij met een schuw gebaar de hand die in haar schoot lag: een terughouding die geen betrekking had op de gasten rondom, want die letten niet op hen, en auto, koffers, kleding en optreden van Ebbinge waren die van iemand, die geen omstanders om verlof hoeft te vragen, wanneer hij bij de receptie van een tweederangs hotel zijn eigen vrouw een klinkende zoen zou willen geven. Maar wás het tweederangs?

‘Het is hier groot genoeg. Maar er moeten er heel wat betere zijn, tenminste duurdere.’

‘Maak je niet bezorgd.’ – Zij drukte zijn hand. – ‘Ik rust heerlijk uit. Het lijkt me hier nogal grappig. En aan de plannen hebben we ons tóch niet gehouden. Rost heeft gezegd: 1000 of 1200 meter. Het is hier niet meer dan 500, of hoeveel?’

‘Zoiets. Je bent toch niet moe?’

Zij schudde het hoofd, vriendelijk genoeg; haar gezicht kreeg iets lichtends, blanks, bijna meisjesachtigs; toch vond zij het ogenblik gekomen om haar hand los te maken: dat kon dan doorgaan voor een teken, dat zij werkelijk niet moe was. Anders zaten ze, wanneer er inderdaad niemand kwam, hier over een uur nóg hand in hand.

‘Of het hier erg rustig is, betwijfel ik.’

‘De kamers zullen wel aan de overkant zijn.’

Hij knikte. Daarna keek hij om zich heen, en dat kon zijn om wat er te zien was, maar het kon ook zijn om wat er te horen was, want het geluid kwam uit alle richtingen, duidelijk herkenbaar, alsof iedere luchttrilling zijn eigen visitekaartje met zich meevoerde. Het kwam van buiten en het kwam van binnen, en van achter iedere deur. Onder de voeten werd met biervaten gerold. De bekkens van borden, de triangel van lepeltjes, – theeuur? Achter een van de deuren werd gezongen, – bier? Bulderende lachbuien, met een heel klein ruzietje erin verborgen. Het dunne, scherpe gezoem van een etenslift verbond een en ander symfonisch. Dit ongerekend de geluidsvoorgrond, door gasten en bezoekers verzorgd, onder wie thuiskomende alpinisten met de zwaarste schoenen. Alleen vlak in de buurt van de receptie, mocht men zeggen, was het stil. Ebbinge had liever gewild, dat er een juffrouw had zitten te jodelen, dan hadden ze naar hun kamers kunnen gaan.

Daar werd een deur opengesmeten, en een kelnerin verscheen, die vol energie recht op hen afliep. Zij was fors en statig, en had het onromantisch zakelijke, licht besnorde aanzien van een Zuid-Franse waardin. Nee toch, ze kwam niet op hen af, ze liep langs hen heen. Ebbinge liet zich achterover zakken en stak een arm uit:

‘Wij zijn nieuwe gasten, komt er misschien nog iemand?’

Ondanks haar haast bleef de vrouw staan, beleefd, en zelfs met een zekere aandacht voor Ebbinges uiterlijk. Dat hij zijn haar verfde, kon zij niet weten, maar de gezonde roodbruine kleur van deze vreemdeling moest haar al evenzeer opvallen als zijn dringende glimlach. Nu was het waar, dat Ebbinge te veel glimlachte, en dan, volkomen onopzettelijk, een zeker sarcasme tentoonspreidde. Hij was een knappe, stevige, donkere man, hij had die glimlach echt niet nodig. Keek hij ernstig, dan zag hij er opeens veel aardiger uit, en op een prettige manier autoritair. De kelnerin boog zich naar hem over: ‘Ik zal informeren. Een ogenblik.’ Zij liep door.

‘Ze vergeet het natuurlijk.’

Lucie haalde de schouders op. – ‘Laten we nog een half uur wachten. Als er dan nóg niemand is, wil ik best ergens anders naartoe. Dan kun je hier opbellen. Maar er zit wel iets gemoedelijks in, vind ik.’

‘Hoogst gemoedelijk,’ zei Ebbinge in het Duits, en hij glimlachte, met en zonder sarcasme, en keek naar zijn vrouw, die, zo meende hij, er nu toch werkelijk moe was gaan uitzien. Hij vroeg zich af, en niet voor het eerst, of hij er wel goed aan deed haar wekenlang aan haar lot over te laten.

‘Deze slofheid lijkt meer Oostenrijks dan Duits.’

‘Het is juist het drukke uur.’

‘Juist daarom...’

Hij zag ervan af dit nader toe te lichten. Overigens had Lucie gelijk; dit leek tenslotte meer een restaurant dan een hotel, en wel een hoogst rumoerig restaurant. Het wachten op zichzelf vond hij niet erg. Hij wachtte graag, vooral met Lucie ergens in de buurt.

Maar daar kwam de kelnerin weer aandraven, het harde gezicht verlevendigd door een lachje, waarvan ook Lucie haar deel kreeg.

‘Had u kamers besteld?’

‘Nee, we kwamen zo maar langs,’ zei Ebbinge in niet onberispelijk Duits, ‘maar alles is misschien vol?’

‘O nee,’ ratelde de kelnerin, ‘de eigenaar kan ieder ogenblik komen, hij is inkopen aan het doen in de stad.’

‘Is er dan geen juffrouw? Dáár...’

‘Die heeft helaas vandaag vrij.’

‘Een portier dan?’

‘Die is er niet, - hebben we niet. De huisknecht brengt gasten naar het station. Maar het kan niet lang meer duren. Mag ik misschien iets...’

Ebbinge bestelde iets, de kelnerin liep door, en liet een deur slaan en rinkelen. Op de trap stommelden drie oudere dames naar boven, voorbijgestreefd door inheemse jongelieden, die elkaar aanmoedigden zo vlug mogelijk bij het bier te komen. In een hoek stond met hoorbaar krakende gewrichten een heer op, om door de kleine ruitjes naar buiten te gaan kijken. Het moest al bijna donker zijn.

Vervolgens beklom langzaam en statig een zware, licht gebogen man de trap, van wie de zwarte pandjas hem om de buik spande. In zijn glimmend rood gezicht, dat een mengsel van benepen onderdanigheid en wazige gemoedelijkheid vertoonde, verrieden de zwarte kraalogen meer zakelijke instincten, en toen hij met golvende buigingen een paar gasten begroette, besloot Ebbinge hem voor de eigenaar te houden.

Alles ging nu zo vlot in zijn werk, dat hij niet eens formulieren hoefde in te vullen. De eigenaar zei, dat die papieren later wel kwamen. Hij leek erg onhandig en verstrooid, al vergat hij vermoedelijk alleen wat er in het geheel niet op aankwam. Dat hij van de auto op de hoogte was, kon dan opeens weer verrassen, maar verklaarde veel wat de papieren betrof. Hij beloofde, dat de huisknecht zo gauw mogelijk de koffers boven zou brengen, maakte buigingen, en liep naar het sleutelrek. Daar nam hij één sleutel af. Ebbinge liet zijn glimlach spelen.

‘Ik had gezegd twee kamers; als het kan naast elkaar.’

‘Twee kamers,’ mompelde de eigenaar, en pakte een tweede sleutel.

‘Voor mij is het voor één nacht, mijn vrouw blijft veel langer.’

Terwijl zij de buikige man volgden, stond Ebbinge, blij toch dat er aan het wachten een eind was gekomen, op het punt om Lucie in het oor te fluisteren: ‘Hij moet ons niet voor een ongetrouwd stelletje houden,’ maar hij zag ervan af. Weldra liepen zij over de Rialtobrug, inderdaad een gewone kale gang, met drukke lichten van straat en hotel aan weerskanten door de ruitjes. De eigenaar draaide zich om:

‘U komt uit Holland?’

‘Dat heeft u zeker aan de auto gezien.’

Mistroostig schudde de eigenaar het hoofd. - ‘Zoiets hoort men. Mooi land, Holland, mijn oudste zoon is er geweest.’

Ebbinge kneep Lucie in de arm. Zij kenden dat, na de oorlog hadden zij vaak genoeg in Duitsland gereisd; hij hoefde haar niet toe te fluisteren: ‘Zeker als SS’er.’ Duitsers konden merkwaardig ongevoelig zijn op dit punt... Maar klopte dat met de leeftijd van de eigenaar? Toen hij zich in berekeningen dienaangaande begon te verstrikken, begreep hij, dat ook hij moe was.

‘Ik had zojuist port en Steinhäger besteld,’ riep hij de eigenaar na, wie de aanblik van zijn dépendance nieuwe krachten scheen te schenken. De man draaide zich om:

‘Ik zal ervoor zorgen, dat u het op uw kamer krijgt.’

En ineens was hij verdwenen. Zo ingewikkeld gebouwd was de zuidelijke helft van de Goldene Ochse, dat bitse hoeken en slecht verlichte trappen de gids voortdurend aan het oog onttrokken. Bovendien liep hij veel te vlug, - wellicht om zijn van verre naderende gasten met gebogen hoofd en uitgestrekte arm bij de eerste der twee kamers de illusie te kunnen schenken, dat hij daar al uren had gestaan.

II

Nog voor de port en de Steinhäger werden de koffers gebracht, en wel door een leep, bebrild oud kereltje, dat een dorpsonderwijzer had kunnen zijn. Zijn niet serviele vriendelijkheid strekte zich uit tot het tonen van de plek, waar zich de volgende ochtend het schoonste aller panorama’s zou ontrollen: de veranda bij Lucies kamer, een vertrek op zichzelf, vrijwel geheel te sluiten met glas, gedeeltelijk in de vorm van tuimelramen. Nu zagen zij alleen maar wat straten van Gertesbad, en donkere tuinen. Het scheen de huisknecht niet te verbazen, dat hij de drie koffers op Lucies kamer moest brengen; hij verspreidde nog wat innerlijke beschaving om zich heen door middel van een breed uitgetrokken glimlach, en verdween.

‘Is de tweede verdieping je niet te hoog?’ vroeg Ebbinge, die al begonnen was met koffers uitpakken, want hij wilde, zolang het nog kon, Lucie alles uit handen nemen, ‘een lift schijnt er niet te zijn.’

In de houding van iemand, die gehoorzaam weigert een hand uit te steken, zat zij aan de tafel, waar het licht bijna rechtstandig op haar neerviel, haar oogleden indrukwekkend boetserend tot de harde spleten van een houten idool. Wat op een afstand, wat moe toegeeflijk, zag zij toe hoe Ebbinge, lang niet onhandig, vrouwelijke artikelen en kledingstukken opstapelde, opborg, of doelmatig om en bij de wastafel schikte.

‘Je kunt best roken.’

‘Dadelijk... We kunnen misschien beter eerst naar beneden gaan. Naar de andere kant dan.’

Geduldig keek zij toe hoe hij nu eindelijk in verwarring geraakte. Er was nog veel te weinig in de kast geborgen: een groot meubel zoals men ze, uniform, in alle Duitse hotels aantrof; er slingerde nog van alles rond.

‘Zet die druppels liever in de kast, anders snoept het kamermeisje ervan. Ze ruiken zo lekker... Nee zeg, Henk, laat nu toch staan, ik bekijk alles vanavond wel, of anders morgenochtend.’

Na een poos kwam hij schuin tegenover haar zitten, en stak een sigaret tussen zijn lippen.

‘Het lijkt me hier in elk geval rustig, en op die veranda kun je in de zon zitten.’

‘Ik vind het hier net een vroegere dorpsherberg, die tot in het monsterachtige is uitgedijd; maar ik denk, dat er wel meer mensen op die malle Rialtobrug afkomen dan wij alleen. Iedereen, die Venetië kent, wil hier zijn.’

Na zijn sigaret te hebben bekeken, legde Ebbinge hem op de tafel, om hem vervolgens in zijn zak te steken, quasi verstrooid. - ‘Ik vind het toch niet prettig je hier alleen te laten.’

‘Er kan me hier niets gebeuren.’

‘Je zult wel voorzichtig zijn.’ - Hij sprak op gewild autoritaire toon, begluurde haar, één wenkbrauw in de hoogte. - ‘Als ik daaraan twijfelde, bleef ik hier. Om de zaak kan het moeilijk... Nu ja, en dan dat eeuwigdurende gezanik met Babs en Charles.’

‘Och, dat loopt wel goed af. O ja, je moet vooral tegen Babs zeggen, dat ze me niet iedere dag schrijft, en niet voortdurend naar mijn gezondheid informeert. Liefst helemaal niet. En mocht het tóch nog mislopen, Henk, zorg er dan vooral voor, dat ze niet hier komt. Ik heb nu het recht om egoïst te zijn. Ik vind Babs een schat...’

‘Ja, ze is soms lastig,’ zei Ebbinge op peinzende toon, ‘je moet niet denken, dat ik Charles niet helemaal begrijp. Overigens is Charles óók lastig.’

‘Dat is dan misschien een reden waarom ze bij elkaar zullen blijven. Babs gaat in elk geval nooit van hem vandaan. Ze heeft zich bovendien in het hoofd gezet, dat dat mijn dood zou zijn.’

‘Hadden ze maar kinderen...’

Na deze verzuchting stond Ebbinge op, en zij gingen eten. Overigens waren zij nog lang niet in het restaurant. De Rialtobrug misten zij glorieus, maar er was een behulpzame Duitser, die hen mee naar de uitgang nam, helemaal beneden. Het was gaan motregenen. Alles wat de Goldene Ochse aan zichzelf bescheen glom. En toen hadden ze de keus uit vier ingangen. Het was bij zevenen, misschien werd er wel gegeten in al die zalen tegelijk, en deed het er niet toe hoe zij liepen, hoe zij klommen. Ebbinges geest was voornamelijk vervuld van Steinhäger, hij had geen lust zich in te spannen voor een behoorlijke entrée. In dergelijke gelegenheden at men desnoods op de gang.

Van binnen bleek de Goldene Ochse veel overzichtelijker te zijn dan zij verwacht hadden, en minder lawaaiig. Wie er aten, in drie ineenlopende zaaltjes met compartimenten en hertenkoppen en erg donkere schilderijtjes aan de muur, schenen in hoofdzaak hotelgasten te zijn, zeer verspreid gezeten, en variërend tussen een status iets lager dan de Ebbinges en de nette kleinburger. In het midden, in de buurt van de grote groene tegelkachel met houten banken eromheen, stond de eigenaar met zijn buik, en zijn handen onder zijn jaspanden, die hij af en toe van achteren deed opwippen. Een verschrikte buiging, en hij bracht de twee nieuwelingen naar een tafeltje vlak bij een gebrandschilderd raam, dat een ridder voorstelde met een vollemaansgezicht. De spijskaart, gegrist van een ander tafeltje, bood hij Lucie aan. Hij scheen vol zorgen, en boog alweer tegen nieuwe binnenkomers, terwijl Lucie de vette ridder bekeek, die, mocht men het gotisch gestileerde onderschrift geloven, Dietrich von Wolkenstein heette. Een historisch pronkstuk? Lucie wist wel beter: de schildering was niet ouder dan 10 of 20 jaar. Schouderophalend bekeek ze de spijskaart, en Ebbinge wenkte een kelnerin. Daarna stak hij zijn sigaret op, waarvan hij de rook zorgvuldig de lucht inblies.

‘Ik zie nog steeds die schatten van koeien voor me,’ zei Lucie, terwijl haar donkerbruine ogen een groot, sterk licht over Ebbinge verspreidden, ‘het kan best zijn, dat het alleen om die koeien was, dat ik hier naartoe wou. Ik ga iedere dag naar ze kijken. Jij hebt het niet zo kunnen zien, maar de hele troep liep de hoofdstraat af, met een kereltje met een fiets aan de hand erachteraan. Waar wij achter gereden hebben dat waren... hoe noem je dat... deserteurs? Marodeurs, ik weet het al. Stel je voor, dat ze werkelijk verdwaald waren geweest, dan hadden we een koe op onze kamer gevonden: mevrouw, melk mij even, ik zal het nooit weer doen...’ - Lucie keek koddig onbeschaamd om zich heen, naar de andere tafeltjes. - ‘Of zouden ze hier wel eens brood of zo hebben gekregen?’

‘Misschien.’ - Ebbinges ogen rustten op de spijskaart.

‘Ik ga iedere dag naar ze kijken,’ zei Lucie met een zekere nadruk.

Hij liet de spijskaart dalen. - ‘Meteen een goede wandeling voor je, niet te ver. We moeten maar vlug bestellen.’

Toen de Steinhäger gebracht werd, bestelde Ebbinge het eten bij een lelijke kelnerin, die alles opschreef, zonder eigenlijk op hen te letten. Nog steeds kwamen er hotelgasten of bezoekers binnen, en Lucie, die het gezicht had op twee van de drie zaaltjes, - het derde, rechthoekig daarop, was bijna geheel onzichtbaar, - verbaasde er zich niet over nog minstens twee andere kelnerinnen te ontdekken, onder wie de Zuid-Franse waardin, van wie de blik zonder tekenen van herkenning de hare kruiste. Die meisjes hadden het ook razend druk, nu al. Ingespannen hersenwerk, zij had daar altijd het diepste respect voor gehad, als kind zelfs een bijgelovig respect, want zij meende toen nog, dat kelners en kelnerinnen wat zij opdienden zelf eerst klaar moesten maken.

‘Kijk eens,’ fluisterde ze, ‘ik geloof, dat die daar...’

Met zijn argeloos sarcastisch lachje draaide Ebbinge zich om. Eerst zag hij niets anders dan de droef filosoferende eigenaar, die nog steeds zijn jaspanden deed wippen, eindelijk begreep hij wat Lucie bedoelde.

‘Kun je het zien? Ik vind dat een beetje schandalig, ik had gedacht, dat de arbeidswetgeving hier strenger zou zijn.’

‘Och, als ze verder gezond is.’

Hij gluurde nog even, en keek toen weer voor zich, op zijn handen. De besprokene was een kolossaal dikke kelnerin, dik van nature, waaraan zich echter de tijdelijke nevennatuur van een uitpuilende buik had toegevoegd. Een gezwel? Nee, ze leek kerngezond, en zelfs opgewekt, en ze draafde als de beste, zes of zeven maanden heen. Misschien heeft Henk gelijk, dacht Lucie. Toch kon zij niet nalaten een minachtende blik op de eigenaar te werpen, die toch zo weinig van een slavendrijver had.

‘Mijn sociale instincten gaan er met me vandoor.’

‘Och nee,’ suste Ebbinge, ‘maar het is inderdaad wel erg opzichtig. God, daar komt het eten al.’

Het eten was niet alleen op tijd, maar ook voortreffelijk, en een kwartier lang spraken ze niet. De twee zichtbare zaaltjes waren nu vol, en zeker niet uitsluitend met hotelgasten; blijkbaar was de Goldene Ochse een gerenommeerd eethuis. Het geroezemoes was krachtig, maar niet hinderlijk; het was meer een half inwendige begeleiding der spijsvertering, iets egaals, glads en grommends, waarvan het barbaarse niemand hoefde op te vallen. Zo vol werd het, dat zoekenden reeds enkele malen langs hun tafeltje waren gedwaald. Toen een jongeman en een meisje met een aarzelend ‘verontschuldigt u’ bij hen bleven staan, keek Ebbinge op, met zijn breedste glimlach, die zonder dat hij dit ook maar enigszins wilde, zo moordend sarcastisch was, dat zij doorliepen.

‘Ik geloof, dat juist zo’n drukke omgeving, bij tijden dan, me erg goed zal doen.’

‘Je kunt het eten ook op je kamer laten komen.’

‘Dat doe ik zeker niet.’

‘Dat het eten goed is, vind ik een gunstig teken. In een duur hotel hadden we misschien op een houtje moeten bijten. Hoewel, ze moeten natuurlijk tegen elkaar op...’

Kennelijk was hij er met zijn gedachten niet bij. Vrolijk was hij zeker niet, voor zover dat bij hem was na te gaan. Hij was een van die mannen, volbloedig, massief, ofschoon niet onverfijnd, die niet eigenlijk ongelukkig konden zijn, die zelfs - maar dit bedacht Lucie er maar bij - naar het ongeluk liepen te verlangen, voor de variatie, en die zich dan een heel klein beetje ongelukkig gingen voelen, wanneer het maar niet komen wou. Zij dacht: hier een dochter, die mij met haar angst voor mijn gezondheid... ziek heeft gemaakt? - nee, dat ging natuurlijk veel te ver, - en hier een man, die er zich in wezen niets van aantrekt, en die zich over deze diep gelegen onbewogenheid zorgen maakt... Dat was allemaal erg overdreven. Hoe dat zij, de man was haar sympathieker.

‘Luister eens,’ zei Ebbinge, onwillekeurig om zich heen kijkend of niemand hem verstaan kon, ‘toen ik daarnet zei, dat ik voor twee dingen terug moest, was ik niet eens volledig. Er is nog een derde ding, en dat is ook veel belangrijker. Ik wil je niet met puzzels vermoeien...’

‘Arme jij,’ zei Lucie, haar spot bedwingend.

Geduldig, wat verongelijkt, keek hij naar zijn leeg glaasje, toen op zijn gevouwen handen. - ‘Ik druk me zo omslachtig uit, omdat ik er tegenop zie.’

‘Om het me te zeggen?’

Ebbinge maakte een gebaar van: was het maar waar. - ‘Om me er thuis mee in te laten. Ik kan me er trouwens niet mee inlaten. Daarom bleef ik veel liever hier. Het gaat om de financiële kant van de zaak.’

Lucie knikte. Had hij haar dat al niet eens eerder uitgelegd? Mogelijk, maar zij was het vergeten; zij was zelfs vergeten, of zij het toen begrepen had.

‘Je weet, dat Charles niets uitvoert voor de zaak, en er haast nooit is. Hij is nog een jaar commissaris geweest, maar daar had hij toen geen zin meer in. Toch is hij erg belangrijk voor de zaak.’

‘Daar heeft Babs me wel eens iets over verteld.’

‘Ook hoeveel het is?’

‘O, daar weet ze niets van. Véél waarschijnlijk.’

‘Héél veel,’ zei Ebbinge langzaam, en hij keek bijna smekend onderuit naar haar ogen, alsof hij daar redding van verwachtte, ‘veel meer dan Babs kan vermoeden, - ik had haast gezegd: dan ze kan tellen. De zaak gaat nog altijd goed, veel beter dan toen ik er drie jaar geleden inkwam. Maar zonder bedrijfskapitaal begin je niets; met een papierfabriek moet je altijd voorraden inslaan, op het voordeligste moment, - enfin, wat je de financiële derde dimensie zou kunnen noemen... Zelf heb ik niets meer, dat weet je, ik heb een hoog salaris, en daarmee afgelopen, de rest is allemaal aan die verdomde jongens heengegaan, met hun diplomatieke loopbaan, en eerst beslist nog naar het buitenland...’

‘Niet aan mij of aan Babs.’

‘Jij bent een zuinige schat,’ zei Ebbinge met warmte, ‘en geld is het enige punt waarop Babs nooit extravagant is geweest. Maar dat kapitaal...’

‘Ja, wacht even.’ - Gedachteloos was zij in de zaal blijven staren; nu legde zij haar hand op Ebbinges arm, en fluisterde: ‘Ik móet je even onderbreken, Henk. Draai je voorzichtig om, - daar bij de ingang van dat zijzaaltje. Daar staat de hertogin van Kent.’

Terwijl zij demonstratief een andere kant uitkeek, draaide Ebbinge zich om, - keek, - keek nog eens, - vertrok zijn mond in Lucies richting: ‘Die kelnerin?’ - wat tamelijk overbodig was, want op die plek stond er maar één, een kelnerin, inderdaad.

Het was een lange, broodmagere vrouw van om en bij de 30, met een heel lang, smal gezicht, lange kin, laag voorhoofd, waarover blonde krulletjes tuimelden, en armen als pijpenstelen. Niet mooi, niet onknap, het was moeilijk de nuance aan te geven. Zij stond daar onbeweeglijk, rustte misschien uit, en voor zover dat op die afstand was na te gaan, keek zij in Lucies richting. De verschijning was opvallend genoeg, en het laatste wat Ebbinge zag voor hij zich weer omdraaide was nog het opmerkelijkste: twee ronde borstjes, net onder de rand van het paarsgekleurde keurs, en die volstrekt niet bij dat schrale lichaam pasten. Wat hij ook had gezien was dat deze vrouw inderdaad iets Engels over zich had. Lucie had een scherpe blik voor die dingen, zelf zou hij daar nooit op gekomen zijn. De onderbreking nam hij haar al niet meer kwalijk. Zelfs overwoog hij, of hij niet beter verder zijn mond kon houden.

‘De hertogin van Kent, hè,’ zei Lucie vrolijk, ‘aristocratisch tot in haar vingertoppen; ik vond, dat je dat even zien moest. Ik bedoel de oude, of een oude hertogin van Kent, die zo’n 20 jaar geleden wel eens in tijdschriften stond... Kassandra... Alhambra... Ze bedient daar in de zijzaal... Nu wordt ze geroepen!’

Weer keek Ebbinge om, en zag nog juist hoe de magere kelnerin op een sein van onzichtbaren het hoofd had opgeheven, en met een soort dweepzieke ijver het dwarszaaltje inliep. Zij liep niet onsierlijk, toch met iets marionetachtig trappelends. Hij dacht: ‘Een geraamte met borstjes.’ Hij had dit nog niet helemaal verwerkt.

‘Alexandra heette ze. Die was natuurlijk veel ouder. Verder lijkt ze sprekend... Ga door.’

Ebbinge schaamde zich. Hij wist, dat hij over de borstjes zou beginnen, iets dat hem in de grond van de zaak niet in het minst interesseerde. Maar hij wist niets anders te bedenken om van zijn belangstelling te laten blijken. Met beide handen maakte hij een tillend gebaar voor zijn maag:

‘Bij dat magere... Is dat écht eigenlijk?’

‘Ik heb er niet op gelet, ik keek alleen naar het gezicht.’

‘Ik bedoel geen rubber of zo, maar met die bustehouders van tegenwoordig...’

Hij zweeg. Hij was er zeker van, dat de flatteuze werking van bustehouders hier niet in het spel kon zijn. Zoveel wist hij er ook nog wel van. Hij fronste het voorhoofd, hij had een onbedwingbare lust om te geeuwen.

‘Dat kapitaal dus... De commissarissen weten niet beter of dat is van zeven, in hoofdzaak zeven aandeelhouders - daaromheen dan het kleine grut. Maar het is bijna allemaal van Charles.’

‘Néé...’ - Lucie wist niet, of ze lachen moest of smartelijk kijken. - ‘Hoe hebben jullie dat dan gedaan, met stromannen of zo?’

‘Ongeveer,’ zei Ebbinge voorzichtig, ‘een paar familieleden ook... We hebben het gedaan om niet de indruk te wekken, dat alles van de heer... of moet ik zeggen jongeheer, maar hij is ook al over de 30... van de heer Charles van Benthuizen afhangt. Van de luimen en nukken van de heer... Wanneer het tussen Babs en hem misgaat, zie ik hem ertoe in staat om de boel te torpederen, - met stromannen en al,’ besloot hij met bittere nadruk.

‘Heb je dan geen belofte of verklaring van hem?’

‘Dat kon ik niet eisen. We zijn ermee begonnen, toen alles tussen Babs en hem nog koek en ei was. Hij bood het zelf aan, eerst als stille vennoot, daar heb ik niet aan gewild. We waren toen nog heel goed met elkaar, en de zaak was volkomen verwaarloosd, tenminste voor de insiders, - ik had dat geld nooit zo gauw op een andere manier kunnen krijgen... En ik kan er hem niet over polsen, want dan breng ik hem misschien juist op het idee. Tot het laatste toe moet ik in onzekerheid blijven. Ik kan hem alleen bestuderen. En dat is niets voor mij.’

‘Nee,’ zei zij met een kort lachje, ‘maar wat kan hij eigenlijk doen? Hij kan al die aandelen verkopen, maar wat is daarop tegen, nu de zaak weer goed is?’

‘In de eerste plaats maakt het een vervelende indruk. Charles gaat scheiden van Babs, - en opeens verlaten allerlei ratten het zinkende schip, die voor het oog van de wereld niets met Charles te maken hebben, op die paar familieleden na. Charles zelf zit er voor 5 mille in, nominaal dus. Dat is niets. Maar zeker drie kwart van de rest controleert hij. Controleert, controleert, - het ís van hem.’

‘Ja, ik begrijp het,’ zei Lucie, blij dat ze dit werkelijk deed, ‘en je kunt ook niet tegen je commissarissen zeggen: dat zijn allemaal minnaars van Babs, mijne heren, die hebben tegelijk met Charles de bons gekregen. Babs houdt trouwens niet van minnaars... Maar wat dan nog? Dan hebben anderen die aandelen.’

‘Het hangt er maar van af wie,’ zei Ebbinge, met een verre dreiging in zijn stem.

‘Ja, mijn hemel... kapitaalkrachtige personen.’

‘Met belangstelling voor de papierhandel, zeker. Met belangstelling voor mijn zaak speciaal. Denk maar eens goed na.’

‘Zeg het maar.’ - Met dichtgeknepen ogen knikte Lucie hem toe.

‘Heuveling bijvoorbeeld,’ zei Ebbinge op een gewild onverschillig zangerig toontje, ‘of Krans en Stomps.’

‘Dat meen je toch niet? Je eigen concurrenten?’

‘Ja zeker. En dan moet ik maar afwachten wat er gebeurt. Als ik dan niet erg oppas, lig ik er een jaar later uit. Bovendien heeft hij alle prioriteitsaandelen.’

‘Wat zijn dát nu weer?’

‘Zoiets als preferente aandelen, maar dan nog erger. Daar kan hij me het leven mee zuur maken, ook als hij ze niet aan die lui verkoopt.’

Lucie schudde het hoofd, niet begrijpend, maar vooral ongelovig. - ‘Het grote verschil tussen ons, Henk, is natuurlijk dat jij een beetje het land hebt aan Charles, ik niet.’

Ebbinge keek op zijn handen, schuldbewust, - ‘Zeg maar gerust een beetje heel erg. En dat is natuurlijk verkeerd. Voor zover ik dan het land aan iemand kan hebben. Au fond raakt die man mijn koude kleren niet... Dus je dacht niet...?’

‘Dat hij dat doen zou, met die aandelen? Nee, dat denk ik beslist niet, maar van de technische kant heb ik niet het flauwste benul. En natuurlijk ook alleen op voorwaarde, dat jullie elkaar niet zo zijn gaan haten, dat het een wraakneming wordt. Of hij rancuneus is weet ik eigenlijk niet; ik vind Charles werkelijk wel aardig, al zegt hij soms de krankzinnigste dingen, maar hoogte heb ik nog steeds niet van hem kunnen krijgen.’

‘Het kan zijn, dat hij het te veel moeite vindt. En het is ook nog de vraag, of hij weet, dat hij mij met een dergelijke transactie treffen kan. Maar dat zal heus wel. Daar hoor je genoeg over, over dat opkopen van aandelen door concurrenten, met de bedoeling om controle te verkrijgen, of tot een fusie te komen, of wat dan ook... Maar wanneer het er ooit van zou komen, zou jij dan...’

‘O ja, natuurlijk, graag,’ zei Lucie zonder veel geestdrift, ‘hij heeft wel eens eerder naar mij geluisterd, zo ver als dat gaat. Ik zal mijn best doen.’

‘Maar nu nog niet!’ - Ebbinge keek haar strak aan. - ‘Nu vooral nog niet: geen toespeling, niets. Ook niet voorzichtig polsen. Eerst moet hij van Babs af.’

‘Je zegt dat net alsof je dat vandaag of morgen verwacht.’

‘Nee... Nee nee, dat nu niet...’

Reeds enkele malen was het egale zoemen der vegetatieve functies doorschokt geworden van vitale lachbuien, en een paar tafeltjes verder werd hoorbaar Hollands gesproken. Toen uit het zijzaaltje ook nog de klanken van een stemmende citer en een behoedzaam kreunende harmonica tot hen doordrongen, stonden zij tegelijk op; de lelijke kelnerin schoot toe, en Ebbinge rekende af, met een grote fooi, waar hij dadelijk spijt van had, omdat het personeel nu verwachtingen zou gaan koesteren ten opzichte van Lucie. Onderwijl stond Lucie op haar tenen te wippen, niet als uiting van ongeduld, maar uit een soort veldheersinstinct. Voor zover Ebbinge wist, deed zij dit alleen, wanneer zij een menigte overzag, of het voorwerp wist te zijn van bewonderende of geïnteresseerde blikken. Ook nu, en het stemde hem aangenaam, bijna dankbaar, waren er, terwijl zij naar de deur liepen, heel wat ogen op haar gevestigd. Ebbinge wierp een laatste blik over de tafeltjes; vermoedelijk kwam hij hier nooit meer terug; en hardop zei hij tegen Lucies rug: ‘Je hertogin van Kent is er niet meer,’ - wat zij met een berustend schokschouderen beantwoordde. Daarna nog de verrassing van een werkelijk alleraardigst receptiemeisje achter het geopende loket, dat hun met een schallend ‘goedenavond’ geleide gaf naar de Rialtobrug en de dogepaleizen daarachter.

Daar Ebbinge al om 6 uur vertrok, maakten zij het kort. Hij zou haar niet wekken. Toen zij in bed lag, in het donker, na een bijzonder hartelijk afscheid, waarbij hij haar zelfs behoedzaam achter het oor had gezoend, vroeg zij zich weer eens af, of hij zich werkelijk wel zo bezorgd voelde, - bezorgder, bijvoorbeeld, dan dat Charles met de stromannen naar een concurrent ging. Dit was trouwens onmogelijk tegen elkaar af te wegen, want gezondheid en geld zou men nog op één weegschaal kunnen brengen, niet een bestaande toestand en een dreigend gevaar. En dan nog een denkbeeldig gevaar, want zou Charles tot zoiets in staat zijn?

Maar wat kon het haar schelen! De laatste jaren had zij genoeg op haar schouders geladen, zij had nu het recht alleen aan zichzelf te denken: daarvoor was zij hier. Niets van buiten af, geen inbreuk, geen dochters met kuren, - bergen, dalen, zuivere lucht, leuke koeien. Overigens wilde zij niet onrechtvaardig zijn, en vooral niet uit het oog verliezen, dat wat zij hier bedrijven ging, deze revanche op Babs, of wraakneming zo men wilde, geen verwaarlozing of laakbare behandeling gold, maar een te veel aan zorgen. Men was hierin veel te ver gegaan, haar man van de weeromstuit ook.

Onder het vederlichte dekbed, dat in de nacht wel eens hinderlijk warm zou kunnen worden, in de warreling der beelden van een lange autotocht en een onzinnig hotel, trachtte zij zich zo scherp mogelijk haar dochter voor de geest te halen: dat van de hak op de tak springerige, zich in spirituele dwaasheden uitlevende wezentje, dat zich aan haar had vastgehecht met de klauwen van een omgekeerd moederschap. Babs was haars moeder, en had toch niets moederlijks: dat was het fatale. Als kind was ze al zo. ‘Waar is Mams?’ Dat was niet de angst van een kinderlijk zich verlaten voelen, het was de angst van wie onder verantwoordelijkheid gebukt gaat. Om haar moeder kon ze gillen als een vrouw, die haar kind in de vlammen weet. En iedereen voelde dit zo aan. Haar broers, ceremonieuze jongens al vroeg, waren bang voor deze vreselijke dwang, begrepen het niet, beschouwden Babs als een malloot wat ze ongetwijfeld ook was. Bij de geringste klacht, verkoudheid, kwaaltjes, maandelijkse stoornissen, stak de wervelwind op. Dan werd iedereen stapelgek van Babs, - Babs, die wat haar eigen welzijn betrof in staat zou zijn geweest naar een bal te gaan met een dubbele longontsteking, die voor zichzelf geen verantwoordelijkheden kende, die zich maar het liefst versnipperde in alles en nog wat. En toen zij eindelijk echt ziek was geworden, toen was Babs, al twee jaar getrouwd, een instorting nabij geweest, waarvan zij zich hersteld had door deurtje bellen bij arts na arts. Van wie had het kind het? Ook uiterlijk leek ze niet op haar ouders: dat ranke en fijne, dat petieterige wipneusje, die blauwe, lieve, schichtige ogen, - en dan ineens daaronder, voor wie goed oplette, en wanneer de kleding niet tegenwerkte, een onmiskenbare verpleegstersschoot. Lucie dacht: daar hadden beter kinderen uit kunnen komen, Henk heeft het alweer gezegd.

Reeds was het dekbed zijn geheimzinnige calorievermeerderende werking gaan uitoefenen: ze lag met één bloot been. Aan het stadje Gertesbad rondom kon men daarentegen gemakkelijk een zekere koelheid toekennen. Koel, donker, en vooral stil, zoals ook dit gedeelte van het hotel de stilte betrachtte. Slechts éénmaal trokken gasten voorbij, keuvelend in een niet al te bijterig Duits. Buiten waren niet eens auto’s te horen. Zij dacht aan de koeien, deze schatten, iedere staart gevolgd door de wijs knikkende kop van een andere schat. Er zwol in haar een grote liefde voor de koeien. Om vlug in slaap te komen leek dat beter dan te liggen vitten op Babs.

III

Bezweet schrok zij wakker; een blik op haar horloge leerde haar, dat Ebbinge allang weg moest zijn: bij half 8. Hoewel zij nog best in bed had kunnen blijven, stond zij dadelijk op, meer uit nieuwsgierigheid naar het interieur dan naar het uitzicht, waarvan de bebrilde huisknecht had opgegeven. Nochtans liep zij het eerst naar de veranda, op blote voeten, omdat haar muilen nergens te vinden waren. De planken vloer was vuil: een slechte aantekening voor de Goldene Ochse. Een veranda was natuurlijk geen kamer, maar in een hoek ontdekte zij ook dode vliegen, netjes bijeengeveegd. Een kamermeisje was in haar werk gestoord, een andere dame had het kamermeisje aan het hoofd gezeurd, de vliegen waren vergeten, - daar kon men een hele roman van maken. Binnen was het gelukkig schoon, dat had Henk tweemaal gezegd... Zij hief het hoofd op, en tuurde in een druilerige dag.

Niet geheel druilerig toch. Boven Gertesbad mocht uit het wolkendek een fijne motregen dalen, naar het zuiden toe opende het zich tot een verblindend sneeuwgezicht, in alle details zo helder en omlijnd als niet eens op een warme zomerdag. Lucie kon niet zeggen, dat het haar bijzonder aangreep: het had iets kunstmatigs, iets van een zorgvuldig gebouwde doorkijk; maar het kon ook zijn, dat de lofredenen van de huisknecht haar een beetje sceptisch hadden gemaakt. Bekroond door een aantal beroemde, in sneeuw en ijs geschreven namen, was het landschap zeer regelmatig, bijna symmetrisch geordend: drie dalen, van elkaar gescheiden door lompe, groene coulissen, die zich tot vrij dicht bij het stadje waagden. Een kenner had haar kunnen vertellen, dat de beroemdste naam toebehoorde aan dat kleine witte driehoekje daar, dat niet hoger boven zijn rij uitstak dan een openstaand zolderraampje boven een goot, van onderen gezien. Haar gering enthousiasme, bedacht zij, naar de kamer terugkerend, kwam ook wel omdat zij in die bergen tóch niet wandelen zou.

Na plichtsgetrouw haar druppels te hebben genomen, begon ze haar voeten in te zepen, die van de veranda stoffig waren geworden, ’s Avonds nam ze wel een bad, ze was nu te moe, veel meer dan de vorige dag, - moe en wat ontgoocheld; en van nature was ze ook niet zo overdreven zindelijk op zichzelf; vrouwen, die zich om de haverklap wasten, stelde zij bijna gelijk met geperverteerde smeerpoezen, zo het al geen hoogmoedigen waren, die hun eigen zweet verachtten. Goed, haar onderbenen nam ze er nog bij; ze was niet onwillig; en het water in Gertesbad schuimde beter dan thuis.

Zo stond zij voor de wastafel, half naakt, één been opgetrokken, toen er geklopt werd. Onmiddellijk riep zij ‘binnen’, in het Hollands, schrok, fronste de wenkbrauwen en begreep toen, dat de deur op slot moest zijn, iets dat op hetzelfde ogenblik gelogenstraft werd door een zich openende deur. Roerloos bleef ze in die richting kijken, met een lichte blos, de ingezeepte voet schuin omhoog. Het eerste wat zij zag waren twee schitterende blauwe ogen, - vlak daarboven blonde krulletjes, - het was de hertogin van Kent. Zonder de ogen neer te slaan stond de lange kelnerin in de deuropening.

‘Goedemorgen, mevrouw. Verontschuldigt u mij, maar mag ik uw ontbijt op de kamer brengen?’

Lucie zeepte verder, onder vrouwen hoefde men zich niet te genéren, dat deed ze ook thuis niet, met dienstmeisjes of werksters. - ‘Ontbijt? Dat krijgen we toch niet op de kamer?’

‘Uw man heeft het gevraagd.’ - De kelnerin sprak vlug, scherp articulerend; ondanks het Beierse accent was haar Duits correct.

‘Ik ga liever ontbijten met de anderen,’ zei Lucie, die zich van dit aspect van de Goldene Ochse veel had voorgesteld.

‘Ach zo...’

De kelnerin scheen teleurgesteld te zijn. Bovendien had Lucie wel trek in thee.

‘Als u wilt, kunt u me een kop thee brengen, met een beschuit, of een broodje. Brengt u het dan niet dadelijk, ik wil me eerst aankleden. En sluit u die deur.’

Dit laatste was niet als een terechtwijzing bedoeld, maar in het Duits klonk zoiets licht te scherp, wanneer men er niet ‘bitte’ bij zei. Toen zij van haar voet opkeek, was de deur gesloten. Zij voelde zich een beetje schuldig tegenover de kelnerin, en had ook nog geen lust om zich aan te gaan kleden. Ging zij met haar schone voeten weer in bed liggen, dan had dat meisje veel meer het gevoel haar een werkelijke dienst te bewijzen. De hertogin van Kent, dacht zij, terwijl zij het dekbed over zich heen trok, ik mag het decorum niet uit het oog verliezen. Zij verkneukelde zich. Toen de thee er na een kwartier nog niet was, kreeg zij slaap.

Geluid in de kamer haalde haar uit die doezel, ze sloeg de ogen op, en voor het bed stond de magere kelnerin naar haar te kijken. Op het nachtkastje dampte de thee. Wat haar opviel was dat de vrouw er jonger uitzag dan zij zich van de vorige avond herinnerde, maar daarbij veel bleker, bijna klefbleek, hetgeen de schittering der lichtblauwe ogen des te sterker deed uitkomen. Deze ogen stonden dicht bijeen, maar dat kwam in hoofdzaak doordat er in dat oversmalle gezicht weinig plaats voor was. Nieuw voor haar waren ook de volle lippen, vroom gesloten, gevoelig, maar nauwelijks in dit gezicht thuishorend. Dit alles, en de pijpenstelenarmen, overzag zij met één oogopslag; en hoe vlug het ook in zijn werk ging, toch kon zij niet nalaten op te merken, dat zij alles wat in dit uiterlijk nieuw voor haar was met een koel oog kon bezien, terwijl het van de vorige avond reeds vertrouwde iets van beklemming bij haar teweegbracht, iets als een vage schrik, een gevoel van: zo is het nu, dit is het, hoe idioot, hoe verbazend gek...

‘Dank je wel,’ zei ze, zo vriendelijk als ze maar kon.

De kelnerin was naar haar blijven kijken. - ‘Drinkt u het maar gauw op.’

‘O, dat heeft geen haast. Wat dacht je, zou het weer nog goed worden vandaag?’

Met dichtgeknepen ogen tuurde de kelnerin naar buiten. Haar kin was niet alleen lang, maar stak ook iets naar voren: en toen zij zich helemaal naar de veranda omdraaide, ontdekte Lucie, dat haar rug volkomen recht was, als met een mes afgesneden. Onwillekeurig zou men bij zulk een postuur een iets ronder rug verwachten.

‘Ik vrees van niet,’ zei zij met een verontschuldigend lachje, dat haar opeens erg kinderlijk maakte, en daarop begon zij Lucie weer aan te kijken, met ogen schitterend als sterren, het blonde krulhaar bijna buitelend in die ogen.

‘Ben je van hier?’

De kelnerin knikte. - ‘U zult vandaag wel geen grote tocht kunnen maken.’

‘Ik ben hier niet gekomen om tochten te maken.’

Traag schudde de kelnerin het hoofd, alsof ze het half begreep. Toen zei ze:

‘Als u iedere ochtend thee wil hebben, dan zal ik daarvoor zorgen. Op de kamermeisjes is niet te vertrouwen, die vergeten alles. Als u wat nodig heeft, vraagt u maar naar mij.’

‘Goed,’ zei Lucie, wat verbaasd, ‘maar dan moet ik je naam ook weten.’

‘Anna, mevrouw.’

Na Lucie nog eens onderzoekend opgenomen te hebben zei zij binnensmonds iets als ‘ik moet nu gaan’ en ‘verontschuldigt u mij’, en was reeds op weg naar de deur, marionetachtig trappelend, schokkend in de gewrichten, - geheel volgens Lucies herinneringsbeeld. Een eigenaardig meisje, dacht ze.

Was het wel zo eigenaardig? Terwijl ze haar thee dronk, herinnerde ze zich talloze gevallen in haar leven, dat kinderen, jonge vrouwen, jongens ook wel, kennelijk haar fascinatie hadden ondergaan, - niet te spreken nog van de mannen, die er gewoonlijk ook bij zeiden waarom dat zo was: door haar ogen. Erg lang duurde dat nooit; ook aan ogen kwam eens een eind; maar het was niet ondenkbaar, dat haar eigen dochter zich iets minder onmogelijk zou hebben gedragen, wanneer ze gewone ogen had gehad. Daarbij was dit meisje, deze Anna, duidelijk aan de dweperige kant, - Duits dweperig, of wat haar betrof Engels dweperig. Iets op het onnozele af, ofschoon ze verder geen onverstandige indruk maakte. De ogen zijn in ieder geval mooi, zei zij bij zichzelf, - met opzet zei zij de ogen, dat gaf iets onpersoonlijks, als van een goedgemaakt schilderij. Als jong meisje had Lucie een blauwe maandag kunstgeschiedenis gestudeerd.

Ontbijt kreeg men in de Goldene Ochse aan de overkant. Deze zaal, half ondergronds, had ook een naam: ‘Im Felsenkeller’, en werd ’s avonds voor andere doeleinden gebruikt. Er waren een paar lompe pilaren om de rest van het huis voor instorten te behoeden, en in een hoek strekte een weelderige filodendron op een houten rek zijn doorboorde groene handen naar de stenen vloer uit. Tegen een van de muren stond een hoog kinderstoeltje, met een kussentje erop. De zaal was vrij klein, bijna alle tafeltjes waren bezet, en toen Lucie bij een haar onbekende kelnerin het ontbijt had besteld, begon zij gezichten te bestuderen en te vergelijken met haar herinneringen aan de vorige avond. Interessant was niemand in het zaaltje, zelfs de drie Engelsen niet, die zij na zorgvuldig toeluisteren had geïdentificeerd, en die op Drentse boekhouders leken.

Even nadat haar ontbijt gebracht was, vroegen twee kleine heren van ruim middelbare leeftijd verlof om aan haar tafeltje te mogen zitten. Daar zij vrij dicht bij de ingang zat, kon er geen bijzondere reden zijn waarom ze juist haar hadden uitgekozen. Gescherpt door ervaring, tastten haar vrouwelijke instincten nog wat aan die kleine heren rond, maar nee, zij letten niet op haar, zij waren volkomen argeloos. Zij spraken Duits, en waren gekleed voor de bergen, zodat ze bij zichzelf dacht: nee, jongens, vandaag niet, mijn Anna heeft het zelf gezegd. De ‘hertogin van Kent’ was van de baan, zij dacht nauwelijks nog aan die bijnaam.

Toch bleef zij op de twee alpinisten - zoals zij ze bij zichzelf noemde - letten. De een was rood, de ander lijkbleek; de rode was een flegmaticus, die bijna niets zei, de bleke eigenlijk een heel opgewonden mannetje, al fluisterde hij voorlopig nog. Hij had een donker Jan Klaassen-gezicht, dat zich telkens gretig naar de vrij grove en onbeduidende kop van de ander toeboog. Een stijf ambtenaartje en een dorpsacteur; maar aan alles was te merken, dat zij in goeden doen waren, al zou een oppervlakkig waarnemer kunnen menen, dat de bleke een gids was, die de rode lekker probeerde te maken voor een bergtocht. Het eerste althans dat Lucie verstond was, in verband met de naam van een berg die zij niet thuis kon brengen, het kreunend uitgestoten ‘herrlich, herrlich’ van de bleke, hetgeen de rode over zich heen liet gaan zonder ook maar met de ogen te knipperen. Dit was misleidend genoeg, maar Lucie liet zich niet van de wijs brengen, zij wist zeker, dat dit gelijken waren, vrienden vermoedelijk, - zelfs het ‘Sie’ van de bleke bracht daar geen verandering in, te meer omdat dit een andere waarde had dan het Hollandse ‘u’. Ook bij het eerste brokstuk van een gesprek, dat zij volgen kon, hield zij voet bij stuk. De levendige bleke zei zoiets als ‘ú moet beslissen, het wordt allemaal voor ú geregeld’, waarop de rode zei ‘ja ja, maar...,’ - de rest was onverstaanbaar. Ten slotte ontvouwden zij een grote kaart, die tot dicht bij Lucies broodmandje kwam te liggen, en staken de koppen bij elkaar. De bleke wees bergen en dalen aan, knipte met de vingers, bracht bijziende ogen dicht bij afgronden, maar te verstaan was er niets meer.

Lucie was allang klaar, maar zij had verder niets te doen, en zij begreep, dat de alpinisten, waren zij werkelijk uit een behoorlijk milieu, zich onbeleefd moesten voelen. Ook was zij nieuwsgierig geworden naar de kaart. Toen zij het woord tot hen richtte, schoten vier ogen zo schichtig naar haar toe, dat zij dadelijk begreep, dat ze haar wel degelijk hadden opgemerkt, dat wil zeggen goed opgenomen, voordat ze bij haar waren komen zitten.

‘Verontschuldigt u mij, maar ik zie, dat u in de bergen thuis bent. Wat dacht u van het weer vandaag?’

‘Het weer?’ - Zijn schrik zette de bleke onmiddellijk om in een soort brooddronken ijver. - ‘Daar is niet veel goeds van te zeggen, mevrouw! Maar ik kan ook zeggen: er is niets van te zeggen. De berichten... nu ja, de berichten... Wou u erop uitgaan?’

‘Dat niet bepaald. Maar een kamermeisje vertelde me, dat het vandaag slecht zou blijven, en u met uw ervaring...’

Waarom zeg ik ‘kamermeisje’ dacht ze, waarom zeg ik niet ‘kelnerin’?

Nu mengde de rode zich in het gesprek. - ‘Ervaring hebben we helemaal niet.’ - Hij sprak dof en traag, toch zeer gedecideerd.

‘Mijn vriend is te bescheiden!’ riep de bleke, en zijn donkere ogen begonnen fel en lustig te fonkelen, ‘wanneer hij bedoelt, dat we nog niet met ons hoofd naar beneden aan de...’ - een naam die Lucie niets zei - ‘...hebben gehangen, dan laat ik het gelden. Maar wanneer u een niet al te inspannende wandeling wil maken, dan kan ik u de... aanbevelen. Een uurtje klimmen, en een uitzicht: heerlijk, - heerlijk!’ - Hij kreunde.

‘Of de... klamm,’ zei de rode.

‘Wat vochtig misschien vandaag voor mevrouw,’ wees de bleke voorzichtig terecht, ‘waterdichte kleding, heeft u die? Nee, dat kan beter later. En uw schoenen? Heeft u profielzolen?’

‘Ik geloof het wel. Met die ribbeltjes bedoelt u?’

‘Ja, maar...’ - en er volgde een deskundige uiteenzetting over profielzolen, die Lucie ten slotte afsneed met de mededeling, dat zij om gezondheidsredenen geen lange wandelingen kon ondernemen, en zeker geen klimpartijen. Daarop doofde hun belangstelling, althans voor het alpinistische, niet voor het menselijke, want met enige overdrijving had zij kunnen zeggen, dat zij haar met hun ogen zaten op te eten.

Dit bewees niet veel. Dergelijke bedaagde heertjes, vrijgezellen daarbij, en nu door slecht weer gehandicapt, waren natuurlijk razend nieuwsgierig naar een loslopende vrouw, in wie althans de bleke zeker wel de vreemdelinge zou hebben geproefd, en toen het tot haar doordrong, dat zij wist wat zij wilde weten, liet zij hen zonder gewetensbezwaren alleen. De een leed aan bemoeizucht en zelfoverschatting, de ander was een klein beetje stinkend jaloers, maar in elk geval waren zij vrienden, dat had zij goed gezien. Later, bij de receptie, waar het aardige meisje haar een smeltende blik van herkenning toezond, zag zij het tweetal er nog op uittrekken, met pikhouwelen, een rol touw, en nette kleine rugzakjes. Zij keken ernstig en verbeten en letten niet op haar.

Door dit voorbeeld aangemoedigd, ging Lucie nu Gertesbad verkennen. Hoewel de motregen was opgehouden, was er van het verblindende uitzicht niets meer te bespeuren, voor zover de richting der straten en de hoogte der huizen daar een oordeel over toelieten. Iedere straat had eigenlijk zijn eigen vergezicht; er waren er met groene reuzen van zeer nabij, er waren er met onbenullige heuveltjes. De grootste reus was tot boven aan toe met een rij palen of masten bezet. Tevergeefs spande zij zich in om de gondels te zien van die zweefbaan; in verband met de nevel was het bedrijf buiten werking gesteld. Langzaam wandelde zij door een tamelijk oud stadje zonder hoog en laag; zij zag vele cafés, een klein aantal luxehotels, waarbij vergeleken de Goldene Ochse een stal was, een Kurgarten met lange rijen fonteintjes, een kerk, die zij zichzelf voor later beloofde, enorme herdershonden met zwarte ruggen, winkels met prentbriefkaarten en loden mantels, en driemaal tweemaal dezelfde wandelaars, een verschijnsel dat haar van vroegere toeristische ervaringen bekend was. Men kwam altijd dezelfde mensen tegen.

Vlak in de buurt moest nog een park zijn, Anlagen langs een van de drie riviertjes, zelfs een Zauberwald; maar toen het tegen elven weer begon te regenen, vluchtte zij naar het duurste café, dronk koffie, en voelde zich doodmoe, en leeg. Zonder belangstelling, niet eens verveeld. Zij dacht: zo gaat mijn leven voorbij, er is niets dat dat tegenhoudt. Het enige dat haar vervulde was het tijdstip van half 6: de koeien. Wanneer zij dat tenminste niet vergat. Wel nam zij zich voor ter stimulering iedere dag in een ander restaurant te gaan eten, en voorlopig niet in de Goldene Ochse. Daar had zij met Ebbinge gegeten. Niet dat zij erg naar hem verlangde, maar in die eetzaal zou het haar plotseling kunnen overvallen. Ten slotte liet zij sigaretten komen, stak er een op, en gaf goed acht op zichzelf. Er gebeurde niets. Zij kuchte niet eens, zoals zelfs doorgerookte mannen bij hun morgensigaret was toegestaan. Smaken deed de sigaret haar ook niet. Buiten viel de regen.

’s Middags sliep zij een uur, en tegen half 6 ging zij naar de dagelijkse optocht kijken, steeds nog in de regen. Zij was niet de enige. Ter ere van de koeien waren heel wat paraplu’s opgestoken. Ze gedroegen zich keurig, sloegen geen zijstraten in, sprongen niet op elkaar, knikten met de kop, volgden bevriende staarten. Achter elkaar, stap voor stap, één voor één, de uiers gespannen, de horens glimmend van de regen. De richting was hun heilig, zij wisten wat en wie, zij wisten dit voor eeuwig, zij waren niet tegen te houden. Alleen in de achterhoede trad de wet der inertie in haar rechten, deden zich stuwingsverschijnselen voor, en waar twee koeien naast elkaar nog als een uiting van bijzondere vriendschap kon gelden, daar telden de laatste gelederen er wel vijf of zes, waarna de jongen met de fiets hoogst onverschillig de stoet besloot. Op het trottoir was Lucie getuige van deze dierlijk-heilige processie. Zij voelde zich volkomen leeg, en de tranen stroomden haar over de wangen. Zij nam zich voor niet meer naar de koeien toe te gaan.

De volgende ochtend werd zij wakker met zon ergens in een uithoek van de wereld, en met een gevoel van feestelijkheid lag zij roerloos voor zich uit te staren, alsof zij die zon, rechts van haar in de veranda, alle gelegenheid wou geven om aan te zwellen en zich te bevestigen. Hoe laat het was wist zij niet, maar toen werd er geklopt, en dat was haar kelnerin, met het ontbijt, - nu al bijna een werkelijk ontbijt, met een kannetje thee, en boter en jam bij het broodje. Op een groot dienblad droeg Anna dat allemaal naar binnen, en op het dienblad lag ook nog een telegram, en een klein stapeltje folders van Gertesbad, en helemaal opzij stond een vaasje met vier blauwe bloemetjes. Wat beduusd keek Lucie toe hoe al deze zaken voor haar werden neergezet en gerangschikt. Handig genoeg ging dat toe, en dat Anna’s handen trilden, was gemakkelijk te verklaren door het ongewone van de bloemengift.

‘Dank je wel,’ zei zij hartelijk, ‘wat een mooie bloemen heb je voor me meegebracht!’

‘Ik had gedacht: bloemen op de kamer is wat gezelliger.’

‘Vooral met dit mooie weer!’

‘Ja, u heeft mooi weer...’ - En met vroom gesloten mond en steeds nog trillende vingers beëindigde de lange kelnerin haar toebereidselen.

‘Zijn die bloemen van het hotel?’

‘Het hotel?...’ - De ogen schitterden, ze werd nu heel rood, haar handen bracht ze langzaam, met schokjes, op de rug.

‘Je hebt ze toch niet voor me gekocht?’ zei Lucie zacht.

Zwijgen. Goed, ze had ze gekocht. Een zeer overdreven dienstbetoon. Zou zij geld aanbieden, een fooi? Zij wilde iets van dien aard zeggen, en toen was het alsof er een slot op haar mond viel. Goed, wanneer ze mettertijd iets meer van Anna’s leven afwist, zou ze wel eens geld kunnen geven, om iets voor een jonger zusje te kopen, of hoe dan ook.

‘Waar moet ik vandaag heen, Anna? Van bergtochten houd ik niet erg.’

‘Gaat u dan met de zweefbaan naar de...’ - Er volgde een naam, die Lucie zich van de alpinisten herinnerde. - ‘Alleen is het zaterdag altijd erg druk, dan moet u nu dadelijk gaan.’

Nadat zij Anna nog eens bedankt had, en deze marionetachtig trappelend de kamer had verlaten, begon zij aan het ontbijt, - deze aanloop ongetwijfeld tot een echt, volledig ontbijt de volgende ochtend, - en las het telegram: ‘Goed aangekomen. Alles hier nog goed. Zorg voor jezelf. Henk.’ Ze nam zich voor te schrijven. Toen stond ze op, waste weer wat andere onderdelen, - het bad de vorige avond was erbij ingeschoten, - kleedde zich aan, maakte zich op, en nam op het allerlaatst haar druppels. Wanneer ze die op een ochtend zou vergeten, was ze pas goed ingeburgerd in Gertesbad.

De folders nam zij mee naar de Felsenkeller, die dank zij het goede weer minder vol was dan de dag tevoren. Over de afwezigheid der alpinisten verbaasde zij zich niet. Die hingen nu met het hoofd naar beneden aan een wand met een rare naam, en de bleke kreunde ‘herrlich, herrlich,’ en de rode was het daar niet mee eens. Een van de folders leerde haar, dat de zweefbaan een vollautomatische Seilbahn was met ongehoorde capaciteiten. Fahrzeit 10 Minuten; en van het eindstation was er nog een Sesselbahn naar de top. Die was niet voor haar: Sesselbahnen waren een van de weinige dingen op de wereld waar ze niet in durfde, ze was er zeker van, dat ze de ceintuur los zou maken en naar beneden stappen. Het eindstation was tevens restaurant, met annex een Liegestuhl-Paradies.

Met dit Paradies als doelwit stond in de ruime stationshal zulk een dichte menigte opeengepakt, dat de maatschappij ertoe overgegaan was volgnummers uit te reiken. Uit alle hoeken en gaten waren kortelings nog ontmoedigde toeristen te voorschijn gekropen om, versterkt door dagjesmensen, loketten te belegeren, teleurgesteld op een papiertje te kijken, en om het kwartier door een smalle deur bij dertigtallen tegelijk min of meer vechtend naar binnen te worden gezogen. Lucie keek vermaakt toe; maar daar zij pas om kwart voor 11 terugbesteld was, besloot zij in de buurt eerst een kop koffie te gaan drinken. Hier schreef zij haar brief aan Ebbinge, lang peinzend over iedere zin, iedere gewild humoristische inval uitbuitend, en daartussendoor volgde zij met de ogen toeristen met stokken, oude heren met kranige herdershonden, een landauer met fletse dames. Dat ging allemaal naar een houten brug, en rechts daarvan was veel oplopend groen: de Anlagen, of het Zauberwald, of nog iets anders.

Om kwart voor 11 drong en vocht zij mee als de beste, en gedragen door beleefde glimlachjes en ‘bitte’ en ‘entschuldigen Sie’ verzeilde zij in een glazen gondel, bibberend onder de voet, en in een ommezien stampvol. Na haar zitplaats aan een oude juffrouw te hebben aangeboden kwam zij oog in oog te staan met de conducteur, een knappe, donkere man, die haar met een flauwe glimlach stond aan te kijken, en daarmee nog een tijd scheen door te willen gaan. Erg jong was hij niet meer, maar zijn trotse haviksneus, roofriddersnor en uniform maakten hem geschikt voor iedere verovering, en daarbij leek hij nog intelligent en beschaafd ook. Wilde hij haar geruststellen? Was het een gewoonte? Zij meende aan zichzelf verplicht te zijn om terug te kijken, licht glimlachend; tussen hen in bevonden zich altijd nog vier of vijf hoofden.

Plotseling kreeg zij een kleur, en wendde de ogen af. Dat was niet uit gêne, verlegenheid, Hollands fatsoen; het was iets heel anders: het was omdat de ware betekenis van dit nogal brutale fixeren tot haar doorgedrongen was, een betekenis, waarvan de man zelf geen weet kon hebben. Achteromziend door niet al te schone ruiten naar waar met een hoogst dramatisch gebaar een geweldig berglandschap van ijs en sneeuw en groen en gesteente zich boven een al plattegrondachtiger Gertesbad verhief, kwam het haar voor, dat deze conducteur, in de wereld vermoedelijk een goedhartige vrouwengek, haar ideëel inwijdde in het hooggebergte: geheimzinnige en verzwegen initiatie tot het alpenavontuur, het onvoorziene, de chaos, het gevaar en het gevaarloze. Hij keek haar aan, en de grote onhoorbare stem in hem zei: ‘Daar ben je dus eindelijk, als patiënte ga je je met de elementen meten, je zult het er misschien wel goed afbrengen.’

Weer keek zij naar de conducteur, en over die vier of vijf hoofden heen zei zij hardop, juist toen de gondel, vlak na een van de steunpunten voor de staalkabel, maagzuigend omlaag dook: ‘Men voelt zich volkomen veilig in deze cabine.’ Verbaasd lachte hij haar toe, ontblootte zijn tanden, en zag er nu opeens veel burgerlijker uit. Hierna hield hij op met kijken, en Lucie bekeek hem nu ongemerkt, en met veel genoegen, want hij was werkelijk een bijzonder knappe man. Ten slotte bepaalde zij haar aandacht bij het gerooide stuk berghelling dat het toestel volgde en waarover onduidelijke paden zigzagden, hier en daar schapen graasden. De bomen aan weerskanten waren van boven met trossen geelbruine sparappels beladen, groot als bananen.

Ook het restaurant was vol, en dus ging zij dadelijk naar de Sesselbahn, waar zij zich amuseerde met een goudbruine jachthond, die luid blaffend onder iedere Sessel meeholde, om dan met de tong uit de bek terug te keren; het was zeker niet omdat zijn baas daar ergens naar de top zweefde. Misschien volgde hij de schaduwen. Toch maakte hij op Lucie een verstandiger indruk dan de paarsgewijs vervoerde passagiers. Dat was nu wel het onnozelste dat zich denken liet, vooral wanneer die poppetjes ook nog ergens naar wuifden; maar zij gaf toe, dat zij bevooroordeeld was. De top was een slordig rotscomplex, waarvan in verschillende richtingen fraaie grashellingen afdaalden, nogal ontnuchterend; en het uitzicht op het centrale gebergte overtrof bekende ansichten niet zo héél veel. Nergens zo goed als in de bergen, peinsde zij, bewees de natuur door een temperament te moeten worden gezien, een schildersoog, desnoods een goede fotograaf. Het was allemaal te groot, te ruim, te verwarrend, zonder eenheid. Overigens, aan haar eigen temperament ontbrak ook wel het een en ander. Zij moest voortdurend gapen, terwijl zij toch geen honger had.

Na zich onledig te hebben gehouden met het gadeslaan van kleine witte wolkjes, die achter bergtoppen te voorschijn kropen alsof zij heimwee hadden naar het vuurspuwen, vervolgens met het naogen van wandelaars, iets lager op de berg, waar zij als op glas liepen en elkaar steunden, - na enige tijd begreep zij, dat de regen die paden glibberig had gemaakt, - slaagde zij erin een kop koffie en een stuk taart te bemachtigen, schreef een tweede brief, aan Babs, waarin zij haar mopjes gevarieerd herhaalde, maar zich niet uitgaf voor genezen, want dat geloofde Babs niet, vroeg aan de kelnerin of men gemakkelijk naar Gertesbad terug kon lopen, waarop de kelnerin zei: ‘Ik ben niet van hier,’ en een van de Duitsers aan haar tafeltje haar alles van dien aard afried: pad glitschrig, teilweise erg steil, etc., - en huurde ten slotte in het Liegestuhl-Paradies iets waarop zij subiet wegzonk in de meest volstrekte lethargie, maar zonder in slaap te vallen. Zij gaapte nu zo luid, dat haar buren opmerkzaam werden. Hoe hoog was het hier? Misschien kreeg zij ook nog een neusbloeding. Zij verlangde ernaar. Bloedde zij leeg, dan werd zij een ander mens. Niet dat zij met het leven niet content was, in het algemeen, maar zij wist niet wat zij op deze berg uitvoerde. Overigens was dat ook de bedoeling. Toen de zon op haar huid begon te branden, trok zij een grote parasol naar zich toe. Van alle gemakken voorzien was de berg zeker.

Slapen deed zij eerst, toen zij tegen vieren in de Goldene Ochse terug was, en wel zo vast en droomloos diep, dat zij pas over zessen ontwaakte. Toen de schemering was gevallen, stond zij op, alweer gapend, nu waarschijnlijk van de honger, maar zonder enige lust om in een ander restaurant te gaan eten. De Goldene Ochse was goed genoeg voor een door de zon gemaltraiteerd vod als zij. Waarmee zij geen rekening hield was de zaterdagavond. Niet dat haar vooruitziende blik haar geheel in de steek liet; maar die bepaalde zich tot het voornemen om niet in het zaaltje van Anna te gaan zitten.

Zelfs het gestamp en gejoel, toen zij voor een van de glazen deuren stond, bracht haar niet op het goede spoor, en evenmin de branderige rookwalm die haar tegemoet woei. Eenmaal midden in het rumoer, vastbesloten vol te houden tot het einde, zag zij haar intocht bovendien vergemakkelijkt door de zwangere kelnerin, die haar eenvoudig bij de arm pakte en haar neerzette aan een tafeltje bij vier andere mensen, onder de hoede van een kwaadsappige ridder in lood, Walther von Wetterstein geheten. Omdat zij er behoefte aan had, en ook om Ebbinge een beetje bij zich te weten, bestelde zij een Steinhäger.

Haar tafelgenoten waren rustig genoeg, de naaste buren, drie zware, oermensachtige boerenmeiden, hielden zich nog in, maar zeker aan de helft van de andere tafeltjes ontlaadden zich Midden-Europese driften op een wijze die Lucie om 7 uur ’s avonds niet voor mogelijk had gehouden. Niet dat het haar hinderde, zij had alleen maar bezwaar tegen het lawaai. Bij bier en worstjes werd gevrijd. Er werd gelachen, dreunend, loeiend. Het vrijen plantte zich aan de tafeltjes voort als een ziekte; deze lieden vrijden zelfs met hun eigen vrouwen. Niet ver van haar vandaan zoende een Sherlock Holmes-achtig ventje een vrouw met een glazen oog op de mond. Jongelui brulden, zochten twist, beheersten zich: wilde dit niet lukken, dan dreigde de zwangere kelnerin de lawaaimakers met haar duim: anders eruit. Het was zeer warm in de zalen. De eigenaar was er niet, laf genoeg. Wat Anna betrof, die bediende weer in het zijzaaltje, Lucie kon een paar maal haar energieke marionetgang volgen. Toen zij op de helft van haar Wiener Schnitzel was gekomen, trok aan haar tafeltje enige malen in Beiers gewaad Lorenzo il Magnifico voorbij met een fopspeen in de mond. Hij liep in verspiedershouding, het beroemde apengezicht tot een intrigante grijns verwrongen. Hij was stomdronken, en in zijn renaissancistische overmoed ontzag hij zich niet vrouwen onder de kin te strijken. Lucie versmaadde hij. Toen de zwangere hem terechtwees, sloeg hij haar voor de billen.

Klokslag half 8 begon de citer, begon de harmonica. Iedereen zong mee. De muzikanten zaten dit keer niet in het zijzaaltje, maar op een podium in het midden: donkere, wilskrachtige kereltjes, die op later leeftijd smartelijke trekken om de mond zouden krijgen, van het vele spelen. Lucie kende het type. Eén, met een afzakkend leren broekje, ging met de geldbak rond. De rook was om te snijden. Wat moest zij doen? Afrekenen, weggaan? De Wiener Schnitzel was op, zij had nooit een betere gegeten. Maar zij kon niet weg. Als een jong meisje, gebiologeerd door de aanblik van uitspattingen, was zij genoodzaakt te blijven zitten, zonder afschuw, zonder angst, geen gevaar lopend, - zonder veel belangstelling zelfs, alleen maar met iets in haar benen dat niet wou.

Haar houding moest hulpeloosheid hebben uitgedrukt, want nu kwam de Zuid-Franse kelnerin op haar toe, en zei op bazige toon, zich onderwijl het zweet van het voorhoofd wissend:

‘U kunt beter naar beneden gaan, daar is het rustiger.’

‘Dank u,’ zei Lucie, en verbaasde zich over het dunne, bijna bibberende van haar stem, ‘ja, dat zal ik doen.’

‘U kunt bij mij wel afrekenen. U heeft gehad... Op zaterdagavond kunt u beter naar de Felsenkeller gaan, daar wordt óók gegeten.’

Onder het afrekenen keek Lucie naar het zijzaaltje, en ontdekte, dat Anna toevallig bezig was hetzelfde te doen. Daarbij werd zij getroffen door de vastberaden bewegingen van het meisje, de gehaaidheid, waarmee ze daar bij dat tafeltje op de hoek het geld opstreek, en eerst nog eens bekeek. Hadden die jonge kerels, dorpsslungels om te zien, haar een bijzonder grote fooi gegeven? Dat moest wel zo zijn, want een van hen kwam uit zijn stoel overeind, en greep haar met een overdreven teder gebaar om het middel. Het was de tweede aanranding van een kelnerin in deze zalen; maar de eerste was van een Medici afkomstig geweest, een welgestelde boer vermoedelijk, die men ontzag. Anna van haar kant, en Lucies hart sprong op toen ze het zag, sloeg de aanrander onmiddellijk in het gezicht, met een - in Lucies ogen - onvoorstelbare kracht in die magere arm. Er werd geschreeuwd, kelnerinnen snelden toe, de Zuid-Franse hield haar hand op Lucies geld. Aan haar eigen kant maakte zich een lompe gedaante los, stak stommelend over naar het zijzaaltje, en begon in het wilde weg vuistslagen uit te delen. Een kluwen ontstond. De Zuid-Franse hield het nu ook niet langer uit, gaf Lucie in drie tellen haar wisselgeld, en vloog naar het strijdperk. Anna zag zij niet meer; zij was al opgestaan, en met het geld in de hand haastte zij zich naar de uitgang, waar zij bijna in botsing kwam met de huisknecht, die haar over zijn bril leep bezag, met bleke oudemannenogen. Voor de Goldene Ochse zou hij zich in stukken laten hakken, maar hij was niet geneigd het komische van het geval uit het oog te verliezen.

Met jagend hart, slap in de benen, haar Marken in de hand geklemd als had zij ze uit een schipbreuk gered, daalde Lucie de trap af naar de Felsenkeller, steeds maar bij zichzelf herhalend: ‘Ik ben voor mijn rust in Gertesbad... ik ben hier voor mijn rust...’ Stellig was dit het moment om in lachen uit te barsten; maar toen zij aan Anna dacht, werd zij weer ernstig. Het meisje had zich dapper geweerd, maar toch wat onbekookt: als kelnerin, en op zaterdagavond, moest men iets over zijn kant laten gaan. Lucie stelde zich voor, dat zíj, in dat beroep, alles zou toelaten wat haar niet in haar werkzaamheden hinderde; behalve natuurlijk onder de rokken of in het keurs. Dat hoorde bij het vak. De toegeschoten vechtersbaas herinnerde zij zich als een kort, stevig heerschap met een volle blonde baard; vermoedelijk toch jong. Een aanbidder van Anna? Of was hij dronken geweest, en had hij zich alleen maar uit enthousiasme in het strijdgewoel geworpen?

De Felsenkeller was leeg. Goed verlicht, maar zonder een mens. De tegenstelling was nu toch werkelijk om te schateren; maar zij ging rustig zitten, bekeek zich in haar spiegeltje, en had niet al te veel behoefte aan iemand bij wie ze koffie kon bestellen. Het was heerlijk koel in het zaaltje; het kinderstoeltje stond er pril en fijn; getrappel boven haar hoofd bewees alleen maar, dat de Goldene Ochse stevig gebouwd was. Maar toen vermengde zich met dit getrappel en gestommel een ander geluid: schreden waren het, krachtiger, veerkrachtiger, jonger, lichter, - schreden die naderden, die afdaalden, - afdaalden naar de Felsenkeller, waar zij zat met haar tasje in de ene en haar spiegeltje in de andere hand.

Voorafgegaan door een sombere heer, die met een gedoofde zaklantaarn zwaaide, stroomden 30 tot 40 scholieren de Felsenkeller binnen, opgeschoten jongens, aardige meisjes, de eersten met spijkerbroeken en niet ter zake doende hemden, de laatsten deels zigeunerachtig deels jongejuffrouwachtig gekleed. Hoewel zij Lucie niet groetten, gedroegen zij zich heel behoorlijk, ook toen de heer met de zaklantaarn weer naar boven was gegaan. Zij slenterden wat rond, bekeken kritisch het kinderstoeltje, lieten zich opgetogen lachend aan tafeltjes neer, vormden groepjes. Zo was het toch een heel geroezemoes, en Lucie begreep de kelnerin, die in de deur de situatie kwam opnemen en meteen rechtsomkeert maakte. Haar eerste impuls was geweest om op te staan. Maar zij bleef nog wat kijken. Er was genoeg te zien, voor wie van de jeugd hield. Er was een heel lange, eigenwijze jongen met een stalen bril en puisten in zijn gezicht, die iets van Schmisse hadden, en van wie de houding, wanneer hij oreerde of superieur zweeg, zo eigenaardig los en gebiedend was, als van een piepjong officier vol doodsverachting op het slagveld, dat men de tweestrijd ried van het zeer donkere, haast Indisch uitziende meisje bij hem in de buurt, dat door andere jongens aan het haar werd gezeten: wegtrekken, en plooien, en voorzichtig wegstrijken van het steeds weer bedekte voorhoofd. De lange jongen keek over hen heen, één been vooruit, en van tijd tot tijd maakte hij subtiele dansbewegingen, waarbij hij de lippen spitste. Andere jongens droegen malle hoedjes, één zelfs een krant op het hoofd. Zij hadden leuke, donkere gezichten, met ogen als rijpe kersen. Het viel Lucie op, dat de juffrouwachtig geklede meisjes allemaal blond waren, - en dan meteen ook erg Duits, - terwijl er onder de donkeren geen was die zich niet onderscheidde door een gek jakje, een rood rokje, haar in het gezicht, - geen opgestoken haar, zoals de nette blondines. Het zou wel toeval zijn, deze verdeling.

Ten slotte werden zij op de grens van luidruchtig, en Lucie pakte haar spiegeltje in. Zij kon hier niet uren blijven. Straks zouden ze wel gaan eten, en de man met de zaklantaren, denkelijk een leraar, zou toezien dat er niet met de borden werd gesmeten. Maar nee, dat zouden ze niet doen, tenzij men zo dom was om hun wijn te geven. Toen de kelnerin een groot dienblad met koppen soep binnendroeg, ruimde zij het veld.

Die nacht droomde Lucie, dat zij in de bergen wandelde: een zeer steil pad, dat haar al heel wat inspanning had gekost. Bij een verlaten, bouwvallige hut ging zij op een bank naast de deur zitten, en zag in de verte twee mannen aankomen, een jonge en een oudere, die dezelfde weg volgden als zij. Zij groetten beleefd, en Lucie zei ‘grüss Gott’. Maar zij waren niet alleen. Ver achter hen naderde een jong meisje, gepakt en gezakt als zij, dat blijkbaar niet goed meekon en, Lucie ziende, door overdreven zuchten en gezicht vertrekken, zelfs door opzettelijk hinken te kennen gaf, dat het pad haar te steil was. Er ontstond een gesprek, Lucie troostte haar, en het meisje keek besluiteloos rond, alsof zij het liefst haar begeleiders in de steek zou hebben gelaten. Lucie zei: ‘Dat moet je nooit doen, je moet altijd bij elkaar blijven, samen uit samen thuis.’ Het meisje bleef komisch klagen. Zij was heel mooi, door oververmoeidheid getekend, maar toch vrolijk. Lucie zei: ‘Die jongste van de twee zal je verloofde wel zijn, die kun je toch niet alleen verder laten trekken?’ Daarop zei het meisje: ‘Het is mijn broer,’ - bleef Lucie nog enige tellen aankijken, en liep toen langzaam verder. Lucie keek haar na; ze was vrij klein van stuk, ze hinkte nog steeds, ze demonstreerde erg, zoveel pijn zou ze toch wel niet hebben. En terwijl zij zo keek, en bij zichzelf overlegde, overmeesterde haar een geluksgevoel zoals zij in haar leven niet eerder had gekend, een diepe, ademloze verzaliging, die zich oneindig verwijdde, en zich in golven aan haar lichaam mededeelde. Zo ontspande zij in de uiterste eenwording met een gouden niets. In de droom snikte zij door dit geluk, en herhaalde maar: ‘Het is haar broer, het is haar broer, God zij geloofd, alleen maar haar broer...’ - Zij schrok wakker, en smeet het dekbed van zich af, dat zij omklemd had gehouden.

Haar hart hamerde in haar keel, en met wijd opengesperde ogen lag zij in het donker naar de verdwijnende omtrekken van het visioen te staren, dat een verschrikkelijk visioen was geweest. Weer hoorde zij die woorden, die stem: ‘Het is mijn broer,’ - en dan dat onuitsprekelijke geluk dat erop gevolgd was. Zij wist met volstrekte zekerheid, dat zij dit meisje nooit eerder had gezien, dat zij nooit drie mensen ontmoet had in deze groepering, in de bergen noch elders. Er was geen gelijkenis met iemand die zij kende, niet met een van de meisjes uit de Felsenkeller, en ook niet met Babs, die haar van alle vrouwen op de wereld het naast stond.

Toen de hartkloppingen wat bedaarden, stond zij op om water te gaan drinken en extra druppels te nemen, in het donker. Maar waarom in het donker? Haar hand, het flesje reeds omvattend, aarzelde. Zij kon toch wel licht maken? Zij had zichzelf niets te verwijten, zij was er zeker van nooit eerder iets van dien aard te hebben ervaren, in haar dromen niet, en niet in werkelijkheid. De droom was haar toegezonden van buiten af, uit een vreemde en onvoorstelbare wereld, die nooit in haar verborgen was geweest.

Zij stak haar hand uit, en trok de lamp aan boven de wastafel. Haar ogen behoefden niet te zoeken: de ogen in de spiegel keken haar al aan, vast en streng, en met een bijna onmenselijke, toch moeiteloze spanning in de als gebeeldhouwde oogleden. Na enige tijd probeerde zij te glimlachen, meer in zichzelf dan tegen zichzelf. Die ogen zien alles, dacht zij, wat men wel van God zegt... Ze zagen alles, en er was niets. Er was niets gebeurd. Zij moest dit proberen te vergeten, het was maar een droom geweest. En zij was hier voor haar rust... Zonder de druppels te hebben genomen ging zij terug, en sliep binnen enkele minuten.

IV

Half 9 was het toen zij de ogen opende. De vorige dagen was Anna er nooit later geweest dan even over achten. Of had zij al geklopt? Naar gelang de minuten verstreken, in een zondagsstilte, die zich van die van andere ochtenden hoofdzakelijk onderscheidde door de verwachting van kerkklokken, begon zij, zonder zich nu bepaald ongerust te maken, verschillende mogelijkheden te overwegen, waaronder die van een plotselinge bekoeling haar de meest reële toescheen, niet op grond van haar indrukken van het meisje, maar omdat kelnerinnen en kamermeisjes gewend moesten zijn snel van affecties te wisselen. Of was ze overstuur na de vechtpartij in het zijzaaltje? Ze kon bij vergissing een harde stomp hebben gekregen. Of ze had een vrije dag... Eindelijk stond Lucie op, en begon zich haastig te wassen en aan te kleden, welk tempo ze al spoedig vertraagde, omdat ze nu toch werkelijk haar hart voelde, vermoedelijk van die ellendige rook van de vorige avond. Van de druppels, waarvan ze er dit keer wat meer nam, vielen er een paar buiten het glas.

Toen werd er heel zacht geklopt, en Anna verscheen, lang en smal en schitterogig als altijd, en met een dienblad, veel minder goed voorzien dan de dag tevoren. Reeds in de deur begon ze te praten, de ogen strak op het dienblad gevestigd.

‘Verontschuldigt u mij, mevrouw, dat ik zo laat ben; ik ben naar de vroegmis geweest, maar ik had al veel eerder bij u kunnen zijn, wanneer ze in de keuken niet alles vergeten hadden. Ik heb flink opgespeeld. Plicht, dat weten ze niet wat het is.’

Een kop thee, een hard broodje, maar natuurlijk ruimschoots voldoende. Lucie knikte en glimlachte, en met een smaak in haar mond alsof zij zelf al die sigaren en rochelpijpen had gerookt, keek zij toe hoe het dienblad voorzichtig op het nachtkastje werd gezet. Terwijl het meisje nog met de rug naar haar toestond, kwam in haar hart een knellende pijn opzetten, een wee en gevaarlijk dringen en persen, dat toch ook iets bevredigends had, omdat zij nu bij zichzelf kon zeggen: een oude bekende, maar minder erg dan het wel eens geweest is. Toch had zij zich niet kunnen weerhouden haar hand naar haar hartstreek te brengen, en Anna, die zich juist omdraaide, zag dit. Wat dacht ze? Ze moet niet gaan denken, dat ik ziek ben, dacht Lucie, die dapper probeerde te glimlachen.

‘Morgen krijgt u meer, mevrouw, ik heb er wat van gezegd.’

‘Dat hoeft toch niet.’

De pijn trok weg. Roerloos stonden zij tegenover elkaar, Lucie half aangekleed, de kelnerin met hangende armen en het hoofd wat scheef.

‘Ik heb gisteravond bij jullie gegeten, maar op zaterdagavond doe ik dat nooit meer.’

‘Ja, ik zag u zitten,’ zei Anna vlug, terwijl zij het hoofd met een dweepzieke beweging in de nek wierp, ‘ik zag u ook opstaan, toen ze bezig waren. Die snotjongens, ze kunnen net zoveel van me krijgen als ze hebben willen!’ - Haar kin kwam naar voren, haar vuisten balden zich. - ‘Dát hoeven wij niet te dulden! Maar het is geen plaats voor iemand als u.’

‘Ik maakte me wel een beetje ongerust over je. Vooral toen ze allemaal tegelijk begonnen.’

‘Ook niet op andere avonden,’ viel Anna in, ‘het zou wat anders zijn, wanneer u altijd een rustig plaatsje had, waar ik u kon bedienen. Maar dergelijke snotneuzen kunnen er altijd zijn.’

‘Ik ben toen naar beneden gegaan, daar was het eerst erg rustig. Maar toen kwam er een hele school binnen.’

‘Ach zo, ja, dat waren die jongelui uit München, heel nette jongelui, alleen waren er klachten, dat de toiletten voortdurend in gebruik waren, er heeft ook nog een meisje gebraakt, in zo’n bedrijf als hier moet men zijn ogen...’

Lucie dacht: waarom spreekt ze niet over die man met die blonde baard, die voor haar in de bres is gesprongen? Niet al te oplettend luisterde zij naar Anna’s onthullingen over enkele achtergronden van de Goldene Ochse. Zij was er al vier jaar, en kon als ingewijde gelden. Het korte gesprek dat nog volgde was hartelijk genoeg; toch had Lucie het gevoel, dat zij iets voor elkaar verborgen.

De eersten, die zij in de volle ontbijtzaal ontwaarde, waren de alpinisten, en dit bevreemdde haar, want het weer was tamelijk goed. Nadat zij zich van het enige lege tafeltje had meester gemaakt, duurde het niet lang, of de bleke fluisterde de rode iets in het oor, waarna zij besluiteloos in haar richting keken. Lucie keek voor zich. De alpinisten waren nog zonder ontbijt; zij voelde al iets aankomen, in de vorm van bewegende schaduwen, het discrete schrapen van stoelpoten; en ten slotte moest zij wel opkijken.

‘Verontschuldigt u, mevrouw,’ zei de bleke, met de rode schuin achter zich, ‘wij zagen u hier alleen zitten, en het leek ons gezelliger... We kunnen u dan misschien nog iets over bergtochten vertellen.’

‘Als het niet onbescheiden is,’ viel de rode in, en kwam vastberaden een stap naar voren.

‘Graag,’ zei Lucie met een stijf buiginkje.

Maar zij gingen nog niet zitten, eerst moest er voorgesteld worden. Kordaat noemden zij hun namen: Müller (de rode), Kühlmann (de bleke), en zij verzwegen niet, dat zij postambtenaren waren, gepensioneerd, helaas, want men was nog flink ter been, - ganz rüstig. Lucie bepaalde zich ertoe handen te drukken, zonder haar naam te noemen. De drie ontbijten verschenen tegelijk, waarna Kühlmann een huiselijke noot aanbracht door zijn neus boven de koffiekan te houden.

‘Vijf percent koffie,’ zei hij stralend.

‘In Holland is ze beter,’ zei Lucie, en ze dacht: als hij nu zegt ‘mooi land, Holland, ik ben er in de oorlog geweest,’ dan sta ik op en loop weg. Ze ergerde zich. Dat ze haar naam niet had gezegd, had op de alpinisten hoegenaamd geen indruk gemaakt.

‘Holland heeft zijn koloniën verloren,’ zei Müller, die erin geslaagd was een hard broodje in de weke middellijn aan zijn mes te spitsen, ‘maar zijn koffie heeft het nog.’

‘Ik dacht eigenlijk, dat de heren al op weg zouden zijn.’

‘Nee,’ zei Kühlmann met volle mond, en hij neeg even naar Müller, die het boterschaaltje naar hem had toegeschoven, ‘nee mevrouw, wij wilden eerst nog naar de kerk.’

‘De vroegmis was zeker te vroeg voor u.’

‘Ach, wat zal ik zeggen, vroegmis... U bent niet katholiek?’

‘Nee, ik ben niets, - zoals men dat noemt.’

‘Niets,’ mompelde Kühlmann, en Lucie onderschepte een vluchtige blik naar Müller, die geen spier van zijn gezicht vertrok. Daarop begon Kühlmann gretig en verontschuldigend te lachen. - ‘Ik had het kunnen weten, door uw trouwring.’

‘Daar kan men niet altijd van op aan.’

‘U bedoelt, dat u niet...?’

Lucie moest lachen. - ‘Nee, ik bedoel links en rechts. Ik ken een meisje, die draagt haar verlovingsring altijd rechts, een protestants meisje, - evangelisch, - verder ook een heel nét meisje, hoor, u moest eens denken...’

‘Ach zo...’

Wanneer ik zeg, dat ik weduwe ben, - en dat kunnen ze niet controleren, we hebben geen papieren ingevuld, - dan heb ik meteen het hele stel achter me aan, dacht Lucie. Overigens was Kühlmann haar sympathieker dan Müller, en het was tot hem in hoofdzaak, dat zij het woord richtte.

‘Zei u eergisteren niet iets over een klamm, meneer Kühlmann?’

‘Nee, dat was ik,’ zei Müller, en met onverwachte humor: ‘Maar u kunt ons als een naamloze vennootschap beschouwen.’